श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः । ततोऽब्रवीन्महातेजा रामस्सत्यपराक्रमः ।।

śrutvā hanumatō vākyaṅ yathāvadanupūrvaśaḥ . tatō.bravīnmahātējā rāmassatyaparākramaḥ ।।

यां निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः । क्षिप्रमेनां मथिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।।

yāṅ nivēdayasē laṅkāṅ purīṅ bhīmasya rakṣasaḥ . kṣipramēnāṅ mathiṣyāmi satyamētadbravīmi tē ।।

अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचये । युक्तो मुहूर्तो विजयः प्राप्तो मध्यं दिवाकर ।।

asmin muhūrtē sugrīva ! prayāṇamabhirōcayē . yuktō muhūrtō vijayaḥ prāptō madhyaṅ divākara ।।

सीतां हृत्वा तु मे जातु क्वासौ यास्यति यास्यत: । सीता श्रुत्वाभियानं मे अशामेष्यति जीविते । जीवितान्तेऽ मृतं स्पृष्टवा पीत्वा विषमिवातुरः ।।

sītāṅ hṛtvā tu mē jātu kvāsau yāsyati yāsyata: . sītā śrutvābhiyānaṅ mē aśāmēṣyati jīvitē . jīvitāntē. mṛtaṅ spṛṣṭavā pītvā viṣamivāturaḥ ।।

उत्तरा फल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते । अभिप्रायाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ।।

uttarā phalgunī hyadya śvastu hastēna yōkṣyatē . abhiprāyāma sugrīva ! sarvānīkasamāvṛtāḥ ।।

निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति च । निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ।।

nimittāni ca paśyāmi yāni prādurbhavanti ca . nihatya rāvaṇaṅ sītāmānayiṣyāmi jānakīm ।।

उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम । विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ।।

upariṣṭāddhi nayanaṅ sphuramāṇamidaṅ mama . vijayaṅ samanuprāptaṅ śaṅsatīva manōratham ।।

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः । उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्धकोविदः ।।

tatō vānararājēna lakṣmaṇēna supūjitaḥ . uvāca rāmō dharmātmā punarapyardhakōvidaḥ ।।

अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम् । वृतश्शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।।

agrē yātu balasyāsya nīlō mārgamavēkṣitum . vṛtaśśatasahasrēṇa vānarāṇāṅ tarasvinām ।।

फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा । पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ।।

phalamūlavatā nīla ! śītakānanavāriṇā . pathā madhumatā cāśu sēnāṅ sēnāpatē ! naya ।।

दूषयेयुर्दुरात्मनः पथि मूलफलोदकम् । राक्षसाः परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ।।

dūṣayēyurdurātmanaḥ pathi mūlaphalōdakam . rākṣasāḥ parirakṣēthāstēbhyastvaṅ nityamudyataḥ ।।

निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः । अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ।।

nimnēṣu vanadurgēṣu vanēṣu ca vanaukasaḥ . abhiplutyābhipaśyēyuḥ parēṣāṅ nihitaṅ balam ।।

यच्च फल्गु बलं किञ्चित्त दत्रैवोपपद्यताम् । एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ।।

yacca phalgu balaṅ kiñcitta datraivōpapadyatām . ētaddhi kṛtyaṅ ghōraṅ nō vikramēṇa prayujyatām ।।

सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः । कपिसिंहाः प्रकर्षस्तु शतशोऽथ सहस्रशः ।।

sāgaraughanibhaṅ bhīmamagrānīkaṅ mahābalāḥ . kapisiṅhāḥ prakarṣastu śataśō.tha sahasraśaḥ ।।

गजश्च गिरिसङ्काशो गवयश्च महाबलः । गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्तइवर्षभ: ।।

gajaśca girisaṅkāśō gavayaśca mahābalaḥ . gavākṣaścāgratō yātu gavāṅ dṛptaivarṣabha: ।।

यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां वरः । पालयन्दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ।।

yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṅ varaḥ . pālayandakṣiṇaṅ pārśvamṛṣabhō vānararṣabhaḥ ।।

गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः । यातु वानरवाहिन्या स्सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ।।

gandhahastīva durdharṣastarasvī gandhamādanaḥ . yātu vānaravāhinyā ssavyaṅ pārśvamadhiṣṭhitaḥ ।।

यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन् । अधिरुह्य हनूमन्त मैरावत मिवेश्वरः ।।

yāsyāmi balamadhyē.haṅ balaughamabhiharṣayan . adhiruhya hanūmanta mairāvata mivēśvaraḥ ।।

अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्त कोपमः । सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ।।

aṅgadēnaiṣa saṅyātu lakṣmaṇaścānta kōpamaḥ . sārvabhaumēna bhūtēśō draviṇādhipatiryathā ।।

जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः । ऋक्षराजो महासत्त्वः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ।।

jāmbavāṅśca suṣēṇaśca vēgadarśī ca vānaraḥ . ṛkṣarājō mahāsattvaḥ kukṣiṅ rakṣantu tē trayaḥ ।।

राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः । व्यादिदेश महावीर्यो वानरान्वानरर्षभ ः ।।

rāghavasya vacaśśrutvā sugrīvō vāhinīpatiḥ . vyādidēśa mahāvīryō vānarānvānararṣabha ḥ ।।

ते वानरगणास्सर्वे समुत्पत्य युयुत्सवः । गुहाभ्यश्शिखरेभ्यश्च अशु पुप्लुविरे तदा ।।

tē vānaragaṇāssarvē samutpatya yuyutsavaḥ . guhābhyaśśikharēbhyaśca aśu pupluvirē tadā ।।

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः । जगाम रामोधर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।।

tatō vānararājēna lakṣmaṇēna ca pūjitaḥ . jagāma rāmōdharmātmā sasainyō dakṣiṇāṅ diśam ।।

शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि । वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ।।

śataiḥ śatasahasraiśca kōṭibhiścāyutairapi . vāraṇābhaiśca haribhiryayau parivṛtastadā ।।

तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी । दृप्ता: प्रमुदितास्सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।

taṅ yāntamanuyāntī sā mahatī harivāhinī . dṛptā: pramuditāssarvē sugrīvēṇābhipālitāḥ ।।

आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः । क्षेवळन्तो निनदन्तस्ते जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ।।

āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ . kṣēvaḷantō ninadantastē jagmurvai dakṣiṇāṅ diśam ।।

भक्ष्यन्त स्सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च । उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ।।

bhakṣyanta ssugandhīni madhūni ca phalāni ca . udvahantō mahāvṛkṣān mañjarīpuñjadhāriṇaḥ ।।

अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहान्ति क्षिपन्ति च । पतन्तश्पोत्पत्नत्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ।।

anyōnyaṅ sahasā dṛptā nirvahānti kṣipanti ca . patantaśpōtpatnatyanyē pātayantyaparē parān ।।

रावणो नो निहन्तव्यस्सर्वे च रजनीचराः । इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः ।।

rāvaṇō nō nihantavyassarvē ca rajanīcarāḥ . iti garjanti harayō rāghavasya samīpataḥ ।।

पुरस्तादृषभो वीरो नील: कुमुद एव च । पन्थानं शोधयन्तिस्म वानरैर्बहुभि स्सह ।।

purastādṛṣabhō vīrō nīla: kumuda ēva ca . panthānaṅ śōdhayantisma vānarairbahubhi ssaha ।।

मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च । बलभिर्बहुभि र्भीमैर्वृताश्शत्रुनिबर्हणाः ।।

madhyē tu rājā sugrīvō rāmō lakṣmaṇa ēva ca . balabhirbahubhi rbhīmairvṛtāśśatrunibarhaṇāḥ ।।

हरिश्शतवलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः । सर्वामेको ह्यावष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ।।

hariśśatavalirvīraḥ kōṭībhirdaśabhirvṛtaḥ . sarvāmēkō hyāvaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm ।।

कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः । अर्कश्चातिबल: पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ।।

kōṭīśataparīvāraḥ kēsarī panasō gajaḥ . arkaścātibala: pārśvamēkaṅ tasyābhirakṣati ।।

सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ । सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं सम्ररक्षतुः ।।

suṣēṇō jāmbavāṅścaiva ṛkṣairbahubhirāvṛtau . sugrīvaṅ purataḥ kṛtvā jaghanaṅ samrarakṣatuḥ ।।

तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुङ्गवः । सम्पतन्पततां श्रेष्ठस्तद्बलं पर्यपालयात् ।।

tēṣāṅ sēnāpatirvīrō nīlō vānarapuṅgavaḥ . sampatanpatatāṅ śrēṣṭhastadbalaṅ paryapālayāt ।।

दरीमुखः प्रजङ्घश्च रम्भोऽथ रभसः कपिः । सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवङ्गमान् ।।

darīmukhaḥ prajaṅghaśca rambhō.tha rabhasaḥ kapiḥ . sarvataśca yayurvīrāstvarayantaḥ plavaṅgamān ।।

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः । अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।

ēvaṅ tē hariśārdūlā gacchantō baladarpitāḥ . apaśyaṅstē giriśrēṣṭhaṅ sahyaṅ drumālatāyutam ।।

।। सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ।।

।। sarāṅsi ca supullāni taṭākāni vanāni ca ।।

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् । वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।

rāmasya śāsanaṅ jñātvā bhīmakōpasya bhītavat . varjayannagarābhyāśāṅ stathā janapadānapi ।।

।। सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् । उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।

।। sāgaraughanibhaṅ bhīmaṅ tadvānarabalaṅ mahat . utsasarpa mahāghōṣaṅ bhīmaghōṣamivārṇava: ।।

तस्यदाशरथे: पार्श्वे शूरास्ते कपिकुङजराः । तोर्णमापुप्लुवु स्सर्वे सदश्वा इव चोदिताः ।।

tasyadāśarathē: pārśvē śūrāstē kapikuṅajarāḥ . tōrṇamāpupluvu ssarvē sadaśvā iva cōditāḥ ।।

कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ । महाद्भ्यामिव सम्स्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ ।।

kapibhyāmuhyamānau tau śuśubhātē nararṣabhau . mahādbhyāmiva samspṛṣṭau grahābhyāṅ candrabhāskarau ।।

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः । जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।।

tatō vānararājēna lakṣmaṇēna supūjitaḥ . jagāma rāmō dharmātmā sasainyō dakṣiṇāṅ diśam ।।

तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणश्शुभया गिरा । उवाच परिपूर्णार्थ: स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।।

tamaṅgadagatō rāmaṅ lakṣmaṇaśśubhayā girā . uvāca paripūrṇārtha: smṛtimān pratibhānavān ।।

हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् । समृद्धार्थस्समृद्धार्थमयोध्यां प्रतियास्यसि ।।

hṛtāmavāpya vaidēhīṅ kṣipraṅ hatvā ca rāvaṇam . samṛddhārthassamṛddhārthamayōdhyāṅ pratiyāsyasi ।।

महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव । शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येनार्थसिद्धये । अनुवाति शिवो वायु स्सेवां मृदुहित स्सुखः ।।

mahānti ca nimittāni divi bhūmau ca rāghava ! . śubhāni tava paśyāmi sarvāṇyēnārthasiddhayē . anuvāti śivō vāyu ssēvāṅ mṛduhita ssukhaḥ ।।

पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः । प्रसन्नाश्च दिश स्सर्वा विमलश्च दिवाकरः ।।

pūrṇavalgusvarāścēmē pravadanti mṛgadvijāḥ . prasannāśca diśa ssarvā vimalaśca divākaraḥ ।।

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।

uśanā ca prasannārciranu tvāṅ bhārgavō gataḥ ।।

।। ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः । अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ।।

।। brahmarāśirviśuddhaśca śuddāśca paramarṣayaḥ . arciṣmantaḥ prakāśantē dhruvaṅ sarvē pradakṣiṇam ।।

त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिस्सपुरोहितः । पितामहाः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।

triśaṅkurvimalō bhāti rājarṣissapurōhitaḥ . pitāmahāḥ purō.smākamikṣvākūṇāṅ mahātmanām ।।

विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपप्लुवे । नक्षत्र वरमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।

vimalē ca prakāśētē viśākhē nirupapluvē . nakṣatra varamasmākamikṣvākūṇāṅ mahātmanām ।।

नैरृतं नैरृतानां च नक्षत्रमभिपीड्यते । मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ।।

nairṛtaṅ nairṛtānāṅ ca nakṣatramabhipīḍyatē . mūlō mūlavatā spṛṣṭō dhūpyatē dhūmakētunā ।।

सर्वं चैतद्विनाशाय राक्षसानामुप स्थितम् । काले कालगृहीतानां नक्षत्र ग्रहपीडितम् ।।

sarvaṅ caitadvināśāya rākṣasānāmupa sthitam . kālē kālagṛhītānāṅ nakṣatra grahapīḍitam ।।

प्रसन्ना स्सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च । प्रवान्त्यभ्य नाधिकं गन्धान्यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ।।

prasannā ssurasāścāpō vanāni phalavanti ca . pravāntyabhya nādhikaṅ gandhānyathartukusumā drumāḥ ।।

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।

vyūḍhāni kapisainyāni prakāśantē.dhikaṅ prabhō ! ।।

।। देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्य । समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ।।

।। dēvānāmiva sainyāni saṅgrāmē tārakāmayē. ēvamārya ! . samīkṣyaitānprītō bhavitumarhasi ।।

इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्ट स्सौमित्रिरब्रवीत् । अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमू: ।।

iti bhrātaramāśvāsya hṛṣṭa ssaumitrirabravīt . athāvṛtya mahīṅ kṛtsnāṅ jagāma mahatī camū: ।।

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः । भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।

kārāgraiścaraṇāgraiśca vānarai rutthitaṅ rajaḥ . bhīmamantardadhē lōkaṅ nivārya savituḥ prabhām ।।

।। पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी । छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ।।

।। parvatavanākāśāṅ dakṣiṇāṅ harivāhinī . chādayantī yayau bhīmā dyāmivāmbudasantatiḥ ।।

उत्तरन्त्यां च सेनायां स्सततं बहुयोजनम् । नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत् ।।

uttarantyāṅ ca sēnāyāṅ ssatataṅ bahuyōjanam . nadīsrōtāṅsi sarvāṇi sasyandurviparītavat ।।

सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वता । समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च । मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक्चाथश्च समाऽविशत् ।।

sarāṅsi vimalāmbhāṅsi drumākīrṇāṅśca parvatā . samān bhūmipradēśāṅśca vanāni phalavanti ca . madhyēna ca samantācca tiryakcāthaśca samā.viśat ।।

समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः । तेहृष्टवदना स्सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ।।

samāvṛtya mahīṅ kṛtsnāṅ jagāma mahatī camūḥ . tēhṛṣṭavadanā ssarvē jagmurmārutaraṅhasaḥ ।।

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।

harayō rāghavasyārthē samārōpitavikramāḥ ।।

।। हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् । यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ।।

।। harṣaṅvīrya balōdrēkāndarśayantaḥ parasparam . yauvanōtsēkajāndarpādvividhāṅścakruradhvani ।।

तत्र केचिद्द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे । केचित्किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः ।।

tatra kēciddrutaṅ jagmurutpētuśca tathāparē . kēcitkilakilāṅ cakrurvānarā vanagōcarāḥ ।।

प्रास्पोटयंश्च पुच्छानि सन्निजग्मु: पदान्यपि । भुजावनिक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे ।।

prāspōṭayaṅśca pucchāni sannijagmu: padānyapi . bhujāvanikṣipya śailāṅśca drumānanyē babhañjirē ।।

आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः । महानादान्प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेळ्वामन्ये प्रचक्रिरे ।।

ārōhantaśca śṛṅgāṇi girīṇāṅ girigōcarāḥ . mahānādānpramuñcanti kṣvēḷvāmanyē pracakrirē ।।

ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः । जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुश्शिलाद्रुमै ः ।।

ūruvēgaiśca mamṛdurlatājālānyanēkaśaḥ . jṛmbhamāṇāśca vikrāntā vicikrīḍuśśilādrumai ḥ ।।

शतश्शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः । वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही ।।

śataśśatasahasraiśca kōṭibhiśca sahasraśaḥ . vānarāṇāṅ sughōrāṇāṅ śrīmatparivṛtā mahī ।।

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी । प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।

sā sma yāti divārātraṅ mahatī harivāhinī . prahṛṣṭamuditāssēnā sugrīvēṇābhipālitāḥ ।।

।। वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः । प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ।।

।। vānarāstvaritaṅ yānti sarvē yuddhābhinandinaḥ . pramōkṣayiṣava ssītāṅ muhūrtaṅ kvāpi nāvasan ।।

ततः पादपसम्भाधं नानामृगसमायुताम । सह्यपर्वतमासेदुर्मलयञ्च महीधरम् ।।

tataḥ pādapasambhādhaṅ nānāmṛgasamāyutāma . sahyaparvatamāsēdurmalayañca mahīdharam ।।

काननानि विचित्राणि नदी: प्रस्रवणानि च । पश्यन्ननि ययौ रामस्सह्यस्य मलयस्य च ।।

kānanāni vicitrāṇi nadī: prasravaṇāni ca . paśyannani yayau rāmassahyasya malayasya ca ।।

वकुळान्स्तिलकांश्चूतानसोकान् सिन्धुवारकान् । करवीरांश्च तिनिशान् भजन्ति स्म प्लवङ्गगमाः ।।

vakuḷānstilakāṅścūtānasōkān sindhuvārakān . karavīrāṅśca tiniśān bhajanti sma plavaṅgagamāḥ ।।

अङ्कोलांश्च करञ्चांश्च प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकान् । जम्बुकामलकान्नापान्भजन्ति स्म प्लवङ्गमाः ।।

aṅkōlāṅśca karañcāṅśca plakṣanyagrōdhatindukān . jambukāmalakānnāpānbhajanti sma plavaṅgamāḥ ।।

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः । वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ।।

prastarēṣu ca ramyēṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ . vāyuvēgapracalitāḥ puṣpairavakiranti tān ।।

मारुतस्सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः । षटपदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ।।

mārutassukhasaṅsparśō vāti candanaśītalaḥ . ṣaṭapadairanukūjadbhirvanēṣu madhugandhiṣu ।।

अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्सुविभूषितः । धातुभ्यःप्रसृतो रेणुर्वायुवेग विघट्टितः । सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः ।।

adhikaṅ śailarājastu dhātubhissuvibhūṣitaḥ . dhātubhyaḥprasṛtō rēṇurvāyuvēga vighaṭṭitaḥ . sumahadvānarānīkaṅ chādayāmāsa sarvataḥ ।।

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।

giriprasthēṣu ramyēṣu sarvata sampra puṣpitāḥ . kētakassinduvārāśca vāsantyaśca manōramāḥ ।।

।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः । चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।

।। mādhavyō gandhapūrṇāśca kundagulmāśca puṣpitāḥ . ciribilvā madhūkāśca vañjulā priyakāstathā ।।

।। सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः । चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।

।। suphūrjakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāśca puṣpitāḥ . cūtāḥ pāṭalayakāścaiva kōvidārāśca puṣpitāḥ ।।

।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।

।। muculindārjunāścaiva śiṅśupāḥ kuṭajāstathā . dhavā śśālmalayaścaiva raktā: kuravakāstathā ।।

।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा । नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।

।। hintālāstiniśāścaiva cūrṇakā nīpakāstathā . nīlāśōkāśca varaṇā aṅkōlāḥ padmakāstathā ।।

।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।

।। plavamānai: plavaṅgaistu sarvē paryākulīkṛtāṅ ।।

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च । चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।

vāpyastasmin girau śitā: palvalāni tathaiva ca . cakravākānucaritāḥ kāraṇḍavaniṣēvitāḥ ।।

।। प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः । ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।

।। plavaiḥ krauñcēśca saṅkīrṇā varāhamṛga sēvitāḥ . ṛkṣaistarakṣubhissimhaiśśārdūlaiśca bhayāvahaiḥ ।।

।। व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः । पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।

।। vyālaiśca bahubhirbhīmai ssēvyamānā ssamantataḥ . padmaissaugandikaiḥ pullaiḥ kumudaiścōtpalaistathā ।।

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।

tasya sānuṣu kūjanti nānādvijagaṇāstathā ।।

।। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः । अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ।।

।। snātvā pītvōdakānyatra jalē krīḍanti vānarāḥ . anyōnyaṅ plāvayanti sma śailamāruhya vānarāḥ ।।

फलान्य मृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च । बभञ्जुर्वास्तत्र पादपानं मदोत्कटाः ।।

phalānya mṛtagandhīni mūlāni kusumāni ca . babhañjurvāstatra pādapānaṅ madōtkaṭāḥ ।।

द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः । ययुः पिबन्त हृष्टास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः ।।

drōṇamātrapramāṇāni lambamānāni vānarāḥ . yayuḥ pibanta hṛṣṭāstē madhūni madhupiṅgalāḥ ।।

पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्त स्तथा लताः । विधमन्तो गिरिवरान्प्रययुः प्लवगर्षभाः ।।

pādapānavabhañjantō vikarṣanta stathā latāḥ . vidhamantō girivarānprayayuḥ plavagarṣabhāḥ ।।

वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधुदर्पिताः । अन्ये वृक्षान्प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे ।।

vṛkṣēbhyō.nyē tu kapayō nadantō madhudarpitāḥ . anyē vṛkṣānprapadyantē prapibantyapi cāparē ।।

बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरियूथपै: । यथा कलमकेदारैः पक्वैरिव वसुन्दरा ।।

babhūva vasudhā taistu sampūrṇā hariyūthapai: . yathā kalamakēdāraiḥ pakvairiva vasundarā ।।

महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः । अध्यारोहन्महाबाहुश्शिखरं द्रुमभूषितम् ।।

mahēndramatha samprāpya rāmō rājīvalōcanaḥ . adhyārōhanmahābāhuśśikharaṅ drumabhūṣitam ।।

ततश्शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः । कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाकुलम् ।।

tataśśikharamāruhya rāmō daśarathātmajaḥ . kūrmamīnasamākīrṇamapaśyatsalilākulam ।।

ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम् । आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भमनिस्स्वनम् ।।

tē sahyaṅ samatikramya malayaṅ ca mahāgirim . āsēdurānupūrvyēṇa samudraṅ bhamanissvanam ।।

अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम् । रामो रमयतां श्रेष्ट स्ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।।

avaruhya jagāmāśu vēlāvanamanuttamam . rāmō ramayatāṅ śrēṣṭa ssasugrīva ssalakṣmaṇaḥ ।।

अथ धौतोपलतलां तोयौघै स्सहसोत्थितैः । वेलामासाद्य विपुलान्रामो वचनमब्रवीत् ।।

atha dhautōpalatalāṅ tōyaughai ssahasōtthitaiḥ . vēlāmāsādya vipulānrāmō vacanamabravīt ।।

एते वयमनुप्राप्ता स्सुग्रीव वरुणालयम् । इहेदानीं विचिन्ता साया नः पूर्वसमुत्थिता ।।

ētē vayamanuprāptā ssugrīva varuṇālayam . ihēdānīṅ vicintā sāyā naḥ pūrvasamutthitā ।।

अतः परमतीरोऽयं सागर स्सरितां पतिः । न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ।।

ataḥ paramatīrō.yaṅ sāgara ssaritāṅ patiḥ . na cāyamanupāyēna śakyastaritumarṇavaḥ ।।

तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह । यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ।।

tadihaiva nivēśō.stu mantraḥ prastūyatāmiha . yathēdaṅ vānarabalaṅ paraṅ pāramavāpnuyāt ।।

इतीव स महाबाहुस्सीताहरणकर्शितः । रामस्सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत्तदा ।।

itīva sa mahābāhussītāharaṇakarśitaḥ . rāmassāgaramāsādya vāsamājñāpayattadā ।।

सर्वा स्सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव । सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नस्सागरस्येह लङ्घने ।।

sarvā ssēnā nivēśyantāṅ vēlāyāṅ haripuṅgava . samprāptō mantrakālō nassāgarasyēha laṅghanē ।।

स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित्कुतो व्रजेत् । गच्छन्तु वानराश्शूराज्ञेयं छन्नं भयं च नः ।।

svāṅ svāṅ sēnāṅ samutsṛjya mā ca kaścitkutō vrajēt . gacchantu vānarāśśūrājñēyaṅ channaṅ bhayaṅ ca naḥ ।।

रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीव स्सहलक्ष्मणः । सेनां निवेशयततीरे सागरस्य द्रुमायुते ।।

rāmasya vacanaṅ śrutvā sugrīva ssahalakṣmaṇaḥ . sēnāṅ nivēśayatatīrē sāgarasya drumāyutē ।।

विरराज समीपस्थं सागरस्य तु तद्बलम् । मधुपाण्डुजल श्रशीमान् द्वितीय इव सागरः ।।

virarāja samīpasthaṅ sāgarasya tu tadbalam . madhupāṇḍujala śraśīmān dvitīya iva sāgaraḥ ।।

वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः । निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ।।

vēlāvanamupāgamya tatastē haripuṅgavāḥ . niviṣṭāśca paraṅ pāraṅ kāṅkṣamāṇā mahōdadhēḥ ।।

तेषां निविशमानानां सैन्यसन्नाहनिस्स्वनः । अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ।।

tēṣāṅ niviśamānānāṅ sainyasannāhanissvanaḥ . antardhāya mahānādamarṇavasya praśuśruvē ।।

सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता । त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराऽभवत् ।।

sā vānarāṇāṅ dhvajinī sugrīvēṇābhipālitā . tridhā niviṣṭā mahatī rāmasyārthaparā.bhavat ।।

सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी । वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ।।

sā mahārṇavamāsādya hṛṣṭā vānaravāhinī . vāyuvēgasamādhūtaṅ paśyamānā mahārṇavam ।।

दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम् । पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ।।

dūrapāramasambādhaṅ rakṣōgaṇaniṣēvitam . paśyantō varuṇāvāsaṅ niṣēdurhariyūthapāḥ ।।

चण्डनक्रग्राहं घोरं क्षपादौ दिवसक्ष्ये । हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ।।

caṇḍanakragrāhaṅ ghōraṅ kṣapādau divasakṣyē . hasantamiva phēnaughairnṛtyantamiva cōrmibhiḥ ।।

चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम् । चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिङ्गिलैः ।।

candrōdayē samudbhūtaṅ praticandrasamākulam . caṇḍānilamahāgrāhaiḥ kīrṇaṅ timitimiṅgilaiḥ ।।

दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् । अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् । सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाध मसुरालयम् ।।

dīptabhōgairivākīrṇaṅ bhujaṅgairvaruṇālayam . avagāḍhaṅ mahāsattvairnānāśailasamākulam . sudurgaṅ durgamārgaṅ tamagādha masurālayam ।।

मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः । उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रवृद्धा जलराशयः ।।

makarairnāgabhōgaiśca vigāḍhā vātalōlitāḥ . utpētuśca nipētuśca pravṛddhā jalarāśayaḥ ।।

अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम् । सुरारिविषयं घोरं पाताळविषमं सदा ।।

agnicūrṇamivāviddhaṅ bhāsvarāmbumahōragam . surāriviṣayaṅ ghōraṅ pātāḷaviṣamaṅ sadā ।।

सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम् । सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेष मदृश्यत ।।

sāgaraṅ cāmbaraprakhyamambaraṅ sāgarōpamam . sāgaraṅ cāmbaraṅ cēti nirviśēṣa madṛśyata ।।

सम्पृक्तं नभसाप्यम्भस्सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा । तादृग्रूपेच दृश्यते तारारत्नसमाकुले ।।

sampṛktaṅ nabhasāpyambhassampṛktaṅ ca nabhō.mbhasā . tādṛgrūpēca dṛśyatē tārāratnasamākulē ।।

समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च । विशेषो न द्वयोरासीत्सागरस्याम्बरस्य च ।।

samutpatitamēghasya vīcimālākulasya ca . viśēṣō na dvayōrāsītsāgarasyāmbarasya ca ।।

अन्योन्यैराहता स्सक्ता स्सस्वनुर्भीमनिस्स्वनाः । ऊर्मयस्सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाहवे ।।

anyōnyairāhatā ssaktā ssasvanurbhīmanissvanāḥ . ūrmayassindhurājasya mahābhērya ivāhavē ।।

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना । उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।

ratnaugha jalasannādaṅ viṣaktamiva vāyunā . utpatantamiva kruddhaṅ yādōgaṇasamākulam ।।

।। ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् । अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ।।

।। dadṛśustē mahōtsāha vātāhatajalāśayam . anilōddhūtamākāśē pravalganta mamivōrmibhiḥ ।।

ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुर्हरयस्तदा । भ्रान्तोर्मिजालसन्नादं प्रलोलमिव सागरम् ।।

tatō vismayamāpannā harayō dadṛśurharayastadā . bhrāntōrmijālasannādaṅ pralōlamiva sāgaram ।।