तां चाश्रुवेगेन दुरासदेन त्वभिप्लुतां शोकमहार्णवेन। पश्यंस्तदा वाल्यनुजस्तरस्वी भ्रातुर्वधेनाप्रतिमेन तेपे

tāṅ cāśruvēgēna durāsadēna tvabhiplutāṅ śōkamahārṇavēna. paśyaṅstadā vālyanujastarasvī bhrāturvadhēnāpratimēna tēpē

स बाष्पपूर्णेन मुखेन वीक्ष्य क्षणेन निर्विण्णमना मनस्वी। जगाम रामस्य शनैस्समीपं भृत्यैर्वृतसम्परिदूयमानः

sa bāṣpapūrṇēna mukhēna vīkṣya kṣaṇēna nirviṇṇamanā manasvī. jagāma rāmasya śanaissamīpaṅ bhṛtyairvṛtasamparidūyamānaḥ

स तं समासाद्य गृहीतचाप मुदात्तमाशीविषतुल्यबाणम्। यशस्विनं लक्षणलक्षिताङ्ग मवस्थितं राघव मित्युवाच

sa taṅ samāsādya gṛhītacāpa- mudāttamāśīviṣatulyabāṇam. yaśasvinaṅ lakṣaṇalakṣitāṅga- mavasthitaṅ rāghava mityuvāca

यथा प्रतिज्ञातमिदं नरेन्द्र कृतं त्वया दृष्टफलं च कर्म। ममाद्य भोगेषु नरेन्द्रपुत्र मनो निवृत्तं सहजीवितेन

yathā pratijñātamidaṅ narēndra! kṛtaṅ tvayā dṛṣṭaphalaṅ ca karma. mamādya bhōgēṣu narēndraputra! manō nivṛttaṅ sahajīvitēna

अस्यां महिष्यां तु भृशं रुदन्त्या पुरे च विक्रोशति दुःखतप्ते। हतेऽग्रजे संशयितेऽङ्गदे च न राम राज्ये रमते मनो मे

asyāṅ mahiṣyāṅ tu bhṛśaṅ rudantyā purē ca vikrōśati duḥkhataptē. hatē.grajē saṅśayitē.ṅgadē ca na rāma! rājyē ramatē manō mē

क्रोधादमर्षादतिविप्रधर्षा द्भ्रातुर्वधो मेऽनुमतः पुरस्तात्। हते त्विदानीं हरियूथपेऽस्मिन् सुतीव्रमिक्ष्वाकुकुमार तप्स्ये।।

krōdhādamarṣādativipradharṣā- dbhrāturvadhō mē.numataḥ purastāt. hatē tvidānīṅ hariyūthapē.smin sutīvramikṣvākukumāra! tapsyē৷৷

श्रेयोऽद्य मन्ये मम शैलमुख्ये तस्मिन्निवासश्चिरमृश्यमूके। यथा तथा वर्तयतस्स्ववृत्त्या नेमं निहत्य त्रिदिवस्य लाभः

śrēyō.dya manyē mama śailamukhyē tasminnivāsaściramṛśyamūkē. yathā tathā vartayatassvavṛttyā nēmaṅ nihatya tridivasya lābhaḥ

न त्वां जिघांसामि चरेति यन्मा मयं महात्मा मतिमानुवाच। तस्यैव तद्राम वचोऽनुरूप मिदं पुनः कर्म च मेऽनुरूपम्

na tvāṅ jighāṅsāmi carēti yanmā- mayaṅ mahātmā matimānuvāca. tasyaiva tadrāma! vacō.nurūpa- midaṅ punaḥ karma ca mē.nurūpam

भ्राता कथं नाम महागुणस्य भ्रातुर्वधं राघव रोचयेत। राज्यस्य दुःखस्य च वीर सारं विचिन्तयन्कामपुरस्कृतऽस्सन्

bhrātā kathaṅ nāma mahāguṇasya bhrāturvadhaṅ rāghava rōcayēta. rājyasya duḥkhasya ca vīra! sāraṅ vicintayankāmapuraskṛta.ssan

वधो हि मे मतो नासीत्स्वमाहात्म्याव्यतिक्रमात्। ममाऽसीद्बुद्धिदौरात्म्यात्प्राणहारी व्यतिक्रमः

vadhō hi mē matō nāsītsvamāhātmyāvyatikramāt. mamā.sīdbuddhidaurātmyātprāṇahārī vyatikramaḥ

द्रुमशाखावभग्नोऽहं मुहुर्तं परिनिष्टनन्। सान्त्वयित्वा त्वनेनोक्तो न पुनः कर्तुमर्हसि

drumaśākhāvabhagnō.haṅ muhurtaṅ pariniṣṭanan. sāntvayitvā tvanēnōktō na punaḥ kartumarhasi

भ्रातृत्वमार्यभावश्च धर्मश्चानेन रक्षितः। मया क्रोधश्च कामश्च कपित्वं च प्रदर्शितम्

bhrātṛtvamāryabhāvaśca dharmaścānēna rakṣitaḥ. mayā krōdhaśca kāmaśca kapitvaṅ ca pradarśitam

अचिन्तनीयं परिवर्जनीय मनीप्सनीयं स्वनवेक्षणीयम्। प्राप्तोऽस्मि पाप्मानमिमं नरेन्द्र भ्रातुर्वधात्त्वाष्ट्रवधादिवेन्द्र:

acintanīyaṅ parivarjanīya- manīpsanīyaṅ svanavēkṣaṇīyam. prāptō.smi pāpmānamimaṅ narēndra! bhrāturvadhāttvāṣṭravadhādivēndra:

पाप्मानमिन्द्रस्य मही जलं च वृक्षाश्च कामं जगृहुः स्त्रियश्च। को नाम पाप्मानमिमं क्षमेत शाखामृगस्य प्रतिपत्तुमिच्छेत्।।

pāpmānamindrasya mahī jalaṅ ca vṛkṣāśca kāmaṅ jagṛhuḥ striyaśca. kō nāma pāpmānamimaṅ kṣamēta śākhāmṛgasya pratipattumicchēt৷৷

नार्हामि सम्मानमिमं प्रजानां न यौवराज्यं कुत एव राज्यम्। अधर्मयुक्तं कुलनाशयुक्त मेवंविधं राघव कर्म कृत्वा

nārhāmi sammānamimaṅ prajānāṅ na yauvarājyaṅ kuta ēva rājyam. adharmayuktaṅ kulanāśayukta- mēvaṅvidhaṅ rāghava! karma kṛtvā

पापस्य कर्ताऽस्मि विगर्हितस्य क्षुद्रस्य लोकापकृतस्य चैव। शोको महान्मामभिवर्ततेऽयं वृष्टेर्यथा निम्नमिवाम्बुवेगः

pāpasya kartā.smi vigarhitasya kṣudrasya lōkāpakṛtasya caiva. śōkō mahānmāmabhivartatē.yaṅ vṛṣṭēryathā nimnamivāmbuvēgaḥ

सोदर्यघातापरगात्रवालः सन्तापहस्ताक्षिशिरोविषाणः। एनोमयो मामभिहन्ति हस्ती दृप्तो नदीकूलमिव प्रवृद्धः।।

sōdaryaghātāparagātravālaḥ santāpahastākṣiśirōviṣāṇaḥ. ēnōmayō māmabhihanti hastī dṛptō nadīkūlamiva pravṛddhaḥ৷৷

अंहो बतेदं नृवराविषह्यं निवर्तते मे हृदि साधुवृत्तम्। विवर्णमग्नौ परितप्यमानं किट्टं यथा राघव जातरूपम्

aṅhō batēdaṅ nṛvarāviṣahyaṅ nivartatē mē hṛdi sādhuvṛttam. vivarṇamagnau paritapyamānaṅ kiṭṭaṅ yathā rāghava! jātarūpam

महाबलानां हरियूथपाना मिदं कुलं राघव मन्निमित्तम्। अस्याङ्गदप्यापि च शोकतापा दर्धस्थितप्राणमितीव मन्ये।।

mahābalānāṅ hariyūthapānā- midaṅ kulaṅ rāghava! mannimittam. asyāṅgadapyāpi ca śōkatāpā dardhasthitaprāṇamitīva manyē৷৷

सुतस्सुलभ्यस्सुजनस्सुवश्यः कुतस्तु पुत्रस्सदृशोऽङ्गदेन। न चापि विद्येत स वीर देशो यस्मिन्भवेत्सोदरसन्निकर्षः

sutassulabhyassujanassuvaśyaḥ kutastu putrassadṛśō.ṅgadēna. na cāpi vidyēta sa vīra! dēśō yasminbhavētsōdarasannikarṣaḥ

यद्यङ्गदो वीरवरार्ह जीवेत् जीवेच्छ माता परिपालनार्थम्। विना तु पुत्रं परितापदीना तारा न जीवेदिति निश्चितं मे

yadyaṅgadō vīravarārha jīvēt jīvēccha mātā paripālanārtham. vinā tu putraṅ paritāpadīnā tārā na jīvēditi niścitaṅ mē

सोऽहं प्रवेक्ष्याम्यतिदीप्तमग्निं भ्रात्रा च पुत्रेण च सख्यमिच्छन्। इमे विचेष्यन्ति हरिप्रवीरा स्सीतां निदेशे तव वर्तमानाः

sō.haṅ pravēkṣyāmyatidīptamagniṅ bhrātrā ca putrēṇa ca sakhyamicchan. imē vicēṣyanti haripravīrā- ssītāṅ nidēśē tava vartamānāḥ

कृत्स्नं तु ते सेत्स्यति कार्यमेत न्मय्यप्रतीते मनुजेन्द्रपुत्र कुलस्य हन्तारमजीवनार्हं रामानुजानीहि कृतागसं माम्

kṛtsnaṅ tu tē sētsyati kāryamēta- nmayyapratītē manujēndraputra kulasya hantāramajīvanārhaṅ rāmānujānīhi kṛtāgasaṅ mām

इत्येवमार्तस्य रघुप्रवीरः श्रुत्वा वचो वाल्यनुजस्य तस्य। सञ्जातबाष्पः परवीरहन्ता रामो मुहूर्तं विमना बभूव

ityēvamārtasya raghupravīraḥ śrutvā vacō vālyanujasya tasya. sañjātabāṣpaḥ paravīrahantā rāmō muhūrtaṅ vimanā babhūva

तस्मिन् क्षणेऽभीक्ष्णमवेक्ष्यमाणः क्षितिक्षमावान्भुवनस्य गोप्ता। रामो रुदन्तीं व्यसने निमग्नां समुत्सुकः सोऽथ ददर्श ताराम्

tasmin kṣaṇē.bhīkṣṇamavēkṣyamāṇaḥ kṣitikṣamāvānbhuvanasya gōptā. rāmō rudantīṅ vyasanē nimagnāṅ samutsukaḥ sō.tha dadarśa tārām

तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथां पतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्। उत्थापयामासुरदीनसत्त्वां मन्त्रिप्रधानाः कपिवीरपत्नीम्

tāṅ cārunētrāṅ kapisiṅhanāthāṅ patiṅ samāśliṣya tadā śayānām. utthāpayāmāsuradīnasattvāṅ mantripradhānāḥ kapivīrapatnīm

सा विस्फुरन्ती परिरभ्यमाणा भर्तुस्सकाशादपनीयमाना। ददर्श रामं शरचापपाणिं स्वतेजसा सूर्यमिव ज्वलन्तम्

sā visphurantī parirabhyamāṇā bhartussakāśādapanīyamānā. dadarśa rāmaṅ śaracāpapāṇiṅ svatējasā sūryamiva jvalantam

सुसंवृतं पार्थिपलक्षणैश्च तं चारुनेत्रं मृगशाबनेत्रा। अदृष्टपूर्वं पुरुषप्रधान मयं स काकुत्स्थ इति प्रजज्ञे

susaṅvṛtaṅ pārthipalakṣaṇaiśca taṅ cārunētraṅ mṛgaśābanētrā. adṛṣṭapūrvaṅ puruṣapradhāna- mayaṅ sa kākutstha iti prajajñē

तस्येन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य महानुभावस्य समीपमार्या। आर्ताऽतितूर्णं व्यसनाभिपन्ना जगाम तारा परिविह्वलन्ती

tasyēndrakalpasya durāsadasya mahānubhāvasya samīpamāryā. ārtā.titūrṇaṅ vyasanābhipannā jagāma tārā parivihvalantī

सा तं समासाद्य विशुद्धसत्त्वा शोकेन सम्भ्रान्तशरीरभावा। मनस्विनी वाक्यमुवाच तारा रामं रणोत्कर्षणलब्धलक्षम्

sā taṅ samāsādya viśuddhasattvā śōkēna sambhrāntaśarīrabhāvā. manasvinī vākyamuvāca tārā rāmaṅ raṇōtkarṣaṇalabdhalakṣam

त्वमप्रमेयश्च दुरासदश्च जितेन्द्रियश्चोत्तमधार्मिकश्च। अक्षय्यकीर्तिश्च विचक्षणश्च क्षितिक्षमावान्क्षतजोपमाक्षः

tvamapramēyaśca durāsadaśca jitēndriyaścōttamadhārmikaśca. akṣayyakīrtiśca vicakṣaṇaśca kṣitikṣamāvānkṣatajōpamākṣaḥ

त्वमात्तबाणासनबाणपाणि र्महाबलस्संहननोपपन्नः। मनुष्यदेहाभ्युदयं विहाय दिव्येन देहाभ्युदयेन युक्तः।।

tvamāttabāṇāsanabāṇapāṇi rmahābalassaṅhananōpapannaḥ. manuṣyadēhābhyudayaṅ vihāya divyēna dēhābhyudayēna yuktaḥ৷৷

येनैक बाणेन हतः प्रियो मे तेनैव मां त्वं जहि सायकेन। हता गमिष्यामि समीपमस्य न मामृते राम रमेत वाली

yēnaika bāṇēna hataḥ priyō mē tēnaiva māṅ tvaṅ jahi sāyakēna. hatā gamiṣyāmi samīpamasya na māmṛtē rāma! ramēta vālī

स्वर्गेऽपि पद्मामलपत्रनेत्र स्समेत्य सम्प्रेक्ष्य च मामपश्यन्। न ह्येष उच्चावचताम्रचूडा विचित्रवेषाप्सरसोऽभजिष्यत्।।

svargē.pi padmāmalapatranētra ssamētya samprēkṣya ca māmapaśyan. na hyēṣa uccāvacatāmracūḍā vicitravēṣāpsarasō.bhajiṣyat৷৷

स्वर्गेऽपि शोकं च विवर्णतां च मया विना प्राप्प्यति वीर वाली। रम्ये नगेन्द्रस्य तटावकाशे विदेहकन्यारहितो यथा त्वम्

svargē.pi śōkaṅ ca vivarṇatāṅ ca mayā vinā prāppyati vīra! vālī. ramyē nagēndrasya taṭāvakāśē vidēhakanyārahitō yathā tvam

त्वं वेत्थ यावद्वनिताविहीनः प्राप्नोति दुःखं पुरुषः कुमारः। तत्त्वं प्रजानन् जहि मां न वाली दुःखं ममादर्शनजं भजेत

tvaṅ vēttha yāvadvanitāvihīnaḥ prāpnōti duḥkhaṅ puruṣaḥ kumāraḥ. tattvaṅ prajānan jahi māṅ na vālī duḥkhaṅ mamādarśanajaṅ bhajēta

यच्चापि मन्येत भवान्महात्मा स्त्रीघातदोषो न भवेत्तु मह्यम्। आत्मेयमस्येति च मां जहि त्वं न स्त्रीवधस्स्यान्मनुजेन्द्रपुत्र।।

yaccāpi manyēta bhavānmahātmā strīghātadōṣō na bhavēttu mahyam. ātmēyamasyēti ca māṅ jahi tvaṅ na strīvadhassyānmanujēndraputra!৷৷

शास्त्रप्रयोगाद्विविधाच्च वेदा दात्माह्यनन्यः पुरुषस्य दाराः। दाराप्रदानान्नहि दानमन्य त्प्रदृश्यते ज्ञानवतां हि लोके

śāstraprayōgādvividhācca vēdā dātmāhyananyaḥ puruṣasya dārāḥ. dārāpradānānnahi dānamanya- tpradṛśyatē jñānavatāṅ hi lōkē

त्वं चापि मां तस्य मम प्रियस्य प्रदास्य से धर्ममवेक्ष्य वीर अनेन दानेन न लप्स्यसे त्व मधर्मयोगं मम वीर घातात्

tvaṅ cāpi māṅ tasya mama priyasya pradāsya sē dharmamavēkṣya vīra! anēna dānēna na lapsyasē tva- madharmayōgaṅ mama vīra ghātāt

आर्तामनाथामपनीयमाना मेवं विधामर्हसि मां निहन्तुम्। अहं हि मातङ्गविलासगामिना प्लवङ्गमानामृषभेण धीमता

ārtāmanāthāmapanīyamānā- mēvaṅ vidhāmarhasi māṅ nihantum. ahaṅ hi mātaṅgavilāsagāminā plavaṅgamānāmṛṣabhēṇa dhīmatā

।। विना वरार्होत्तमहेममालिना चिरं न शक्ष्यामि नरेन्द्र जीवितुम्। इत्येवमुक्तस्तु विभुर्महात्मा तारां समाश्वास्य हितं बभाषे

৷৷ vinā varārhōttamahēmamālinā ciraṅ na śakṣyāmi narēndra jīvitum. ityēvamuktastu vibhurmahātmā tārāṅ samāśvāsya hitaṅ babhāṣē

मा वीरभार्ये विमतिं कुरुष्व लोको हि सर्वो विहितो विधात्रा। तं चैव सर्वं सुखदुःखयोगं लोकोऽब्रवीत्तेन कृतं विधात्रा।।

mā vīrabhāryē! vimatiṅ kuruṣva lōkō hi sarvō vihitō vidhātrā. taṅ caiva sarvaṅ sukhaduḥkhayōgaṅ lōkō.bravīttēna kṛtaṅ vidhātrā৷৷

त्रयोऽहि लोका विहितं विधानं नातिक्रमन्ते वशगा हि तस्य। प्रीतिं परां प्राप्स्यसि तां तथैव पुत्रस्तु ते प्राप्स्यति यौवराज्यम्। धात्रा विधानं विहितं तथैव न शूरपत्नयः परिदेवयन्ति

trayō.hi lōkā vihitaṅ vidhānaṅ nātikramantē vaśagā hi tasya. prītiṅ parāṅ prāpsyasi tāṅ tathaiva putrastu tē prāpsyati yauvarājyam. dhātrā vidhānaṅ vihitaṅ tathaiva na śūrapatnayaḥ paridēvayanti

आश्वासिता तेन तु राघवेण प्रभावयुक्तेन परन्तपेन। सा वीरपत्नी ध्वनता मुखेन सुवेषरूपा विरराम तारा

āśvāsitā tēna tu rāghavēṇa prabhāvayuktēna parantapēna. sā vīrapatnī dhvanatā mukhēna suvēṣarūpā virarāma tārā