नाडीचक्रं प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञानाज ज्ञायते हरिः । नाभेरधस्ताद्यत कन्दमङ्कुरास्तत्र निर्गताः ।।

nāḍīcakraṃ pravakṣyāmi yajjñānāj jñāyate hariḥ | nābheradhastādyat kandamaṅkurāstatra nirgatāḥ ||

द्वासप्ततिसहस्राणि नाभिमध्ये व्यवस्थिताः । तिर्यगूर्ध्वमधश चैव व्याप्तन्ताभिः समन्ततः ।।

dvāsaptatisahasrāṇi nābhimadhye vyavasthitāḥ | tiryagūrdhvamadhaś caiva vyāptantābhiḥ samantataḥ ||

चक्रवत्संस्थिता ह्य एताः प्रधाना दशनाडयः । इडा च पिङ्गला चैव सुसुम्णा च तथैव च ।।

cakravatsaṃsthitā hy etāḥ pradhānā daśanāḍayaḥ | iḍā ca piṅgalā caiva susumṇā ca tathaiva ca ||

गान्धारी हस्तिजिह्वा च पृथा चैव यथा तथा । अलम्बुषा हुहुश चैव शङ्खिनी दशमी स्मृता ।।

gāndhārī hastijihvā ca pṛthā caiva yathā tathā | alambuṣā huhuś caiva śaṅkhinī daśamī smṛtā ||

दश प्राणवहा ह्य एता नाडयः परिकीर्तिताः । प्राणो ऽपानः समानश च उदानो व्यान एव च ।।

daśa prāṇavahā hy etā nāḍayaḥ parikīrtitāḥ | prāṇo 'pānaḥ samānaś ca udāno vyāna eva ca ||

नागः कूर्मो ऽथ कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः । प्राणस्तु प्रथमो वायुर्दशानामपि स प्रभुः ।।

nāgaḥ kūrmo 'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ | prāṇastu prathamo vāyurdaśānāmapi sa prabhuḥ ||

प्राणः प्राणयते प्राणं विसर्गात पूरणं प्रति । नित्यमापूरयत्येष प्राणिनामुरसि स्थितः ।।

prāṇaḥ prāṇayate prāṇaṃ visargāt pūraṇaṃ prati | nityamāpūrayatyeṣa prāṇināmurasi sthitaḥ ||

निःश्वासोच्छ्वासकासैस्तु प्राणो जीवसमाश्रितः । प्रयाणं कुरुते यस्मात्तस्मात प्राणः प्रकीर्तितः ।।

niḥśvāsocchvāsakāsaistu prāṇo jīvasamāśritaḥ | prayāṇaṃ kurute yasmāttasmāt prāṇaḥ prakīrtitaḥ ||

अधो नयत्यपानस्तु आहारञ्च नृणामधः । मूत्रशुक्रवहो वायुरपानस्तेन कीर्तितः ।।

adho nayatyapānastu āhārañca nṛṇāmadhaḥ | mūtraśukravaho vāyurapānastena kīrtitaḥ ||

पीतभक्षितमाघ्रातं रक्तपित्तकफानिलं । समन्नयति गात्रेषु समानो नाम मारुतः ।।

pītabhakṣitamāghrātaṃ raktapittakaphānilaṃ | samannayati gātreṣu samāno nāma mārutaḥ ||

स्पन्दयत्यधरं वक्त्रं नेत्ररागप्रकोपनं । उद्वेजयति मर्माणि उदानो नाम मारुतः ।।

spandayatyadharaṃ vaktraṃ netrarāgaprakopanaṃ | udvejayati marmāṇi udāno nāma mārutaḥ ||

व्यानो विनामयत्यङ्गं व्यानो व्याधिप्रकोपनः । प्रतिदानं तथा कण्ठाद्व्यापानाद्व्यान उच्यते ।।

vyāno vināmayatyaṅgaṃ vyāno vyādhiprakopanaḥ | pratidānaṃ tathā kaṇṭhādvyāpānādvyāna ucyate ||

उद्गारे नाग इत्य उक्तः कूर्मश्चोन्मीलने स्थितः । कृकरो भक्षणे चैव देवदत्तो विजृम्भिते ।।

udgāre nāga ity uktaḥ kūrmaśconmīlane sthitaḥ | kṛkaro bhakṣaṇe caiva devadatto vijṛmbhite ||

धनञ्जयः स्थितो घोषे मृतस्यापि न मुञ्चति । जीवः प्रयाति दशधा नाडीचक्रं हि तेन तत ।।

dhanañjayaḥ sthito ghoṣe mṛtasyāpi na muñcati | jīvaḥ prayāti daśadhā nāḍīcakraṃ hi tena tat ||

सङ्क्रान्तिर्विषुवञ्चैव अहोरात्रायनानि च । अधिमास ऋणञ्चैव ऊनरात्र धनन्तथा ।।

saṅkrāntirviṣuvañcaiva ahorātrāyanāni ca | adhimāsa ṛṇañcaiva ūnarātra dhanantathā ||

ऊनरात्रं भवेद्धिक्का अधिमासो विजृम्भिका । ऋणञ्चात्र भवेत कासो निश्वासो धनमुच्यते ।।

ūnarātraṃ bhaveddhikkā adhimāso vijṛmbhikā | ṛṇañcātra bhavet kāso niśvāso dhanamucyate ||

उत्तरं दक्षिणं ज्ञेयं वामं दक्षिणसञ्ज्ञितं । मध्ये तु विषुवं प्रोक्तं पुटद्वयविनिःस्मृतं ।।

uttaraṃ dakṣiṇaṃ jñeyaṃ vāmaṃ dakṣiṇasañjñitaṃ | madhye tu viṣuvaṃ proktaṃ puṭadvayaviniḥsmṛtaṃ ||

सङ्क्रान्तिः पुनरस्यैव स्वस्थानात स्थानयोगतः । सुसुम्णा मध्यमे ह्य अङ्गे इडा वामे प्रतिष्ठिता ।।

saṅkrāntiḥ punarasyaiva svasthānāt sthānayogataḥ | susumṇā madhyame hy aṅge iḍā vāme pratiṣṭhitā ||

पिङ्गला दक्षिणे विप्र ऊर्ध्वं प्राणो ह्य अहः स्मृतं । अपानो रात्रिरेवं स्यादेको वायुर्दशात्मकः ।।

piṅgalā dakṣiṇe vipra ūrdhvaṃ prāṇo hy ahaḥ smṛtaṃ | apāno rātrirevaṃ syādeko vāyurdaśātmakaḥ ||

आयामो देहमध्यस्थः सोमग्रहणमिष्यते । देहातितत्त्वमायामं आदित्यग्रहणं विदुः ।।

āyāmo dehamadhyasthaḥ somagrahaṇamiṣyate | dehātitattvamāyāmaṃ ādityagrahaṇaṃ viduḥ ||

उदरं पूरयेत्तावद्वायुना यावदीप्सितं । प्राणायामी भवेदेष पूरका देहपूरकः ।।

udaraṃ pūrayettāvadvāyunā yāvadīpsitaṃ | prāṇāyāmī bhavedeṣa pūrakā dehapūrakaḥ ||

पिधाय सर्वद्वाराणि निश्वासोच्छ्वासवर्जितः । सम्पूरणकुम्भवत्तिष्ठेत प्राणायामः स कुम्भकः ।।

pidhāya sarvadvārāṇi niśvāsocchvāsavarjitaḥ | sampūraṇakumbhavattiṣṭhet prāṇāyāmaḥ sa kumbhakaḥ ||

मुञ्चेद्वायुं ततस्तूर्ध्वं श्वासेनैकेन मन्त्रवित । उच्छ्वासयोगयुक्तश च वायुमूर्द्वं विरेचयेत ।।

muñcedvāyuṃ tatastūrdhvaṃ śvāsenaikena mantravit | ucchvāsayogayuktaś ca vāyumūrdvaṃ virecayet ||

उच्चरति स्वयं यस्मात स्वदेहावस्थितः शिवः । तस्मात तत्त्वविदाञ्चैव स एव जप उच्च्यते ।।

uccarati svayaṃ yasmāt svadehāvasthitaḥ śivaḥ | tasmāt tattvavidāñcaiva sa eva japa uccyate ||

अयुते द्वे सहस्रैकं षट्शतानि तथैव च । अहोरात्रेण योगीन्द्रो जपसङ्ख्यां करोति सः ।।

ayute dve sahasraikaṃ ṣaṭśatāni tathaiva ca | ahorātreṇa yogīndro japasaṅkhyāṃ karoti saḥ ||

अजपा नाम गायत्री ब्रह्मविष्णुमहेश्वरी । अजपां जपते यस्तां पुनर्जन्म न विद्यते ।।

ajapā nāma gāyatrī brahmaviṣṇumaheśvarī | ajapāṃ japate yastāṃ punarjanma na vidyate ||

चन्द्राग्निरविसंयुक्ता आद्या कुण्डलिनी मता । हृत्प्रदेशे तु सा ज्ञेया अङ्कुराकारसंस्थिता ।।

candrāgniravisaṃyuktā ādyā kuṇḍalinī matā | hṛtpradeśe tu sā jñeyā aṅkurākārasaṃsthitā ||

सृष्टिन्यासो भवेत्तत्र स वै सर्गावलम्बनात । स्रवन्तं चिन्तयेत्तस्मिन्नमृतं सात्त्विकोत्तमः ।।

sṛṣṭinyāso bhavettatra sa vai sargāvalambanāt | sravantaṃ cintayettasminnamṛtaṃ sāttvikottamaḥ ||

देहस्थः सकलो ज्ञेयो निष्फलो देहवर्जितः । हंसहंसेति यो ब्रूयाद्धंसो देवः सदाशिवः ।।

dehasthaḥ sakalo jñeyo niṣphalo dehavarjitaḥ | haṃsahaṃseti yo brūyāddhaṃso devaḥ sadāśivaḥ ||

तिलेषु च यथा तैलं पुष्पे गन्धः समश्रितः । पुरुषस्य तथा देहे स वाह्याभ्यन्तरां स्थितः ।।

tileṣu ca yathā tailaṃ puṣpe gandhaḥ samaśritaḥ | puruṣasya tathā dehe sa vāhyābhyantarāṃ sthitaḥ ||

ब्रह्मणो हृदये स्थानं कण्ठे विष्णुः समाश्रितः । तालुमध्ये स्थितो रुद्रो ललाटे तु महेश्वरः ।।

brahmaṇo hṛdaye sthānaṃ kaṇṭhe viṣṇuḥ samāśritaḥ | tālumadhye sthito rudro lalāṭe tu maheśvaraḥ ||

प्राणाग्रन्तु शिवं विद्यात्तस्यान्ते तु परापरं । पञ्चधा सकलः प्रोक्तो विपरीतस्तु निष्फलः ।।

prāṇāgrantu śivaṃ vidyāttasyānte tu parāparaṃ | pañcadhā sakalaḥ prokto viparītastu niṣphalaḥ ||

प्रासादं नादमुत्थाप्य शततन्तु जपेद्यदि । षण्मासात्सिद्धिमाप्नोति योगयुक्तो न संशयः ।।

prāsādaṃ nādamutthāpya śatatantu japedyadi | ṣaṇmāsātsiddhimāpnoti yogayukto na saṃśayaḥ ||

गमागमस्य ज्ञानेन सर्वपापक्षयो भवेत । अणिमादिगुणैश्वर्यं षड्भिर्मासैर अवाप्नुयात ।।

gamāgamasya jñānena sarvapāpakṣayo bhavet | aṇimādiguṇaiśvaryaṃ ṣaḍbhirmāsair avāpnuyāt ||

स्थूलः सूक्ष्मः परश्चेति प्रासादः कथितो मया । ह्रस्वो दीर्घः प्लुतश्चेति प्रासादं लक्षयेत्त्रिधा ।।

sthūlaḥ sūkṣmaḥ paraśceti prāsādaḥ kathito mayā | hrasvo dīrghaḥ plutaśceti prāsādaṃ lakṣayettridhā ||

ह्रस्वो दहति पापानि दीर्घो मोक्षप्रदो भवेत । आप्यायने प्लुतश्चेति मूर्ध्नि विन्दुविभूषितः ।।

hrasvo dahati pāpāni dīrgho mokṣaprado bhavet | āpyāyane plutaśceti mūrdhni vinduvibhūṣitaḥ ||

आदावन्ते च ह्रस्वस्य फट्कारो मारणे हितः । आदावन्ते च हृदयमाकृष्टौ सम्प्रकीर्तितम ।।

ādāvante ca hrasvasya phaṭkāro māraṇe hitaḥ | ādāvante ca hṛdayamākṛṣṭau samprakīrtitam ||

देवस्य दक्षिणां मूर्तिं पञ्चलक्षं स्थितो जपेत । जपान्ते घृतहोमस्तु दशसाहस्रिको भवेत ।।

devasya dakṣiṇāṃ mūrtiṃ pañcalakṣaṃ sthito japet | japānte ghṛtahomastu daśasāhasriko bhavet ||

एवमाप्यायितो मन्त्रो वश्योच्चाटादि कारयेत । ऊर्ध्वे शून्यमधः शून्यं मध्ये शून्यं निरामयं ।।

evamāpyāyito mantro vaśyoccāṭādi kārayet | ūrdhve śūnyamadhaḥ śūnyaṃ madhye śūnyaṃ nirāmayaṃ ||

त्रिशून्यं यो विजानाति मुच्यते ऽसौ ध्रुवं द्विजः । प्रासादं यो न जानाति पञ्चमन्त्रमहातनुं ।।

triśūnyaṃ yo vijānāti mucyate 'sau dhruvaṃ dvijaḥ | prāsādaṃ yo na jānāti pañcamantramahātanuṃ ||

अष्टत्रिंशत्कलायुक्तं न स आचार्य उच्यते । तथोङ्कारञ्च गायत्रीं रुद्रादीन वेत्त्य.असौ गुरुः ।।

aṣṭatriṃśatkalāyuktaṃ na sa ācārya ucyate | tathoṅkārañca gāyatrīṃ rudrādīn vettya.asau guruḥ ||