रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्। सुग्रीवः पूजयाञ्चक्रे राघवं प्रशशंस च

rāmasya vacanaṅ śrutvā harṣapauruṣavardhanam. sugrīvaḥ pūjayāñcakrē rāghavaṅ praśaśaṅsa ca

असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैश्शरैः। त्वं दहेः कुपितो लोकान्युगान्त इव भास्करः

asaṅśayaṅ prajvalitaistīkṣṇairmarmātigaiśśaraiḥ. tvaṅ dahēḥ kupitō lōkānyugānta iva bhāskaraḥ

वालिनः पौरुषं यत्तद्यच्च वीर्यं धृतिश्च या। तन्ममैकमनाश्श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम्

vālinaḥ pauruṣaṅ yattadyacca vīryaṅ dhṛtiśca yā. tanmamaikamanāśśrutvā vidhatsva yadanantaram

समुद्रात्पश्चिमात्पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम्। क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः

samudrātpaścimātpūrvaṅ dakṣiṇādapi cōttaram. krāmatyanuditē sūryē vālī vyapagataklamaḥ

अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि। ऊर्ध्वमुत्क्षिप्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान्

agrāṇyāruhya śailānāṅ śikharāṇi mahāntyapi. ūrdhvamutkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān

बहवस्सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः। वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयताऽत्मनः

bahavassāravantaśca vanēṣu vividhā drumāḥ. vālinā tarasā bhagnā balaṅ prathayatā.tmanaḥ

महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः। बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान्

mahiṣō dundubhirnāma kailāsaśikharaprabhaḥ. balaṅ nāgasahasrasya dhārayāmāsa vīryavān

वीर्योत्सेकेन दुष्टात्मा वरदानाच्च मोहितः। जगाम सुमहाकाय स्समुद्रं सरितां पतिम्।।

vīryōtsēkēna duṣṭātmā varadānācca mōhitaḥ. jagāma sumahākāya ssamudraṅ saritāṅ patim৷৷

ऊर्मिमन्तमभिक्रम्य सागरं रत्नसञ्चयम्। मह्यं युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम्

ūrmimantamabhikramya sāgaraṅ ratnasañcayam. mahyaṅ yuddhaṅ prayacchēti tamuvāca mahārṇavam

ततस्समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः। अब्रवीद्वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम्

tatassamudrō dharmātmā samutthāya mahābalaḥ. abravīdvacanaṅ rājannasuraṅ kālacōditam

समर्थो नास्मि ते दातुं युद्धं युद्धविशारद। श्रूयतां चाभिधास्यामि यस्ते युद्धं प्रदास्यति

samarthō nāsmi tē dātuṅ yuddhaṅ yuddhaviśārada!. śrūyatāṅ cābhidhāsyāmi yastē yuddhaṅ pradāsyati

शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम्। शङ्करश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः

śailarājō mahāraṇyē tapasviśaraṇaṅ param. śaṅkaraśvaśurō nāmnā himavāniti viśrutaḥ

।। गुहाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्दरः। स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमाहवे

৷৷ guhāprasravaṇōpētō bahukandaranirdaraḥ. sa samarthastava prītimatulāṅ kartumāhavē

तं भीत इति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः। हिमवद्वनमागच्छच्छरश्चापादिव च्युतः

taṅ bhīta iti vijñāya samudramasurōttamaḥ. himavadvanamāgacchaccharaścāpādiva cyutaḥ

।। ततस्तस्य गिरेश्श्वेता गजेन्द्रविप्रलाश्शिलाः। चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च

৷৷ tatastasya girēśśvētā gajēndravipralāśśilāḥ. cikṣēpa bahudhā bhūmau dundubhirvinanāda ca

ततश्श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः। हिमवानब्रवीद्वाक्यं स्वे एव शिखरे स्थितः

tataśśvētāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ. himavānabravīdvākyaṅ svē ēva śikharē sthitaḥ

क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल। रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणं ह्यहम्

klēṣṭumarhasi māṅ na tvaṅ dundubhē dharmavatsala!. raṇakarmasvakuśalastapasviśaraṇaṅ hyaham

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः। उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात्संरक्तलोचनः

tasya tadvacanaṅ śrutvā girirājasya dhīmataḥ. uvāca dundubhirvākyaṅ krōdhātsaṅraktalōcanaḥ

यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद्वा निरुद्यमः। समाचक्ष्व प्रदद्यान्मे योऽद्य युद्धं युयुत्सतः

yadi yuddhē.samarthastvaṅ madbhayādvā nirudyamaḥ. samācakṣva pradadyānmē yō.dya yuddhaṅ yuyutsataḥ

हिमवानब्रवीद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः। अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात्तमसुरोत्तमम्

himavānabravīdvākyaṅ śrutvā vākyaviśāradaḥ. anuktapūrvaṅ dharmātmā krōdhāttamasurōttamam

वाली नाम महाप्राज्ञश्शक्रतुल्य पराक्रमः। अध्यास्ते वानरश्श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम्

vālī nāma mahāprājñaśśakratulya parākramaḥ. adhyāstē vānaraśśrīmān kiṣkindhāmatulaprabhām

स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः। द्वन्द्वयुद्धं महद्दातुं नमुचेरिव वासवः

sa samarthō mahāprājñastava yuddhaviśāradaḥ. dvandvayuddhaṅ mahaddātuṅ namucēriva vāsavaḥ

तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि। स हि दुर्धर्षणो नित्यं शूरस्समरकर्मणि

taṅ śīghramabhigaccha tvaṅ yadi yuddhamihēcchasi. sa hi durdharṣaṇō nityaṅ śūrassamarakarmaṇi

श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोधाविष्टस्स दुन्दुभिः। जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा

śrutvā himavatō vākyaṅ kōdhāviṣṭassa dundubhiḥ. jagāma tāṅ purīṅ tasya kiṣkindhāṅ vālinastadā

धारयन्माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः। प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्स्थले

dhārayanmāhiṣaṅ rūpaṅ tīkṣṇaśṛṅgō bhayāvahaḥ. prāvṛṣīva mahāmēghastōyapūrṇō nabhassthalē

।। ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः। ननर्द कम्पयन्भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा

৷৷ tatastu dvāramāgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ. nanarda kampayanbhūmiṅ dundubhirdundubhiryathā

समीपस्थान्द्रुमान्भञ्जन्वसुधां दारयन्खुरैः। विषाणेनोल्लिखन् दर्पात्तद्द्वारं द्विरदो यथा

samīpasthāndrumānbhañjanvasudhāṅ dārayankhuraiḥ. viṣāṇēnōllikhan darpāttaddvāraṅ dviradō yathā

अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः। निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमाः

antaḥpuragatō vālī śrutvā śabdamamarṣaṇaḥ. niṣpapāta saha strībhistārābhiriva candramāḥ

मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाचाथ दुन्दुभिम्। हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम्

mitaṅ vyaktākṣarapadaṅ tamuvācātha dundubhim. harīṇāmīśvarō vālī sarvēṣāṅ vanacāriṇām

किमर्थं नगरद्वारमिदं रुध्द्वा विनर्दसि। दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्षप्राणान्महाबल

kimarthaṅ nagaradvāramidaṅ rudhdvā vinardasi. dundubhē viditō mē.si rakṣaprāṇānmahābala!

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः। उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं रोषात्संरक्तलोचनः

tasya tadvacanaṅ śrutvā vānarēndrasya dhīmataḥ. uvāca dundubhirvākyaṅ rōṣātsaṅraktalōcanaḥ

न त्वं स्त्रीसन्निधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि। मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम्

na tvaṅ strīsannidhau vīra! vacanaṅ vaktumarhasi. mama yuddhaṅ prayacchādya tatō jñāsyāmi tē balam

अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम्। गृह्यतामुदयस्स्वैरं कामभोगेषु वानर

athavā dhārayiṣyāmi krōdhamadya niśāmimām. gṛhyatāmudayassvairaṅ kāmabhōgēṣu vānara

दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान्। सर्वशाखामृगेन्द्र स्त्वं संसादय सुहृज्जनान्

dīyatāṅ sampradānaṅ ca pariṣvajya ca vānarān. sarvaśākhāmṛgēndra stvaṅ saṅsādaya suhṛjjanān

सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे। क्रीडस्व च सह स्त्रीभिरहं ते दर्पनाशनः

sudṛṣṭāṅ kuru kiṣkindhāṅ kuruṣvātmasamaṅ purē. krīḍasva ca saha strībhirahaṅ tē darpanāśanaḥ

यो हि मत्तं प्रमत्तं वा सुप्तं वा रहितं भृशम्। हन्यात्स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम्

yō hi mattaṅ pramattaṅ vā suptaṅ vā rahitaṅ bhṛśam. hanyātsa bhrūṇahā lōkē tvadvidhaṅ madamōhitam

स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात्तमसुरोत्तमम्। विसृज्य ताः स्त्रियस्सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा

sa prahasyābravīnmandaṅ krōdhāttamasurōttamam. visṛjya tāḥ striyassarvāstārāprabhṛtikāstadā

मत्तोऽयमिति मा मंस्था यद्यभीतोऽसि संयुगे। मदोऽयं सम्प्रहारेऽस्मिन्वीरपानं समर्थ्यताम्

mattō.yamiti mā maṅsthā yadyabhītō.si saṅyugē. madō.yaṅ samprahārē.sminvīrapānaṅ samarthyatām

तमेवमुक्त्वा सङ्कृद्धो मालामुत्क्षिप्य काञ्चनीम्। पित्रा दत्तां महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत

tamēvamuktvā saṅkṛddhō mālāmutkṣipya kāñcanīm. pitrā dattāṅ mahēndrēṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata

विषाणयोर्गृहीत्वा तं दुन्दुभिं गिरिसन्निभम्। आविध्यत तदा वाली विनदन्कपिकुञ्जरः

viṣāṇayōrgṛhītvā taṅ dundubhiṅ girisannibham. āvidhyata tadā vālī vinadankapikuñjaraḥ

वाली व्यापातयाञ्चक्रे ननर्द च महास्वनम्। श्रोत्राभ्यामथ रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः

vālī vyāpātayāñcakrē nanarda ca mahāsvanam. śrōtrābhyāmatha raktaṅ tu tasya susrāva pātyataḥ

तयोस्तु क्रोधसंरम्भात्परस्परजयैषिणोः। युद्धं समभवद्घोरं दुन्दुभेर्वानरस्यच

tayōstu krōdhasaṅrambhātparasparajayaiṣiṇōḥ. yuddhaṅ samabhavadghōraṅ dundubhērvānarasyaca

अयुद्ध्यत तदा वाली शक्रतुल्यपराक्रमः। मुष्टिभिर्जानुभिश्चैव शिलाभिः पादपैस्तथा

ayuddhyata tadā vālī śakratulyaparākramaḥ. muṣṭibhirjānubhiścaiva śilābhiḥ pādapaistathā

परस्परं घ्नतो स्तत्र वानरासुरयोस्तदा। आसीदसुरो युद्धे शक्रसूनुर्व्यवर्धत

parasparaṅ ghnatō statra vānarāsurayōstadā. āsīdasurō yuddhē śakrasūnurvyavardhata

व्यापारवीर्यधैर्यैश्च परिक्षीणं पराक्रमैः। तं तु दुन्दुभिमुद्यम्य धरण्यामभ्यपातयत्।।

vyāpāravīryadhairyaiśca parikṣīṇaṅ parākramaiḥ. taṅ tu dundubhimudyamya dharaṇyāmabhyapātayat৷৷

।। युद्धे प्राणहरे तस्मिन्निष्पिष्टो दुन्दुभिस्तदा। पपात च महाकायः क्षितौ पञ्चत्वमागतः

৷৷ yuddhē prāṇaharē tasminniṣpiṣṭō dundubhistadā. papāta ca mahākāyaḥ kṣitau pañcatvamāgataḥ

तं तोलयित्वा बाहुभ्यां गतसत्त्वमचेतनम्। चिक्षेप बलवान्वाली वेगेनैकेन योजनम्

taṅ tōlayitvā bāhubhyāṅ gatasattvamacētanam. cikṣēpa balavānvālī vēgēnaikēna yōjanam

तस्य वेगप्रविद्धस्य वक्त्रात्क्षतजबिन्दवः। प्रपेतुर्मारुतोत्क्षिप्ता मतङ्गप्याश्रमं प्रति

tasya vēgapraviddhasya vaktrātkṣatajabindavaḥ. prapēturmārutōtkṣiptā mataṅgapyāśramaṅ prati

तान्दृष्ट्वा पतितांस्तस्य मुनिश्शोणितविप्रुषः। क्रुद्धस्तत्र महाभागश्चिन्तयामास कोन्वयम्

tāndṛṣṭvā patitāṅstasya muniśśōṇitavipruṣaḥ. kruddhastatra mahābhāgaścintayāmāsa kōnvayam

येनाहं सहसा स्पृष्टश्शोणितेन दुरात्मना। कोऽयं दुरात्मा दुर्भुदि्घरकृतात्मा च बालिशः

yēnāhaṅ sahasā spṛṣṭaśśōṇitēna durātmanā. kō.yaṅ durātmā durbhudghirakṛtātmā ca bāliśaḥ

इत्युक्त्वाऽथ विनिष्क्रम्य ददर्श मुनिसत्तमः। महिषं पर्वताकारं गतासुं पतितं भुवि

ityuktvā.tha viniṣkramya dadarśa munisattamaḥ. mahiṣaṅ parvatākāraṅ gatāsuṅ patitaṅ bhuvi

स तु विज्ञाय तपसा वानरेण कृतं हि तत्। उत्ससर्ज महाशापं क्षेप्तारं वालिनं प्रति

sa tu vijñāya tapasā vānarēṇa kṛtaṅ hi tat. utsasarja mahāśāpaṅ kṣēptāraṅ vālinaṅ prati

इह तेनाप्रवेष्टव्यं प्रविष्टस्य वधो भवेत्। वनं मत्संश्रयं येन दूषितं रुधिरस्रवैः

iha tēnāpravēṣṭavyaṅ praviṣṭasya vadhō bhavēt. vanaṅ matsaṅśrayaṅ yēna dūṣitaṅ rudhirasravaiḥ

सम्भग्नाः पादपाश्चैमेक्षिपतेहासुरीं तनुम्। समन्तादाद्योजनं पूर्णमाश्रमं मामकं यदि

sambhagnāḥ pādapāścaimēkṣipatēhāsurīṅ tanum. samantādādyōjanaṅ pūrṇamāśramaṅ māmakaṅ yadi

ये चापि सचिवाः स्तस्य संश्रिता मामकं वनम्

yē cāpi sacivāḥ stasya saṅśritā māmakaṅ vanam

यदि तेऽपी ह तिष्ठन्ति शपिष्ये तानपि ध्रुवम्

yadi tē.pī ha tiṣṭhanti śapiṣyē tānapi dhruvam

।। वनेऽस्मिन्मामके नित्यं पुत्रवत्परिरक्षिते। पत्राङ्कुरविनाशाय फलमूलाभवाय च

৷৷ vanē.sminmāmakē nityaṅ putravatparirakṣitē. patrāṅkuravināśāya phalamūlābhavāya ca

दिवसश्चास्य मर्यादा यं द्रष्टा श्वोऽस्मि वानरम्। बहुवर्षसहस्राणि स वै शैलो भविष्यति

divasaścāsya maryādā yaṅ draṣṭā śvō.smi vānaram. bahuvarṣasahasrāṇi sa vai śailō bhaviṣyati

ततस्ते वानराश्श्रुत्वा गिरं मुनिसमीरिताम्। निश्चक्रमुर्वनात्तस्मात्तान्दृष्ट्वा वालिरब्रवीत्

tatastē vānarāśśrutvā giraṅ munisamīritām. niścakramurvanāttasmāttāndṛṣṭvā vālirabravīt

किं भवन्तस्समस्ताश्च मतङ्गवनवासिनः। मत्समीपमनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम्

kiṅ bhavantassamastāśca mataṅgavanavāsinaḥ. matsamīpamanuprāptā api svasti vanaukasām

ततस्ते कारणं सर्वं तदा शापं च वालिनः। शशंसुर्वानरास्सर्वे वालिने हेममालिने

tatastē kāraṇaṅ sarvaṅ tadā śāpaṅ ca vālinaḥ. śaśaṅsurvānarāssarvē vālinē hēmamālinē

एतच्छ्रुत्वा तदा वाली वचनं वानरेरितम्। स महर्षिंतदाऽसाद्य याचते स्म कृताञ्जलिः

ētacchrutvā tadā vālī vacanaṅ vānarēritam. sa maharṣiṅtadā.sādya yācatē sma kṛtāñjaliḥ

महर्षिस्तमनादृत्य प्रविवेशाश्रमं तदा। शापधारणभीतस्तु वाली विह्वलतां गतः

maharṣistamanādṛtya pravivēśāśramaṅ tadā. śāpadhāraṇabhītastu vālī vihvalatāṅ gataḥ

ततश्शापभयाद्भीत ऋश्यमूकं महागिरिम्। प्रवेष्टुं नेच्छति हरिर्द्रष्टुं वापि नरेश्वर

tataśśāpabhayādbhīta ṛśyamūkaṅ mahāgirim. pravēṣṭuṅ nēcchati harirdraṣṭuṅ vāpi narēśvara!

तस्याप्रवेशं ज्ञात्वाऽहमिदं राम महावनम्। विचरामि सहामात्यो विषादेन विवर्जितः

tasyāpravēśaṅ jñātvā.hamidaṅ rāma! mahāvanam. vicarāmi sahāmātyō viṣādēna vivarjitaḥ

एषोऽस्थिनिचयस्तस्य दुन्दुभेस्सम्प्रकाशते। वीर्योत्सेकान्निरस्तस्य गिरिकूटोपमो महान्

ēṣō.sthinicayastasya dundubhēssamprakāśatē. vīryōtsēkānnirastasya girikūṭōpamō mahān

इमे च विपुलास्सालास्सप्त शाखावलम्बिनः। यत्रैकं घटते वाली निष्पत्रयितुमोजसा

imē ca vipulāssālāssapta śākhāvalambinaḥ. yatraikaṅ ghaṭatē vālī niṣpatrayitumōjasā

एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकीर्तितम्। कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप

ētadasyāsamaṅ vīryaṅ mayā rāma! prakīrtitam. kathaṅ taṅ vālinaṅ hantuṅ samarē śakṣyasē nṛpa!

तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसन् लक्ष्मणोऽब्रवीत्। कस्मिन्कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम्

tathā bruvāṇaṅ sugrīvaṅ prahasan lakṣmaṇō.bravīt. kasminkarmaṇi nirvṛttē śraddadhyā vālinō vadham

तमुवाचाथ सुग्रीवस्सप्त सालानिमान्पुरा। एवमेकैकशो वाली विव्याथाथ स चासकृत्।

tamuvācātha sugrīvassapta sālānimānpurā. ēvamēkaikaśō vālī vivyāthātha sa cāsakṛt.

रामोऽपिदारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम्। वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम्

rāmō.pidārayēdēṣāṅ bāṇēnaikēna ca drumam. vālinaṅ nihataṅ manyē dṛṣṭvā rāmasya vikramam

हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण। उद्यम्याथ प्रक्षिपेच्चेत्तरसा द्वे धनुश्शते

hatasya mahiṣasyāsthi pādēnaikēna lakṣmaṇa!. udyamyātha prakṣipēccēttarasā dvē dhanuśśatē

एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम्। ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत्

ēvamuktvā tu sugrīvō rāmaṅ raktāntalōcanam. dhyātvā muhūrtaṅ kākutsthaṅ punarēva vacō.bravīt

शूरश्च शूरघाती च प्रख्यातबलपौरुषः। बलवान्वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः

śūraśca śūraghātī ca prakhyātabalapauruṣaḥ. balavānvānarō vālī saṅyugēṣvaparājitaḥ

दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि। यानि सञ्चिन्त्य भीतोऽहमृश्यमूकं समाश्रितः

dṛśyantē cāsya karmāṇi duṣkarāṇi surairapi. yāni sañcintya bhītō.hamṛśyamūkaṅ samāśritaḥ

तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम्। विचिन्तयन्न मुञ्चामि ऋश्यमूकमहन्विमम्

tamajayyamadhṛṣyaṅ ca vānarēndramamarṣaṇam. vicintayanna muñcāmi ṛśyamūkamahanvimam

उद्विग्नश्शङ्कितश्चापि विचरामि महावने। अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः

udvignaśśaṅkitaścāpi vicarāmi mahāvanē. anuraktaiḥ sahāmātyairhanumatpramukhairvaraiḥ

उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल। त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः

upalabdhaṅ ca mē ślāghyaṅ sanmitraṅ mitravatsala. tvāmahaṅ puruṣavyāghra! himavantamivāśritaḥ

किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः। अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव

kiṅ tu tasya balajñō.haṅ durbhrāturbalaśālinaḥ. apratyakṣaṅ tu mē vīryaṅ samarē tava rāghava

न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये। कर्मभिस्तस्य भीमैस्तु कातर्यं जनितं मम

na khalvahaṅ tvāṅ tulayē nāvamanyē na bhīṣayē. karmabhistasya bhīmaistu kātaryaṅ janitaṅ mama

कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः। सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम्

kāmaṅ rāghava! tē vāṇī pramāṇaṅ dhairyamākṛtiḥ. sūcayanti paraṅ tējō bhasmacchannamivānalam

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः। स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रभुः

tasya tadvacanaṅ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ. smitapūrvamathō rāmaḥ pratyuvāca hariṅ prabhuḥ

यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर। प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते

yadi na pratyayō.smāsu vikramē tava vānara!. pratyayaṅ samarē ślāghyamahamutpādayāmi tē

एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वं लक्ष्मणपूर्वजः। राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया

ēvamuktvā tu sugrīvaṅ sāntvaṅ lakṣmaṇapūrvajaḥ. rāghavō dundubhēḥ kāyaṅ pādāṅguṣṭhēna līlayā

।। तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्। असुरस्य तनुं शुष्कं पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान्

৷৷ tōlayitvā mahābāhuścikṣēpa daśayōjanam. asurasya tanuṅ śuṣkaṅ pādāṅguṣṭhēna vīryavān

क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्। लक्ष्मणस्याग्रतो राममिदं वचनमर्थवत्

kṣiptaṅ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṅ sugrīvaḥ punarabravīt. lakṣmaṇasyāgratō rāmamidaṅ vacanamarthavat

आर्द्रस्समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे

ārdrassamāṅsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhē!

।। लघुस्सम्प्रति निर्मांस स्तृणभूतश्च राघव। परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा

৷৷ laghussamprati nirmāṅsa stṛṇabhūtaśca rāghava. pariśrāntēna mattēna bhrātrā mē vālinā tadā

नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाऽधिकम्। आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत्सुमहद्राघवान्तरम्

nātra śakyaṅ balaṅ jñātuṅ tava vā tasya vā.dhikam. ārdraṅ śuṣkamiti hyētatsumahadrāghavāntaram

स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बले

sa ēva saṅśayastāta! tava tasya ca yadbalē

कृत्वेदं कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्त मिवाततम्

kṛtvēdaṅ kārmukaṅ sajyaṅ hastihasta mivātatam

इमं हि सालं सहित स्त्वया शरो न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति। अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं कुरुष्व राजात्मज शापितो मया

imaṅ hi sālaṅ sahita stvayā śarō na saṅśayō.trāsti vidārayiṣyati. alaṅ vimarśēna mama priyaṅ dhruvaṅ kuruṣva rājātmaja! śāpitō mayā

यथा हि तेजस्सु वरस्सदा रवि र्यथा हि शैलो हिमवान्महाद्रिषु। यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर स्तथा नरणामसि विक्रमे वरः

yathā hi tējassu varassadā ravi- ryathā hi śailō himavānmahādriṣu. yathā catuṣpātsu ca kēsarī vara- stathā naraṇāmasi vikramē varaḥ