परितुष्टस्तु सुग्रीवस्तेन वाक्येन वानरः। लक्ष्मणस्याग्रतो राममिदं वचनमब्रवीत्

parituṣṭastu sugrīvastēna vākyēna vānaraḥ. lakṣmaṇasyāgratō rāmamidaṅ vacanamabravīt

सर्वथाऽहमनुग्राह्यो देवतानां न संशयः। उपपन्न गुणोपेतस्सखा यस्य भवान्मम

sarvathā.hamanugrāhyō dēvatānāṅ na saṅśayaḥ. upapanna guṇōpētassakhā yasya bhavānmama

शक्यं खलु भवेद्राम सहायेन त्वयाऽनघ। सुरराज्यमपि प्राप्तुं स्वराज्यं किं पनः प्रभो

śakyaṅ khalu bhavēdrāma! sahāyēna tvayā.nagha!. surarājyamapi prāptuṅ svarājyaṅ kiṅ panaḥ prabhō

सोऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव। यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं राघववंशजम्

sō.haṅ sabhājyō bandhūnāṅ suhṛdāṅ caiva rāghava. yasyāgnisākṣikaṅ mitraṅ labdhaṅ rāghavavaṅśajam

अहमप्यनुरूपस्ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः। न तु वक्तुं समर्थोऽहं स्वयमात्मगतान्गुणान्

ahamapyanurūpastē vayasyō jñāsyasē śanaiḥ. na tu vaktuṅ samarthō.haṅ svayamātmagatānguṇān

महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां कृतात्मनाम्। निश्चला भवति प्रीतिर्धैर्यमात्मवतामिव

mahātmanāṅ tu bhūyiṣṭhaṅ tvadvidhānāṅ kṛtātmanām. niścalā bhavati prītirdhairyamātmavatāmiva

रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्राण्याभरणानि च। अविभक्तानि साधूनामवगच्छन्ति साधवः

rajataṅ vā suvarṇaṅ vā vastrāṇyābharaṇāni ca. avibhaktāni sādhūnāmavagacchanti sādhavaḥ

आढ्यो वापि दरिद्रो वा दुःखितस्सुखितोऽपि वा। निर्दोषो वा सदोषो वा वयस्यः परमा गतिः

āḍhyō vāpi daridrō vā duḥkhitassukhitō.pi vā. nirdōṣō vā sadōṣō vā vayasyaḥ paramā gatiḥ

धनत्यागस्सुखत्यागो देहत्यागोऽपि वा पुनः। वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्टवा तथाविधम्

dhanatyāgassukhatyāgō dēhatyāgō.pi vā punaḥ. vayasyārthē pravartantē snēhaṅ dṛṣṭavā tathāvidham

तत्तथेत्यब्रवीद्रामस्सुग्रीवं प्रियवादिनम्। लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या वासवस्येव धीमतः

tattathētyabravīdrāmassugrīvaṅ priyavādinam. lakṣmaṇasyāgratō lakṣmyā vāsavasyēva dhīmataḥ

ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्। सुग्रीवस्सर्वतश्चक्षुर्वने लोलमपातयत्

tatō rāmaṅ sthitaṅ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṅ ca mahābalam. sugrīvassarvataścakṣurvanē lōlamapātayat

स ददर्श ततस्सालमविदूरे हरीश्वरः। सुपुष्पमीषत्पत्राढ्यं भ्रमरैरुपशोभितम्

sa dadarśa tatassālamavidūrē harīśvaraḥ. supuṣpamīṣatpatrāḍhyaṅ bhramarairupaśōbhitam

तस्यैकां पर्णबहुलां भङ्क्त्वा शाखां सुपुष्पिताम्। सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः

tasyaikāṅ parṇabahulāṅ bhaṅktvā śākhāṅ supuṣpitām. sālasyāstīrya sugrīvō niṣasāda sarāghavaḥ

तावासीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमानपि लक्ष्मणम्। सालशाखां समुत्पाट्य विनीतमुपवेशयत्

tāvāsīnau tatō dṛṣṭvā hanūmānapi lakṣmaṇam. sālaśākhāṅ samutpāṭya vinītamupavēśayat

सुखोपविष्टं रामं तु प्रसन्नमुदधिं यथा। फलपुष्पसमाकीर्णे तस्मिन् गिरिवरोत्तमे

sukhōpaviṣṭaṅ rāmaṅ tu prasannamudadhiṅ yathā. phalapuṣpasamākīrṇē tasmin girivarōttamē

।। ततः प्रहृष्टस्सुग्रीवश्लक्ष्णं मधुरया गिरा। उवाच प्रणयाद्रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम्

৷৷ tataḥ prahṛṣṭassugrīvaślakṣṇaṅ madhurayā girā. uvāca praṇayādrāmaṅ harṣavyākulitākṣaram

अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्येष भयार्दितः। ऋष्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यस्सुदुःखितः

ahaṅ vinikṛtō bhrātrā carāmyēṣa bhayārditaḥ. ṛṣyamūkaṅ girivaraṅ hṛtabhāryassuduḥkhitaḥ

सोऽहं त्रस्तो भये मग्नो वसाम्युद्भ्रान्तचेतनः। वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव

sō.haṅ trastō bhayē magnō vasāmyudbhrāntacētanaḥ. vālinā nikṛtō bhrātrā kṛtavairaśca rāghava

वालिनो मे भयार्तस्य सर्वलोकाभयङ्कर। ममापि त्वमनाथस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

vālinō mē bhayārtasya sarvalōkābhayaṅkara. mamāpi tvamanāthasya prasādaṅ kartumarhasi

एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः। प्रत्युवाच स काकुत्स्थस्सुग्रीवं प्रहसन्निव

ēvamuktastu tējasvī dharmajñō dharmavatsalaḥ. pratyuvāca sa kākutsthassugrīvaṅ prahasanniva

उपकारफलं मित्रमपकारोऽरिलक्षणम्। अद्यैव तं हनिष्यामि तव भार्यापहारिणम्

upakāraphalaṅ mitramapakārō.rilakṣaṇam. adyaiva taṅ haniṣyāmi tava bhāryāpahāriṇam

इमे हि मे महावेगा पत्रिणस्तिग्मतेजसः। कार्तिकेयवनोद्भूताश्शरा हेमविभूषिताः

imē hi mē mahāvēgā patriṇastigmatējasaḥ. kārtikēyavanōdbhūtāśśarā hēmavibhūṣitāḥ

।। कङ्कपत्रपरिच्छन्ना महेन्द्राशनिसन्निभाः। सुपर्वाणस्सुतीक्ष्णाग्रास्सरोषा भुजगा इव

৷৷ kaṅkapatraparicchannā mahēndrāśanisannibhāḥ. suparvāṇassutīkṣṇāgrāssarōṣā bhujagā iva

भ्रातृसंज्ञममित्रं ते वालिनं कृतकिल्बिषम्। शरैर्विनिहतं पश्य विकीर्णमिव पर्वतम्

bhrātṛsaṅjñamamitraṅ tē vālinaṅ kṛtakilbiṣam. śarairvinihataṅ paśya vikīrṇamiva parvatam

राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः। प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत्

rāghavasya vacaśśrutvā sugrīvō vāhinīpatiḥ. praharṣamatulaṅ lēbhē sādhu sādhviti cābravīt

राम शोकाभिभूतोऽहं शोकार्तानां भवान्गतिः। वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्यहं परिदेवये

rāma! śōkābhibhūtō.haṅ śōkārtānāṅ bhavāngatiḥ. vayasya iti kṛtvā hi tvayyahaṅ paridēvayē

त्वं हि पाणिप्रदानेन वयस्यो मेऽग्निसाक्षिकम्। कृतः प्राणैर्बहुमतस्सत्येनापि शपामि ते

tvaṅ hi pāṇipradānēna vayasyō mē.gnisākṣikam. kṛtaḥ prāṇairbahumatassatyēnāpi śapāmi tē

वयस्य इति कृत्वा च विस्रब्धः प्रवदाम्यहम्। दुःखमन्तर्गतं यन्मे मनो हरति नित्यशः

vayasya iti kṛtvā ca visrabdhaḥ pravadāmyaham. duḥkhamantargataṅ yanmē manō harati nityaśaḥ

एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पदूषितलोचनः। बाष्पोपहतया वाचा नोच्चैश्शक्नोति भाषितुम्

ētāvaduktvā vacanaṅ bāṣpadūṣitalōcanaḥ. bāṣpōpahatayā vācā nōccaiśśaknōti bhāṣitum

बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगमिवागतम्। धारयामास धैर्येण सुग्रीवो रामसन्निधौ

bāṣpavēgaṅ tu sahasā nadīvēgamivāgatam. dhārayāmāsa dhairyēṇa sugrīvō rāmasannidhau

सन्निगृह्य तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे। विनिश्श्वस्य च तेजस्वी राघवं वाक्यमब्रवीत्

sannigṛhya tu taṅ bāṣpaṅ pramṛjya nayanē śubhē. viniśśvasya ca tējasvī rāghavaṅ vākyamabravīt

पुराऽहं वालिना राम राज्यात्स्वादवरोपितः। परुषाणि च संश्राव्य निर्धूतोऽस्मि बलीयसा

purā.haṅ vālinā rāma rājyātsvādavarōpitaḥ. paruṣāṇi ca saṅśrāvya nirdhūtō.smi balīyasā

हृता भार्या च मे तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी। सुहृदश्च मदीया ये संयता बन्धनेषु ते

hṛtā bhāryā ca mē tēna prāṇēbhyō.pi garīyasī. suhṛdaśca madīyā yē saṅyatā bandhanēṣu tē

यत्नवांश्च सुदुष्टात्मा मद्विनाशाय राघव। बहुशस्तत्प्रयुक्ताश्च वानरा निहता मया

yatnavāṅśca suduṣṭātmā madvināśāya rāghava. bahuśastatprayuktāśca vānarā nihatā mayā

शङ्कया त्वेतया चेह दृष्ट्वा त्वामपि राघव। नोपसर्पाम्यहं भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति

śaṅkayā tvētayā cēha dṛṣṭvā tvāmapi rāghava!. nōpasarpāmyahaṅ bhītō bhayē sarvē hi bibhyati

केवलं हि सहाया मे हनुमत्प्रमुखास्त्विमे। अतोऽहं धारयाम्यद्य प्राणान् कृच्छ्रगतोऽपि सन्

kēvalaṅ hi sahāyā mē hanumatpramukhāstvimē. atō.haṅ dhārayāmyadya prāṇān kṛcchragatō.pi san

एते हि कपयस्स्निग्धा मां रक्षन्ति समन्ततः। सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यं तिष्ठन्ति च स्थिते

ētē hi kapayassnigdhā māṅ rakṣanti samantataḥ. saha gacchanti gantavyē nityaṅ tiṣṭhanti ca sthitē

सङ्क्षेपस्त्वेष मे राम किमुक्त्वा विस्तरं हि ते। स मे ज्येष्ठो रिपुर्भ्राता वाली विश्रुतपौरुषः

saṅkṣēpastvēṣa mē rāma kimuktvā vistaraṅ hi tē. sa mē jyēṣṭhō ripurbhrātā vālī viśrutapauruṣaḥ

तद्विनाशाद्धि मे दुःखं प्रणष्टं स्यादनन्तरम्। सुखं मे जीवितं चैव तद्विनाशनिबन्धनम्

tadvināśāddhi mē duḥkhaṅ praṇaṣṭaṅ syādanantaram. sukhaṅ mē jīvitaṅ caiva tadvināśanibandhanam

एष मे राम शोकान्तश्शोकार्तेन निवेदितः। दुःखितस्सुखितो वापि सख्युर्नित्यं सखा गतिः

ēṣa mē rāma! śōkāntaśśōkārtēna nivēditaḥ. duḥkhitassukhitō vāpi sakhyurnityaṅ sakhā gatiḥ

श्रुत्वैतद्वचनं रामस्सुग्रीवमिदमब्रवीत्। किं निमित्तमभूद्वैरं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

śrutvaitadvacanaṅ rāmassugrīvamidamabravīt. kiṅ nimittamabhūdvairaṅ śrōtumicchāmi tattvataḥ

सुखं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर। अनन्तरं विधास्यामि सम्प्रधार्य बलाबलम्

sukhaṅ hi kāraṇaṅ śrutvā vairasya tava vānara!. anantaraṅ vidhāsyāmi sampradhārya balābalam

बलवान् हि ममामर्षश्श्रुत्वा त्वामवमानितम्। वर्तते हृदयोत्कम्पी प्रावृड्वेग इवाम्भसः

balavān hi mamāmarṣaśśrutvā tvāmavamānitam. vartatē hṛdayōtkampī prāvṛḍvēga ivāmbhasaḥ

हृष्टः कथय विस्रब्धो यावदारोप्यते धनुः। सृष्टश्च हि मया बाणो निरस्तश्च रिपुस्तव

hṛṣṭaḥ kathaya visrabdhō yāvadārōpyatē dhanuḥ. sṛṣṭaśca hi mayā bāṇō nirastaśca ripustava

एवमुक्तस्तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना। प्रहर्षमतुलं लेभे चतुर्भिस्सह वानरैः

ēvamuktastu sugrīvaḥ kākutsthēna mahātmanā. praharṣamatulaṅ lēbhē caturbhissaha vānaraiḥ

ततः प्रहृष्टवदनस्सुग्रीवो लक्ष्मणाग्रजे। वैरस्य कारणं तत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे

tataḥ prahṛṣṭavadanassugrīvō lakṣmaṇāgrajē. vairasya kāraṇaṅ tattvamākhyātumupacakramē