Kishkindha Kanda Sarga 31
किष्किन्धाकाण्डम् सर्गः 31
Sarga 31 of the Kishkindha Kanda.
Shlokas (51)
+ Add ShlokaKishkindha Kanda 31.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 1
स कामिनं दीनमदीनसत्त्वं शोकाभिपन्नं समुदीर्णकोपम्। नरेन्द्रसूनुर्नरदेवपुत्रं रामानुजः पूर्वजमित्युवाच
sa kāminaṅ dīnamadīnasattvaṅ śōkābhipannaṅ samudīrṇakōpam. narēndrasūnurnaradēvaputraṅ rāmānujaḥ pūrvajamityuvāca
Seeing the indomitable hero, his elder brother, son of a king, lovesick, dejected and overcome by anger and grief, spoke prince Lakshmana:
Kishkindha Kanda 31.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 2
न वानरः स्थास्यति साधुवृत्ते न मंस्यते कर्मफलानुषङ्गान्। न भोज्यते वानरराज्यलक्ष्मीं तथाहि नाभिक्रमतेऽस्य बुद्धिः
na vānaraḥ sthāsyati sādhuvṛttē na maṅsyatē karmaphalānuṣaṅgān. na bhōjyatē vānararājyalakṣmīṅ tathāhi nābhikramatē.sya buddhiḥ
'Sugriva has not stuck to the conduct of the virtuous, of sharing the fruits of action equally. He does not realize that he obtained the prosperous kingship of vanaras as a result of your (friendly) action. He does not have the intelligence of conducting himself in your favour (of searching Sita). Therefore he will not enjoy the kingship for long.
Kishkindha Kanda 31.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 3
मतिक्षयाद्ग्राम्यसुखेषु सक्त स्तव प्रसादाप्रतिकारबुद्धिः। हतोऽग्रजं पश्यतु वीर तस्य न राज्यमेवं विगुणस्य देयम्
matikṣayādgrāmyasukhēṣu sakta stava prasādāpratikārabuddhiḥ. hatō.grajaṅ paśyatu vīra! tasya na rājyamēvaṅ viguṇasya dēyam
'O hero he is too ungrateful to return the favour done to him, Engaged in rustic, vulgar pleasures, he is not thinking of it. Let him see his killed elder brother. Kingship should not be given to an individual who is a destitute of virtues.
Kishkindha Kanda 31.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 4
न धारये कोपमुदीर्णवेगं निहन्मि सुग्रीवमसत्यमद्य। हरिप्रवीरैस्सह वालिपुत्रो नरेन्द्रपत्न्या विचयं करोतु
na dhārayē kōpamudīrṇavēgaṅ nihanmi sugrīvamasatyamadya. haripravīraissaha vāliputrō narēndrapatnyā vicayaṅ karōtu
'I cannot hold my overflowing anger. I shall kill this untruthful Sugriva. Let Vali's son along with the foremost of monkeys search for the queen (Sita).'
Kishkindha Kanda 31.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 5
तमात्तबाणासनमुत्पतन्तं निवेदितार्थं रणचण्डकोपम्। उवाच रामः परवीरहन्ता स्ववेक्षितं सानुनयं च वाक्यम्
tamāttabāṇāsanamutpatantaṅ nivēditārthaṅ raṇacaṇḍakōpam. uvāca rāmaḥ paravīrahantā svavēkṣitaṅ sānunayaṅ ca vākyam
Rama, a slayer of enemy heroes but not of those who seek his refuge, spoke in a conciliatory tone to Lakshmana who jumped, wielding bow and arrows, inspired with his fierce fighting spirit.
Kishkindha Kanda 31.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 6
न हि वै त्वद्विधो लोके पापमेवं समाचरेत्। पापमार्येण यो हन्ति स वीरः पुरुषोत्तमः
na hi vai tvadvidhō lōkē pāpamēvaṅ samācarēt. pāpamāryēṇa yō hanti sa vīraḥ puruṣōttamaḥ
"Certainly none of your kind shall commit this sort of sin in this world, and if such a situation occurs, he who by his noble gesture kills his own anger is a valorous one, and he really becomes the best one among men." Thus Rama is saying to Lakshmana.
Kishkindha Kanda 31.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 7
नेदमत्र त्वया ग्राह्यं साधुवृत्तेन लक्ष्मण। तां प्रीतिमनुवर्तस्व पूर्ववृत्तं च सङ्गतम्
nēdamatra tvayā grāhyaṅ sādhuvṛttēna lakṣmaṇa!. tāṅ prītimanuvartasva pūrvavṛttaṅ ca saṅgatam
'O Lakshmana with your good conduct you should not do so. Keeping in view the affectionate friendship extended (by Sugriva) earlier, be friendly.
Kishkindha Kanda 31.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 8
सामोपहितया वाचा रूक्षाणि परिवर्जयन्। वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये
sāmōpahitayā vācā rūkṣāṇi parivarjayan. vaktumarhasi sugrīvaṅ vyatītaṅ kālaparyayē
'Sugriva has exceeded the time limit. Avoiding harsh words, you ought to speak to him in a conciliatory manner.
Kishkindha Kanda 31.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 9
सोऽग्रजेनानुशिष्टार्थो यथावत्पुरुषर्षभः। प्रविवेश पुरीं वीरो लक्ष्मणः परवीरहा
sō.grajēnānuśiṣṭārthō yathāvatpuruṣarṣabhaḥ. pravivēśa purīṅ vīrō lakṣmaṇaḥ paravīrahā!
Having been duly briefed by his elder brother, the heroic Lakshmana, destroyer of enemies, a bull among men entered the city.
Kishkindha Kanda 31.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 10
ततश्शुभमतिः प्राज्ञो भ्रातुः प्रियहिते रतः। लक्ष्मणः प्रतिसंरब्धो जगाम भवनं कपेः
tataśśubhamatiḥ prājñō bhrātuḥ priyahitē rataḥ. lakṣmaṇaḥ pratisaṅrabdhō jagāma bhavanaṅ kapēḥ
The noblehearted, benevolent and wise Lakshmana, eager to please Rama, picked up his bow looking like a mountain peak, comparable to the bow of Indra and agitated with the anger of the god of Death entered the mansion of Sugriva which stood like the mountain peak of Mandara.
Kishkindha Kanda 31.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 11
।। शक्रबाणासनप्रख्यं धनुः कालान्तकोपमः। प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभं मन्दरः सानुमानिव।।
৷৷ śakrabāṇāsanaprakhyaṅ dhanuḥ kālāntakōpamaḥ. pragṛhya giriśṛṅgābhaṅ mandaraḥ sānumāniva৷৷
The noblehearted, benevolent and wise Lakshmana, eager to please Rama, picked up his bow looking like a mountain peak, comparable to the bow of Indra and agitated with the anger of the god of Death entered the mansion of Sugriva which stood like the mountain peak of Mandara.
Kishkindha Kanda 31.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 12
यथोक्तकारी वचनमुत्तरं चैव सोत्तरम्। बृहस्पतिसमो बुद्ध्या मत्वा रामानुजस्तदा
yathōktakārī vacanamuttaraṅ caiva sōttaram. bṛhaspatisamō buddhyā matvā rāmānujastadā
Then Lakshmana, obedient, intelligent like Brihaspati, like a tempest, encompassed by the fire of anger and deliberating in his mind as to the possible questions from Sugriva and the reply from him.
Kishkindha Kanda 31.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 13
।। कामक्रोधसमुत्थेन भ्रातुः कोपाग्निना वृतः। प्रभञ्जन इवाप्रीतः प्रययौ लक्ष्मणस्तदा
৷৷ kāmakrōdhasamutthēna bhrātuḥ kōpāgninā vṛtaḥ. prabhañjana ivāprītaḥ prayayau lakṣmaṇastadā
Then Lakshmana, obedient, intelligent like Brihaspati, like a tempest, encompassed by the fire of anger and deliberating in his mind as to the possible questions from Sugriva and the reply from him.
Kishkindha Kanda 31.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 14
सालतालाश्वकर्णांश्च तरसा पातयन्बहून्। पर्यस्यन्गिरिकूटानि द्रुमानन्यांश्च वेगतः
sālatālāśvakarṇāṅśca tarasā pātayanbahūn. paryasyangirikūṭāni drumānanyāṅśca vēgataḥ
'Lakshmana rushed on foot speedily, cutting the branches of sala, tala and asvakarna and other trees on the way and forcibly turning and crushing the mountain rocks into pieces with a single foot, like a swiftmoving elephant taking long strides, to carry out the task.
Kishkindha Kanda 31.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 15
।। शिलाश्च शकलीकुर्वन्पद्भ्यां गज इवाशुगः। दूरामेकपदं त्यक्त्वा ययौ कार्यवशाद्द्रुतम्
৷৷ śilāśca śakalīkurvanpadbhyāṅ gaja ivāśugaḥ. dūrāmēkapadaṅ tyaktvā yayau kāryavaśāddrutam
'Lakshmana rushed on foot speedily, cutting the branches of sala, tala and asvakarna and other trees on the way and forcibly turning and crushing the mountain rocks into pieces with a single foot, like a swiftmoving elephant taking long strides, to carry out the task.
Kishkindha Kanda 31.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 16
तामपश्यद्बलाकीर्णां हरिराजमहापुरीम्। दुर्गामिक्ष्वाकुशार्दूलः किष्किन्धां गिरिसङ्गटे
tāmapaśyadbalākīrṇāṅ harirājamahāpurīm. durgāmikṣvākuśārdūlaḥ kiṣkindhāṅ girisaṅgaṭē
The tiger of the Ikshvaku race saw the inaccessible Kishkinda, the capital of vanara kingdom, located between mountains and fortified with the army.
Kishkindha Kanda 31.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 17
रोषात्प्रस्फुरमाणोष्ठ स्सुग्रीवं प्रति लक्ष्मणः। ददर्श वानरान्भीमाकनिष्किन्धाया बहिश्चरान्
rōṣātprasphuramāṇōṣṭha ssugrīvaṅ prati lakṣmaṇaḥ. dadarśa vānarānbhīmākaniṣkindhāyā bahiścarān
His lips trembling in anger, Lakshmana saw fierceful monkey guards of Sugriva at the entrance of Kishkinda city.
Kishkindha Kanda 31.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 18
तं दृष्ट्वा वानरास्सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्। शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्
taṅ dṛṣṭvā vānarāssarvē lakṣmaṇaṅ puruṣarṣabham. śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṅśca mahīruhān
Hundreds of monkeys of the size of elephants stood holding huge trees and boulders of rocks on seeing Lakshmana, the bull among men.
Kishkindha Kanda 31.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 19
तान्गृहीतप्रहरणान्सर्वान्दृष्ट्वा तु लक्ष्मणः
tāngṛhītapraharaṇānsarvāndṛṣṭvā tu lakṣmaṇaḥ
On seeing the monkeys wielding weapons, Lakshmana's anger doubled like logs of firewood put to burning.
Kishkindha Kanda 31.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 20
तं ते भयपरीताङ्गाः क्रुद्धं दृष्ट्वा प्लवङ्गमाः
taṅ tē bhayaparītāṅgāḥ kruddhaṅ dṛṣṭvā plavaṅgamāḥ
Seeing enraged Lakshmana, who looked like a veritable god of Death at the time of dissolution of the universe, hundreds of monkeys, their limbs trembling in fear ran in different directions.
Kishkindha Kanda 31.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 21
ततस्सुग्रीवभवनं प्रविश्य हरिपुङ्गवाः
tatassugrīvabhavanaṅ praviśya haripuṅgavāḥ
Having entered Sugriva's palace, the monkeychiefs reported the arrival of angry Lakshmana.
Kishkindha Kanda 31.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 22
तारया सहितः कामी सक्तः कपिवृषो रहः
tārayā sahitaḥ kāmī saktaḥ kapivṛṣō rahaḥ
But Sugriva who was engrossed in overtures with passionate Tara, did not heed the words of the monkeychiefs.
Kishkindha Kanda 31.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 23
ततस्सचिवसन्दिष्टा हरयो रोमहर्षणाः। गिरिकुञ्जर मेघाभा नगर्या निर्ययुस्तदा।।
tatassacivasandiṣṭā harayō rōmaharṣaṇāḥ. girikuñjara mēghābhā nagaryā niryayustadā৷৷
Commanded by the ministers, the monkeys who looked like fierce mountains, elephants and clouds that caused horripilation, left the place at once.
Kishkindha Kanda 31.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 24
नखदंष्ट्रायुधा घोरास्सर्वे विकृतदर्शनाः
nakhadaṅṣṭrāyudhā ghōrāssarvē vikṛtadarśanāḥ
The monkeys, their faces, deformed, their nails and teeth like weapons were dreadful and horrifying in appearance, proud as tigers
Kishkindha Kanda 31.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 25
दशनागबलाः केचित्केचिद्दशगुणोत्तराः
daśanāgabalāḥ kēcitkēciddaśaguṇōttarāḥ
Of them some possessed the strength of ten, some a hundred and some a thousand elephants. All of them were of equal valour.
Kishkindha Kanda 31.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 26
कृत्स्नांहि कपिभिर्व्याप्तां द्रुमहस्सैर्महाबलैः
kṛtsnāṅhi kapibhirvyāptāṅ drumahassairmahābalaiḥ
Enraged Lakshmana saw the huge inacccessible city of Kishkinda filled with mighty strong and fierce monkeys holding trees in hand.
Kishkindha Kanda 31.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 27
ततस्ते हरयस्सर्वे प्राकारपरिघान्तरात्
tatastē harayassarvē prākāraparighāntarāt
The mighty monkeys came out of the entrance of the ironboundary wall from beneath and made their appearance and stood in full attention.
Kishkindha Kanda 31.28
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 28
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजं चार्तमात्मवान्
sugrīvasya pramādaṅ ca pūrvajaṅ cārtamātmavān
The sensible warrior, recognising Sugriva's dereliction of duty and his own brother's agony once again flew into fury.
Kishkindha Kanda 31.29
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 29
स दीर्घोष्णमहोच्छवासः कोपसंरक्तलोचनः
sa dīrghōṣṇamahōcchavāsaḥ kōpasaṅraktalōcanaḥ
Sighing hot, deep breath, eyes turned red in anger, this tiger among men appeared like fire with smoke (The sigh was smoke and red eyes, fire).
Kishkindha Kanda 31.30
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 30
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वस्सायकासनभोगवान्
bāṇaśalyasphurajjihvassāyakāsanabhōgavān
His bow was like the hood of a snake,with the iron nails fixed on the tip of his arrows like moving fangs and his own brightness like the venom of the fivehooded snake.
Kishkindha Kanda 31.31
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 31
तं दीप्तमिव कालाग्निं नागेन्द्रमिव कोपितम्
taṅ dīptamiva kālāgniṅ nāgēndramiva kōpitam
Dismayed, Angada approached Lakshmana, who was glowing like fire at the time of dissolution of the world and enraged like the lord of serpents.
Kishkindha Kanda 31.32
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 32
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षस्सन्दिदेश महायशाः
sō.ṅgadaṅ rōṣatāmrākṣassandidēśa mahāyaśāḥ
Renowned Lakshmana, with his eyes turned red in anger said to Angada 'O dear, inform Sugriva, about my arrival'.
Kishkindha Kanda 31.33
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 33
एष रामानुजः प्राप्तस्वत्सकाशमरिन्दम
ēṣa rāmānujaḥ prāptasvatsakāśamarindama
'O subduer of enemies speak in this way: 'Lakshmana, the dear younger brother of Rama has come to you and waits for your presence at the entrance, burning in grief of his elder brother. Well, if you like to hear his words, do as you please.' 'Return swiftly after saying so.'
Kishkindha Kanda 31.34
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 34
।। भ्रातुर्व्यसनसन्तप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः। तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर
৷৷ bhrāturvyasanasantaptō dvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ. tasya vākyaṅ yadi ruciḥ kriyatāṅ sādhu vānara
'O subduer of enemies speak in this way: 'Lakshmana, the dear younger brother of Rama has come to you and waits for your presence at the entrance, burning in grief of his elder brother. Well, if you like to hear his words, do as you please.' 'Return swiftly after saying so.'
Kishkindha Kanda 31.35
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 35
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्। पितुस्समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā śōkāviṣṭō.ṅgadō.bravīt. pitussamīpamāgamya saumitrirayamāgataḥ
On hearing Lakshmana's words Angada became sad. He approached his father (Sugriva) and said 'Saumitri has come'. (This sloka appears an interpolation).
Kishkindha Kanda 31.36
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 36
अथाङ्गदस्तस्य वचो निशम्य सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः। निपत्य तूर्णं नृपतेस्तरस्वी ततः रुमायाश्चरणौ ववन्दे
athāṅgadastasya vacō niśamya sambhrāntabhāvaḥ paridīnavaktraḥ. nipatya tūrṇaṅ nṛpatēstarasvī tataḥ rumāyāścaraṇau vavandē
On hearing Lakshmana's words powerful Angada felt agitated. His face turned pale. He went and prostrated at once to the king and then to the queen, Ruma.
Kishkindha Kanda 31.37
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 37
संङ्गृह्य पादौ पितुरग्र्यतेजाः जग्राह मातुः पुनरेव पादौ। पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा निवेदयामास ततस्तमर्थम्
saṅṅgṛhya pādau pituragryatējāḥ jagrāha mātuḥ punarēva pādau. pādau rumāyāśca nipīḍayitvā nivēdayāmāsa tatastamartham
Highly brilliant Angada holding his father's feet first, then mother's and thereafter Ruma's, reported the matter to Sugriva.
Kishkindha Kanda 31.38
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 38
स निद्रामदसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्। बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः
sa nidrāmadasaṅvītō vānarō na vibuddhavān. babhūva madamattaśca madanēna ca mōhitaḥ
The monkey was too drowsy with drink, too intoxicated with passion to come back to his senses.
Kishkindha Kanda 31.39
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 39
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः। प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः
tataḥ kilakilāṅ cakrurlakṣmaṇaṅ prēkṣya vānarāḥ. prasādayantastaṅ kruddhaṅ bhayamōhitacētasaḥ
Looking at angry Lakshmana, and scared at heart, the monkeys started making a noise in order to please him.
Kishkindha Kanda 31.40
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 40
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्। सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः
tē mahaughanibhaṅ dṛṣṭvā vajrāśanisamasvanam. siṅhanādaṅ samaṅ cakrurlakṣmaṇasya samīpataḥ
They saw Lakshmana advancing like a mighty flood and went near him making sounds like the thunderbolt or a lion.
Kishkindha Kanda 31.41
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 41
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः। मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलस्रग्विभूषणः
tēna śabdēna mahatā pratyabudhyata vānaraḥ. madavihvalatāmrākṣō vyākulasragvibhūṣaṇaḥ
By the great sound (of the monkeys) the drunken redeyed vanara king awakened, his garlands and ornaments in disarray.
Kishkindha Kanda 31.42
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 42
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ। मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतौ दारदर्शिनौ
athāṅgadavacaḥ śrutvā tēnaiva ca samāgatau. mantriṇau vānarēndrasya sammatau dāradarśinau
On hearing Angada's words the two ministers named Plaksha and Prabhava who were perrmitted to have audience with the queens went to the harem on invitation from Angada. They reported to Sugriva about the arrival of Lakshmana who had come to speak to him about matters regading wealth and righteousness.
Kishkindha Kanda 31.43
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 43
।। प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः। वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः
৷৷ plakṣaścaiva prabhāvaśca mantriṇāvarthadharmayōḥ. vaktumuccāvacaṅ prāptaṅ lakṣmaṇaṅ tau śaśaṅsatuḥ
On hearing Angada's words the two ministers named Plaksha and Prabhava who were perrmitted to have audience with the queens went to the harem on invitation from Angada. They reported to Sugriva about the arrival of Lakshmana who had come to speak to him about matters regading wealth and righteousness.
Kishkindha Kanda 31.44
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 44
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैस्सामनिश्चितैः। आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम्
prasādayitvā sugrīvaṅ vacanaissāmaniścitaiḥ. āsīnaṅ paryupāsīnau yathā śakraṅ marutpatim
Both of them sat close by Sugriva who was like Indra and said these pleasing words:
Kishkindha Kanda 31.45
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 45
सत्यसन्धौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। वयस्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ
satyasandhau mahābhāgau bhrātarau rāmalakṣmaṇau. vayasyabhāvaṅ samprāptau rājyārhau rājyadāyinau
'Rama and Lakshmana, both the brothers venerable and true to their promise, have conferred on you sovereignty and have extended friendship.'
Kishkindha Kanda 31.46
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 46
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः। यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान्मुञ्चन्ति वानराः
tayōrēkō dhanuṣpāṇirdvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ. yasya bhītāḥ pravēpantō nādānmuñcanti vānarāḥ
'Of the two, only Lakshmana is standing at the entrance wielding his bow in hand. The monkeys are trembling in fear and running about, making a loud noise'.
Kishkindha Kanda 31.47
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 47
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः। व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात्
sa ēṣa rāghavabhrātā lakṣmaṇō vākyasārathiḥ. vyavasāyarathaḥ prāptastasya rāmasya śāsanāt
'By the command of Rama, his brother has come to you, Rama's words as charioteer and his work as chariot'.
Kishkindha Kanda 31.48
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 48
अयं च दयितो राजंस्ताराया स्तनयोऽङ्गदः। लक्ष्मणेन सकाशं ते प्रेषितस्त्वरयाऽनघ
ayaṅ ca dayitō rājaṅstārāyā stanayō.ṅgadaḥ. lakṣmaṇēna sakāśaṅ tē prēṣitastvarayā.nagha!
'O blameless king Tara's son, Angada, has sent us into your presence. Lakshmana has come.'
Kishkindha Kanda 31.49
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 49
सोऽयं रोषपरीताक्षो द्वारि तिष्ठति वीर्यवान्। वानरान्वानरपते चक्षुषा प्रदहन्निव
sō.yaṅ rōṣaparītākṣō dvāri tiṣṭhati vīryavān. vānarānvānarapatē! cakṣuṣā pradahanniva
'O lord of monkeys Valiant Lakshmana is standing at the entrance,eyes filled with anger as if he would burn the vanaras'.
Kishkindha Kanda 31.50
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 50
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रस्सहबन्धुभिः। गच्छ शीघ्रं महाराज रोषो ह्यस्य निवर्त्यताम्
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṅ saputrassahabandhubhiḥ. gaccha śīghraṅ mahārāja! rōṣō hyasya nivartyatām
'O great king Go at once with your son and relations, salute him now and avert his anger'.
Kishkindha Kanda 31.51
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 31 · Verse 51
यदाह रामो धर्मात्मा तत्कुरुष्व समाहितः। राजं स्तिष्ठस्व समये भव सत्यप्रतिश्रवाः
yadāha rāmō dharmātmā tatkuruṣva samāhitaḥ. rājaṅ! stiṣṭhasva samayē bhava satyapratiśravāḥ
'O king be true to your promise to his brother, righteous Rama without fail. Honour the agreement.' इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः।। Thus ends the thirtyfirst sarga of Kishkindakanda of the Holy Ramayana, the first epic, composed by sage Valmiki.