काश्यपदुहिता सुमतिर विदर्भराजतनया केशिनी च द्वे भार्ये सगरस्यास्ताम।।

kāśyapaduhitā sumatir vidarbharājatanayā keśinī ca dve bhārye sagarasyāstām||

ताभ्यां चापत्यार्थम आराधित और्वः परमेण समाधिना वरम अदात।।

tābhyāṃ cāpatyārtham ārādhita aurvaḥ parameṇa samādhinā varam adāt||

यस्या यद अभिमतं तद इच्छया गृह्यताम इत्य उक्ते केशिनी पुत्रम एकं सुमतिः पुत्रसहस्राणि षष्टिं वव्रे।।

yasyā yad abhimataṃ tad icchayā gṛhyatām ity ukte keśinī putram ekaṃ sumatiḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ vavre||

तथेति च ऋषिणाभिहिते ऽल्पैर एवाहोभिः केशिनी पुत्रम एकम असमञ्जसं नाम वंशधरम असूत। विनतातनयायास तु सुमत्याः षष्टिः पुत्रसहस्राण्य अभवन।।

tatheti ca ṛṣiṇābhihite 'lpair evāhobhiḥ keśinī putram ekam asamañjasaṃ nāma vaṃśadharam asūta| vinatātanayāyās tu sumatyāḥ ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇy abhavan||

तस्माद असमञ्जसो ऽंशुमान नाम कुमारो जज्ञे।।

tasmād asamañjaso 'ṃśumān nāma kumāro jajñe||

स त्व असमञ्जा बाल्याद एवापवृत्तः पिता चास्याचिन्तयद अयम अतीतबाल्यो बुद्धिमान भविष्यतीति।।

sa tv asamañjā bālyād evāpavṛttaḥ pitā cāsyācintayad ayam atītabālyo buddhimān bhaviṣyatīti||

अथ तत्रापि वयस्य अतीते तच चरितम एवैनं पिता तत्याज।।

atha tatrāpi vayasy atīte tac caritam evainaṃ pitā tatyāja||

तान्य अपि षष्टिः कुमारसहस्राण्य असमञ्जसश चरितम अनुचक्रुः।।

tāny api ṣaṣṭiḥ kumārasahasrāṇy asamañjasaś caritam anucakruḥ||

ततश चासमञ्जसश चरितानुकारिभिः सागरैर अपध्वस्तयज्ञादिसन्मार्गे जगति देवाः सकलविद्यामयम असंस्पृष्टम अशेषदोषैर भगवतः पुरुषोत्तमस्यांशभूतं कपिलं प्रणम्य तद अर्थम ऊचुः।।

tataś cāsamañjasaś caritānukāribhiḥ sāgarair apadhvastayajñādisanmārge jagati devāḥ sakalavidyāmayam asaṃspṛṣṭam aśeṣadoṣair bhagavataḥ puruṣottamasyāṃśabhūtaṃ kapilaṃ praṇamya tad artham ūcuḥ||

भगवन्न एभिः सगरतनयैर असमञ्जसश चरितम अनुगम्यते। कथम एवम एभिर अनुसरद्भिर जगद भविष्यतीत्य आर्तजगत्परित्राणाय च भगवतो ऽत्र शरीरग्रहणम इत्य आकर्ण्य भगवान अल्पैर एव दिनैर एते विनङ्क्ष्यन्तीत्य उक्तवान।।

bhagavann ebhiḥ sagaratanayair asamañjasaś caritam anugamyate| katham evam ebhir anusaradbhir jagad bhaviṣyatīty ārtajagatparitrāṇāya ca bhagavato 'tra śarīragrahaṇam ity ākarṇya bhagavān alpair eva dinair ete vinaṅkṣyantīty uktavān||

तत्रान्तरे च सगरो हयमेधम आरेभे तत्र च पुत्रैर अधिष्ठितम अस्याश्वं को ऽप्य अपहृत्य भुवो बिलं प्रविवेश।।

tatrāntare ca sagaro hayamedham ārebhe tatra ca putrair adhiṣṭhitam asyāśvaṃ ko 'py apahṛtya bhuvo bilaṃ praviveśa||

ततश चाश्वान्वेषणाय तनयान युयोज ततस तत्तनयाश चाश्वखुरपदवीम अनुसरन्तो अतिनिर्बन्धेन वसुधातलम एकैको योजनं योजनम अवनेश चखान।।

tataś cāśvānveṣaṇāya tanayān yuyoja tatas tattanayāś cāśvakhurapadavīm anusaranto atinirbandhena vasudhātalam ekaiko yojanaṃ yojanam avaneś cakhāna||

पाताले चाश्वं परिभ्रमन्तं तम अवनीपतितनयास ते ददृशुः।।

pātāle cāśvaṃ paribhramantaṃ tam avanīpatitanayās te dadṛśuḥ||

नातिदूरावस्थितं च भगवन्तम अपघने शरत्काले ऽर्कम इव तेजोभिर अनवरतम ऊर्ध्वम अधश चाशेषदिशश चोद्भासयमानं कपिलर्षिम अपश्यन।।

nātidūrāvasthitaṃ ca bhagavantam apaghane śaratkāle 'rkam iva tejobhir anavaratam ūrdhvam adhaś cāśeṣadiśaś codbhāsayamānaṃ kapilarṣim apaśyan||

ततश चोद्यतायुधा दुरात्मायम अस्मदपकारी यज्ञविघातकर्ता हयहर्ता हन्यतां हन्यताम इत्य अवोचन। ततस तेनापि भगवता किंचिदीषत्परिवर्तितलोचनेनावलोकिताः स्वशरीरसमुत्थेनाग्निना दह्यमाना विनेशुः।।

tataś codyatāyudhā durātmāyam asmadapakārī yajñavighātakartā hayahartā hanyatāṃ hanyatām ity avocan| tatas tenāpi bhagavatā kiṃcidīṣatparivartitalocanenāvalokitāḥ svaśarīrasamutthenāgninā dahyamānā vineśuḥ||

सगरो ऽप्य अवगम्याश्वानुसारि तत पुत्रबलम अशेषं परमर्षिकपिलतेजसा दग्धम अंशुमन्तम असमञ्जसः पुत्रम अश्वानयनाय चोदयाम आस।।

sagaro 'py avagamyāśvānusāri tat putrabalam aśeṣaṃ paramarṣikapilatejasā dagdham aṃśumantam asamañjasaḥ putram aśvānayanāya codayām āsa||

स तु सगरतनयखातमार्गेण कपिलम उपगम्य भक्तिनम्रस तथा तुष्टाव यथैनं भगवान आह गच्छैनं पितामहायाश्वं प्रापय वरं वृणीष्व च पुत्रपौत्रश च ते स्वर्गाद गङ्गां आनयिष्यतीति।।

sa tu sagaratanayakhātamārgeṇa kapilam upagamya bhaktinamras tathā tuṣṭāva yathainaṃ bhagavān āha gacchainaṃ pitāmahāyāśvaṃ prāpaya varaṃ vṛṇīṣva ca putrapautraś ca te svargād gaṅgāṃ ānayiṣyatīti||

अथांशुमान अपि ब्रह्मदण्डहतानाम अस्मत्पितॄणाम अस्वर्गयोग्यानां स्वर्गप्राप्तिकरं वरम अस्माकं भगवान प्रयच्छत्व इति प्रत्याह।।

athāṃśumān api brahmadaṇḍahatānām asmatpitṝṇām asvargayogyānāṃ svargaprāptikaraṃ varam asmākaṃ bhagavān prayacchatv iti pratyāha||

तं चाह भगवान उक्तम एवैतन मया पौत्रस ते त्रिदिवाद गङ्गां भुवम आनयिष्यतीति। तदम्भसा संस्पृष्टेष्व अस्थिभस्मस्व एते स्वर्गम आरोक्ष्यन्ति। भगवद्विष्णुपादाङ्गुष्ठविनिर्गतस्य जलस्य हि तन्माहात्म्यम।।

taṃ cāha bhagavān uktam evaitan mayā pautras te tridivād gaṅgāṃ bhuvam ānayiṣyatīti| tadambhasā saṃspṛṣṭeṣv asthibhasmasv ete svargam ārokṣyanti| bhagavadviṣṇupādāṅguṣṭhavinirgatasya jalasya hi tanmāhātmyam||

यन न केवलम अभिसंधिपूर्वकं स्नानाद्युपभोगेषूपकारकम अनभिसंहितम अप्य अपेतप्राणस्यास्थिचर्मस्नायुकेशाद्युत्सृष्टं शरीरजम यद भूपतितम शरीरिणं सद्यः स्वर्गं नयतीत्य उक्तः प्रणम्य च भगवते ऽश्वम आदाय पितामहयज्ञम आजगाम।।

yan na kevalam abhisaṃdhipūrvakaṃ snānādyupabhogeṣūpakārakam anabhisaṃhitam apy apetaprāṇasyāsthicarmasnāyukeśādyutsṛṣṭaṃ śarīrajam yad bhūpatitam śarīriṇaṃ sadyaḥ svargaṃ nayatīty uktaḥ praṇamya ca bhagavate 'śvam ādāya pitāmahayajñam ājagāma||

सगरो ऽप्य अश्वम आसाद्य तं यज्ञं समापयाम आस।।

sagaro 'py aśvam āsādya taṃ yajñaṃ samāpayām āsa||

सागरं चात्मजप्रीत्या पुत्रत्वे कल्पयाम आस।।

sāgaraṃ cātmajaprītyā putratve kalpayām āsa||

तस्यांशुमतो दिलीपः पुत्रो ऽभवत।।

tasyāṃśumato dilīpaḥ putro 'bhavat||

दिलीपस्य भगीरथो यो ऽसौ गङ्गां स्वर्गाद इहानीय भागीरथीसंज्ञां चकार।।

dilīpasya bhagīratho yo 'sau gaṅgāṃ svargād ihānīya bhāgīrathīsaṃjñāṃ cakāra||

भगीरथाच छ्रुतस तस्यापि नाभागस ततो ऽम्बरीषस तस्मात सिन्धुद्वीपः। सिन्धुद्वीपाद अयुतायुस तत्पुत्रश च ऋतुपर्णो नलसहायो ऽक्षहृदयज्ञो ऽभूत।।

bhagīrathāc chrutas tasyāpi nābhāgas tato 'mbarīṣas tasmāt sindhudvīpaḥ| sindhudvīpād ayutāyus tatputraś ca ṛtuparṇo nalasahāyo 'kṣahṛdayajño 'bhūt||

ऋतुपर्णपुत्रः सर्वकामस तत्तनयः सुदासः सुदासात सौदासो मित्रसहनामा।।

ṛtuparṇaputraḥ sarvakāmas tattanayaḥ sudāsaḥ sudāsāt saudāso mitrasahanāmā||

स चाटव्यां मृगयां गतो व्याघ्रद्वयम अपश्यत।।

sa cāṭavyāṃ mṛgayāṃ gato vyāghradvayam apaśyat||

ताभ्यां च तद वनम अपमृगं कृतं स चैकं तयोर बाणेन जघान।।

tābhyāṃ ca tad vanam apamṛgaṃ kṛtaṃ sa caikaṃ tayor bāṇena jaghāna||

म्रियमाणश चासाव अतिभीषणाकृतिर अतिकरालवदनो राक्षसो ऽभवत।।

mriyamāṇaś cāsāv atibhīṣaṇākṛtir atikarālavadano rākṣaso 'bhavat||

द्वितीयो ऽपि प्रतिक्रियां ते करिष्यामीत्य उक्त्वान्तर्धानं जगाम।।

dvitīyo 'pi pratikriyāṃ te kariṣyāmīty uktvāntardhānaṃ jagāma||

कालेन गच्छता स सौदासो यज्ञम अयजत। परिनिष्ठितयज्ञे चाचार्ये वसिष्ठे निष्क्रान्ते तद रक्षो वसिष्ठरूपम आस्थाय यज्ञावसाने मम समांसं भोजनं देयं तत संस्क्रियतां क्षणाद इहागमिष्यामीत्य उक्त्वा निष्क्रान्तः।।

kālena gacchatā sa saudāso yajñam ayajat| pariniṣṭhitayajñe cācārye vasiṣṭhe niṣkrānte tad rakṣo vasiṣṭharūpam āsthāya yajñāvasāne mama samāṃsaṃ bhojanaṃ deyaṃ tat saṃskriyatāṃ kṣaṇād ihāgamiṣyāmīty uktvā niṣkrāntaḥ||

भूयश च सूदवेषं कृत्वा राजाज्ञया मानुषमांसं संस्कृत्य राज्ञे न्यवेदयत।।

bhūyaś ca sūdaveṣaṃ kṛtvā rājājñayā mānuṣamāṃsaṃ saṃskṛtya rājñe nyavedayat||

असाव अपि हिरण्यपात्रस्थितं मांसम आदाय वसिष्ठागमनप्रतीक्षो ऽभवत। आगताय च वसिष्ठाय निवेदितवान।।

asāv api hiraṇyapātrasthitaṃ māṃsam ādāya vasiṣṭhāgamanapratīkṣo 'bhavat| āgatāya ca vasiṣṭhāya niveditavān||

स चाप्य अचिन्तयद अहो ऽस्य राज्ञो दौःशील्यं येनैतन मांसम अस्माकं प्रयच्छति किम एतद द्रव्यजातम इति ध्यानपरो ऽभूत। अपश्यच च तन मानुषमांसम। ततश च क्रोधकलुषीकृतचेता राजानं प्रति शापम उत्ससर्ज। यस्माद अभोज्यम एतद अस्मद्विधानां तपस्विनाम अवगच्छन्न अपि भवान मह्यं ददाति तस्मात तवैवात्र लोलुपा बुद्धिर भविष्यतीति।।

sa cāpy acintayad aho 'sya rājño dauḥśīlyaṃ yenaitan māṃsam asmākaṃ prayacchati kim etad dravyajātam iti dhyānaparo 'bhūt| apaśyac ca tan mānuṣamāṃsam| tataś ca krodhakaluṣīkṛtacetā rājānaṃ prati śāpam utsasarja| yasmād abhojyam etad asmadvidhānāṃ tapasvinām avagacchann api bhavān mahyaṃ dadāti tasmāt tavaivātra lolupā buddhir bhaviṣyatīti||

अनन्तरं च तेनापि भगवतैवाभिहितो ऽस्मीत्य उक्ते किं किं मयैवाभिहितम इति संचिन्त्य मुनिर अपि समाधौ तस्थौ।।

anantaraṃ ca tenāpi bhagavataivābhihito 'smīty ukte kiṃ kiṃ mayaivābhihitam iti saṃcintya munir api samādhau tasthau||

समाधिविज्ञानावगतार्थश चानुग्रहं तस्मै चकार। नात्यन्तिकम एतद द्वादशाब्दं तव भोजनं भविष्यतीति।।

samādhivijñānāvagatārthaś cānugrahaṃ tasmai cakāra| nātyantikam etad dvādaśābdaṃ tava bhojanaṃ bhaviṣyatīti||

असाव अपि तु प्रगृह्योदकाञ्जलिं मुनिशापप्रदानायोद्यतो भगवान अस्मद्गुरुर नार्हस्य एनं कुलदेवताभूतम आचार्यं शप्तुम इति मदयन्त्या स्वपत्न्या प्रसादितः। सस्याम्बुदरक्षणार्थं तच छापाम्बु नोर्व्यां न चाकाशे चिक्षेप तेनैव स्वपदौ सिषेच।।

asāv api tu pragṛhyodakāñjaliṃ muniśāpapradānāyodyato bhagavān asmadgurur nārhasy enaṃ kuladevatābhūtam ācāryaṃ śaptum iti madayantyā svapatnyā prasāditaḥ| sasyāmbudarakṣaṇārthaṃ tac chāpāmbu norvyāṃ na cākāśe cikṣepa tenaiva svapadau siṣeca||

तेन क्रोधाश्रितेनाम्भसा दग्धच्छायौ तत्पादौ कल्माषताम उपगतौ। ततः स कल्माषपादसंज्ञाम अवाप।।

tena krodhāśritenāmbhasā dagdhacchāyau tatpādau kalmāṣatām upagatau| tataḥ sa kalmāṣapādasaṃjñām avāpa||

वसिष्ठशापाच च षष्ठे काले राक्षसभावम उपेत्याटव्यां पर्यटन्न अनेकशो मानुषान अभक्षयत।।

vasiṣṭhaśāpāc ca ṣaṣṭhe kāle rākṣasabhāvam upetyāṭavyāṃ paryaṭann anekaśo mānuṣān abhakṣayat||

एकदा तु कंचिन मुनिम ऋतुकाले भार्यया सह संगतं ददर्श। तयोश च तम अतिभीषणं राक्षसम अवलोक्य त्रासात प्रधावितयोर दम्पत्योर ब्राह्मणं जग्राह।।

ekadā tu kaṃcin munim ṛtukāle bhāryayā saha saṃgataṃ dadarśa| tayoś ca tam atibhīṣaṇaṃ rākṣasam avalokya trāsāt pradhāvitayor dampatyor brāhmaṇaṃ jagrāha||

ततः सा ब्राह्मणी बहुशस तं याचितवती। प्रसीदेक्ष्वाकुकुलतिलकभूतस त्वं महाराज मित्रसहो न राक्षसो नार्हसि स्त्रीधर्मसुखाभिज्ञो मय्य अकृतार्थायाम इमं मद्भर्तारम अत्तुम इत्य एवं बहुप्रकारं तस्यां विलपन्त्यां व्याघ्रः पशुम इव तं ब्राह्मणम अभक्षयत।।

tataḥ sā brāhmaṇī bahuśas taṃ yācitavatī| prasīdekṣvākukulatilakabhūtas tvaṃ mahārāja mitrasaho na rākṣaso nārhasi strīdharmasukhābhijño mayy akṛtārthāyām imaṃ madbhartāram attum ity evaṃ bahuprakāraṃ tasyāṃ vilapantyāṃ vyāghraḥ paśum iva taṃ brāhmaṇam abhakṣayat||

ततश चातिकोपसमन्विता ब्राह्मणी तं राजानं यस्माद एवं मय्य अतृप्तायां त्वयायं मत्पतिर भक्षितः। तस्मात त्वम अप्य अन्तं कामोपभोगप्रवृत्तः प्राप्स्यसीति शशाप। अग्निं प्रविवेश च।।

tataś cātikopasamanvitā brāhmaṇī taṃ rājānaṃ yasmād evaṃ mayy atṛptāyāṃ tvayāyaṃ matpatir bhakṣitaḥ| tasmāt tvam apy antaṃ kāmopabhogapravṛttaḥ prāpsyasīti śaśāpa| agniṃ praviveśa ca||

ततस तस्य द्वादशाब्दविपर्यये विमुक्तशापस्य स्त्रीविषयाभिलाषिणो मदयन्ती स्मारयाम आस।।

tatas tasya dvādaśābdaviparyaye vimuktaśāpasya strīviṣayābhilāṣiṇo madayantī smārayām āsa||

ततः परम असौ स्त्रीभोगं तत्याज। वसिष्ठश चापुत्रेण राज्ञा पुत्रार्थम अभ्यर्थितो मदयन्त्यां गर्भाधानं चकार। यदा च सप्तवर्षाण्य असौ गर्भो न जज्ञे ततस तं गर्भम अश्मना सा देवी जघान। पुत्रश चाजायत तस्य चाश्मक एव नामाभवत।।

tataḥ param asau strībhogaṃ tatyāja| vasiṣṭhaś cāputreṇa rājñā putrārtham abhyarthito madayantyāṃ garbhādhānaṃ cakāra| yadā ca saptavarṣāṇy asau garbho na jajñe tatas taṃ garbham aśmanā sā devī jaghāna| putraś cājāyata tasya cāśmaka eva nāmābhavat||

अश्मकस्य मूलको नाम पुत्रो ऽभवत। यो ऽसौ निःक्षत्रे क्ष्मातले ऽस्मिन क्रियमाणे स्त्रीभिर विवस्त्राभिः परिवार्य रक्षितः ततस तं नारीकवचम उदाहरन्ति।।

aśmakasya mūlako nāma putro 'bhavat| yo 'sau niḥkṣatre kṣmātale 'smin kriyamāṇe strībhir vivastrābhiḥ parivārya rakṣitaḥ tatas taṃ nārīkavacam udāharanti||

मूलकाद दशरथस तस्माद इलिविलस ततश च विश्वसहः। तस्माच च खट्वाङ्गो दिलीपः यो ऽसौ देवासुराणां संग्रामे देवैर अभ्यर्थितो ऽसुराञ जघान। स्वर्गे च कृतप्रियैर देवैर वरग्रहणाय चोदितः प्राह। यद्य अवश्यं वरो ग्राह्यस तन ममायुः कथ्यताम इति। अनन्तरं च तैर उक्तम एकमुहूर्तप्रमाणं तवायुर इत्य उक्तो ऽथास्खलितगतिना विमानेन लघिमगुणो मर्त्यलोकम आगम्येदम आह। यथा न ब्राह्मणेभ्यः सकाशाद आत्मापि मे प्रियतरः। न च स्वधर्मोल्लङ्घनं मया कदाचिद अप्य अनुष्ठितम। न च सकलदेवमानुषपशुवृक्षादिके ऽप्य ऽच्युतव्यतिरेकवती दृष्टिर ममाभूत। तथा तम एव देवं मुनिजनानुस्मृतं भगवन्तम अस्खलितगतिः प्रापयेयम इत्य अशेषदेवगुरौ भगवत्य अनिर्देश्यवपुषि सत्तामात्रात्मन्य आत्मानं परमात्मनि वासुदेवाख्ये युयोज। तत्रैव च लयम अवाप।।

mūlakād daśarathas tasmād ilivilas tataś ca viśvasahaḥ| tasmāc ca khaṭvāṅgo dilīpaḥ yo 'sau devāsurāṇāṃ saṃgrāme devair abhyarthito 'surāñ jaghāna| svarge ca kṛtapriyair devair varagrahaṇāya coditaḥ prāha| yady avaśyaṃ varo grāhyas tan mamāyuḥ kathyatām iti| anantaraṃ ca tair uktam ekamuhūrtapramāṇaṃ tavāyur ity ukto 'thāskhalitagatinā vimānena laghimaguṇo martyalokam āgamyedam āha| yathā na brāhmaṇebhyaḥ sakāśād ātmāpi me priyataraḥ| na ca svadharmollaṅghanaṃ mayā kadācid apy anuṣṭhitam| na ca sakaladevamānuṣapaśuvṛkṣādike 'py 'cyutavyatirekavatī dṛṣṭir mamābhūt| tathā tam eva devaṃ munijanānusmṛtaṃ bhagavantam askhalitagatiḥ prāpayeyam ity aśeṣadevagurau bhagavaty anirdeśyavapuṣi sattāmātrātmany ātmānaṃ paramātmani vāsudevākhye yuyoja| tatraiva ca layam avāpa||

खट्वाङ्गाद दीर्घबाहुः पुत्रो ऽभवत। ततो रघुस तस्माद अप्य अजः। अजाद दशरथो दशरथस्यापि भगवान अब्जनाभो जगत्स्थित्यर्थम आत्मांशेन रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नरूपिणा चतुर्धा पुत्रत्वम आयासीत। रामो ऽपि बाल एव विश्वामित्रयज्ञरक्षणाय गच्छंस ताटकां जघान।।

khaṭvāṅgād dīrghabāhuḥ putro 'bhavat| tato raghus tasmād apy ajaḥ| ajād daśaratho daśarathasyāpi bhagavān abjanābho jagatsthityartham ātmāṃśena rāmalakṣmaṇabharataśatrughnarūpiṇā caturdhā putratvam āyāsīt| rāmo 'pi bāla eva viśvāmitrayajñarakṣaṇāya gacchaṃs tāṭakāṃ jaghāna||

यज्ञे च मारीचम इषुपाताहतं दूरं चिक्षेप सुबाहुप्रमुखांश च क्षयम अनयत। दर्शनमात्रेणैवाहल्याम अपापां चकार। जनकगृहे च माहेश्वरं चापम अनायासेनैव बभञ्ज। सीतां च अयोनिजां जनकराजतनयां वीर्यशुल्कां लेभे।।

yajñe ca mārīcam iṣupātāhataṃ dūraṃ cikṣepa subāhupramukhāṃś ca kṣayam anayat| darśanamātreṇaivāhalyām apāpāṃ cakāra| janakagṛhe ca māheśvaraṃ cāpam anāyāsenaiva babhañja| sītāṃ ca ayonijāṃ janakarājatanayāṃ vīryaśulkāṃ lebhe||

सकलक्षत्रक्षयकारिणम अशेषहैहयकुलधूमकेतुभूतं च परशुरामम अपास्तवीर्यबलावलेपं चकार।।

sakalakṣatrakṣayakāriṇam aśeṣahaihayakuladhūmaketubhūtaṃ ca paraśurāmam apāstavīryabalāvalepaṃ cakāra||

पितृवचनाच चागणितराज्याभिलाषो भ्रातृभार्यासमवेतो वनं विवेश।।

pitṛvacanāc cāgaṇitarājyābhilāṣo bhrātṛbhāryāsamaveto vanaṃ viveśa||

विराधखरदूषणादीन कबन्धवालिनौ च निजघान।।

virādhakharadūṣaṇādīn kabandhavālinau ca nijaghāna||

बद्ध्वा चाम्भोनिधिम अशेषराक्षसकुलक्षयं कृत्वा दशाननापहृतां तद्वधापहतकलङ्काम अप्य अनलप्रवेशशुद्धाम अशेषदेवेशसंस्तूयमानां सीतां जनकराजतनयाम अयोध्याम आनिन्ये।।

baddhvā cāmbhonidhim aśeṣarākṣasakulakṣayaṃ kṛtvā daśānanāpahṛtāṃ tadvadhāpahatakalaṅkām apy analapraveśaśuddhām aśeṣadeveśasaṃstūyamānāṃ sītāṃ janakarājatanayām ayodhyām āninye||

भरतो ऽपि गन्धर्वविषयसाधनायोग्रगन्धर्वकोटीस तिस्रो जघान। शत्रुघ्नेनाप्य अतिबलपराक्रमो मधुपुत्रो लवणो नाम राक्षसेश्वरो निहतो मधुरा च निवेशिता।।

bharato 'pi gandharvaviṣayasādhanāyogragandharvakoṭīs tisro jaghāna| śatrughnenāpy atibalaparākramo madhuputro lavaṇo nāma rākṣaseśvaro nihato madhurā ca niveśitā||

इत्य एवमादिअतुलबलपराक्रमैर अतिदुष्टनिबर्हणैर ऽशेषस्यास्य जगतो निष्पादितस्थितयो रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नाः पुनर अपि दिवम आरूढाः।।

ity evamādiatulabalaparākramair atiduṣṭanibarhaṇair 'śeṣasyāsya jagato niṣpāditasthitayo rāmalakṣmaṇabharataśatrughnāḥ punar api divam ārūḍhāḥ||

ये ऽपि तेषु भगवदंशेष्व अनुरागिणः कोसलनगरजनपदास ते ऽपि तन्मनसस तत्सलोकताम अवापुः।।

ye 'pi teṣu bhagavadaṃśeṣv anurāgiṇaḥ kosalanagarajanapadās te 'pi tanmanasas tatsalokatām avāpuḥ||

रामस्य तु कुशलवौ पुत्रौ लक्ष्मणस्याङ्गदचन्द्रकेतू तक्षपुष्करौ भरतस्य सुबाहुशूरसेनौ शत्रुघ्नस्य कुशस्यातिथिर अतिथेर अपि निषधः पुत्रो ऽभवत। निषधस्यापि नलस तस्य अपि नभो नभसः पुण्डरीकः। तत्तनयः क्षेमधन्वा तस्य च देवानीकस तस्याप्य अहीनगुस ततो रुरुस तस्य च पारियात्रः पारियात्राद दलो दलाच छलस तस्याप्य उक्थ उक्थाद वज्रनाभस तस्माच छङ्खनाभस ततो व्युत्थिताश्वस ततश च विश्वसहो जज्ञे।।

rāmasya tu kuśalavau putrau lakṣmaṇasyāṅgadacandraketū takṣapuṣkarau bharatasya subāhuśūrasenau śatrughnasya kuśasyātithir atither api niṣadhaḥ putro 'bhavat| niṣadhasyāpi nalas tasya api nabho nabhasaḥ puṇḍarīkaḥ| tattanayaḥ kṣemadhanvā tasya ca devānīkas tasyāpy ahīnagus tato rurus tasya ca pāriyātraḥ pāriyātrād dalo dalāc chalas tasyāpy uktha ukthād vajranābhas tasmāc chaṅkhanābhas tato vyutthitāśvas tataś ca viśvasaho jajñe||

हिरण्यनाभस ततो महायोगीश्वरो जैमिनिशिष्यो यतो याज्ञवल्क्यो योगम अवाप।।

hiraṇyanābhas tato mahāyogīśvaro jaiminiśiṣyo yato yājñavalkyo yogam avāpa||

हिरण्यनाभस्य पुत्रः पुष्यस तस्माद ध्रुवसंधिस ततः सुदर्शनस तस्माद अग्निवर्णस ततश च शीघ्रगस तस्यापि मरुः पुत्रो ऽभूत यो ऽसौ योगम आस्थायाद्यापि कलापग्रामम आश्रितस तिष्ठति। आगामियुगे सूर्यवंशक्षत्रप्रवर्तयिता भविष्यति। प्रसुश्रुतस तस्यात्मजस तस्यापि सुसंधिस ततश चाप्य अमर्षस तस्य च महस्वांस ततश च विश्रुतवांस ततो बृहद्बलो यो ऽर्जुनतनयेनाभिमन्युना भारतयुद्धे क्षयम अनीयत।।

hiraṇyanābhasya putraḥ puṣyas tasmād dhruvasaṃdhis tataḥ sudarśanas tasmād agnivarṇas tataś ca śīghragas tasyāpi maruḥ putro 'bhūt yo 'sau yogam āsthāyādyāpi kalāpagrāmam āśritas tiṣṭhati| āgāmiyuge sūryavaṃśakṣatrapravartayitā bhaviṣyati| prasuśrutas tasyātmajas tasyāpi susaṃdhis tataś cāpy amarṣas tasya ca mahasvāṃs tataś ca viśrutavāṃs tato bṛhadbalo yo 'rjunatanayenābhimanyunā bhāratayuddhe kṣayam anīyata||

एते हीक्ष्वाकुभूपालाः प्राधान्येन मयेरिताः एतेषां चरितं शृण्वन सर्वपापैः प्रमुच्यते ।।

ete hīkṣvākubhūpālāḥ prādhānyena mayeritāḥ eteṣāṃ caritaṃ śṛṇvan sarvapāpaiḥ pramucyate ||