ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः। हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम्।।

tatastasya girēḥ śṛṅgē mahēndrasya mahābalāḥ. hanumatpramukhāḥ prītiṅ harayō jagmuruttamām৷৷

तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम्। जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम्।।

taṅ tataḥ prītisaṅhṛṣṭaḥ prītimantaṅ mahākapim. jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam৷৷

कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते। तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः।।

kathaṅ dṛṣṭā tvayā dēvī kathaṅ vā tatra vartatē. tasyāṅ vā sa kathaṅvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ৷৷

तत्त्वतस्सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे। श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम्।।

tattvatassarvamētannaḥ prabrūhi tvaṅ mahākapē. śrutārthāścintayiṣyāmō bhūyaḥ kāryaviniścayam৷৷

यश्चार्थस्तत्त्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान्। रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः।।

yaścārthastattra vaktavyō gatairasmābhirātmavān. rakṣitavyaṅ ca yattatra tadbhavānvyākarōtu naḥ৷৷

स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः। प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत।।

sa niyuktastatastēna samprahṛṣṭatanūruhaḥ. praṇamya śirasā dēvyai sītāyai pratyabhāṣata৷৷

प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात्खामाप्लुतः। उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाण स्समाहितः।।

pratyakṣamēva bhavatāṅ mahēndrāgrātkhāmāplutaḥ. udadhērdakṣiṇaṅ pāraṅ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ৷৷

गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत्। काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम्।।

gacchataśca hi mē ghōraṅ vighnarūpamivābhavat. kāñcanaṅ śikharaṅ divyaṅ paśyāmi sumanōharam৷৷

स्थितं पन्धानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम्। उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम्।।

sthitaṅ pandhānamāvṛtya mēnē vighnaṅ ca taṅ nagam. upasaṅgamya taṅ divyaṅ kāñcanaṅ nagasattamam৷৷

प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः।।

prahataṅ ca mayā tasya lāṅgūlēna mahāgirēḥ৷৷

व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः।।

vyavasāyaṅ ca taṅ buddhvā sa hōvāca mahāgiriḥ৷৷

पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः।।

pitṛvyaṅ cāpi māṅ viddhi sakhāyaṅ mātariśvanaḥ৷৷

पक्षवन्तः पुरा पुत्त्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः।।

pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatōttamāḥ৷৷

श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः।।

śrutvā nagānāṅ caritaṅ mahēndraḥ pākaśāsanaḥ৷৷

अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना।।

ahaṅ tu mōkṣitastasmāttava pitrā mahātmanā৷৷

रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम।।

rāmasya ca mayā sāhyē vartitavyamarindama৷৷

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः।।

ētacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ৷৷

।। कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम। तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना।।

৷৷ kāryamāvēdya tu girērudyataṅ ca manō mama. tēna cāhamanujñātō mainākēna mahātmanā৷৷

स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता। शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ।।

sa cāpyantarhitaḥ śailō mānuṣēṇa vapuṣmatā. śarīrēṇa mahāśailaḥ śailēna ca mahōdadhau৷৷

उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः। ततोऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यागमं पथि।।

uttamaṅ javamāsthāya śēṣaṅ panthānamāsthitaḥ. tatō.haṅ suciraṅ kālaṅ vēgēnābhyāgamaṅ pathi৷৷

ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम्। समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत।।

tataḥ paśyāmyahaṅ dēvīṅ surasāṅ nāgamātaram. samudramadhyē sā dēvī vacanaṅ māmabhāṣata৷৷

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम। अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे।।

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama. atastvāṅ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṅ cirasya mē৷৷

एवमुक्त स्सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः। विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम्।।

ēvamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ. vivarṇavadanō bhūtvā vākyaṅ cēdamudīrayam৷৷

रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः।।

rāmō dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭō daṇḍakāvanam. lakṣmaṇēna saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ৷৷

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना। तस्या स्सङ्काशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।।

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇēna durātmanā. tasyā ssaṅkāśaṅ dūtō.haṅ gamiṣyē rāmaśāsanāt৷৷

कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती। अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।।

kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṅ viṣayē satī. athavā maithilīṅ dṛṣṭvā rāmaṅ cākliṣṭakāriṇam৷৷

एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी।

ēvamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī.

एवमुक्तस्सुरसया दशयोजनमायतः।।

ēvamuktassurasayā daśayōjanamāyataḥ৷৷

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया।।

matpramāṇānurūpaṅ ca vyāditaṅ ca mukhaṅ tayā৷৷

।। तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः। तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।।

৷৷ taddṛṣṭvā vyāditaṅ cāsyaṅ hrasvaṅ hyakaravaṅ vapuḥ. tasminmuhūrtē ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ৷৷

अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात्। अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः।।

abhipatyāśu tadvaktraṅ nirgatō.haṅ tataḥ kṣaṇāt. abravītsurasā dēvī svēna rūpēṇa māṅ punaḥ৷৷

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्। समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना।।

arthasiddhyai hariśrēṣṭha gaccha saumya yathāsukham. samānaya ca vaidēhīṅ rāghavēṇa mahātmanā৷৷

ततोऽहं साधु साध्विति सर्वभूतैः प्रशंसितः।।

tatō.haṅ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṅsitaḥ৷৷

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन।।

chāyā mē nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiṅcana৷৷

।। सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन्। न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः।।

৷৷ sō.haṅ vihatavēgastu diśō daśa vilōkayan. na kiñcittatra paśyāmi yēna mē.pahṛtā gatiḥ৷৷

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किन्नाम गगने मम। ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते।।

tatō mē buddhirutpannā kinnāma gaganē mama. īdṛśō vighna utpannō rūpaṅ yatra na dṛśyatē৷৷

अधोभागेन मे दृष्टि श्शोचता पातिता मया। ततोऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम्।।

adhōbhāgēna mē dṛṣṭi śśōcatā pātitā mayā. tatō.drākṣamahaṅ bhīmāṅ rākṣasīṅ salilēśayām৷৷

प्रहस्य च महानादमुक्तोऽहं भीमया तया। अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम्।।

prahasya ca mahānādamuktō.haṅ bhīmayā tayā. avasthitamasambhrāntamidaṅ vākyamaśōbhanam৷৷

क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः। भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम्।।

kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamēpsitaḥ. bhakṣaḥ prīṇaya mē dēhaṅ ciramāhāravarjitam৷৷

बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः। अस्यप्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम्।।

bāḍhamityēva tāṅ vāṇīṅ pratyagṛhṇāmahaṅ tataḥ. asyapramāṇādadhikaṅ tasyāḥ kāyamapūrayam৷৷

तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे। न च मां साधु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम्।।

tasyāścāsyaṅ mahadbhīmaṅ vardhatē mama bhakṣaṇē. na ca māṅ sādhu bubudhē mama vā vikṛtaṅ kṛtam৷৷

ततोऽहं विपुलं रूपं संक्षिप्य निमिषान्तरात्। तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभ:स्थलम्।।

tatō.haṅ vipulaṅ rūpaṅ saṅkṣipya nimiṣāntarāt. tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabha:sthalam৷৷

सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि। मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती।।

sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi. mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī৷৷

शृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैस्सह। राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता।।

śṛṇōmi khagatānāṅ ca siddhānāṅ cāraṇaissaha. rākṣasī siṅhikā bhīmā kṣipraṅ hanumatā hatā৷৷

तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन्। गत्वा चाह महध्वानं पश्यामि नगमण्डितम्।।

tāṅ hatvā punarēvāhaṅ kṛtyamātyayikaṅ smaran. gatvā cāha mahadhvānaṅ paśyāmi nagamaṇḍitam৷৷

अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम्।।

astaṅ dinakarē yātē rakṣasāṅ nilayaṅ puram৷৷

तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा।।

tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā৷৷

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम्।।

jighāṅsantīṅ tatastāṅ tu jvaladagniśirōruhām৷৷

।। सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम्। प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः।।

৷৷ savyamuṣṭiprahārēṇa parājitya subhairavām. pradōṣakālē praviśaṅ bhītayā.haṅ tayōditaḥ৷৷

अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते। यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्वरक्षांस्यशेषतः।।

ahaṅ laṅkāpurī vīra nirjitā vikramēṇa tē. yasmāttasmādvijētāsi sarvarakṣāṅsyaśēṣataḥ৷৷

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम्। रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम्।।

tatrāhaṅ sarvarātraṅ tu vicinvan janakātmajām. rāvaṇāntaḥpuragatō na cāpaśyaṅ sumadhyamām৷৷

तत स्सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने। शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये।।

tata ssītāmapaśyaṅstu rāvaṇasya nivēśanē. śōkasāgaramāsādya na pāramupalakṣayē৷৷

शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम्। काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम्।।

śōcatā ca mayā dṛṣṭaṅ prākārēṇa samāvṛtam. kāñcanēna vikṛṣṭēna gṛhōpavanamuttamam৷৷

स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम्। अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान्।।

sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam. aśōkavanikāmadhyē śiṅśupāpādapō mahān৷৷

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम्।।

adūrē śiṅśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm৷৷

।। श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्। तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम्।।

৷৷ śyāmāṅ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām. tadēkavāsassaṅvītāṅ rajōdhvastaśirōruhām৷৷

।। शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्। राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम्।।

৷৷ śōkasantāpadīnāṅgīṅ sītāṅ bhartṛhitē sthitām. rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṅvṛtām৷৷

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।

sā mayā rākṣasīmadhyē tarjyamānā muhurmuhuḥ৷৷

।। एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा। भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।

৷৷ ēkavēṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā. bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgamē৷৷

।। रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया। कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।

৷৷ rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā. kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā৷৷

तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम्। तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः।।

tāṅ dṛṣṭvā tādṛśīṅ nārīṅ rāmapatnīṅ yaśasvinīm. tatraiva śiṅśupāvṛkṣē paśyannahamavasthitaḥ৷৷

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम्। शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने।।

tatō halahalāśabdaṅ kāñcīnūpuramiśritam. śṛṇōmyadhikagambhīraṅ rāvaṇasya nivēśanē৷৷

ततोऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रत्यसंहरम्। अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः।।

tatō.haṅ paramōdvignaḥ svaṅ rūpaṅ pratyasaṅharam. ahaṅ tu śiṅśupāvṛkṣē pakṣīva gahanē sthitaḥ৷৷

ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः। तं देशं समनुप्राप्ता यत्र सीताऽभवत् स्थिता।।

tatō rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ. taṅ dēśaṅ samanuprāptā yatra sītā.bhavat sthitā৷৷

तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम्। सङ्कुच्योरूस्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च।।

taṅ dṛṣṭvātha varārōhā sītā rakṣōgaṇēśvaram. saṅkucyōrūstanau pīnau bāhubhyāṅ parirabhya ca৷৷

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः। त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम्।।

vitrastāṅ paramōdvignāṅ vīkṣamāṇāṅ tatastataḥ. trāṇaṅ kiñcidapaśyantīṅ vēpamānāṅ tapasvinīm৷৷

।। तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम्। अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति।।

৷৷ tāmuvāca daśagrīvassītāṅ paramaduḥkhitām. avākcirāḥ prapatitō bahumanyasva māmiti৷৷

यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते। द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव।।

yadi cēttvaṅ tu darpānmāṅ nābhinandasi garvitē. dvau māsāvantaraṅ sītē pāsyāmi rudhiraṅ tava৷৷

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः। उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम्।।

ētacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ. uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam৷৷

राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः। इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च।।

rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatējasaḥ. ikṣvākukulanāthasya snuṣāṅ daśarathasya ca৷৷

किञ्चिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ।।

kiñcidvīryaṅ tavānārya yō māṅ bharturasannidhau৷৷

न त्वं रामस्य सदृशो दास्येऽप्यस्य न युज्यसे।।

na tvaṅ rāmasya sadṛśō dāsyē.pyasya na yujyasē৷৷

जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः।।

jānakyā paruṣaṅ vākyamēvamuktō daśānanaḥ৷৷

विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम्।।

vivṛtya nayanē krūrē muṣṭimudyamya dakṣiṇam৷৷

स्त्रीणां मध्यात्समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः।।

strīṇāṅ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ৷৷

उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः।।

uktaśca madhurāṅ vāṇīṅ tayā sa madanārditaḥ৷৷

देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च।।

dēvagandharvakanyābhiryakṣakanyābhirēva ca৷৷

ततस्ताभिस्समेताभिर्नारीभिस्स महाबलः।।

tatastābhissamētābhirnārībhissa mahābalaḥ৷৷

याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः।।

yātē tasmin daśagrīvē rākṣasyō vikṛtānanāḥ৷৷

तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी।।

tṛṇavadbhāṣitaṅ tāsāṅ gaṇayāmāsa jānakī৷৷

वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः।।

vṛthāgarjitaniścēṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ৷৷

ततस्तास्सहितास्सर्वा निहताशा निरुद्यमाः।।

tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ৷৷

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता।।

tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhitē ratā৷৷

तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत्।।

tāsāṅ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt৷৷

।। आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति। जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च।।

৷৷ ātmānaṅ khādata kṣipraṅ na sītā vinaśiṣyati. janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca৷৷

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः। रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च।।

svapnō hyadya mayā dṛṣṭō dāruṇō rōmaharṣaṇaḥ. rakṣasāṅ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca৷৷

अलमस्मात्परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम्। अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते।।

alamasmātparitrātuṅ rāghavādrākṣasīgaṇam. abhiyācāma vaidēhīmētaddhi mama rōcatē৷৷

यस्या ह्येवंविधस्स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते। सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम्।।

yasyā hyēvaṅvidhassvapnō duḥkhitāyāḥ pradṛśyatē. sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnōtyanuttamam৷৷

ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता।।

tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā৷৷

तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम्। चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः।।

tāṅ cāhaṅ tādṛśīṅ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṅ daśām. cintayāmāsa vikrāntō na ca mē nirvṛtaṅ manaḥ৷৷

सम्भाषणार्थं च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः।।

sambhāṣaṇārthaṅ ca mayā jānakyāścintitō vidhiḥ৷৷

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम्।।

śrutvā tu gaditāṅ vācaṅ rājarṣigaṇapūjitām৷৷

कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गवः।।

kastvaṅ kēna kathaṅ cēha prāptō vānarapuṅgavaḥ৷৷

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः।।

tasyāstadvacanaṅ śrutvā hyahamapyabruvaṅ vacaḥ৷৷

।। देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः। सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः।।

৷৷ dēvi rāmasya bhartustē sahāyō bhīmavikramaḥ. sugrīvō nāma vikrāntō vānarēndrō mahābalaḥ৷৷

तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम्। भर्त्राहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।

tasya māṅ viddhi bhṛtyaṅ tvaṅ hanumantamihāgatam. bhartrāhaṅ prēṣitastubhyaṅ rāmēṇākliṣṭakarmaṇā৷৷

इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम्। अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि।।

idaṅ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam. aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṅ yaśasvini৷৷

तदिच्छामि त्वयाऽऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम्। रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम्।।

tadicchāmi tvayā৷৷jñaptaṅ dēvi kiṅ karavāṇyaham. rāmalakṣmaṇayōḥ pārśvaṅ nayāmi tvāṅ kimuttaram৷৷

एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी। आहरावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति।।

ētacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī. āharāvaṇamutsādya rāghavō māṅ nayatviti৷৷

प्रणम्य शिरसा देवीं महमार्यामनिन्दिताम्। राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम्।।

praṇamya śirasā dēvīṅ mahamāryāmaninditām. rāghavasya manōhlādamabhijñānamayāciṣam৷৷

अथ मामब्रवीत्सीता गृह्यतामयमुत्तमः। मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते।।

atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ. maṇiryēna mahābāhū rāmastvāṅ bahumanyatē৷৷

इत्युक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम्। प्रायच्छत्परमोद्विग्ना वाचा मां सन्दिदेशह।।

ityuktvā tu varārōhā maṇipravaramadbhutam. prāyacchatparamōdvignā vācā māṅ sandidēśaha৷৷

ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः। प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः।।

tatastasyai praṇamyāhaṅ rājaputryai samāhitaḥ. pradakṣiṇaṅ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ৷৷

उक्तोऽहं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया। हनुमन्मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे।।

uktō.haṅ punarēvēdaṅ niścitya manasā tayā. hanumanmama vṛttāntaṅ vaktumarhasi rāghavē৷৷

यथा श्रुत्वैव न चिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ। सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु।।

yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau. sugrīvasahitau vīrāvupēyātāṅ tathā kuru৷৷

यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम। न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत्।।

yadyanyathā bhavēdētaddvau māsau jīvitaṅ mama. na māṅ drakṣyati kākutsthō mriyē sāhamanāthavat৷৷

तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत। उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम्।।

tacchrutvā karuṇaṅ vākyaṅ krōdhō māmabhyavartata. uttaraṅ ca mayā dṛṣṭaṅ kāryaśēṣamanantaram৷৷

ततोऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः। युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे।।

tatō.vardhata mē kāyastadā parvatasannibhaḥ. yuddhakāṅkṣī vanaṅ tacca vināśayitumārabhē৷৷

तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम्। प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः।।

tadbhagnaṅ vanaṣaṇḍaṅ tu bhrāntatrastamṛgadvijam. pratibuddhā nirīkṣantē rākṣasyō vikṛtānanāḥ৷৷

मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः। ता स्समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे।।

māṅ ca dṛṣṭvā vanē tasmin samāgamya tatastataḥ. tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṅ rāvaṇāyācacakṣirē৷৷

राजस्वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना। वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल।।

rājasvanamidaṅ durgaṅ tava bhagnaṅ durātmanā. vānarēṇa hyavijñāya tava vīryaṅ mahābala৷৷

दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः। वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथासौ विलयं व्रजेत्।।

durbuddhēstasya rājēndra tava vipriyakāriṇaḥ. vadhamājñāpaya kṣipraṅ yathāsau vilayaṅ vrajēt৷৷

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः। राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः।।

tacchrutvā rākṣasēndrēṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ. rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manōnugāḥ৷৷

तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम्। मया तस्मिन्वनोद्देशे परिघेण निषूदितम्।।

tēṣāmaśītisāhasraṅ śūlamudgarapāṇinām. mayā tasminvanōddēśē parighēṇa niṣūditam৷৷

तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः। निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे।।

tēṣāṅ tu hataśēṣā yē tē gatvā laghuvikramāḥ. nihataṅ ca mahatsainyaṅ rāvaṇāyācacakṣirē৷৷

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम्। तत्रस्थान्राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः।।

tatō mē buddhirutpannā caityaprāsādamākramam. tatrasthānrākṣasān hatvā śataṅ stambhēna vai punaḥ৷৷

ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत्।।

tataḥ prahastasya sutaṅ jambumālinamādiśat৷৷

तं महाबलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम्।।

taṅ mahābalasampannaṅ rākṣasaṅ raṇakōvidam৷৷

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्त्रान्महाबलान्।।

tacchrutvā rākṣasēndrastu mantriputtrānmahābalān৷৷

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम्।।

parighēṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam৷৷

।। मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान्। पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः।।

৷৷ mantriputtrānhatāncchṛtvā samarē.laghuvikramān. pañca sēnāgragācchrūrānprēṣayāmāsa rāvaṇaḥ৷৷

तानहं सहसैन्यान्वै सर्वानेवाभ्यसूदयम्। ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम्।।

tānahaṅ sahasainyānvai sarvānēvābhyasūdayam. tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṅ mahābalam৷৷

तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम्।।

taṅ tu mandōdarīputtraṅ kumāraṅ raṇapaṇḍitam৷৷

।। सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान्। चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम्।।

৷৷ sahasā khaṅ samutkrāntaṅ pādayōśca gṛhītavān. carmāsinaṅ śataguṇaṅ bhrāmayitvā vyapēṣayam৷৷

तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः। तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणस्सुतम्।।

tamakṣamāgataṅ bhagnaṅ niśamya sa daśānanaḥ. tata indrajitaṅ nāma dvitīyaṅ rāvaṇassutam৷৷

तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम्।।

taccāpyahaṅ balaṅ sarvaṅ taṅ ca rākṣasapuṅgavam৷৷

महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः।।

mahatāpi mahābāhuḥ pratyayēna mahābalaḥ৷৷

सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वं बलं चावमर्दितम्।।

sō.viṣahyaṅ hi māṅ buddhvā svaṅ balaṅ cāvamarditam৷৷

रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः।।

rajjubhiścābhibadhnanti tatō māṅ tatra rākṣasāḥ৷৷

दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना।।

dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṅ rāvaṇēna durātmanā৷৷

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम्।।

tatsarvaṅ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam৷৷

।। अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो। मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्।।

৷৷ asyāhaṅ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṅ vibhō. mārutasyaurasaḥ putrō vānarō hanumānaham৷৷

रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम्। सोऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः।।

rāmadūtaṅ ca māṅ viddhi sugrīvasacivaṅ kapim. sō.haṅ dūtyēna rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ৷৷

सुग्रीवश्च महातेजास्सत्वां कुशलमब्रवीत्। धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च।।

sugrīvaśca mahātējāssatvāṅ kuśalamabravīt. dharmārthakāmasahitaṅ hitaṅ pathyamuvāca ca৷৷

वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे। राघवो रणविक्रान्तो मित्त्रत्वं समुपागतः।।

vasatō ṛśyamūkē mē parvatē vipuladrumē. rāghavō raṇavikrāntō mittratvaṅ samupāgataḥ৷৷

तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता। तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया।।

tēna mē kathitaṅ rājñā bhāryā mē rakṣasā hṛtā. tatra sāhāyyamasmākaṅ kāryaṅ sarvātmanā tvayā৷৷

मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति। तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि।।

mayā ca kathitaṅ tasmai vālinaśca vadhaṅ prati. tatra sāhāyyahētōrmē samayaṅ kartumarhasi৷৷

वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः। चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवस्सह लक्ष्मणः।।

vālinā hṛtarājyēna sugrīvēṇa mahāprabhuḥ. cakrē.gnisākṣikaṅ sakhyaṅ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ৷৷

तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे। वानराणां महाराजः कृतस्स प्लवतां प्रभुः।।

tēna vālinamutpāṭya śarēṇaikēna saṅyugē. vānarāṇāṅ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṅ prabhuḥ৷৷

तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह। तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः।।

tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṅ sarvātmanā tviha. tēna prasthāpitastubhyaṅ samīpamiha dharmataḥ৷৷

क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च। यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव।।

kṣipramānīyatāṅ sītā dīyatāṅ rāghavāya ca. yāvanna harayō vīrā vidhamanti balaṅ tava৷৷

वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा। देवतानां सङ्काशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः।।

vānarāṇāṅ prabhāvō hi na kēna viditaḥ purā. dēvatānāṅ saṅkāśaṅ ca yē gacchanti nimantritāḥ৷৷

इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया। मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव।।

iti vānararājastvāmāhētyabhihitō mayā. māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva৷৷

तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा। मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना।।

tēna vadhyō.hamājñaptō rakṣasā raudrakarmaṇā. matprabhāvamavijñāya rāvaṇēna durātmanā৷৷

ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः। तेन राक्षसराजोऽसौ याचितो मम कारणात्।।

tatō vibhīṣaṇō nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ. tēna rākṣasarājō.sau yācitō mama kāraṇāt৷৷

नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः। राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया।।

naivaṅ rākṣasaśārdūla tyajyatāmēṣa niścayaḥ. rājaśāstravyapētō hi mārgaḥ saṅsēvyatē tvayā৷৷

दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस। दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना।।

dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstrēṣu rākṣasa. dūtēna vēditavyaṅ ca yathārthaṅ hitavādinā৷৷

सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रमः। विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्तीति शास्त्रतः।।

sumahatyaparādhē.pi dūtasyātulavikramaḥ. virūpakaraṇaṅ dṛṣṭaṅ na vadhō.stīti śāstrataḥ৷৷

विभीषणेनैवमुक्तो रावणस्सन्दिदेश तान्। राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति।।

vibhīṣaṇēnaivamuktō rāvaṇassandidēśa tān. rākṣasānētadēvāsya lāṅgūlaṅ dahyatāmiti৷৷

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः। वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः।।

tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṅ samantataḥ. vēṣṭitaṅ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ৷৷

राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः। तदाऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्त: काष्ठमुष्टिभिः।।

rākṣasāḥ siddhasannāhāstatastē caṇḍavikramāḥ. tadā.dahyanta mē pucchaṅ nighnanta: kāṣṭhamuṣṭibhiḥ৷৷

ततस्ते राक्षसाश्शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम्।।

tatastē rākṣasāśśūrā baddhaṅ māmagnisaṅvṛtam৷৷

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।

tatō.haṅ sumahadrūpaṅ saṅkṣipya punarātmanaḥ৷৷

।। विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः। आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।

৷৷ vimōcayitvā taṅ bandhaṅ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ. āyasaṅ parighaṅ gṛhya tāni rakṣāṅsyasūdayam৷৷

ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम्। पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम्।।

tatastannagaradvāraṅ vēgēnāplutavānaham. pucchēna ca pradīptēna tāṅ purīṅ sāṭṭagōpurām৷৷

विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते।।

vinaṣṭā jānakī vyaktaṅ na hyadagdhaḥ pradṛśyatē৷৷

दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः।।

dahatā ca mayā laṅkāṅ dagdhā sītā na saṅśayaḥ৷৷

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः।।

iti śōkasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ৷৷

।। अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम्। जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम्।।

৷৷ athāhaṅ vācamaśrauṣaṅ cāraṇānāṅ śubhākṣarām. jānakī na ca dagdhēti vismayōdantabhāṣiṇām৷৷

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम्। अदग्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता।।

tatō mē buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṅ giram. adagdhā jānakītyēvaṅ nimittaiścōpalakṣitā৷৷

दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः। हृदयं च प्रहृष्टं मे वातास्सुरभिगन्धिनः।।

dīpyamānē tu lāṅgūlē na māṅ dahati pāvakaḥ. hṛdayaṅ ca prahṛṣṭaṅ mē vātāssurabhigandhinaḥ৷৷

तैर्निमित्तैश्च दृष्टाथै: कारणैश्च महागुणैः। ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः।।

tairnimittaiśca dṛṣṭāthai: kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ. ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṅ hṛṣṭamānasaḥ৷৷

पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः। ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः।।

punardṛṣṭvā ca vaidēhīṅ visṛṣṭaśca tayā punaḥ. tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṅ punaḥ৷৷

ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम्।।

tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasēvitam৷৷

राघवस्य प्रभावेण भवतां चैव तेजसा।।

rāghavasya prabhāvēṇa bhavatāṅ caiva tējasā৷৷

एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम्।।

ētatsarvaṅ mayā tatra yathāvadupapāditam৷৷