स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम्। रामस्सौमित्रि सहितो विललापाकुलेन्द्रियः।।

sa tāṅ puṣkariṇīṅ gatvā padmōtpalajhaṣākulām. rāmassaumitri sahitō vilalāpākulēndriyaḥ৷৷

तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे। स कामवशमापन्नस्सौमित्रिमिदमब्रवीत्।।

tasya dṛṣṭvaiva tāṅ harṣādindriyāṇi cakampirē. sa kāmavaśamāpannassaumitrimidamabravīt৷৷

सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका। फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः।।

saumitrē! śōbhatē pampā vaidūryavimalōdakā. phullapadmōtpalavatī śōbhitā vividhairdrumaiḥ৷৷

सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्। यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमास्सशिखरा इव।।

saumitrē! paśya pampāyāḥ kānanaṅ śubhadarśanam. yatra rājanti śailā vā drumāssaśikharā iva৷৷

मां तु शोकाभिसन्तप्तं माधवः पीडयन्ति वै। भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च।।

māṅ tu śōkābhisantaptaṅ mādhavaḥ pīḍayanti vai. bharatasya ca duḥkhēna vaidēhyā haraṇēna ca৷৷

शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना। व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैश्शीतोदका शिवा।।

śōkārtasyāpi mē pampā śōbhatē citrakānanā. vyavakīrṇā bahuvidhaiḥ puṣpaiśśītōdakā śivā৷৷

नलिनैरपि सञ्छन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना। सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला।।

nalinairapi sañchannā hyatyarthaśubhadarśanā. sarpavyālānucaritā mṛgadvijasamākulā৷৷

अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्। द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम्।।

adhikaṅ pravibhātyētannīlapītaṅ tu śādvalam. drumāṇāṅ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristōmairivārpitam৷৷

पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः। लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वशः।।

puṣpabhārasamṛddhāni śikharāṇi samantataḥ. latābhiḥ puṣpitāgrābhirupagūḍhāni sarvaśaḥ৷৷

सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः। गन्धवान्सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः।।

sukhānilō.yaṅ saumitrē! kālaḥ pracuramanmathaḥ. gandhavānsurabhirmāsō jātapuṣpaphaladrumaḥ৷৷

पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्। सृजतां पुष्पवर्षाणि तोयं तोयमुचामिव।।

paśya rūpāṇi saumitrē! vanānāṅ puṣpaśālinām. sṛjatāṅ puṣpavarṣāṇi tōyaṅ tōyamucāmiva৷৷

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः। वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम्।।

prastarēṣu ca ramyēṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ. vāyuvēgapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām৷৷

पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः। कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडन्निव समन्ततः।।

patitaiḥ patamānaiśca pādapasthaiśca mārutaḥ. kusumaiḥ paśya saumitrē! krīḍanniva samantataḥ৷৷

विक्षिपन्विविधाश्शाखा नगानां कुसुमोत्कचाः। मारुतश्चलितस्थानैष्षट्पदैरनुगीयते।।

vikṣipanvividhāśśākhā nagānāṅ kusumōtkacāḥ. mārutaścalitasthānaiṣṣaṭpadairanugīyatē৷৷

मत्तकोकिलसन्नादैर्नर्तयन्निव पादपान्। शैलकन्दरनिष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः।।

mattakōkilasannādairnartayanniva pādapān. śailakandaraniṣkrāntaḥ pragīta iva cānilaḥ৷৷

तेन विक्षिपताऽत्यर्थं पवनेन समन्ततः। अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः।।

tēna vikṣipatā.tyarthaṅ pavanēna samantataḥ. amī saṅsaktaśākhāgrā grathitā iva pādapāḥ৷৷

स एष सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः। गन्धमभ्यवहन्पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः।।

sa ēṣa sukhasaṅsparśō vāti candanaśītalaḥ. gandhamabhyavahanpuṇyaṅ śramāpanayanō.nilaḥ৷৷

अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः। षट्पदैरनुकूजन्तो वनेषु मधुगन्धिषु।।

amī pavanavikṣiptā vinadantīva pādapāḥ. ṣaṭpadairanukūjantō vanēṣu madhugandhiṣu৷৷

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः। संसक्तशिखराश्शैला विराजन्ते महाद्रुमैः।।

giriprasthēṣu ramyēṣu puṣpavadbhirmanōramaiḥ. saṅsaktaśikharāśśailā virājantē mahādrumaiḥ৷৷

पुष्पसञ्छन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः। अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः।।

puṣpasañchannaśikharā mārutōtkṣēpacañcalāḥ. amī madhukarōttaṅsāḥ pragītā iva pādapāḥ৷৷

सुपुष्पितांस्तु पश्येमान्कर्णिकारांत्समन्ततः। हाटकप्रतिसञ्छन्नान्नरान्पीताम्बरानिव।।

supuṣpitāṅstu paśyēmānkarṇikārāṅtsamantataḥ. hāṭakapratisañchannānnarānpītāmbarāniva৷৷

अयं वसन्तस्सौमित्रे नानाविहगनादितः। सीतया विप्रहीनस्य शोकसन्दीपनो मम।।

ayaṅ vasantassaumitrē! nānāvihaganāditaḥ. sītayā viprahīnasya śōkasandīpanō mama৷৷

मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः। हृष्टः प्रवदमानश्च ममाह्वयति कोकिलः।।

māṅ hi śōkasamākrāntaṅ santāpayati manmathaḥ. hṛṣṭaḥ pravadamānaśca mamāhvayati kōkilaḥ৷৷

एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे। प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण।।

ēṣa dātyūhakō hṛṣṭō ramyē māṅ vananirjharē. praṇadanmanmathāviṣṭaṅ śōcayiṣyati lakṣmaṇa৷৷

श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया। मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत।।

śrutvaitasya purā śabdamāśramasthā mama priyā. māmāhūya pramuditāḥ paramaṅ pratyanandata৷৷

एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः। वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः।।

ēvaṅ vicitrāḥ patagā nānārāvavirāviṇaḥ. vṛkṣagulmalatāḥ paśya sampatanti samantataḥ৷৷

विमिश्रा विहगाः पुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः। भृङ्गराजप्रमुदितास्सौमित्रे मधुरस्वनाः।।

vimiśrā vihagāḥ pumbhirātmavyūhābhinanditāḥ. bhṛṅgarājapramuditāssaumitrē! madhurasvanāḥ৷৷

दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि। स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपनाः।।

dātyūharativikrandaiḥ puṅskōkilarutairapi. svananti pādapāścēmē mamānaṅgapradīpanāḥ৷৷

अशोकस्तबकाङ्गारष्षट्पदस्वननिःस्वनः। मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति।।

aśōkastabakāṅgāraṣṣaṭpadasvananiḥsvanaḥ. māṅ hi pallavatāmrārcirvasantāgniḥ pradhakṣyati৷৷

न हि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम्। अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम्।।

na hi tāṅ sūkṣmapakṣmākṣīṅ sukēśīṅ mṛdubhāṣiṇīm. apaśyatō mē saumitrē! jīvitē.sti prayōjanam৷৷

अयं हि दयितस्तस्याः कालो रुचिरकाननः। कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ।।

ayaṅ hi dayitastasyāḥ kālō rucirakānanaḥ. kōkilākulasīmāntō dayitāyā mamānagha৷৷

मन्मथाऽयाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः। अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव।।

manmathā.yāsasambhūtō vasantaguṇavardhitaḥ. ayaṅ māṅ dhakṣyati kṣipraṅ śōkāgnirnacirādiva৷৷

अपश्यतस्तां दयितां पश्यतो रुचिरद्रुमान्। ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति।।

apaśyatastāṅ dayitāṅ paśyatō ruciradrumān. mamāyamātmaprabhavō bhūyastvamupayāsyati৷৷

अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयते मम। दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः।।

adṛśyamānā vaidēhī śōkaṅ vardhayatē mama. dṛśyamānō vasantaśca svēdasaṅsargadūṣakaḥ৷৷

मां ह्यद्य मृगशाबाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम्। सन्तापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः।।

māṅ hyadya mṛgaśābākṣī cintāśōkabalātkṛtam. santāpayati saumitrē! krūraścaitravanānilaḥ৷৷

अमी मयूराश्शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः। स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव।।

amī mayūrāśśōbhantē pranṛtyantastatastataḥ. svaiḥ pakṣaiḥ pavanōddhūtairgavākṣaiḥ sphāṭikairiva৷৷

शिखिनीभिः परिवृतास्ते एते मदमूर्छिताः। मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः।।

śikhinībhiḥ parivṛtāstē ētē madamūrchitāḥ. manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ৷৷

पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति। शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि।।

paśya lakṣmaṇa! nṛtyantaṅ mayūramupanṛtyati. śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṅ girisānuni৷৷

तामेव मन्मथाविष्टो मयूरोऽप्युपधावति। वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव।।

tāmēva manmathāviṣṭō mayūrō.pyupadhāvati. vitatya rucirau pakṣau rutairupahasanniva৷৷

मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया। तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया।।

mayūrasya vanē nūnaṅ rakṣasā na hṛtā priyā. tasmānnṛtyati ramyēṣu vanēṣu saha kāntayā৷৷

मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुस्सहः। पश्य लक्ष्मण संरागः तिर्यग्योनिगतेष्वपि। यदेषा शिखिनी कामाद्भर्तारं रमतेऽन्तिके।।

mama tvayaṅ vinā vāsaḥ puṣpamāsē sudussahaḥ. paśya lakṣmaṇa! saṅrāgaḥ tiryagyōnigatēṣvapi. yadēṣā śikhinī kāmādbhartāraṅ ramatē.ntikē৷৷

मामप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा। मदनेनाभिवर्तेत यदि नाऽपहृता भवेत्।।

māmapyēvaṅ viśālākṣī jānakī jātasambhramā. madanēnābhivartēta yadi nā.pahṛtā bhavēt৷৷

पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे। पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये।।

paśya lakṣmaṇa! puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti mē. puṣpabhārasamṛddhānāṅ vanānāṅ śiśirātyayē৷৷

रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया। निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः।।

rucirāṇyapi puṣpāṇi pādapānāmatiśriyā. niṣphalāni mahīṅ yānti samaṅ madhukarōtkaraiḥ৷৷

नदन्ति कामं शकुना मुदितास्सङ्घशः कलम्। आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम।।

nadanti kāmaṅ śakunā muditāssaṅghaśaḥ kalam. āhvayanta ivānyōnyaṅ kāmōnmādakarā mama৷৷

वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया। नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा।।

vasantō yadi tatrāpi yatra mē vasati priyā. nūnaṅ paravaśā sītā sāpi śōcatyahaṅ yathā৷৷

नूनं न तु वसन्तोऽतं देशं स्पृशति यत्र सा। कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत्सा मया विना।।

nūnaṅ na tu vasantō.taṅ dēśaṅ spṛśati yatra sā. kathaṅ hyasitapadmākṣī vartayētsā mayā vinā৷৷

अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया। किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः।।

athavā vartatē tatra vasantō yatra mē priyā. kiṅ kariṣyati suśrōṇī sā tu nirbhartsitā paraiḥ৷৷

श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुपूर्वाभिभाषिणी। नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम्।।

śyāmā padmapalāśākṣī mṛdupūrvābhibhāṣiṇī. nūnaṅ vasantamāsādya parityakṣyati jīvitam৷৷

दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते। नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता।।

dṛḍhaṅ hi hṛdayē buddhirmama samparivartatē. nālaṅ vartayituṅ sītā sādhvī madvirahaṅ gatā৷৷

मयि भावस्तु वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः। ममापि भावस्सीतायां सर्वथा विनिवेशितः।।

mayi bhāvastu vaidēhyāstattvatō vinivēśitaḥ. mamāpi bhāvassītāyāṅ sarvathā vinivēśitaḥ৷৷

एष पुष्पवहो वायुस्सुखस्पर्शो हिमावहः। तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम।।

ēṣa puṣpavahō vāyussukhasparśō himāvahaḥ. tāṅ vicintayataḥ kāntāṅ pāvakapratimō mama৷৷

सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया। मारुतस्स विना सीतां शोकं वर्धयते मम।।

sadā sukhamahaṅ manyē yaṅ purā saha sītayā. mārutassa vinā sītāṅ śōkaṅ vardhayatē mama৷৷

तां विना विहङ्गो यः पक्षी प्रणदितस्तदा। वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति।।

tāṅ vinā vihaṅgō yaḥ pakṣī praṇaditastadā. vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati৷৷

एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः। पक्षी मां तु विशालाक्ष्यास्समीपमुपनेष्यति।।

ēṣa vai tatra vaidēhyā vihagaḥ pratihārakaḥ. pakṣī māṅ tu viśālākṣyāssamīpamupanēṣyati৷৷

शृणु लक्ष्मण सन्नादं वने मद्विवर्धनम्। पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम्।।

śṛṇu lakṣmaṇa! sannādaṅ vanē madvivardhanam. puṣpitāgrēṣu vṛkṣēṣu dvijānāmupakūjatām৷৷

विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम्। षट्पदस्सहसाऽभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम्।।

vikṣiptāṅ pavanēnaitāmasau tilakamañjarīm. ṣaṭpadassahasā.bhyēti madōddhūtāmiva priyām৷৷

कामिनामयमत्यन्तमशोकश्शोकवर्धनः। स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः।।

kāmināmayamatyantamaśōkaśśōkavardhanaḥ. stabakaiḥ pavanōtkṣiptaistarjayanniva māṅ sthitaḥ৷৷

अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः। विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव।।

amī lakṣmaṇa! dṛśyantē cūtāḥ kusumaśālinaḥ. vibhramōtsiktamanasaḥ sāṅgarāgā narā iva৷৷

सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु। किन्नरा नरशार्दूल विचरन्ति ततस्ततः।।

saumitrē! paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu. kinnarā naraśārdūla! vicaranti tatastataḥ৷৷

इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः। नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत्।।

imāni śubhagandhīni paśya lakṣmaṇa! sarvaśaḥ. nalināni prakāśantē jalē taruṇasūryavat৷৷

एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता। हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकान्विता।।

ēṣā prasannasalilā padmanīlōtpalāyutā. haṅsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikānvitā৷৷

जले तरुणसूर्याभैष्षट्पदाहतकेसरैः। पङ्कजैश्शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता।।

jalē taruṇasūryābhaiṣṣaṭpadāhatakēsaraiḥ. paṅkajaiśśōbhatē pampā samantādabhisaṅvṛtā৷৷

चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्तवनान्तरा। मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः।।

cakravākayutā nityaṅ citraprastavanāntarā. mātaṅgamṛgayūthaiśca śōbhatē salilārthibhiḥ৷৷

पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि। पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण।।

pavanāhatavēgābhirūrmibhirvimalē.mbhasi. paṅkajāni virājantē tāḍyamānāni lakṣmaṇa!৷৷

पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं पङ्कजप्रियाम्। अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते।।

padmapatraviśālākṣīṅ satataṅ paṅkajapriyām. apaśyatō mē vaidēhīṅ jīvitaṅ nābhirōcatē৷৷

अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम्। स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम्।।

ahō kāmasya vāmatvaṅ yō gatāmapi durlabhām. smārayiṣyati kalyāṇīṅ kalyāṇataravādinīm৷৷

शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया। यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात्पुष्पितद्रुमः।।

śakyō dhārayituṅ kāmō bhavēdabhyāgatō mayā. yadi bhūyō vasantō māṅ na hanyātpuṣpitadrumaḥ৷৷

यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे। तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना।।

yāni sma ramaṇīyāni tayā saha bhavanti mē. tānyēvāramaṇīyāni jāyantē mē tayā vinā৷৷

पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते। सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण।।

padmakōśapalāśāni draṣṭuṅ dṛṣṭirhi manyatē. sītāyā nētrakōśābhyāṅ sadṛśānīti lakṣmaṇa!৷৷

पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिस्सृतः। निश्श्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः।।

padmakēsarasaṅsṛṣṭō vṛkṣāntaravinissṛtaḥ. niśśvāsa iva sītāyā vāti vāyurmanōharaḥ৷৷

सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुनि। पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभनाम्।।

saumitrē! paśya pampāyā dakṣiṇē girisānuni. puṣpitāṅ karṇikārasya yaṣṭiṅ paramaśōbhanām৷৷

अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिः सुविभूषितः। विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम्।।

adhikaṅ śailarājō.yaṅ dhātubhiḥ suvibhūṣitaḥ. vicitraṅ sṛjatē rēṇuṅ vāyuvēgavighaṭṭitam৷৷

गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतस्सम्प्रपुष्पितैः। निष्पत्रैस्सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः।।

giriprasthāstu saumitrē! sarvatassamprapuṣpitaiḥ. niṣpatraissarvatō ramyaiḥ pradīptā iva kiṅśukaiḥ৷৷

पम्पातीररुहाश्चेमे संसक्ता मधुगन्धिनः। मालतीमल्लिकाषण्डाः करवीराश्च पुष्पिताः।।

pampātīraruhāścēmē saṅsaktā madhugandhinaḥ. mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāśca puṣpitāḥ৷৷

केतक्यस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः।।

kētakyassinduvārāśca vāsantyaśca supuṣpitāḥ. mādhavyō gandhapūrṇāśca kundagulmāśca sarvaśaḥ৷৷

चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला वकुलास्तथा। चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षास्सुपुष्पिताः।।

ciribilvā madhūkāśca vañjulā vakulāstathā. campakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāssupuṣpitāḥ৷৷

पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः। लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः।।

padmakāścaiva śōbhantē nīlāśōkāśca puṣpitāḥ. lōdhrāśca giripṛṣṭhēṣu siṅhakēsarapiñjarāḥ৷৷

अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः। चूताः पाटलयश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः।।

aṅkōlāśca kuraṇṭāśca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ. cūtāḥ pāṭalayaścaiva kōvidārāśca puṣpitāḥ৷৷

।। मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु। केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशुपा धवाः।।

৷৷ mucukundārjunāścaiva dṛśyantē girisānuṣu. kētakōddālakāścaiva śirīṣāḥ śiṅśupā dhavāḥ৷৷

शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरवकास्तथा।।

śālmalyaḥ kiṅśukāścaiva raktāḥ kuravakāstathā৷৷

वातविक्षिप्तविटपान्यथाऽसन्नान्द्रुमानिमान्। लतास्समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः।।

vātavikṣiptaviṭapānyathā.sannāndrumānimān. latāssamanuvartantē mattā iva varastriyaḥ৷৷

पादपात्पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद्वनम्। वाति नैकरसास्वादस्सम्मोदित इवानिलः।।

pādapātpādapaṅ gacchan śailācchailaṅ vanādvanam. vāti naikarasāsvādassammōdita ivānilaḥ৷৷

केचित्पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः। केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः।।

kēcitparyāptakusumāḥ pādapā madhugandhinaḥ. kēcinmukulasaṅvītāḥ śyāmavarṇā ivābabhuḥ৷৷

इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि। रागयुक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते।।

idaṅ mṛṣṭamidaṅ svādu praphullamidamityapi. rāgayuktō madhukaraḥ kusumēṣvēva līyatē৷৷

निलीय पुनरुत्पत्य सहसाऽन्यत्र गच्छति। मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ।।

nilīya punarutpatya sahasā.nyatra gacchati. madhulubdhō madhukaraḥ pampātīradrumēṣvasau৷৷

इयं कुसुमसङ्घातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता। स्वयं निपतितैर्भूमिश्शयनप्रस्तरैरिव।।

iyaṅ kusumasaṅghātairupastīrṇā sukhākṛtā. svayaṅ nipatitairbhūmiśśayanaprastarairiva৷৷

विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु। विकीर्णै पीतरक्ताहि सौमित्रे प्रस्तराः कृताः।।

vividhā vividhaiḥ puṣpaistairēva nagasānuṣu. vikīrṇai pītaraktāhi saumitrē prastarāḥ kṛtāḥ৷৷

हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम्। पुष्पमासे हि तरवस्सङ्घर्षादिव पुष्पिताः।।

himāntē paśya saumitrē! vṛkṣāṇāṅ puṣpasambhavam. puṣpamāsē hi taravassaṅgharṣādiva puṣpitāḥ৷৷

आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाष्षट्पदनादिताः। कुसुमोत्तंसविटपाश्शोभन्ते बहु लक्ष्मण।।

āhvayanta ivānyōnyaṅ nagāṣṣaṭpadanāditāḥ. kusumōttaṅsaviṭapāśśōbhantē bahu lakṣmaṇa৷৷

एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम्। रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्मम।।

ēṣa kāraṇḍavaḥ pakṣī vigāhya salilaṅ śubham. ramatē kāntayā sārdhaṅ kāmamuddīpayanmama৷৷

मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेवं मनोहरम्। स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः।।

mandākinyāstu yadidaṅ rūpamēvaṅ manōharam. sthānē jagati vikhyātā guṇāstasyā manōramāḥ৷৷

यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि। स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम।।

yadi dṛśyēta sā sādhvī yadi cēha vasēmahi. spṛhayēyaṅ na śakrāya nāyōdhyāyai raghūttama৷৷

नह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह। रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहाऽन्येषु वा भवेत्।।

nahyēvaṅ ramaṇīyēṣu śādvalēṣu tayā saha. ramatō mē bhavēccintā na spṛhā.nyēṣu vā bhavēt৷৷

अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो रुचिरच्छदाः। काननेऽऽस्मिन्विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे।।

amī hi vividhaiḥ puṣpaistaravō ruciracchadāḥ. kānanē৷৷sminvinā kāntāṅ cintāmutpādayanti mē৷৷

पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम्। चक्रवाकानुचरितां कारण्डव निषेविताम्।।

paśya śītajalāṅ cēmāṅ saumitrē! puṣkarāyutām. cakravākānucaritāṅ kāraṇḍava niṣēvitām৷৷

प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम्। अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिःर्विहङ्गमैः।।

plavaiḥ krauñcaiśca sampūrṇāṅ mahāmṛganiṣēvitām. adhikaṅ śōbhatē pampā vikūjadbhiḥrvihaṅgamaiḥ৷৷

।। दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः। श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम्।।

৷৷ dīpayantīva mē kāmaṅ vividhā muditā dvijāḥ. śyāmāṅ candramukhīṅ smṛtvā priyāṅ padmanibhēkṣaṇām৷৷

पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिस्सहितान्मृगान्। मां पुनर्मृगशाबाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम्।।

paśya sānuṣu citrēṣu mṛgībhissahitānmṛgān. māṅ punarmṛgaśābākṣyā vaidēhyā virahīkṛtam৷৷

अस्मिन्सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणायुते। पश्येयं यदि तां कान्तां ततस्स्वस्ति भवेन्मम।।

asminsānuni ramyē hi mattadvijagaṇāyutē. paśyēyaṅ yadi tāṅ kāntāṅ tatassvasti bhavēnmama৷৷

जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा। सेवते यदि वैदेही पम्पायाः पवनं सुखम्।।

jīvēyaṅ khalu saumitrē! mayā saha sumadhyamā. sēvatē yadi vaidēhī pampāyāḥ pavanaṅ sukham৷৷

पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम्। धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पोपवनमारुतम्।।

padmasaugandhikavahaṅ śivaṅ śōkavināśanam. dhanyā lakṣmaṇa! sēvantē pampōpavanamārutam৷৷

श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया। कथं धारयति प्राणान्विवशा जनकात्मजा।।

śyāmā padmapalāśākṣī priyā virahitā mayā. kathaṅ dhārayati prāṇānvivaśā janakātmajā৷৷

किन्नु वक्ष्यामि राजानं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्। सीताया जनकं पृष्टः कुशलं जनसंसदि।।

kinnu vakṣyāmi rājānaṅ dharmajñaṅ satyavādinam. sītāyā janakaṅ pṛṣṭaḥ kuśalaṅ janasaṅsadi৷৷

या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रव्राजितं वनम्। सीता सत्पथमास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया।।

yā māmanugatā mandaṅ pitrā pravrājitaṅ vanam. sītā satpathamāsthāya kva nu sā vartatē priyā৷৷

तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये। या मामनुगता राज्याद्भ्रष्टं विगतचेतसम्।।

tayā vihīnaḥ kṛpaṇaḥ kathaṅ lakṣmaṇa! dhārayē. yā māmanugatā rājyādbhraṣṭaṅ vigatacētasam৷৷

तच्चार्वञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम्। अपश्यतो मुखं तस्यास्सीदतीव मनो मम।।

taccārvañcitapadmākṣaṅ sugandhi śubhamavraṇam. apaśyatō mukhaṅ tasyāssīdatīva manō mama৷৷

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्। वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण।।

smitahāsyāntarayutaṅ guṇavanmadhuraṅ hitam. vaidēhyā vākyamatulaṅ kadā śrōṣyāmi lakṣmaṇa!৷৷

प्राप्य दुखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम्। नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत।।

prāpya dukhaṅ vanē śyāmā māṅ manmathavikarśitam. naṣṭaduḥkhēva hṛṣṭēva sādhvī sādhvabhyabhāṣata৷৷

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यामयोध्यायां नृपात्मज। क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि तु मनस्विनीम्।।

kiṅ nu vakṣyāmi kausalyāmayōdhyāyāṅ nṛpātmaja. kva sā snuṣēti pṛcchantīṅ kathaṅ cāpi tu manasvinīm৷৷

गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम्। न ह्यहं जीवितु शक्तस्तामृते जनकात्मजाम्।।

gaccha lakṣmaṇa! paśya tvaṅ bharataṅ bhrātṛvatsalam. na hyahaṅ jīvitu śaktastāmṛtē janakātmajām৷৷

इति रामं महात्मानं विलपन्तमनाथवत्। उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम्।।

iti rāmaṅ mahātmānaṅ vilapantamanāthavat. uvāca lakṣmaṇō bhrātā vacanaṅ yuktamavyayam৷৷

संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम। नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम्।।

saṅstambha rāma! bhadraṅ tē mā śucaḥ puruṣōttama!. nēdṛśānāṅ matirmandā bhavatyakaluṣātmanām৷৷

स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने। अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद्वर्तिरार्द्रापि दह्यते।।

smṛtvā viyōgajaṅ duḥkhaṅ tyaja snēhaṅ priyē janē. atisnēhapariṣvaṅgādvartirārdrāpi dahyatē৷৷

यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा। सर्वथा रावणस्तावन्न भविष्यति राघव।।

yadi gacchati pātālaṅ tatō.bhyadhikamēva vā. sarvathā rāvaṇastāvanna bhaviṣyati rāghava৷৷

प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत्तस्य पापस्य रक्षसः। ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति।।

pravṛttirlabhyatāṅ tāvattasya pāpasya rakṣasaḥ. tatō hāsyati vā sītāṅ nidhanaṅ vā gamiṣyati৷৷

यदि यातिदितेर्गर्भं रावणस्सह सीतया। तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद्दास्यति मैथिलीम्।।

yadi yātiditērgarbhaṅ rāvaṇassaha sītayā. tatrāpyēnaṅ haniṣyāmi na cēddāsyati maithilīm৷৷

स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः। अर्थो हि नष्टकार्यार्थैर्नायत्नेनाधिगम्यते।।

svāsthyaṅ bhadraṅ bhajasvārya tyajyatāṅ kṛpaṇā matiḥ. arthō hi naṣṭakāryārthairnāyatnēnādhigamyatē৷৷

उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात्परं बलम्। सोत्साहस्यास्ति लोकेऽस्मिन् न किञ्चिदपि दुर्लभम्।।

utsāhō balavānārya! nāstyutsāhātparaṅ balam. sōtsāhasyāsti lōkē.smin na kiñcidapi durlabham৷৷

उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु। उत्साहमात्रमाश्रित्य सीतां प्रतिलभेमहि।।

utsāhavantaḥ puruṣā nāvasīdanti karmasu. utsāhamātramāśritya sītāṅ pratilabhēmahi৷৷

त्यज्यतां कामवृत्तत्वं शोकं सन्न्यस्य पृष्ठतः। महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे।।

tyajyatāṅ kāmavṛttatvaṅ śōkaṅ sannyasya pṛṣṭhataḥ. mahātmānaṅ kṛtātmānamātmānaṅ nāvabudhyasē৷৷

एवं सम्बोधितस्तत्र शोकोपहतचेतनः। त्यज्य शोकञ्च मोहञ्च ततो धैर्यमुपागमत्।।

ēvaṅ sambōdhitastatra śōkōpahatacētanaḥ. tyajya śōkañca mōhañca tatō dhairyamupāgamat৷৷

सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः। रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यपारिप्लवद्रुमाम्।।

sō.bhyatikrāmadavyagrastāmacintyaparākramaḥ. rāmaḥ pampāṅ surucirāṅ ramyapāriplavadrumām৷৷

निरीक्षमाणस्सहसा महात्मा सर्वं वनं निर्झरकन्दराश्च। उद्विग्नचेतास्सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे।।

nirīkṣamāṇassahasā mahātmā sarvaṅ vanaṅ nirjharakandarāśca. udvignacētāssaha lakṣmaṇēna vicārya duḥkhōpahataḥ pratasthē৷৷

तं मत्तमातङ्गविलासगामी गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा। स लक्ष्मणो राघवमप्रमत्तो ररक्ष धर्मेण बलेन चैव।।

taṅ mattamātaṅgavilāsagāmī gacchantamavyagramanā mahātmā. sa lakṣmaṇō rāghavamapramattō rarakṣa dharmēṇa balēna caiva৷৷

तावृष्यमूकस्य समीपचारी चरन्ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ। शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी वितत्रसे नैव चिचेष्ट किञ्चित्।।

tāvṛṣyamūkasya samīpacārī carandadarśādbhutadarśanīyau. śākhāmṛgāṇāmadhipastarasvī vitatrasē naiva cicēṣṭa kiñcit৷৷

स तौ महात्मा गजमन्दगामी शाखामृगस्तत्र चरञ्चरन्तौ। दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम चिन्तापरीतो भयभारमग्नः।।

sa tau mahātmā gajamandagāmī śākhāmṛgastatra carañcarantau. dṛṣṭvā viṣādaṅ paramaṅ jagāma cintāparītō bhayabhāramagnaḥ৷৷

तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं सदैव शाखामृगसेवितान्तम्। त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मुर्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ।।

tamāśramaṅ puṇyasukhaṅ śaraṇyaṅ sadaiva śākhāmṛgasēvitāntam. trastāśca dṛṣṭvā harayō.bhijagmurmahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau৷৷

पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान्। द्रुमान्पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान्बहून्।।