ततस्सन्दिश्य सुग्रीवश्श्वशुरं पश्चिमां दिशम्। वीरं शतवलिं नाम वानरं वानरर्षभः।।

tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṅ paścimāṅ diśam. vīraṅ śatavaliṅ nāma vānaraṅ vānararṣabhaḥ৷৷

उवाच राजा धर्मज्ञस्सर्ववानरसत्तमम्। वाक्यमात्म हितं चैव रामस्य च हितं तथा।।

uvāca rājā dharmajñassarvavānarasattamam. vākyamātma hitaṅ caiva rāmasya ca hitaṅ tathā৷৷

वृतश्शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्। वैवस्वतसुतैस्सार्धं प्रतिष्ठस्व स्वमन्त्रिभिः।।

vṛtaśśatasahasrēṇa tvadvidhānāṅ vanaukasām. vaivasvatasutaissārdhaṅ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ৷৷

दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसकाम्। सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीमनिन्दिताम्।।

diśaṅ hyudīcīṅ vikrāntāṅ himaśailāvataṅsakām. sarvataḥ parimārgadhvaṅ rāmapatnīmaninditām৷৷

अस्मिन्कार्येविनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये। ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः।।

asminkāryēvinirvṛttē kṛtē dāśarathēḥ priyē. ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṅ varāḥ৷৷

कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना। तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत्।।

kṛtaṅ hi priyamasmākaṅ rāghavēṇa mahātmanā. tasya cētpratikārō.sti saphalaṅ jīvitaṅ bhavēt৷৷

अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्। तस्य स्यात्सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः।।

arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścarēt. tasya syātsaphalaṅ janma kiṅ punaḥ pūrvakāriṇaḥ৷৷

एतां बुद्धिमवस्थाय दृश्यते जानकी यथा। तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः।।

ētāṅ buddhimavasthāya dṛśyatē jānakī yathā. tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ৷৷

अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः। अस्मासु चागत: प्रीती रामः परपुरञ्जयः।।

ayaṅ hi sarvabhūtānāṅ mānyastu narasattamaḥ. asmāsu cāgata: prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ৷৷

इमानि वनदुर्गाणि नद्यश्शैलान्तराणि च। भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा।।

imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi ca. bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā৷৷

तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः।।

tatra mlēcchānpulindāṅśca śūrasēnāṅstathaiva ca. prasthalānbharatāṅścaiva kurūṅśca saha madrakaiḥ৷৷

।। काम्बोजान्यवनां श्चैव शकानारट्टकानपि। बाह्लीकानृषिकां श्चैव पौरवानथ टङ्कणान्।।

৷৷ kāmbōjānyavanāṅ ścaiva śakānāraṭṭakānapi. bāhlīkānṛṣikāṅ ścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān৷৷

।। चीनान्परमचीनांश्च नीहारांश्च पुनः पुनः। अन्विष्यदरदांश्चैव हिमवन्तं तथैव च।।

৷৷ cīnānparamacīnāṅśca nīhārāṅśca punaḥ punaḥ. anviṣyadaradāṅścaiva himavantaṅ tathaiva ca৷৷

लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च। रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।

lōdhrapadmakaṣaṇḍēṣu dēvadāruvanēṣu ca. rāvaṇassaha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ৷৷

ततस्सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्। कालं नाम महासानुं पर्वतं तु गमिष्यथ।।

tatassōmāśramaṅ gatvā dēvagandharvasēvitam. kālaṅ nāma mahāsānuṅ parvataṅ tu gamiṣyatha৷৷

महत्सु तस्य शैलस्य निर्दरेषु गुहासु च। विचिनुध्वं महाभागां रामपत्नींततस्ततः।।

mahatsu tasya śailasya nirdarēṣu guhāsu ca. vicinudhvaṅ mahābhāgāṅ rāmapatnīṅtatastataḥ৷৷

तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम्। ततस्सुदर्शनं नाम गन्तुमर्हथ पर्वतम्।।

tamatikramya śailēndraṅ hēmagarbhaṅ mahāgirim. tatassudarśanaṅ nāma gantumarhatha parvatam৷৷

ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः। नानापक्षिगणाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः।।

tatō dēvasakhō nāma parvataḥ patagālayaḥ. nānāpakṣigaṇākīrṇō vividhadrumabhūṣitaḥ৷৷

तस्य काननषण्डेषु निर्घरेषु गुहासु च। रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।

tasya kānanaṣaṇḍēṣu nirgharēṣu guhāsu ca. rāvaṇassaha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ৷৷

तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतश्शतयोजनम्। अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम्।।

tamatikramya cākāśaṅ sarvataśśatayōjanam. aparvatanadīvṛkṣaṅ sarvasattvavivarjitam৷৷

तं तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम्। कैलासं पाण्डुरं शैलं प्राप्य हृष्टा भविष्यथ।।

taṅ tu śīghramatikramya kāntāraṅ rōmaharṣaṇam. kailāsaṅ pāṇḍuraṅ śailaṅ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha৷৷

तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम्। कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा।।

tatra pāṇḍuramēghābhaṅ jāmbūnadapariṣkṛtam. kubērabhavanaṅ ramyaṅ nirmitaṅ viśvakarmaṇā৷৷

विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला। हंसकारण्डवाकीर्णाप्सरोगणसेविता।।

viśālā nalinī yatra prabhūtakamalōtpalā. haṅsakāraṇḍavākīrṇāpsarōgaṇasēvitā৷৷

तत्र वैश्रवणो राजा सर्वभूतनमस्कृतः। धनदो रमते श्रीमान्गुह्यकैस्सह यक्षराट्।।

tatra vaiśravaṇō rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ. dhanadō ramatē śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ৷৷

तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।

tasya candranikāśēṣu parvatēṣu guhāsu ca. rāvaṇaḥ saha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ৷৷

क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्। अप्रमत्तै: प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत्स्मृतम्।।

krauñcaṅ tu girimāsādya bilaṅ tasya sudurgamam. apramattai: pravēṣṭavyaṅ duṣpravēśaṅ hi tatsmṛtam৷৷

वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः। देवैरप्यर्चिता स्सम्यग्देवरूपा महर्षयः।।

vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ. dēvairapyarcitā ssamyagdēvarūpā maharṣayaḥ৷৷

क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्या स्सानूनिशिखराणि च। निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्या स्ततस्ततः।।

krauñcasya tu guhāścānyā ssānūniśikharāṇi ca. nirdarāśca nitambāśca vicētavyā statastataḥ৷৷

अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्। न गतिस्तत्र भूतानां देवदानव रक्षसाम्।।

avṛkṣaṅ kāmaśailaṅ ca mānasaṅ vihagālayam. na gatistatra bhūtānāṅ dēvadānava rakṣasām৷৷

स च सर्वैर्विचेतव्यस्ससानुप्रस्थभूधरः। क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः।।

sa ca sarvairvicētavyassasānuprasthabhūdharaḥ. krauñcaṅ girimatikramya mainākō nāma parvataḥ৷৷

मयस्य भवनं यत्र दानवस्य स्वयं कृतम्।।

mayasya bhavanaṅ yatra dānavasya svayaṅ kṛtam৷৷

।। मैनाकस्तु विचेतव्य स्ससानुप्रस्थकन्दरः। स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतास्तत्र तत्र तु।।

৷৷ mainākastu vicētavya ssasānuprasthakandaraḥ. strīṇāmaśvamukhīnāṅ tu nikētāstatra tatra tu৷৷

तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम्। सिद्धा वैखानसास्तत्र वालखिल्याश्च तापसाः।।

taṅ dēśaṅ samatikramya āśramaṅ siddhasēvitam. siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāśca tāpasāḥ৷৷

वन्द्यास्ते तु तपस्सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः। प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः।।

vandyāstē tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ. praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ৷৷

हेमपुष्करसञ्छन्नं तस्मिन् वैखानसं सरः। तरुणादित्यसङ्काशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः।।

hēmapuṣkarasañchannaṅ tasmin vaikhānasaṅ saraḥ. taruṇādityasaṅkāśairhaṅsairvicaritaṅ śubhaiḥ৷৷

औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः। गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः।।

aupavāhyaḥ kubērasya sārvabhauma iti smṛtaḥ. gajaḥ paryēti taṅ dēśaṅ sadā saha karēṇubhiḥ৷৷

तत्सरस्समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम्। अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम्।।

tatsarassamatikramya naṣṭacandradivākaram. anakṣatragaṇaṅ vyōma niṣpayōdamanāditam৷৷

गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाशते। विश्राम्यद्भिस्तपस्सिद्धैर्देवकल्पैः स्वयंप्रभैः।।

gabhastibhirivārkasya sa tu dēśaḥ prakāśatē. viśrāmyadbhistapassiddhairdēvakalpaiḥ svayaṅprabhaiḥ৷৷

तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा। उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः।।

taṅ tu dēśamatikramya śailōdā nāma nimnagā. ubhayōstīrayōstasyāḥ kīcakā nāma vēṇavaḥ৷৷

उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः।।

uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ৷৷

।। ततः काञ्चनपद्माभिः पद्भिनीभिः कृतोदकाः। नीलवैडूर्यपत्राभिर्नद्यस्तत्र सहस्रशः।।

৷৷ tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtōdakāḥ. nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ৷৷

तरुणादित्यसङ्काशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः।।

taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ৷৷

।। महार्हमणिरत्नैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः। निलोत्पलवनैश्चित्रै स्स देश स्सर्वतो वृतः।।

৷৷ mahārhamaṇiratnaiśca kāñcanaprabhakēsaraiḥ. nilōtpalavanaiścitrai ssa dēśa ssarvatō vṛtaḥ৷৷

उद्भूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः। सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः।।

udbhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ. sarvaratnamayaiścitrairavagāḍhā nagōttamaiḥ৷৷

नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्त्ररथाकुलाः।।

nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ৷৷

।। दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वान्कामान् स्रवन्ति च। नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।।

৷৷ divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti ca. nānākārāṇi vāsāṅsi phalantyanyē nagōttamāḥ৷৷

मुक्ता वैढूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च। स्त्रीणां चाप्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च।।

muktā vaiḍhūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca. strīṇāṅ cāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṅ tathaiva ca৷৷

।। सर्वर्तुसुख सेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः। महार्हाणि विचित्राणि हैमान्यन्ये नगोत्तमाः।।

৷৷ sarvartusukha sēvyāni phalantyanyē nagōttamāḥ. mahārhāṇi vicitrāṇi haimānyanyē nagōttamāḥ৷৷

शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च। मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः।।

śayanāni prasūyantē citrāstaraṇavanti ca. manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāparē drumāḥ৷৷

पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च। स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः।।

pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca. striyaśca guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ৷৷

गन्धर्वाः किन्नरास्सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा। रमन्ते सततं स्तत्र नारीभिर्भास्करप्रभाः।।

gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā. ramantē satataṅ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ৷৷

सर्वे सुकृतकर्माण स्सर्वे रतिपरायणाः। सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सहयोषितः।।

sarvē sukṛtakarmāṇa ssarvē ratiparāyaṇāḥ. sarvē kāmārthasahitā vasanti sahayōṣitaḥ৷৷

गीतवादित्रनिर्घोष स्सोत्कृष्टहसितस्वनः। श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोहरः।।

gītavāditranirghōṣa ssōtkṛṣṭahasitasvanaḥ. śrūyatē satataṅ tatra sarvabhūtamanōharaḥ৷৷

तत्र नामुदितः कश्चिन्नास्ति कश्चिदसत्प्रियः। अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः।।

tatra nāmuditaḥ kaścinnāsti kaścidasatpriyaḥ. ahanyahani vardhantē guṇāstatra manōramāḥ৷৷

समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः। तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान्।।

samatikramya taṅ dēśamuttaraḥ payasāṅ nidhiḥ. tatra sōmagirirnāma madhyē hēmamayō mahān৷৷

इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये। देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः।।

indralōkagatā yē ca brahmalōkagatāśca yē. dēvāstaṅ samavēkṣantē girirājaṅ divaṅ gatāḥ৷৷

स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते। सूर्यलक्ष्म्याऽभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता।।

sa tu dēśō visūryō.pi tasya bhāsā prakāśatē. sūryalakṣmyā.bhivijñēyastapatēva vivasvatā৷৷

भगवानपि विश्वात्मा शम्भुरेकादशात्मकः। ब्रह्मा वसति देवेशो ब्रह्मर्षिपरिवारितः।।

bhagavānapi viśvātmā śambhurēkādaśātmakaḥ. brahmā vasati dēvēśō brahmarṣiparivāritaḥ৷৷

न कथञ्चन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः। अन्येषामपि भूतानां नातिक्रामति वै गतिः।।

na kathañcana gantavyaṅ kurūṇāmuttarēṇa vaḥ. anyēṣāmapi bhūtānāṅ nātikrāmati vai gatiḥ৷৷

स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि दुर्गमः। तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ।।

sa hi sōmagirirnāma dēvānāmapi durgamaḥ. tamālōkya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha৷৷

एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः। अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्।।

ētāvadvānaraiśśakyaṅ gantuṅ vānarapuṅgavāḥ!. abhāskaramamaryādaṅ na jānīmastataḥ param৷৷

सर्वमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम्। यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः।।

sarvamētadvicētavyaṅ yanmayā parikīrtitam. yadanyadapi nōktaṅ ca tatrāpi kriyatāṅ matiḥ৷৷

ततः कृतं दाशरथेर्महत्प्रियं महत्तरं चापि ततो मम प्रियम्। कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमा विदेहजादर्शनजेन कर्मणा।।

tataḥ kṛtaṅ dāśarathērmahatpriyaṅ mahattaraṅ cāpi tatō mama priyam. kṛtaṅ bhaviṣyatyanilānalōpamā vidēhajādarśanajēna karmaṇā৷৷

ततः कृतार्थाः सहितास्सबान्धवाः मयाऽर्चितास्सर्वगुणैर्मनोरमैः। चरिष्यथोर्वीं प्रति शान्तशत्रव स्सहप्रिया भूतधराः प्लवङ्गमाः।।

tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā.rcitāssarvaguṇairmanōramaiḥ. cariṣyathōrvīṅ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ!৷৷