Brahmavarta Purana

वे कुण्ठते यथुरस्तूण गंगायाःस्पशशवायुना । भगीरथेनसा नीता तेन भगीरथी स्मृता । ७० ॥ दस स्तोत्र का जो नित्य भविति पूर्वक सुरेश्वरी का पूजन करक पाठ नारायणाप्रिया साध्वी कथंसाच वभव ह्‌ । तुलसी कुत्रसम्भूताकावासपिवंजन्मनि ॥ १ । २०२ | | [ ब्रह्यवैवर्तपराणम कस्यवासा कुले जाता कस्य कन्यातपस्विनी 1 केनवातपप्तासाचसंप्रापप्रकृतेः परम. ॥ २ ॥

प्रौर तेज से उज्ज्वल था, उसने बार-बार बोलते हुये उसकी शीघ्र ही वहू से बाहुर कर दिया था । ७० ॥ क ~> + 9 „+ + < = रनर तुलस्यां सहं शंखचूडस्य मेलनं कथ'पकथनञ्च | [ २३६ ९४० | | [ ब्रहमवेव्तपूराणम्‌ सतीत्वम॑गस्ततपल्था यत्र काले भविष्यति । त व्रंबकालेतन्म त्युरितिदत्तोवरस्त्वथा । ८१ । ] पश्चात सा देहुमूत सृज्य भविष्यत्तिग्रियामम । इत्युकत्वाजगतानाथोददौदूलंह रायच 11८ २ ॥ २३-शिवेन सह शृङ्कचूडस्य युद्धार्थं पुष्पदन्तप्रेरणम ब्रह्मा शिवं संनियोज्य संहारे दानवस्य च । जगाम स्वालयं तूणं यथास्थानंमहामूने । १ ॥ चन्द्रभागानदीतीरे वटम्‌ ले मनोहरे । तत्र तस्थौ महदेवा देवनिस्तारहैतवे । २ ॥ द्त` कृत्वा पुष्पदन्तं गन्धर्वे रमीप्सितम. 1 शीघ्रः प्रस्थापयानास शंखच्‌डान्तिकमुदा ॥ ३ ॥

यशस्वी कोत्तिमांश्चवविष्णोरंशसमद्धवः । .३ ॥ तत त्रोध्मंसाविधर्मिष्ठोवं ष्वःशुचिः । तत पुत्रोविष्णुसावणिवष्ण॒वश्चजितेर्रियः । ४ ॥ तत्‌ पत्रो देवसावशिः विष्णव्रतपरायएः । तत्‌ पृत्रोराजसावशिः महाविष्णुपरायणः ॥ ५ ॥

२२-वुलस्या सह शृङ्कचूडस्य मेलनं कथोपकथनच । ॐ 2 ~ ~ "0 2 5 ५८ \ 45 य-द १ भ- ~ ६ -- -- ध र 3 ६ 9 द स्‌ = २ च~ ` पनि प्ल व प = > स १ तुलध्या सह्‌ शाद्घुःच्‌डस्य मोलनं कथोपकथनसञ्च | [ २२७ पूनः स्वचेतनां प्रप्य तितलाप पनः पनः । एव्र तपोवने साच तस्थौ तत्रेव नारद 1४1 दा महायोगी जंगीषग्यान्मनो रमम । करष्ण॒स्य मन्तं सम्प्राप्य करत्वा सिद्धन्तु पुष्करे । \५) । कव चञ्च गले बद्ध्वा सवंमङ्गलम्‌ मद्धलम्‌ । ब्रह्म शाच्च वर प्राप्य यत्तन्मनसि वाञ्छितम्‌ ) प्राज्ञया ब्रह्मणः सोऽपि वदरोस्च समाययौ ॥ ६ ॥

कहकर दूत को श्रागेश्रानेको बोलाथा श्रौर फिर वहु श्रागे जाकर पहुंच गया तथा उसने परम सुन्दर कखनच्‌ड को देखा थां । ६-७1 सचतं कथयित्वा च दूतं गन्तुमूवाचह्‌ । स गत्वा शंखचृडन्तं ददश सुमनोहरम्‌ ॥ ८ ॥

२१ -ध्मव्वजपल्न्यां माघ्यां तुलस्या जन्म । धर्मध्वजस्य पतट्नो च माधवाति च विश्रुता । नृपेण सद्धा रामार च गन्धमादने |} १ ॥ दधार गर्भंसा सद्यो देवाब्दगतकं सती । श्रोगर्भा श्रीयुतासा च संबभूव दिने दिने । २ ॥ शुभक्षणे श्युभदिने जुभवोगेन संयुते । शुभलग्ने शभांजे च शुभस्वामिगृहान्विते ३ कात्तिकौपूरणिमायाञ्व सितत्रास्च पद्‌मजे । सुषाव सा च पदुमांशां पदिमनीं सुमनोहराम्‌ 11४ ७ ॥ ग्रोष्मे पञ्चतपाः सीते तोयावस्था च प्रावृषि; ` देमशानस्था ब्रृष्टिधारां सहृन्तीति दिवानिशम्‌ ॥ ० ॥ विशतुसहलवषं च फलतोयाश्ना चसा । ` चिशतुशतसहसराब्दं पत्राहारा तपस्विनी । ॥ ९ ॥

रत्नसारविनिर्माएविमानस्थं मनोरम. । रत्न कुण्डलयुग्मेन गण्डस्प्टविराजितम, । *€ ॥ पारिजातकुमुमानां मात्यवन्तन्च सस्मितम्‌ । कस्तूरीकुङ्कु. युतं सुगन्धिचन्दनान्वित्तस, ॥ १० ॥

सभामण्डलमध्यस्थं स्वणंसिहासनस्थितम्‌ । मरीनखचितंचितररत्नदण्डसमन्वितम्‌ ॥ € ॥ रत्नकरत्रिमपृष्पश्च प्रशस्तं शोभितं सदा । भृत्येन मस्तकन्यस्स स्वर्णच्छत्र मनोहरम्‌ । १० । सेवित पराषंदगणंव्यंजनंः इवेतचामरेः सवेश सृन्दर रम्यं रत्नभूषणभ्‌षित्तम ॥ ११ ॥

माल्यानुलेपनं सूक्ष्मवस्त्रञ्च दधतः मुने । दानवेन्द्र: परिवृतः सुवेकषंश्च च्रिकोरिभिः ॥ १२ ॥

शतकोटिभिरन्येश्चे भ्रमद्धिरश्चधारिमिः । एवभूतञ्च त हृष्टा पुष्पदन्तः सविस्मयः ॥ १३ ॥ । उव । च रणवृत्तान्त यदुक्त शङ्करेण च ॥ १४ ॥

प॒त्रादपि परस्नेहो नृपे तरिमन्‌ दिवस्य च । न च नारायरांमं ननचलक्ष्मींखरस्वतीन. '७ । इस श्रध्याय मे तुलसी देवी के उपाख्यान का निरूपण किथा जाप शुचि था । इसका पुव परम वैष्णव एवं जिनेन्दरिय विष्णु र वशि नाम भगवान शित काउसराजामेंपृत्रसेभौ अरधिकस्नेहथा, उसराजाते भौ नारायण-लक्ष्मी भौर सरस्वती किसौकोभी नहीं माना णा । ७ ॥ तुलस्युपाश्यानम. ] | २०३ पजाञ्च सवं देवानां दुरीभूतां चकार सः । ब्रह्मा सूर्य्यं पुरस्कृत्य वं कुण्ठञ्चवययौभिया 1 १२ ॥ दूलं गुत्वा तं सूर्यं दधारभङ्कुरःस्वयम, । ब्रह्म कदयप गत्त्डाःसंत्रस्ताःञुष्कतालुकाः । 1१३ ॥ नारायणञ्च सर्गं ते ययुः शरणं भिया । मूर्ध्ना प्ररोभुस्ते गत्वा तुष्टुवर्च पुनः पनः ॥ सवं निवेदनञ्चक्रुभयस्य कारणं हरेः ॥ १५ ॥

राजेन्द्र रिवद्‌तोऽहं पृष्पदन्ताभिघः प्रभो । यदुक्त शङ्धुरेणव तद्‌ ब्रत्रति निशामय 1\१५ ॥ राज्यंदेहि च देवानामधिक्रारस्चे साम्प्रतम्‌ । देवारच शरणापन्ना देवेशे श्रीहरी परे ॥ १६५ दत्वा त्रिशूल हरिणा तव प्रस्थापितः क्घिवः । चन्द्रभागानदीतौर वटमूले त्रिलोचनः 11 १७ ॥ विषयं देहि तेषाञ्च युद्धंवाकुरुनिरिचतम्‌ 1 गत्वावक्ष्यामिकरिशम्मु तद्‌भवाच्‌ वक्त्‌मर्ति ॥ १८ । दूतस्य वचनं श्रुत्वा शंखचूडः प्रहस्य च । प्रभातेऽहं गमिष्यामि त्वञ्च गच्छेत्युवाच हू । ॥ १६ ॥

कृष्णो वै परमं तत्त्वं कृष्णः सर्वेश्वरः परः। कृष्णस्य बाह्यमन्तश्च न बाह्यो नान्तरस्ततः॥

kṛṣṇo vai paramaṁ tattvaṁ kṛṣṇaḥ sarveśvaraḥ paraḥ kṛṣṇasya bāhyam antaś ca na bāhyo nāntaras tataḥ

कथयामि च तज्जन्म साथेकं सवंसम्मतम्‌ । पुराश्रूतञ्च शरृत्युक्त घमवक्त्राच्च पुष्करे 1 ११ ॥ १८२ | | ब्रह्मवेवत्तेपुराणम्‌ कश हो गई थी । १० । जब मै उसका सांक श्रीर सवं समः्त जन्म कहता है ब्रह्म विष्ण शिवा्स्व सूरलकिंस्तथानया ॥ १७ ॥

यया विना जगत्सवं मूकेमून्मत्तवत्‌ सदा । वागधिष्ठातुदेवी या तस्यं वाण्ये नमोनमः ॥ १८ ॥

ग्रहं नारायण कान्तं शान्तः सुन्दर विग्रहम्‌ । साम्प्रतं लब्धुमिच्छामि वरमेवञ्च दहि मै ॥ २० ॥

कालेस एव प्रघरुतिनिमयस्वेच्छयापभूः । निर्मायप्राकृतान्‌सर्वात विश्व स्थांश्ष्वच राचरान्‌ । \३६ । प्राब्रहास्तम्भपय्येन्तं सवं करचिममेव च । प्रवदन्ति च कालेन नद्यत्यपि हि नत्वरम ३२ भज सत्यं परं ब्रहम सधेश त्रिगुणातुपरम्‌ । सर्वेश" सर्व॑रूपञ्च सर्वत्मिनन्तमीशवरम्‌ । ३३ जलं जलेन सृजति अलं पाति जलन यः । हरेज्जलं जलेनव तं कृष्णं भज सन्धतम्‌ । ३४ यस्याज्ञया कति वातः भी घ्रगामीचसन्ततम्‌ । यस्याज्ञया च दंपनरस्पपत्थव यथाक्षणम्‌ ॥ ३५ प्रानी कातरः शोकेविपत्तौ चन पण्डितः । सुखं दुःखं भ्रमत्येव चक्रनमिक्रमेणा च ॥ ३६१ । इस सृष्टि का सुजन कस्ते वाद्य सृष्टाभी कास प्राने पर सुजन पालन कियाकरताहै । जो इसका संहार करनेवाला वहु भो एमय २४६ | | ब्रह्मववत्त पुराणम गी शा, ति 1 २४-शिवेन सह युद्धाथं शङ्कचूडस्य कथोपकथनम्‌ । श्रीकृष्णं मनसाध्यात्वा राजा कृष्णपरायणः । ब्राह्म मूहत्तं उत्थाय पृष्पतत्पान्ननोहूरात्‌ 1 १ रात्रिवासः परित्यज्प्रस्नात्वामङ्कलवारिणा । घौतेचवासतीवुत्वाकृष्वातिलकपृज्ज्वलम्‌ १ । २ ॥ को ~ जरस ` विकच शिवेन सह्‌ शंखचूडस्य युद्धाथं पष्परन्तप्रे र्णम्‌ | | २४७ चकाराह्लिकमावस्यमभीष्टदेववन्दनम्‌ । तस्यं सेनापतिश्चेव युद्ध शास्त्रविशारदाः । \८ ॥ त्रिरादक्षौहिणी वाद्यभाण्डोघञ्च चकार टह्‌ । वहिबेभूव शिविरान्मनसा श्रीहुरि स्मरन्‌ ॥ £ रल्नेन््रसारनिमणविमानमारराह सः । १ . . . . [ ब्रह्मवतपुमणम कृष्णा पाषद था ॥ २१ ॥

मँ तुलसी नाम वाली गोपिका । पहिले म॑ गोलोक-घाम में सुदामा नाम गोपश्च श्रीकष्णाङ्खसमूद्धवः । तदंशश्चातितेजस्वी ललाभ [जन्म भारते । २१ ॥ धस॑ध्वजपल्यां माधन्यां तुलस्यां जन्म |] [ २२३ साम्प्रतं राधिकाशापहनूवशसमुद्धवः । श द्ुच्रूड इति स्यातस्तरं लोक्ये न च तत्परः ॥ २२ ॥

गोलोक्रत्वां परादृष्ट करामोन्मथितमानसः । विलद्धितु न दाराकराधिकायाः प्रभावतः ॥ २३ ॥

सगरस्यसुतान्‌सर्वन्‌पृतान्‌कुरुममाज्ञया । ॥ २४ ॥

जातिस्मरापितवमपिहवं जानारसिसुन्दरी । २४ । ग्रधुनातस्यपत्नी च भव भाविनिशोभने । पश्चान्नारायरं कान्तं शन्तमेव लभिष्यसि ॥ २५ ॥

सा टृष्टासञ्चिधाने तं मुखमाच्छाद वःसमा । सस्मि {प्तं निरीक्षन्ती सशुटाक्षं पूनः पूनः 1 ११ ॥ बभूवातिनम्रम.शख्ी नवसङ्ञेमनज्जिना । कापी काःव.शोन पीड़िता वृ "न्विता 1१२ दष्टा तां ललितां रम्यां सुश्री सुटलीसतीम. । उवास ततुसमीपे च मधुर ताम व्मचसः ॥ १३ का त्वमत्र कस्य कन्या धन्ये मान्ये सुखोषिततणय. । कात्वं मानिनि क्ल्यागि स्वंकल्भाणदायिनि । ,१४ ॥ हे मने ! परम नदीन यौवन से सम्पन्न कामदेव कैसमान प्रभावाले 1 ~ ५ > न. ~ 3 ५.५ धल > 9 न तुलस्या सह शद्भुचूडस्य मोलन कथोप्‌ 7थनञ्चव | | २२६ त्वयायत्‌क्रथितं देविनेच सर्वमलौकषम्‌ । किञ्चित्‌ सत्यमलीकञ्चकिञ्चिन्मत्तानिदश्ामय ॥ २२ ॥ निमितं द्विविध धकर स्त्रौरूपसवमाह्नम्‌ । तत्‌ प्रशस्यं यशोरूप "वैमगलकरारणम्‌ ॥ २५ ॥ सत्तप्रघानं यद्रदुषं त्च शुद्ध स्वेभावतः । तदुत्तमञ्च विदवेषु साध्वीरूपं प्रातम्‌ ॥ २६ ॥ तद्‌ वास्तुवञ्च विज्ञेयं प्रवदन्ति मनीषिणः । रजोरूपं तमोरूपं कृत्यासु द्विविध स्मृतम्‌ । २७ ॥ स्थानाभावात्‌ न्णाभावान्मध्यश्रत्तरभ । वतः । देहछ्कं गेन रोगेण सत्संसगेण सुन्दरि ॥ २८ ॥ बहुगोष्ठावृत्ेनव रिपु ाजभयेन च । रजोरूपस्य साध्वीत्वपरतेनेवोपजायते ॥ २६ ॥

मत्‌पाषेदा भविष्यन्ति सवंकालं निरामयाः । समूच््िद्यकम भोगंकरतंजन्मनि जन्मनि । २६ ॥ कोटिजन्माजितं पापं भारते यत्‌ कृतं नृणाम. । गंगायाःस्पशंवातेनतन्नश्यतिश्रूतोश्रूतम. ॥ २७ ॥

महा मनीषी लोग इसको मध्यम रूप कहा कस्ते । नो दस्ता तमो प्राज्ञासे ह श्रापके पासश्रा रहाह श्रौर हे शोभने" मं श्रव गान्धरवं पार्षदो पैसे प्रधान हˆ1 इष समय तो श्रवेस्यट्रीमं दानवेद्र ह. जोकि मूर्ध्नां ननाम तुलसा शद्भुच्‌ र्च नारद । उवास तत्र देवेतश्चोपाच च तयोितम्‌ ॥ २८ ॥

। {२९१ ॥ ततो ददश तत्रैव ब्रह्मज्योतिः सनातनम्‌ नवोननी रदश्याम हिभुजं पीतवाससम्‌ ॥ २२ ॥ सस्मित मूरलीहस्तः भत्तानुग्रहकारकम्‌ । इसके उपरान्त वहीं पर इसने सनातन ब्रह्म ज्योति का दशेन प्राप्त ५.६ विध्वनिणंयवगणंनम्‌ । [ १६३ प्रति । वरवे यन्नैवेद्यं ददाति वैष्णवो जनः । षोडशांशं विषयिणो विष्णोःपञ्चदशास्यवं ॥ २९ ॥

स गत्वोवाच तुणं त वटमूलस्थमीरवरम. । श खेचूडस्य वचनं तदीयं यत्‌ परिच्छदम. । २० ॥ पुष्पदन्त ने कहा--हं राजेन्द्र ! मै पुष्पदन्त नाम वाला शिव का २४४ |] [ ब्रह्मववत्तपुराणम्‌ हं । श्रव तुम चले जाग्र । \१६ ॥ वहू पष्पदन्त शीघ्ष्टी श्राकर वट के मल ९२ मे स्थित शिव से शब्रचृड फे जो बचन क्षटहए थे उनके उने कट्‌ दिया कै कम न = ~, ४ रिवेन सह्‌ बंखचूडस्य युदा पष्पदन्तप्रर्णम, ] ` [ २४५ काले सुजिति सरष्टा च पाता पाति च कालतः संहर्ता संहरेत्‌ कालेप्नज्वरन्तिक्रमेरते \ । २६ व्रह्मकिष्णुश्िवादीनामीश्वरः प्रकृतैः परः । सष्या पाता च संहर्ता स॒ कृस्नेन सवंदा ॥ ३० ॥

स्पदानादशंनाहेव्यां; पुण्यं दरागुणं ततः । मौषलस्लानमात्रण सामान्यदिवसे नुराम. । दातकोटिजन्मपापं नश्यतीतिश्नूतौ श्रूतम, ॥ २८ ॥ । उस समय परमात्मा के स्मरण करनेसे गङ्खा वर्हापरश्रा गई थीं गंगोपाल्यानम्‌ |] [ १६५ साधारण दिन में मनुष्यों के मोषल स्नान माच्रसेही सौ करोड जन्मोंमें किये हये पाप नष्ट हो जाया करते हँ एेसा श्रुति प्रतिपादित सुना गया है । 1२८ ॥ ग्रच्न' विष्ठा जलं मूत्रं यद्विष्णोरनिवेदितमः । वष्ावाश्च न खादन्तिनेवेद्यभोजिनःसदा । २६ ॥ विष्णोनिवेदितान्नश्च नित्यं ये मुञ्ते नराः । पृतानि सवेतीर्थानि तेषाच्ं स्पशनादहो । २३० ॥ विष्णोः पादोदकं पुण्यं नित्यं ये भृज्ञते नराः1 तेषां सन्दडंनमात्रेण पृतजञ्च भुवनत्रयम. ॥ विष्णोः स्‌ दशनं चकर शततं ताश्च रक्षति ॥ ३१ ॥

प्रणनाम च ब्रह्माणं तच्छ किञ्चिदुवाच हु । ३० ॥ ब्रह्मा जीन कहा-सुदामा नाम वालाएक गौपहैजोश्वी कृष्टाके श्रङ्खसे न २९.०८ नद मय ~ न अ 95 -9 व र सनः २२४ ] [ ब्रह्मवेवर्तपुराणम्‌ यथामेद्विभुजे कृष्णे वाञ्छा च इ्यामसुन्दरे सत्येत्रेवीभि दहे तात न तथा च चतुभजे । ३१ ग्रतृप्ताहन्च गोविन्दे दवात्‌ श्बुद्धारभङ्खतः । गौ विन्दरयेव वचनात्‌ प्राथयामिचतुभु जम्‌ ॥ ३२ ॥

इदं मध्यमरूपश्च प्रवदन्ति समनी विणः । तमोरूपं दुनि वाय्यं मधमं तद्‌ विदु धाः । ३० ॥ प्रधना दानवेन्द्रोऽहु राधिकायाश्चशापतः ॥ ३४ ॥

ततप्रसादेन गोविन्दं पुनरेव सुदलंभम्‌ । ध्रुवमेवं लभिष्यामि राधाभीति प्रमोचेय । ॥ ३३ ॥ । गृहयमण साधिकामन्त्रं ददामि णोडरशाक्षरम्‌ । तस्याश्च प्राणतृल्यात्वं मद्ररेणभविष्यसि । ३१८ ॥ शयुङ्खा सयुवयोर्गोप्यमाज्ञास्यतिचराधिक्रा 1 राधासमात्वं शुभगागोविन्दस्यभविष्यसि ॥ ३५ ॥

ग्रथ सा कृष्णाराक्तिश्च कृष्रदुगभंदधार ह्‌ । दातमन्वन्तरं यावज्ञ्लन्ती ब्रह्मतेजसा । *३७ । कृष्णप्रःखाविदेवी सा कृञ्णप्राणाधिकत्रिया । कृष्णस्य सद्धिनो शश्वत्‌ कष्यवक्षःस्थलस्थितां ३८ शतमन्यन्न रातीतकालेऽतीतेऽपि सुन्दरी । सुषाव डिम्बस्व्णाभंविद्वाधारालयंपरम्‌ ॥ ३६ ॥

जातिस्मरात्वं तुलक्षी संक्ता हरिणापुरा ॥ ३५) । त्वमेव राधिक्राकोपात्‌ जातासि भारते भुवि । त्वां सम्भोवतुमिच्छुकोऽटं नालं राघ्राभयात्ततः । ,३६ ॥ । इव्येवमृवत्वा स पुमान्‌ विरराम महामुने । सस्मिता वरूलसी हृष्टा प्रवक्तुमुपचक्रम्‌ ॥ ३७ ॥

श्याम सुन्दरङ्ष्णके लियि दै वसी चार भुजाग्नों वालेमें नहींहै । यहम भ्रापसे पूरं सत्य कहती हु ॥ ३१ ॥ दंववक् श्युद्धारके भद्ध हो-जाने के कारण म गोचिन्दमे तृ्तनदहो सको थी । श्रम गोविन्द के ही वचनों धर्मध्वजपत्य. माधन्यां तृलस्यां जन्म | | २२५ इत्येवमुक्त्वादत्वाच देव्याश्च षोडश्चाक्षरम्‌ । मन्तर॑तस्यं जगद्धाता स्तोचतस्चकवचंपरम्‌ । ३६ ॥ सर्वेपजाविधानञ्च पुरश्चर्ग्याविधिक्रमम्‌ । परं जुभािषं कृत्वा सोऽन्तरद्ानञ्चकारह्‌ ॥ ३७ साच ब्रह्मोपदेशेन पुण्ये वदरिकाश्रमे । जजाप प्रमं मन्त्रं यदिष्टं पवेजन्मनः । ३८ ॥ । दिव्यं दादशवर्षल्य पृज । ञ््वेव चकारसा । बभूव सिद्धा सा देवी तत्‌प्रव्यादेशमाप च ॥ ३९ ॥

सिद्धे तपसि मन्तेच वरं प्राप्य यथासत्‌ । लृ्ुजे च महाभागं - यद्धिदवेषु सुदूलं भम्‌ । \४० ॥ प्रसन्नमानसादेवी तत्याज तपसः मम्‌ । सिद्धे फले न राणाञ्च दुःखञ्च सुखमुत्तमम्‌ ॥ ४१ ॥

भक्त्वा पीत्वा च सन्तष्टा शयनञ्च चकार सा । तल्पे मनोरमे तत्र पृष्पचन्दनचविते ॥ ४२ ॥

त ननाम महादेवो ब्रह्माणञ्च ननाम सः । ननाम सूर्य्यो भक्त्याच संत्रस्तश्चन््रशेखरम. । *२६ ॥ कद्यपश्च महाभक्त्या तुष्टाव च ननाम च । शिवः संस्तूय सवंश्चं समूवास सुखासने २७१ २०६ |] [ ब्रह्यवंवत्तपुराणम तुलस्युपाख्यानम. | [ २०७ वृषध्वजच्च मद्धक्तं मम प्राणाधिकप्रियम्‌ । स्यः शशाप इतिमे कारण त्रासकोपयोः । ३५ ॥ पुत्रवात्‌ 'ल्यशोकेन सूर्य्यं हन्तु समूद्यतः । स ब्रह्माणं प्रपन्नश्च ससृ्येश्च विधिस्त्वयि ॥ ३६ ॥ त्वयि ये शरणापन्त । ध्यानेन वचसापि वा । २०८ | [ ब्रह्यवैवक्तेपुराणम्‌ कालोऽतियातो दवेन युगानामक विशतिः ॥ वैकुण्ठे घटिकाद्धेन शीघ्र ययौ नृपालयम्‌ । ४० ॥ वृषध्वजो मृतः कालाद्‌ दुनिबार््यात्‌ । हंसध्वजश्च तत्‌ पुत्रो मृतःसोऽपि धिया हेतः. ॥ ४९ तत्‌ पूत्रौ च महाभागो धर्मध्वजकुश्ञध्वजौ । हतधियो सृथ्यंशापात्त च परमवेष्णवौ । \*२्‌ ॥ राज्य म्रष्टौश्रियाश्रष्टौ कमलातापसावुभौ । तयोश्चभाय्येयोलेक्ष्मीः कलया चज निष्नति ॥ ४३ ॥

इल्येवमाजिष छृन्वा स्वालयं प्रययौ विधिः । गान्धवेगत विवाहेन जगृह तान्व दानवः । (४३ । २३४ | [ ब्रह्यवंवरत्तपुरणम्‌ तया सह्‌ समागत्य स्वाश्रमं दानव्रस्ततः । रम्यक्रीडालयं कृत्वा विजह्‌ । र पुनस्ततः ॥ एव सबुमजे राज्य शङ्खचूडः प्रतापवान्‌ । एकमन्वन्तर पूणं राजराजेश्धरो वली ॥ ४४ ॥

सम्पद्युक्तौ तदा तौ च नुपश्रेष्ठो भविष्यतः । म. तस्ते सेवकःशम्भो गच्छयूयञ्च गच्छत 1) ४४ इत्युक्त्वाच सलक्ष्मीकः सभौतोऽत्यन्तर ` गतः । देवाजगमुश्च संहृष्टाः स्वाश्चमं पर्ममुदा । शिवडच तपसे शीघ्र परिपृणंतम ययौ ॥ ४५ ॥

निरुद्यमाः सुखः सर्वे चितव्रपुत्तलिका यथा । तेच सर्वं विष॑ण्णाश्च प्रजग्मत्रह्यणः सभाम्‌ । ४८ ॥ । वृत्तान्तं कथयामासू ररुदुश्च भृशं महुः । तदा ब्रह्मा सुरं : सार्द्धं जगाम शङ्कुरालयम्‌ ॥ ४६ ॥

पृजाहोमादिकतेषां जहार विषयबलात्‌ । प्राश्रयचाधिकारञ्च शस्तरास्तरभूषणादिकम्‌ ॥ ४७ ॥

मद क्तियुक्तः सततं भविष्यसि वरेण मे । ध्यानेन कभनीयं मांनित्यद्रक्ष्यसिनिश्चितम्‌ । ,४५ ॥ । मातर केमनीयाञ्वममवक्षःस्थलस्थिताम्‌ । यामिलोकतिष्ठवत्‌सेव्युक्त्वासोऽन्तरीयत ४६ गत्वा स्वर्लोक ब्रह्यारां शङ्करं स उवाचह । सष्टार रुष्टुमीशञ्च संहुर्तारञ्वतत्‌क्षणम्‌ ॥ ४७ । सृष्टि स्रष्टुः गच्छं वत्स नाभिपदुमोदूवोभेव । महावि राट्‌लोमक्रपे क्षस्य चविषेःश्णु ॥ ४८ ॥

दरव्याण्येतानिये मूढा ग्रपेयिष्यभ्ति सृन्ढरि । ते यास्यन्तिकालसूत्रंदिष्यवषंरातं त्वयि । ॥ ४२ ॥ इत्येवमुक्त्वा भगवान्‌ विरराम च नारद । बभूव तेन गभंण॒ तेजस्वी मङ्कलग्रहुः 1४३1 प्‌ जाज्चन्छः पृथिव्याश्च ते सवं चाज्ञया हरेः । काण्वशाखोक्तध्यानेन तुष्टुवु; स्तवनेन च । (४४ ॥ ददयमलेन मन्त्रेण नेवेद्यादिकमेव च । संस्तुता त्रिषु लोकेषु पूजिता सा बभूव ह्‌ ॥ ४५ ॥ कि ध्यानं स्तवनं कि वा तस्य मूलञ्च क्रि वद । गूढं सरवपूरारोषु श्रोतु कौतूहलं मम ॥ ४९ ॥

प्रथ कालान्तरेसा च दिधास्पाउभूवेह्‌ । वामाद्वङ्धाचकमलादक्षिणाद्ाचराधिक्रा । (४६ ॥ एतस्मिन्नन्तरे कष्ण द्विधासूपो बभूव ह्‌ । दक्षियाद्धेश्चईद्विभूजो वामाद्धस्व चतुम्‌ जः 11४७ उवाच वाणीं श्रीकृष्णस्त्वमस्य के(मिनी भवे । मरत्रंवपानिनीराधानंवभद्र भविष्यति । \४८ ॥ एव लक्ष्पील्च प्रददौ तुष्टो नारायणाय च । जगामचर्वेकुण्ठताभ्यांसाद्ध जगत्पतिः ॥ ४६ । देवदेग्युत्पत्तिः | [ १५३ अनपत्ये च तेद्ध च यतो रा्धांशसम्भवा । भूता नारायणाङ्काच्च पाषेदाश्च चतुभु जाः. ॥ ५० ॥

स्रादौ च पृथिवी देवी वराहेण च पूजिता । ततो हि ब्रह्मणा पश्चात्‌ ततश्च पृथुना पुरा । ५७ ॥ ततः सर्वमु नीन््रंक्व मनुभिर्नारदादिभिः । ध्यानञ्च स्तवनं मन्त्र श्य वक्ष्यामि नारद ४८|| श्रो ह्वीं श्रीं वां वसुघाये स्वाहा । इत्यनेन मन्त्रेण पूजिता विष्णुना पुरा । ४६ ॥ १६६. |: * [ ब्रह्मगेवर्तपुराणम्‌ दवेतचस्पकवर्णाभा रतचन्द्र समप्रभाम्‌ । चन्दनोक्षिप्तसर्वागो स्वंभूषणभूषिताम्‌ । 1५० ॥ रत्नाघारां रत्नगर्भा रत्नाकरसमन्विताम्‌ । वह्लिलुद्धांशुकाधानां सस्मितां वन्दिता भजे । ॥ ५१ ॥

ध्यानेनानेन सा देवी सर्व्व पूजित । भवेत्‌ । स्तवन श्ण विप्रन काण्वशाखोक्तमेवच ५२ यज्नशुकरजाया च जय देहि जयावहं । जये जये जयाधारे जयशीले जयप्रदे ॥ ५३ ॥

ममान्यद्राञ्छितं यद्‌ यत्‌ सर्व॑जानासिसवंवित्‌ । सर्वान्त रात्मनुसवंज्ञतदुपायंवदगप्रभो । ३५ ॥ १६६ ] [ ब्रह्मवेवत्तपुयणम्‌ गंगोपाख्यानम्‌ | | [ १९७ १६ | | ब्रह्मवेवर्चपुराणम्‌ देवषि नारद ने कृहा--किस ध्यान से, कप्त स्तोत्र सेश्रौर कौनसी सन्निधाने शङ्धुरस्य तां गंगां प्रणमाम्यहुम. । ५३ ॥ गोपेर्गोपोभिराकोरृश्युभे राधामहोत्‌सवे | कात्तिकोपूरिंमाजातां तागंगांप्रएमाम्यहूम. ॥ ५४ ॥

ताञ्च वह्निपरीक्षाञ्च कारयामास सत्वरम. । हुताशनस्तत्रकाले वास्तनों जानकीं ददो }}४८ ॥ उवाच दाया वह्िञ्चं रामञ्च विनय,न्विता । करिष्प्रामीति किमहं तदुपायं वदस्व म । (४६९ ॥ लक्ष्मण कै राम कै निकट चले जाने पर दुनिवार्ण रावण सीता विलाप किया था इसके पदचात्‌ उस्र गहन वन में सीता के वेदवत्याश्चरसत्रम्‌ | [ २१७ था । ॥ ठ । दरसके उपरान्त वहु छाया श्रग्ि भ्रौरभ्री राम से बोली मै उसका उपाय क्या करू गी-यह्‌ मुभ बताद्ये । ४६ ॥ त्वं गच्छं तपसे देवि ! पुष्करञ्च सुपुण्यदम्‌ । कृत्वातपस्यातत्रैव स्वर्गं लक्ष्मी भविष्यति ५०६ सा च तद्वचनं श्रुत्वा प्रतप्य पुष्करे तपः दिव्यं त्रिलक्षवषंञ्च स्वगं लक्ष्मीरवंभ्रुव ह । \५१ ॥ सा च कालेन तपसा यज्ञकुण्डप्तमुद्धदा । कमिनी पाण्डवानाञ्च द्रौपदी द्रुपदात्मजा । \५२ ॥ कृते युगे वेदवती कुदाध्वजदुता शुभा । तरेतायां रामपत्नी च सीतेति जनकात्मजा । ५३ ॥ तच्छाया द्रौपदी देधी द्वापरे द्रपदामज्ञा । व्रिह्टायणीति सा प्रोक्ता विद्यमाना युगेत्रये ५४ याः पञ्च कथं तस्या बभरुवुमु निपुङ्धव । इति मे चित्तसन्देहु भञ्ज सम्देहुभंजन ॥ ५५ ॥

विशलक्षयोजना या ततो दध्यं चतुग्‌*णा । ग्रावृता ब्रह्मलोक यातां गंगां प्रणमाम्यहम. ॥ ५७ ॥ ` विलष्लक्षयोजना या दध्यं पञ्चग्‌णा ततः ग्रावृता हिवलाकंयातां गंगां प्रणमाम्यहूम । \५८ ॥ षडयोजनविस्तीर्णा या दध्यं दशग्‌रा ततः । मन्दाकिनी येन्द्रलोकतां गंगां प्रणमाम्यहम्‌ ॥ ५६ ॥

मंगले मंगलाधारे मंगल्यमंगलप्रदे । मंगलाथं मलादि मंगलं. देह्ु.मे भवेः #५६ । भूमे भूमिपसवष्वे भूमि ग1लपरायरो ॥ भूमिपःहद्काल्पे भूमि देहि च भूमिद ॥ ५७ ॥

कोटि कोटि जन्मजन्मसमभवेदुभूमिपेइवरः ॥ ५८ ॥

लक्षय जन विस्तीर्णा दध्यं सप्तगणा ततः । ग्रावृत्ता ध्रबलोकया तां गंगां प्रणमाम्यहूम. ॥ ६० ॥

स्वर्ग भच्यंञ्चपातालंत्रिलोकंसचराचरम्‌ । ६० ॥ एवंसर्वलौमकपे विरवं प्रत्येकमेव च । प्रतिविइवे क्षुद्रविराट्‌ ब्रह्यविष्णुिवादयः । ६१ ॥ इत्येवं कथितं वत्स कृस्णसङ्कीत्तनं डुभम्‌ । सुखदमोक्षदसार भिपः श्रोतुमिच्छसि ॥ ६२ ॥

९ । ब्रह्मवेवत्तपु „~ प लक्षयोजनविस्तीर्णा दध्यं चषडग्‌ शा ततः । ग्रावृता चन्द्रलोकंयातां गंगां प्रणमाम्यहुम. ॥ ६१ ॥ । षप्टिसहृस्रयो जना या दध्यं दशगृखा ततः । प्रावृता सूय्य॑लोकं या तां गंगां प्रणमाम्यहूम. ६२ । लक्षयोजनविस्तीर्णा दै््येचषडगृरा ततः । आवृता सत्यलोक या तां गंगां प्रणमाम्यहम्‌ । 1९६३ दरालक्षयोजना या दर्घ्यं पञ्चगृगा ततः । प्रावृता या तपोलोकं तां गंगां प्रणमाम्यहुम. ॥ ६४ ॥

ग्रपुत्रो लभते पुत्रं भाय्यहिानोलमेत्प्रियाम्‌ । रोगान्मुच्येत सोगीचबद्धोमुच्येतबन्धनात्‌ ॥ ६६ ॥

स प्राप दान्वीयोनिराधायापात्‌ सृदारुणात्‌ । ६३ ॥ तघ्रंकदाष्टुमगमं स्वालयाद्रासमण्डलम्‌ । मां दृष्ट मन्दिरे देवी सृदाससद्धिवं पुरा भरश्षं मां भ्पयामासमौनी भूतञ्च सुस्थिरम. \ । ६७ ॥ तच्छ. त्वा च सुमहाश्च सृदामातां बुक्रोपह्‌ । सचताभःसंयामासकोपेनममसन्निधौ ॥ ६८ ॥

भगो रथोऽनयार्वुत्वा स्तुत्वा गंगाञ्चनारद । जगामर्तागृहीतराच यत्र नष्टाश्चसागराः ॥ ६९ ॥

तच्छ. वा सा कोपयुक्ता रक्तपद्धुजलोचना । वरहिष्कत्‌ञ्चकारान्ञां संत्रसताममसंसदि \६€ ॥ सखीलक्षं समृत्तस्यौ' दूरवर तेजसोज्ञ्वलम । व हुश्वकार तं तूर्णं जत्पन्तञ्वपृनः पूनः ॥ ७० ॥

याच संसारवृद्धस्य बीजर्पासनातनी । स्थितिरूपा बुद्धिरू्पा फलसरूपा च नारदे । ६७) । क्रूत्पिपासा दया श्रद्धा निद्रा तन्द्रा क्षमा धृतिः । शान्तिलिज्जा तुष्िपुष्िम्रान्ति कास्त्यादिरूपिणी 1६८ ॥ 1 १५६ | | ब्रह्मकेवरत्तपुराणम्‌ देवदेच्युत्पत्तिः |] [ १५७ दिगम्बयो नीलकण्ठः सपंभूषणाभ्‌ षितः । बिभ्रदक्षिणहस्तेन रत्नमालां सुसंस्कृताम्‌ ॥ ७७1 प्रजपन्‌ पञ्चवक्त्रेण ब्रह्मज्योतिः सनातनम्‌ ! सत्यस्वरूपं श्रीकृष्णं परमात्मानमीरवरम्‌ ॥ ७८ ॥

तत्त ल्यगुणण्पा तौ ददौ रःसाय नारद । *३४ ॥ सीतागृद्रीत्वा स ययौगोप्यं कक्रतु निषेध्य च । लक्ष्मणो नव ब्‌ब्‌घे गोप्यमन्यस्य का कथा । २३५ ॥ वेदवेत्याश्चरित्रम्‌ ] [ २१५ एतस्मिन्नन्तरे रामो ददं कलक मुगम | सीतातंप्ररयामास तदर्थ यत्नपृवंकम्‌ 1 ३६ ॥ सन्यस्य लक्ष्मणं रामोजानक्या रक्षणो वने । स्वयं जगामहन्तु तं विग्याधसायकेन च 1} ३७. । लक्ष्मणेति च शाव्देञ्च कृत्वा च माययामृगः । पराणास्तत्याज सहसागु रोच षटाहरिस्मरन्‌ । ३८ ॥ । मृगरूपं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय च । रत्ननिर्माण यानेन वैकुण्ठ स जगम हु ॥ ३९ ॥ । वेकुष्द्रारे दवारय्यासिीत्‌ किङ्करो द्रारपानयोः ' जयाविजययोश्चव बलवांश्चजिताभिधः ॥ ४० । शपिन सनकादीनां सम्प्राप्य राक्षमी तनुम. । पुनजगाम तदृढामादौ स द्वारपालयोः । ४९ ॥ श्रथं शब्दञ्चसा शरुत्वानक्ष्मरोति च विक्लवम्‌. । सीता तं प्रेरयामास लक्ष्षणंरामसन्निधौ 1४२ ॥ कु भ स २०७०० २ ९6८. ~ ० २१६ | [ ब्रह्मगवत्तं{राणम्‌ गते च लक्ष्मणे रामं रावणो दुनिवारणः । सीतां गृहीत्वा प्रययौ लङ्कामेव स्वलीलया ॥ ४३ । विषसाद च रामश्च वनेदृषट्रच लक्ष्मणम! तुणंञ्व स्वाश्रम गत्वा सोतां नव ददक्षंसः ॥ ४४ मच्छ सम्प्राप्य सुचिर विललाप भृशं पुनः । १नवंभ्राम गहने तदन्वेषरपुवेकम ॥ । ४५ ॥ काले संप्राप्य तद्वार्ता पक्षिद्वारा नदीतटे! सहायं वानरं कृत्वा बबन्ध सागर हरिः ॥ 1४६ ॥

यामि वेद्धारतं नाथ भारतीक्षापतःप्रा । तवाज्ञया च राजेन्द्र तपसा चेव सास्प्रतम. । ३२ । दास्यन्ति पापिनो मह्य पापानि यानि कानिच । तानिमेकेननक्यन्तितदुपायंवदग्रभो ॥ २३३ । कतिकालं परिमितं स्थित्तिमः तत्र भारते । कदा यास्यामि सर्वेश तद्विष्णोः परमंपदम. ॥ २३४ ॥

निग्‌ णस्य(त्मनश्चेव परपृणंतमस्य च । नैवेदयेन च कृष्णस्य नहिकिच्ित्‌प्रयोजनम्‌ । \३० ॥ । यद्‌ ददाति च नवेद्यं यस्म देवाय यो जनः । सचखादतितंत्सवलक्ष्माहष्ट्या पृनभ वेत्‌ । ३९१ ॥ तञ्च मन्तं वर॒ दत्त्व तमुवाच पुनविभः । वरमन्यं किमिष्टन्ते तन्मे ब्रूहि ददामिते २२ कष्ण॒स्य वचनं श्नूत्वा तमुवाच महाविराद्‌ । म्र दन्तो बालकस्तत्र बचन समय । चितम्‌ ॥ । ३३ ॥ वर मे त्वत्पदाम्भोजे भक्तिभ वतु निस्वला । सन्ततं यावदायुमं क्षणं वा सुचिरश्चवा ॥ २३५ ॥

विभाण्डको ददौ मेरौ ऋष्यम्बुद्धाय धीमते ॥ ३२१ ॥

लद्धं गत्वा रघुश्चेष्ठो जघान सायकेन च । सबान्धवं रवशणञ्च सीतां सम्प्रापदुःखिताम. ॥ ५४७ ॥

कारणां कारणानाञ्च सवेमङद्धलमङ्गलम्‌ । जन्ममृत्यु जराग्धाधिशोक भीतिहरपरम्‌11७&) । संस्तूय मृत्योम्‌ त्यु तं जातोत्मृयुञ्ञयाभिधः । रत्नसिहूसने रम्ये समूवास हरेःपुरः ॥ ५८० ॥

सवं संकथय । मासु विधाता चन्द्रशेखरम्‌ । ब्रह्मा शिवश्च तं : साद्ध' व्रेकुण्ठञ्चजगाम ह्‌ । 1५० ॥ इस कै श्रनन्तर उसके साथ वहु दानव श्रपते ग्राश्रममें श्राकर एक व क ध = प न द उ सव कि 17 2 १५८० पया , तानक ~न तुलस्यां सह्‌ शंखचूडस्य मेलनं कथोपकथनञ्च | [ २३५ सुदुलंमं पर धाम जरामृच्युहूर परम्‌ । श्रन्दर जाने के लिये निवेदन करियाथा) उन द्वारपालो ने ब्रह्माको म्रन्दर प्वेदा करने कौश्राज्ञादेदी थीश्रौर फिरब्रहयाने भीतर प्रवद क्रियाथा । ॥ ५२-५४ ॥ । एवच्च षौडशद्रारान्निरीक्ष्य कमलोद्‌नधः । द्वः सार्धं तानतीत्य प्रविवेश हुशेः सभाम्‌ । ५५ २३६ ] [ त्रद्वा्त॑वत्त बुराणम देवणिभिः परिवुलां पाषंदैरय चतुभ"जैः तुलस्यां सह्‌ कषंसच्‌इस्य मेलन कथोपकथनश्च | [ २३७ जोकि स्वस्य शरीर सकफे भावोंकै ज्ञाता थे, ब्रह्मा के वचन को सुनकर हसते दष बह्मा से प्म मनोहुर रहुर्य कहा था ॥ ५९-६० ॥