प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः। उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।।

prabhātāyāṅ tu śarvaryāṅ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ. uvāca rāmaḥ saumitriṅ lakṣmaṇaṅ śubhalakṣaṇam৷৷

भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा। असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस्तात कूजति।।

bhāskarōdayakālō.yaṅ gatā bhagavatī niśā. asau sukṛṣṇō vihagaḥ kōkilastāta! kūjati৷৷

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने। तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरङ्गमाम्।।

barhiṇānāṅ ca nirghōṣaḥ śrūyatē nadatāṅ vanē. tarāma jāhnavīṅ saumya śīghragāṅ sāgaraṅgamām৷৷

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः। गुहमामन्त्र्य सूतं च सोऽतिष्ठद्भ्रातुरग्रतः।।

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrirmitranandanaḥ. guhamāmantrya sūtaṅ ca sō.tiṣṭhadbhrāturagrataḥ৷৷

स तु रामस्य वचनं निशम्य प्रतिगृह्य च। स्थपतिस्तूर्णमाहूय सचिवानिदमब्रवीत्।।

sa tu rāmasya vacanaṅ niśamya pratigṛhya ca. sthapatistūrṇamāhūya sacivānidamabravīt৷৷

अस्य वाहनसंयुक्तां कर्णग्राहवतीं शुभाम्। सुप्रतारां दृढां तीर्थे शीघ्रं नावमुपाहर।।

asya vāhanasaṅyuktāṅ karṇagrāhavatīṅ śubhām. supratārāṅ dṛḍhāṅ tīrthē śīghraṅ nāvamupāhara৷৷

तं निशम्य समादेशं गुहामात्यगणो महान्। उपोह्य रुचिरां नावं गुहाय प्रत्यवेदयत्।।

taṅ niśamya samādēśaṅ guhāmātyagaṇō mahān. upōhya rucirāṅ nāvaṅ guhāya pratyavēdayat৷৷

ततः स प्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत्। उपस्थितेयं नौर्देव भूयः किं करवाणि ते।।

tataḥ sa prāñjalirbhūtvā guhō rāghavamabravīt. upasthitēyaṅ naurdēva bhūyaḥ kiṅ karavāṇi tē৷৷

तवामरसुतप्रख्य तर्तुं सागरगां नदीम्। नौरियं पुरुषव्याघ्र तां त्वमारोह सुव्रत।।

tavāmarasutaprakhya tartuṅ sāgaragāṅ nadīm. nauriyaṅ puruṣavyāghra! tāṅ tvamārōha suvrata৷৷

अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदं वचः। कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति।।

athōvāca mahātējā rāmō guhamidaṅ vacaḥ. kṛtakāmō.smi bhavatā śīghramārōpyatāmiti৷৷

ततः कलापान् सन्नह्य खड्गौ बध्वा च धन्विनौ। जग्मतुर्येन तौ गङ्गां सीतया सह राघवौ।।

tataḥ kalāpān sannahya khaḍgau badhvā ca dhanvinau. jagmaturyēna tau gaṅgāṅ sītayā saha rāghavau৷৷

राममेव तु धर्मज्ञमुपगम्य विनीतवत्। किमहं करवाणीति सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत्।।

rāmamēva tu dharmajñamupagamya vinītavat. kimahaṅ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalirabravīt৷৷

ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रं स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन। सुमन्त्र शीघ्रं पुनरेव याहि राज्ञः सकाशे भव चाप्रमत्तः।।

tatō.bravīddāśarathiḥ sumantraṅ spṛśan karēṇōttamadakṣiṇēna. sumantra! śīghraṅ punarēva yāhi rājñaḥ sakāśē bhava cāpramattaḥ৷৷

निवर्तस्वेत्युवाचैव ह्येतावद्धि कृतं मम। रथं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामि महावनम्।।

nivartasvētyuvācaiva hyētāvaddhi kṛtaṅ mama. rathaṅ vihāya padbhyāṅ tu gamiṣyāmi mahāvanam৷৷

आत्मानं त्वभ्यनुज्ञातमवेक्ष्यार्तः स सारथिः। सुमन्त्रः पुरुषव्याघ्रमैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्।।

ātmānaṅ tvabhyanujñātamavēkṣyārtaḥ sa sārathiḥ. sumantraḥ puruṣavyāghramaikṣvākamidamabravīt৷৷

नातिक्रान्तमिदं लोके पुरुषेणेह केनचित्। तव सभ्रातृभार्यस्य वासः प्राकृतवद्वने।।

nātikrāntamidaṅ lōkē puruṣēṇēha kēnacit. tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavadvanē৷৷

न मन्ये ब्रह्मचर्येऽस्ति स्वधीते वा फलोदयः। मार्दवार्जवयोर्वापि त्वां चेद्व्यसनमागतम्।।

na manyē brahmacaryē.sti svadhītē vā phalōdayaḥ. mārdavārjavayōrvāpi tvāṅ cēdvyasanamāgatam৷৷

सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन्। त्वं गतिं प्राप्स्यसे वीर त्रीन् लोकांस्तु जयन्निव।।

saha rāghava vaidēhyā bhrātrā caiva vanē vasan. tvaṅ gatiṅ prāpsyasē vīra! trīn lōkāṅstu jayanniva৷৷

वयं खलु हता राम ये त्वयाप्युपवञ्चिताः। कैकेय्या वशमेष्यामः पापाया दुःखभागिनः।।

vayaṅ khalu hatā rāma! yē tvayāpyupavañcitāḥ. kaikēyyā vaśamēṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ৷৷

इति ब्रुवन्नात्मसमं सुमन्त्रः सारथिस्तदा। दृष्ट्वा दूरगतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम्।।

iti bruvannātmasamaṅ sumantraḥ sārathistadā. dṛṣṭvā dūragataṅ rāmaṅ duḥkhārtō rurudē ciram৷৷

ततस्तु विगते बाष्पे सूतं स्पृष्टोदकं शुचिम्। रामस्तु मधुरं वाक्यं पुनः पुनरुवाच तम्।।

tatastu vigatē bāṣpē sūtaṅ spṛṣṭōdakaṅ śucim. rāmastu madhuraṅ vākyaṅ punaḥ punaruvāca tam৷৷

इक्ष्वाकूणां त्वया तुल्यं सुहृदं नोपलक्षये। यथा दशरथो राजा मां न शोचेत्तथा कुरु।।

ikṣvākūṇāṅ tvayā tulyaṅ suhṛdaṅ nōpalakṣayē. yathā daśarathō rājā māṅ na śōcēttathā kuru৷৷

शोकोपहतचेताश्च वृद्धश्च जगतीपतिः। कामभावावसन्नश्च तस्मादेतद्ब्रवीमि ते।।

śōkōpahatacētāśca vṛddhaśca jagatīpatiḥ. kāmabhāvāvasannaśca tasmādētadbravīmi tē৷৷

यद्यदाज्ञापयेत्किञ्चित्स महात्मा महीपतिः। कैकेय्याः प्रियकामार्थं कार्यं तदविकाङ्क्षया।।

yadyadājñāpayētkiñcitsa mahātmā mahīpatiḥ. kaikēyyāḥ priyakāmārthaṅ kāryaṅ tadavikāṅkṣayā৷৷

एतदर्थं हि राज्यानि प्रशासति नरेश्वराः। यदेषां सर्वकृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते।।

ētadarthaṅ hi rājyāni praśāsati narēśvarāḥ. yadēṣāṅ sarvakṛtyēṣu manō na pratihanyatē৷৷

यद्यथा स महाराजो नालीकमधिगच्छति। न च ताम्यति दुःखेन सुमन्त्र कुरु तत्तथा।।

yadyathā sa mahārājō nālīkamadhigacchati. na ca tāmyati duḥkhēna sumantra kuru tattathā৷৷

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धमार्यं जितेन्द्रियम्। ब्रूयास्त्वमभिवाद्यैव मम हेतोरिदं वचः।।

adṛṣṭaduḥkhaṅ rājānaṅ vṛddhamāryaṅ jitēndriyam. brūyāstvamabhivādyaiva mama hētōridaṅ vacaḥ৷৷

नैवाहमनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली। अयोध्यायाश्च्युताश्चेति वने वत्स्यामहेति च।।

naivāhamanuśōcāmi lakṣmaṇō na ca maithilī. ayōdhyāyāścyutāścēti vanē vatsyāmahēti ca৷৷

चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः। लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसे क्षिप्रमागतान्।।

caturdaśasu varṣēṣu nivṛttēṣu punaḥ punaḥ. lakṣmaṇaṅ māṅ ca sītāṅ ca drakṣyasē kṣipramāgatān৷৷

एवमुक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे। अन्याश्च देवीस्सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः।।

ēvamuktvā tu rājānaṅ mātaraṅ ca sumantra! mē. anyāśca dēvīssahitāḥ kaikēyīṅ ca punaḥ punaḥ৷৷

।। आरोग्यं ब्रूहि कौशल्यामथ पादाभिवन्दनम्। सीताया मम चाऽऽर्यस्य वचनाल्लक्ष्मणस्य च।।

৷৷ ārōgyaṅ brūhi kauśalyāmatha pādābhivandanam. sītāyā mama cā৷৷ryasya vacanāllakṣmaṇasya ca৷৷

ब्रूयाश्च हि महाराजं भरतं क्षिप्रमानय। आगतश्चापि भरतः स्थाप्यो नृपमते पदे।।

brūyāśca hi mahārājaṅ bharataṅ kṣipramānaya. āgataścāpi bharataḥ sthāpyō nṛpamatē padē৷৷

भरतं च परिष्वज्य यौवराज्येऽभिषिच्य च। अस्मत्सन्तापजं दुःखं न त्वामभिभविष्यति।।

bharataṅ ca pariṣvajya yauvarājyē.bhiṣicya ca. asmatsantāpajaṅ duḥkhaṅ na tvāmabhibhaviṣyati৷৷

भरतश्चापि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे। तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्वेवाविशेषतः।।

bharataścāpi vaktavyō yathā rājani vartasē. tathā mātṛṣu vartēthāḥ sarvāsvēvāviśēṣataḥ৷৷

यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च विशेषतः। तथैव देवी कौशल्या मम माता विशेषतः।।

yathā ca tava kaikēyī sumitrā ca viśēṣataḥ. tathaiva dēvī kauśalyā mama mātā viśēṣataḥ৷৷

तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता। लोकयोरुभयोः शक्यं त्वया यत्सुखमेधितुम्।।

tātasya priyakāmēna yauvarājyamapēkṣatā. lōkayōrubhayōḥ śakyaṅ tvayā yatsukhamēdhitum৷৷

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः। तत्सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात्काकुत्स्थमब्रवीत्।।

nivartyamānō rāmēṇa sumantraḥ śōkakarśitaḥ. tatsarvaṅ vacanaṅ śrutvā snēhātkākutsthamabravīt৷৷

यदहं नोपचारेण ब्रूयां स्नेहादविक्लबः। भक्तिमानिति तत्तावद्वाक्यं त्वं क्षन्तुमर्हसि।।

yadahaṅ nōpacārēṇa brūyāṅ snēhādaviklabaḥ. bhaktimāniti tattāvadvākyaṅ tvaṅ kṣantumarhasi৷৷

कथं हि त्वद्विहीनोऽहं प्रतियास्यामि तां पुरीम्। तव तावद्वियोगेन पुत्रशोकाकुलामिव।।

kathaṅ hi tvadvihīnō.haṅ pratiyāsyāmi tāṅ purīm. tava tāvadviyōgēna putraśōkākulāmiva৷৷

सराममपि तावन्मे रथं दृष्ट्वा तदा जनः। विना रामं रथं दृष्ट्वा विदीर्येतापि सा पुरी।।

sarāmamapi tāvanmē rathaṅ dṛṣṭvā tadā janaḥ. vinā rāmaṅ rathaṅ dṛṣṭvā vidīryētāpi sā purī৷৷

दैन्यं हि नगरी गच्छेद्दृष्ट्वा शून्यमिमं रथम्। सूतावशेषं स्वं सैन्यं हतवीरमिवाऽहवे।।

dainyaṅ hi nagarī gacchēddṛṣṭvā śūnyamimaṅ ratham. sūtāvaśēṣaṅ svaṅ sainyaṅ hatavīramivā.havē৷৷

दूरेऽपि निवसन्तं त्वां मानसेनाग्रतः स्थितम्। चिन्तयन्तोऽद्य नूनं त्वां निराहाराः कृताः प्रजाः।।

dūrē.pi nivasantaṅ tvāṅ mānasēnāgrataḥ sthitam. cintayantō.dya nūnaṅ tvāṅ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ৷৷

दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशं त्वत्प्रवासने। प्रजानां सङ्कुलं वृत्तं त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम्।।

dṛṣṭaṅ taddhi tvayā rāma! yādṛśaṅ tvatpravāsanē. prajānāṅ saṅkulaṅ vṛttaṅ tvacchōkaklāntacētasām৷৷

आर्तनादो हि यः पौरैर्मुक्तस्त्वद्विप्रवासने। सरथं मां निशाम्यैव कुर्युः शतगुणं ततः।।

ārtanādō hi yaḥ paurairmuktastvadvipravāsanē. sarathaṅ māṅ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṅ tataḥ৷৷

अहं किं चापि वक्ष्यामि देवीं तव सुतो मया। नीतोऽसौ मातुलकुलं सन्तापं मा कृथा इति।।

ahaṅ kiṅ cāpi vakṣyāmi dēvīṅ tava sutō mayā. nītō.sau mātulakulaṅ santāpaṅ mā kṛthā iti৷৷

असत्यमपि नैवाहं ब्रूयां वचनमीदृशम्। कथमप्रियमेवाहं ब्रूयां सत्यमिदं वचः।।

asatyamapi naivāhaṅ brūyāṅ vacanamīdṛśam. kathamapriyamēvāhaṅ brūyāṅ satyamidaṅ vacaḥ৷৷

मम तावन्नियोगस्थास्त्वद्बन्धुजनवाहिनः। कथं रथं त्वया हीनं प्रवक्ष्यन्ति हयोत्तमाः।।

mama tāvanniyōgasthāstvadbandhujanavāhinaḥ. kathaṅ rathaṅ tvayā hīnaṅ pravakṣyanti hayōttamāḥ৷৷

तन्न शक्ष्याम्यहं गन्तुमयोध्यां त्वदृतेऽनघ। वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि।।

tanna śakṣyāmyahaṅ gantumayōdhyāṅ tvadṛtē.nagha. vanavāsānuyānāya māmanujñātumarhasi৷৷

यदि मे याचमानस्य त्यागमेव करिष्यसि। सरथोऽग्निं प्रवेक्ष्यामि त्यक्तमात्र इह त्वया।।

yadi mē yācamānasya tyāgamēva kariṣyasi. sarathō.gniṅ pravēkṣyāmi tyaktamātra iha tvayā৷৷

भविष्यन्ति वने यानि तपोविघ्नकराणि ते। रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव।।

bhaviṣyanti vanē yāni tapōvighnakarāṇi tē. rathēna pratibādhiṣyē tāni sattvāni rāghava!৷৷

त्वत्कृते न मयाऽवाप्तं रथचर्याकृतं सुखम्। आशंसे त्वत्कृते नाहं वनवासकृतं सुखम्।।

tvatkṛtē na mayā.vāptaṅ rathacaryākṛtaṅ sukham. āśaṅsē tvatkṛtē nāhaṅ vanavāsakṛtaṅ sukham৷৷

प्रसीदेच्छामि तेऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः। प्रीत्याऽभिहितमिच्छामि भव मे प्रत्यनन्तरः।।

prasīdēcchāmi tē.raṇyē bhavituṅ pratyanantaraḥ. prītyā.bhihitamicchāmi bhava mē pratyanantaraḥ৷৷

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः। परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम्।।

imē cāpi hayā vīra! yadi tē vanavāsinaḥ. paricaryāṅ kariṣyanti prāpsyanti paramāṅ gatim৷৷

तव शुश्रूषणं मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन्। अयोध्यां देवलोकं वा सर्वथा प्रजहाम्यहम्।।

tava śuśrūṣaṇaṅ mūrdhnā kariṣyāmi vanē vasan. ayōdhyāṅ dēvalōkaṅ vā sarvathā prajahāmyaham৷৷

न हि शक्या प्रवेष्टुं सा मयाऽयोध्या त्वया विना। राजधानी महेन्द्रस्य यथा दुष्कृतकर्मणा।।

na hi śakyā pravēṣṭuṅ sā mayā.yōdhyā tvayā vinā. rājadhānī mahēndrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā৷৷

वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः। यदनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः।।

vanavāsē kṣayaṅ prāptē mamaiṣa hi manōrathaḥ. yadanēna rathēnaiva tvāṅ vahēyaṅ purīṅ punaḥ৷৷

चतुर्दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने। क्षणभूतानि यास्यन्ति शतसङ्ख्यान्यतोऽन्यथा।।

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vanē. kṣaṇabhūtāni yāsyanti śatasaṅkhyānyatō.nyathā৷৷

भृत्यवत्सल तिष्ठन्तं भर्तृपुत्रगते पथि। भक्तं भृत्यं स्थितं स्थित्यां त्वं न मां हातुमर्हसि।।

bhṛtyavatsala! tiṣṭhantaṅ bhartṛputragatē pathi. bhaktaṅ bhṛtyaṅ sthitaṅ sthityāṅ tvaṅ na māṅ hātumarhasi৷৷

एवं बहुविधं दीनं याचमानं पुनः पुनः। रामो भृत्यानुकम्पी तु सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।

ēvaṅ bahuvidhaṅ dīnaṅ yācamānaṅ punaḥ punaḥ. rāmō bhṛtyānukampī tu sumantramidamabravīt৷৷

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल। शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीमितः।।

jānāmi paramāṅ bhaktiṅ mayi tē bhartṛvatsala. śṛṇu cāpi yadarthaṅ tvāṅ prēṣayāmi purīmitaḥ৷৷

नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी। कैकेयी प्रत्ययं गच्छेदिति रामो वनं गतः।।

nagarīṅ tvāṅ gataṅ dṛṣṭvā jananī mē yavīyasī. kaikēyī pratyayaṅ gacchēditi rāmō vanaṅ gataḥ৷৷

परितुष्टा हि सा देवी वनवासं गते मयि। राजानं नातिशङ्केत 'मिथ्यावादी'ति धार्मिकम्।।

parituṣṭā hi sā dēvī vanavāsaṅ gatē mayi. rājānaṅ nātiśaṅkēta 'mithyāvādī'ti dhārmikam৷৷

एष मे प्रथमः कल्पो यदम्बा मे यवीयसी। भरतारक्षितं स्फीतं पुत्रराज्यमवाप्नुयात्।।

ēṣa mē prathamaḥ kalpō yadambā mē yavīyasī. bharatārakṣitaṅ sphītaṅ putrarājyamavāpnuyāt৷৷

मम प्रियार्थं राज्ञश्च सरथस्त्वं पुरीं व्रज। सन्दिष्टश्चासि यानर्थांस्तां स्तान् ब्रूयास्तथा तथा।।

mama priyārthaṅ rājñaśca sarathastvaṅ purīṅ vraja. sandiṣṭaścāsi yānarthāṅstāṅ stān brūyāstathā tathā৷৷

इत्युक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः। गुहं वचनमक्लीबो रामो हेतुमदब्रवीत्।।

ityuktvā vacanaṅ sūtaṅ sāntvayitvā punaḥ punaḥ. guhaṅ vacanamaklībō rāmō hētumadabravīt৷৷

नेदानीं गुह योग्योऽयं वासो मे सजने वने। आवश्यं ह्याश्रमे वासः कर्तव्यस्तद्गतो विधिः।।

nēdānīṅ guha yōgyō.yaṅ vāsō mē sajanē vanē. āvaśyaṅ hyāśramē vāsaḥ kartavyastadgatō vidhiḥ৷৷

सोऽहं गृहीत्वा नियमं तपस्वि जनभूषणम्। हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च।।

sō.haṅ gṛhītvā niyamaṅ tapasvi janabhūṣaṇam. hitakāmaḥ piturbhūyaḥ sītāyā lakṣmaṇasya ca৷৷

तत् क्षीरं राजपुत्राय गुहः क्षिप्रमुपाहरत्।।

tat kṣīraṅ rājaputrāya guhaḥ kṣipramupāharat৷৷

दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्वमधारयत्।।

dīrghabāhurnaravyāghrō jaṭilatvamadhārayat৷৷

।। तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ। आशोभेतामृषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।

৷৷ tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau. āśōbhētāmṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau৷৷

ततो वैखानसं मार्गमास्थितः सह लक्ष्मणः। व्रतमादिष्टवान् रामः सखायं गुहमब्रवीत्।।

tatō vaikhānasaṅ mārgamāsthitaḥ saha lakṣmaṇaḥ. vratamādiṣṭavān rāmaḥ sakhāyaṅ guhamabravīt৷৷

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा। भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम्।।

apramattō balē kōśē durgē janapadē tathā. bhavēthā guha rājyaṅ hi durārakṣatamaṅ matam৷৷

ततस्तं समनुज्ञाय गुहमिक्ष्वाकुनन्दनः। जगाम तूर्णमव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः।।

tatastaṅ samanujñāya guhamikṣvākunandanaḥ. jagāma tūrṇamavyagraḥ sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ৷৷

स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावमिक्ष्वाकुनन्दनः। तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गामिदं लक्ष्मणमब्रवीत्।।

sa tu dṛṣṭvā nadītīrē nāvamikṣvākunandanaḥ. titīrṣuḥ śīghragāṅ gaṅgāmidaṅ lakṣmaṇamabravīt৷৷

आरोह त्वं नरव्याघ्र स्थितां नावमिमां शनैः। सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम्।।

ārōha tvaṅ naravyāghra sthitāṅ nāvamimāṅ śanaiḥ. sītāṅ cārōpayānvakṣaṅ parigṛhya manasvinīm৷৷

स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वमप्रतिकूलयन्। आरोप्य मैथिलीं पूर्वमारुरोहाऽऽत्मवां स्ततः।।

sa bhrātuḥ śāsanaṅ śrutvā sarvamapratikūlayan. ārōpya maithilīṅ pūrvamārurōhā৷৷tmavāṅ stataḥ৷৷

अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः। ततो निषादाधिपतिर्गुहो ज्ञातीनचोदयत्।।

athārurōha tējasvī svayaṅ lakṣmaṇapūrvajaḥ. tatō niṣādādhipatirguhō jñātīnacōdayat৷৷

राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य तां ततः। ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः।।

rāghavō.pi mahātējā nāvamāruhya tāṅ tataḥ. brahmavat kṣatravaccaiva jajāpa hitamātmanaḥ৷৷

आचम्य च यथाशास्त्रं नदीं तां सह सीतया। प्राणमत्प्रीतिसंहृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः।।

ācamya ca yathāśāstraṅ nadīṅ tāṅ saha sītayā. prāṇamatprītisaṅhṛṣṭō lakṣmaṇaścāmitaprabhaḥ৷৷

अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम्। आस्थाय नावं रामस्तु चोदयामास नाविकान्।।

anujñāya sumantraṅ ca sabalaṅ caiva taṅ guham. āsthāya nāvaṅ rāmastu cōdayāmāsa nāvikān৷৷

ततस्तैश्चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता। शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलमत्यगात्।।

tatastaiścōditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā. śubhasphyavēgābhihatā śīghraṅ salilamatyagāt৷৷

मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास्त्वनिन्दिता। वैदेही प्राञ्जलिर्भूत्वा तां नदीमिदमब्रवीत्।।

madhyaṅ tu samanuprāpya bhāgīrathyāstvaninditā. vaidēhī prāñjalirbhūtvā tāṅ nadīmidamabravīt৷৷

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः। निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।।

putrō daśarathasyāyaṅ mahārājasya dhīmataḥ. nidēśaṅ pārayitvēmaṅ gaṅgē tvadabhirakṣitaḥ৷৷

।। चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने। भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।।

৷৷ caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇyuṣya kānanē. bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati৷৷

।। ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता। यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी।।

৷৷ tatastvāṅ dēvi! subhagē! kṣēmēṇa punarāgatā. yakṣyē pramuditā gaṅgē! sarvakāmasamṛddhinī৷৷

त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्मलोकं समीक्षसे। भार्या चोदधिराजस्य लोकेऽस्मिन् सम्प्रदृश्यसे।।

tvaṅ hi tripathagā dēvi! brahmalōkaṅ samīkṣasē. bhāryā cōdadhirājasya lōkē.smin sampradṛśyasē৷৷

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने। प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनरागते।।

sā tvāṅ dēvi! namasyāmi praśaṅsāmi ca śōbhanē. prāptarājyē naravyāghrē śivēna punarāgatē৷৷

।। गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्यन्नं च पेशलम्। ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया।।

৷৷ gavāṅ śatasahasrāṇi vastrāṇyannaṅ ca pēśalam. brāhmaṇēbhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā৷৷

सुराघटसहस्रेण मांसभूतौदनेन च। यक्ष्ये त्वां प्रयता देवि पुरीं पुनरुपागता।।

surāghaṭasahasrēṇa māṅsabhūtaudanēna ca. yakṣyē tvāṅ prayatā dēvi purīṅ punarupāgatā৷৷

यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि। तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च।।

yāni tvattīravāsīni daivatāni ca santi hi. tāni sarvāṇi yakṣyāmi tīrthānyāyatanāni ca৷৷

पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सङ्गतः। अयोध्यां वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे।।

punarēva mahābāhurmayā bhrātrā ca saṅgataḥ. ayōdhyāṅ vanavāsāttu praviśatvanaghō.naghē!৷৷

तथा सम्भाषमाणा सा सीता गङ्गामनिन्दिता। दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रमेवाभ्युपागमत्।।

tathā sambhāṣamāṇā sā sītā gaṅgāmaninditā. dakṣiṇā dakṣiṇaṅ tīraṅ kṣipramēvābhyupāgamat৷৷

तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः। प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परन्तपः।।

tīraṅ tu samanuprāpya nāvaṅ hitvā nararṣabhaḥ. prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidēhyā ca parantapaḥ৷৷

अथाब्रवीन्महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम्। भव संरक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा।।

athābravīnmahābāhuḥ sumitrānandavardhanam. bhava saṅrakṣaṇārthāya sajanē vijanē.pi vā৷৷

अवश्यं रक्षणं कार्यमदृष्टे विजने वने। अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वामनुगच्छतु।।.

avaśyaṅ rakṣaṇaṅ kāryamadṛṣṭē vijanē vanē. agratō gaccha saumitrē! sītā tvāmanugacchatu৷৷.

पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन्। अन्योन्यस्येह नो रक्षा कर्तव्या पुरुषर्षभ।।

pṛṣṭhatō.haṅ gamiṣyāmi tvāṅ ca sītāṅ ca pālayan. anyōnyasyēha nō rakṣā kartavyā puruṣarṣabha৷৷

न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया। अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति।।

na hi tāvadatikrāntā sukarā kācana kriyā. adya duḥkhaṅ tu vaidēhī vanavāsasya vētsyati৷৷

प्रणष्टजनसम्बाधं क्षेत्रारामविवर्जितम्। विषमं च प्रपातं च वनमद्य प्रवेक्ष्यति।।

praṇaṣṭajanasambādhaṅ kṣētrārāmavivarjitam. viṣamaṅ ca prapātaṅ ca vanamadya pravēkṣyati৷৷

श्रुत्वा रामस्य वचनं प्रतस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः। अनन्तरं च सीताया राघवो रघुनन्दनः।।

śrutvā rāmasya vacanaṅ pratasthē lakṣmaṇō.grataḥ. anantaraṅ ca sītāyā rāghavō raghunandanaḥ৷৷

गतं तु गङ्गापरपारमाशु रामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य। अध्वप्रकर्षाद्विनिवृत्तदृष्टि र्मुमोच बाष्पं व्यथित स्तपस्वी।।

gataṅ tu gaṅgāparapāramāśu rāmaṅ sumantraḥ pratataṅ nirīkṣya. adhvaprakarṣādvinivṛttadṛṣṭi- rmumōca bāṣpaṅ vyathita stapasvī৷৷

स लोकपालप्रतिमप्रभाववां स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम्। ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत्।।

sa lōkapālapratimaprabhāvavāṅ stīrtvā mahātmā varadō mahānadīm. tataḥ samṛddhān śubhasasyamālinaḥ kramēṇa vatsān muditānupāgamat৷৷

तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान् वराहमृश्यं पृषतं महारुरुम्। आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौ वासाय काले ययतुर्वनस्पतिम्।।

tau tatra hatvā caturō mahāmṛgān varāhamṛśyaṅ pṛṣataṅ mahārurum. ādāya mēdhyaṅ tvaritaṅ bubhukṣitau vāsāya kālē yayaturvanaspatim৷৷