Aranya Kanda Sarga 4
अरण्यकाण्डम् सर्गः 4
Sarga 4 of the Aranya Kanda.
Shlokas (33)
+ Add ShlokaAranya Kanda 4.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 1
ह्रियमाणौ तु तौ दृष्ट्वा वैदेही रामलक्ष्मणौ। उच्चैस्स्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य सुमहाजाभुजौ।।
hriyamāṇau tu tau dṛṣṭvā vaidēhī rāmalakṣmaṇau. uccaissvarēṇa cukrōśa pragṛhya sumahājābhujau৷৷
Seeing those two mightyarmed Rama and Lakshmana being carried away by Viradha, Sita started crying loudly:
Aranya Kanda 4.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 2
एष दाशरथी रामः सत्यवान् शीलवान् शुचिः। रक्षसा रौद्ररूपेण ह्रियते सहलक्ष्मणः।।
ēṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuciḥ. rakṣasā raudrarūpēṇa hriyatē sahalakṣmaṇaḥ৷৷
"He that truth-abiding, virtuous, and the flawless Rama of Dasharatha is carried off along with Lakshmana by the demon with a ferocious look...
Aranya Kanda 4.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 3
मामृका भक्षयिष्यन्ति शार्दूलाद्वीपिनस्तथा। मां हरोत्सृज काकुत्स्थौ नमस्ते राक्षसोत्तम।।
māmṛkā bhakṣayiṣyanti śārdūlādvīpinastathā. māṅ harōtsṛja kākutsthau namastē rākṣasōttama৷৷
The wild bears, tigers and panthers will eat me up here. O best among demons, pray take me and leave both the Kakutsthas.
Aranya Kanda 4.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 4
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा वैदेह्या रामलक्ष्मणौ। वेगं प्रचक्रतुर्वीरौ वधे तस्य दुरात्मनः।।
tasyāstadvacanaṅ śrutvā vaidēhyā rāmalakṣmaṇau. vēgaṅ pracakraturvīrau vadhē tasya durātmanaḥ৷৷
On hearing those words of Sita, both the heroes, Rama and Lakshmana hastened to kill the wicked Viradha.
Aranya Kanda 4.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 5
तस्य रौद्रस्य सौमित्रिः सव्यं बाहुं बभञ्ज ह। रामस्तु दक्षिणं बाहुं तरसा तस्य रक्षसः।।
tasya raudrasya saumitriḥ savyaṅ bāhuṅ babhañja ha. rāmastu dakṣiṇaṅ bāhuṅ tarasā tasya rakṣasaḥ৷৷
Lakshmana quickly broke the left and Rama the right shoulder of that dreadful demon.
Aranya Kanda 4.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 6
स भग्नबाहुस्सविग्नो निपपाताशु राक्षसः। धरण्यां मेघसङ्काशो वज्रभिन्न इवाचलः।।
sa bhagnabāhussavignō nipapātāśu rākṣasaḥ. dharaṇyāṅ mēghasaṅkāśō vajrabhinna ivācalaḥ৷৷
With both shoulders broken, the demon, looking like a cloud (huge and dark) fell at once on the ground like a mountain split by a thunderbolt.
Aranya Kanda 4.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 7
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः सूदयन्तौ तु राक्षसम्। उद्यम्योद्यम्य चाप्येनं स्थण्डिले निष्पिपेषतुः।।
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam. udyamyōdyamya cāpyēnaṅ sthaṇḍilē niṣpipēṣatuḥ৷৷
Striking the demon with fists, knees and feet, both of them smit him on the bare ground and pulverized him.
Aranya Kanda 4.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 8
स विद्धो बहुभिर्बाणैः खङ्गाभ्यां च परिक्षतः। निष्पिष्टो बहुधा भूमौ न ममार स राक्षसः।।
sa viddhō bahubhirbāṇaiḥ khaṅgābhyāṅ ca parikṣataḥ. niṣpiṣṭō bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ৷৷
Although pierced by arrows, and wounded by the two swords, and pulverized on the ground, the demon did not die.
Aranya Kanda 4.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 9
तं प्रेक्ष्य रामः सुभृशमवध्यमचलोपमम्। भयेष्वभयदश्श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।
taṅ prēkṣya rāmaḥ subhṛśamavadhyamacalōpamam. bhayēṣvabhayadaśśrīmānidaṅ vacanamabravīt৷৷
Seeing the mountainlike Viradha not dying though seriously wounded, illustrious Rama, guaranter of safety from fear said to Lakshmana:
Aranya Kanda 4.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 10
तपसा पुरुषव्याघ्र राक्षसोऽयं न शक्यते। शस्त्रेण युधि निर्जेतुं राक्षसं निखनावहे।।
tapasā puruṣavyāghra! rākṣasō.yaṅ na śakyatē. śastrēṇa yudhi nirjētuṅ rākṣasaṅ nikhanāvahē৷৷
O Lakshmana, best among men, this demon by virtue of his penance cannot be killed with any weapon in war. Therefore, let us bury him.
Aranya Kanda 4.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 11
कुञ्जरस्येव रौद्रस्य राक्षसस्यास्य लक्ष्मण। वनेऽस्मिन् सुमहच्छ्वभ्रं खन्यतां रौद्रवर्चसः।।
kuñjarasyēva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa. vanē.smin sumahacchvabhraṅ khanyatāṅ raudravarcasaḥ৷৷
Dig a deep pit to bury this demon, dreadful like an elephant and emitting a fearful glow.
Aranya Kanda 4.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 12
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति। तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्।।
ityuktvā lakṣmaṇaṅ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti. tasthau virādhamākramya kaṇṭhē pādēna vīryavān৷৷
Courageous Rama standing there put his foot firmly on the neck of Viradha and said to Lakshmana,' Dig up a crevice'.
Aranya Kanda 4.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 13
तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं राक्षसः प्रश्रितं वचः। इदं प्रोवाच काकुत्थ्सं विराधः पुरुषर्षभम्।।
tacchrutvā rāghavēṇōktaṅ rākṣasaḥ praśritaṅ vacaḥ. idaṅ prōvāca kākutthsaṅ virādhaḥ puruṣarṣabham৷৷
When the demon Viradha heard Rama saying so, he said these humble words to the scion of the Kakutsthas and the best of men :
Aranya Kanda 4.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 14
हतोऽस्मि पुरुषव्याघ्र शक्रतुल्यबलेन वै। मया तु पूर्वं त्वं मोहान्न ज्ञातः पुरुषर्षभ।।
hatō.smi puruṣavyāghra! śakratulyabalēna vai. mayā tu pūrvaṅ tvaṅ mōhānna jñātaḥ puruṣarṣabha৷৷
You have killed me, O Rama, a tiger among men. You are equal to Indra in prowess. O best of men, out of delusion I could not recognise you earlier.
Aranya Kanda 4.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 15
कौसल्यासुप्रजा राम तातस्त्वं विदितो मया। वैदेही च महाभागा लक्ष्मणश्च महायशाः।।
kausalyāsuprajā rāma tātastvaṅ viditō mayā. vaidēhī ca mahābhāgā lakṣmaṇaśca mahāyaśāḥ৷৷
O dear Rama, I know now you are the blessed son of Kausalya, Sita is a noble lady and a glorious soul.
Aranya Kanda 4.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 16
अभिशापादहं घोरां प्रविष्टो राक्षसीं तनुम्। तुम्बुरुर्नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन ह।।
abhiśāpādahaṅ ghōrāṅ praviṣṭō rākṣasīṅ tanum. tumbururnāma gandharvaḥ śaptō vaiśravaṇēna ha৷৷
I am Tumburu by name, a celestial singer of the gandharva clan. Cursed by Kubera, I got this dreadful body of a demon.
Aranya Kanda 4.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 17
प्रसाद्यमानश्च मया सोऽब्रवीन्मां महायशाः। यदा दाशरथी रामस्त्वां वधिष्यति संयुगे। तदा प्रकृतिमापन्नो भवान्स्वर्गं गमिष्यति।।
prasādyamānaśca mayā sō.bravīnmāṅ mahāyaśāḥ. yadā dāśarathī rāmastvāṅ vadhiṣyati saṅyugē. tadā prakṛtimāpannō bhavānsvargaṅ gamiṣyati৷৷
When I appealed to him, that lord of great fame (Kubera) said that I would get back my original form and ascend to heaven when Rama, son of Dasaratha, would kill me in a duel.
Aranya Kanda 4.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 18
अनुपस्थीयमानो मां स क्रुद्धो व्याजहार ह। इति वैश्रवणो राजा रम्भासक्तमुवाच ह।।
anupasthīyamānō māṅ sa kruddhō vyājahāra ha. iti vaiśravaṇō rājā rambhāsaktamuvāca ha৷৷
When king Kubera saw me absent (from duty) as I was infatuated with Rambha, he got angry and cursed me.
Aranya Kanda 4.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 19
तव प्रसादान्मुक्तोऽहमिहशापात्सुदारुणात्। भुवनं स्वं गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु परन्तप।।
tava prasādānmuktō.hamihaśāpātsudāruṇāt. bhuvanaṅ svaṅ gamiṣyāmi svasti vō.stu parantapa৷৷
O scorcher of enemies by your grace I am rid of the curse. Delivered from my dreadful form, I will now go to my world. May both of you fare well.
Aranya Kanda 4.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 20
इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान्।।
itō vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān৷৷
O dear, there lives Sarabhanga, a righteous sage, comparable to the Sun, at a distance of one and a half yojanas from here. Go to him at once. He will bless you with your wellbeing.
Aranya Kanda 4.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 21
।। अध्यर्धयोजने तात महर्षिस्सूर्यसन्निभः। तं क्षिप्रमधिगच्छ त्वं स ते श्रेयोऽभिधास्यति।।
৷৷ adhyardhayōjanē tāta maharṣissūryasannibhaḥ. taṅ kṣipramadhigaccha tvaṅ sa tē śrēyō.bhidhāsyati৷৷
O dear, there lives Sarabhanga, a righteous sage, comparable to the Sun, at a distance of one and a half yojanas from here. Go to him at once. He will bless you with your wellbeing.
Aranya Kanda 4.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 22
अवटे चापि मां राम प्रक्षिप्य कुशली व्रज। रक्षसां गतसत्त्वानामेष धर्मस्ससनातनः। अवटे ये निधीयन्ते तेषां लोकास्सनातनाः।।
avaṭē cāpi māṅ rāma prakṣipya kuśalī vraja. rakṣasāṅ gatasattvānāmēṣa dharmassasanātanaḥ. avaṭē yē nidhīyantē tēṣāṅ lōkāssanātanāḥ৷৷
Bury me in the pit, O Rama, and proceed happily. This is a great tradition for the dead demons. Those who are buried in the pit attain heaven.
Aranya Kanda 4.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 23
एवमुक्त्वा तु काकुत्थ्सं विराधश्शरपीडितः। बभूव स्वर्गसम्प्राप्तो न्यस्तदेहो महाबलः।।
ēvamuktvā tu kākutthsaṅ virādhaśśarapīḍitaḥ. babhūva svargasamprāptō nyastadēhō mahābalaḥ৷৷
Having said so to Rama, the mighty Viradha, hit by the arrows left his body and attained heaven.
Aranya Kanda 4.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 24
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं लक्ष्मणं व्यादिदेश ह। कुञ्जरस्येव रौद्रस्य राक्षसस्यास्य लक्ष्मण।।
tacchrutvā rāghavō vākyaṅ lakṣmaṇaṅ vyādidēśa ha. kuñjarasyēva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa!৷৷
When Rama heard those words, he said, O Lakshmana dig for this elephantlike demon of dreadful acts, a big pit. Having said so the mighty Rama stood firmly stamping the neck of Viradha with his foot.
Aranya Kanda 4.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 25
।। वनेऽस्मिन् सुमहच्छ्वभ्रं खन्यतां रौदकर्मणः। इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति। तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्।।
৷৷ vanē.smin sumahacchvabhraṅ khanyatāṅ raudakarmaṇaḥ. ityuktvā lakṣmaṇaṅ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti. tasthau virādhamākramya kaṇṭhē pādēna vīryavān৷৷
When Rama heard those words, he said, O Lakshmana dig for this elephantlike demon of dreadful acts, a big pit. Having said so the mighty Rama stood firmly stamping the neck of Viradha with his foot.
Aranya Kanda 4.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 26
ततः खनित्रमादाय लक्ष्मणश्श्वभ्रमुत्तमम्। अखनत्पार्श्वतस्तस्य विराधस्य महात्मनः।।
tataḥ khanitramādāya lakṣmaṇaśśvabhramuttamam. akhanatpārśvatastasya virādhasya mahātmanaḥ৷৷
Then Lakshmana fetched a spade and dug a sufficiently big pit by the side of the great soul Viradha.
Aranya Kanda 4.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 27
तं मुक्तकण्ठंनिक्षिप्य शङ्कुकर्णं महास्वनम्। विराधं प्राक्षिपच्छ्वभ्रे नदन्तं भैरवस्वनम्।।
taṅ muktakaṇṭhaṅnikṣipya śaṅkukarṇaṅ mahāsvanam. virādhaṅ prākṣipacchvabhrē nadantaṅ bhairavasvanam৷৷
Rama took his foot off Viradha's neck and dropped his body with pointed ears into the pit while Viradha was groaning fearfully৷৷
Aranya Kanda 4.28
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 28
तमाहवे दारुणमाशुविक्रमौ स्थिरावुभौ संयति रामलक्ष्मणौ। मुदान्वितौ चिक्षिपतुर्भयावहं नदन्तमुत्क्षिप्य बिले तु राक्षसम्।।
tamāhavē dāruṇamāśuvikramau sthirāvubhau saṅyati rāmalakṣmaṇau. mudānvitau cikṣipaturbhayāvahaṅ nadantamutkṣipya bilē tu rākṣasam৷৷
Rama and Lakshmana, stable and firm, brave and quick, together lifted the body of Viradha who was fierce in battle and roaring and forcibly threw it into the pit with joy.
Aranya Kanda 4.29
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 29
अवध्यतां प्रेक्ष्य महासुरस्य तौ शितेन शस्त्रेण तदा नरर्षभौ। समर्थ्य चात्यर्थविशारदावुभौ बिले विराधस्य वधं प्रचक्रतुः।।
avadhyatāṅ prēkṣya mahāsurasya tau śitēna śastrēṇa tadā nararṣabhau. samarthya cātyarthaviśāradāvubhau bilē virādhasya vadhaṅ pracakratuḥ৷৷
The two princes, bulls among men, who were adept in archery saw that the great demon could not be killed by any other means. They reflected over the issue and undertook the task of killing him with sharp weapons and buried him in a pit.
Aranya Kanda 4.30
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 30
स्वयं विराधेन हि मृत्युरात्मनः प्रसह्य रामेण यथार्थमीप्सितः। निवेदितः काननचारिणा स्वयं न मे वधः शस्त्रकृतो भवेदिति।।
svayaṅ virādhēna hi mṛtyurātmanaḥ prasahya rāmēṇa yathārthamīpsitaḥ. nivēditaḥ kānanacāriṇā svayaṅ na mē vadhaḥ śastrakṛtō bhavēditi৷৷
Rama deliberately wanted to kill Viradha with weapons. Viradha the forestranger himself revealed that it was not possible to kill him with weapons and asked Rama to bury him in a pit.
Aranya Kanda 4.31
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 31
तदेव रामेण निशम्य भाषितं कृता मतिस्तस्य बिलप्रवेशने। बिलं च रामेणातिबलेन रक्षसा प्रवेश्यमानेन वनं विनादितम्।।
tadēva rāmēṇa niśamya bhāṣitaṅ kṛtā matistasya bilapravēśanē. bilaṅ ca rāmēṇātibalēna rakṣasā pravēśyamānēna vanaṅ vināditam৷৷
While Rama, who had made up his mind after hearing him, was putting the mighty demon in the pit, the forest rang with his roar.
Aranya Kanda 4.32
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 32
प्रहृष्टरूपाविव रामलक्ष्मणौ विराधमुर्व्या प्रदरे निहत्य तौ। ननन्दतुर्वीतभयौ महावने शिलाभिरन्तर्दधतुश्च राक्षसम्।।
prahṛṣṭarūpāviva rāmalakṣmaṇau virādhamurvyā pradarē nihatya tau. nanandaturvītabhayau mahāvanē śilābhirantardadhatuśca rākṣasam৷৷
Rama and Lakshmana were happy to consign Viradha's body to the pit after killing him. They filled the pit with rocks in the great forest without fear.
Aranya Kanda 4.33
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 4 · Verse 33
ततस्तु तौ काञ्चनचित्रकार्मुकौ निहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम्। विजह्रतु स्तौ मुदितौ महावने दिवि स्थितौ चन्द्रदिवाकराविव।।
tatastu tau kāñcanacitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm. vijahratu stau muditau mahāvanē divi sthitau candradivākarāviva৷৷
With Viradha killed, they, accompanied by Sita, wandered happily in the dense forest, carrying their brilliant bows adorned with molten gold. They looked like Moon and Sun shining in the sky. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुर्थस्सर्गः।। Thus ends the fourth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.