अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः। परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितं पुनः।।

athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ. paripapraccha saumitriṅ rāmō duḥkhārditaṅ punaḥ৷৷

तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम्। यदा सा तव विश्वासाद्वने विरहिता मया।।

tamuvāca kimarthaṅ tvamāgatō.pāsya maithilīm. yadā sā tava viśvāsādvanē virahitā mayā৷৷

दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण। शङ्कमानं महत्पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः।।

dṛṣṭvaivābhyāgataṅ tvāṅ mē maithilīṅ tyajya lakṣmaṇa. śaṅkamānaṅ mahatpāpaṅ yatsatyaṅ vyathitaṅ manaḥ৷৷

स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे। दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि।।

sphuratē nayanaṅ savyaṅ bāhuśca hṛdayaṅ ca mē. dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūrē tvāṅ sītāvirahitaṅ pathi৷৷

एवमुक्तन्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणश्शुभलक्षणः। भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत्।।

ēvamuktantu saumitrirlakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ. bhūyō duḥkhasamāviṣṭō duḥkhitaṅ rāmamabravīt৷৷

न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः। प्रचोदित स्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः।।

na svayaṅ kāmakārēṇa tāṅ tyaktvāhamihāgataḥ. pracōdita stayaivōgraistvatsakāśamihāgataḥ৷৷

आर्येणेव पराक्रुष्टं हासीते लक्ष्मणेति च। परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम्।।

āryēṇēva parākruṣṭaṅ hāsītē lakṣmaṇēti ca. paritrāhīti yadvākyaṅ maithilyāstacchrutiṅ gatam৷৷

सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली। गच्छ गच्छेति मामाह रुदन्ती भयविह्वला।।

sā tamārtasvaraṅ śrutvā tava snēhēna maithilī. gaccha gacchēti māmāha rudantī bhayavihvalā৷৷

प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया। प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं त्वत्प्रत्ययान्वितम्।

pracōdyamānēna mayā gacchēti bahuśastayā. pratyuktā maithilī vākyamidaṅ tvatpratyayānvitam.

न तत्पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्। निर्वृता भव नास्त्येतत्केनाप्येवमुदाहृतम्।।

na tatpaśyāmyahaṅ rakṣō yadasya bhayamāvahēt. nirvṛtā bhava nāstyētatkēnāpyēvamudāhṛtam৷৷

विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति। त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत्रिदशानपि।।

vigarhitaṅ ca nīcaṅ ca kathamāryō.bhidhāsyati. trāhīti vacanaṅ sītē yastrāyētridaśānapi৷৷

किं निमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्। राक्षसेनेरितं वाक्यं त्राहि त्राहीति शोभने।।

kiṅ nimittaṅ tu kēnāpi bhrāturālambya mē svaram. rākṣasēnēritaṅ vākyaṅ trāhi trāhīti śōbhanē৷৷

विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति। न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता।।

visvaraṅ vyāhṛtaṅ vākyaṅ lakṣmaṇa trāhi māmiti. na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasēvitā৷৷

अलं वैक्लब्यमालम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका। न सोऽस्ति त्रिषु लोकेषु पुमान्वै राघवं रणे।।

alaṅ vaiklabyamālambya svasthā bhava nirutsukā. na sō.sti triṣu lōkēṣu pumānvai rāghavaṅ raṇē৷৷

।। जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्। न जय्यो राघवो युद्धे देवैश्शक्रपुरोगमैः।।

৷৷ jātō vā jāyamānō vā saṅyugē yaḥ parājayēt. na jayyō rāghavō yuddhē dēvaiśśakrapurōgamaiḥ৷৷

एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना। उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः।।

ēvamuktā tu vaidēhī parimōhitacētanā. uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṅ māmidaṅ vacaḥ৷৷

भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः। विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुं न च त्वं मामवाप्स्यसि।।

bhāvō mayi tavātyarthaṅ pāpa ēva nivēśitaḥ. vinaṣṭē bhrātari prāptuṅ na ca tvaṅ māmavāpsyasi৷৷

सङ्केताद्भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि। क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैवमभ्यवपद्यसे।।

saṅkētādbharatēna tvaṅ rāmaṅ samanugacchasi. krōśantaṅ hi yathātyarthaṅ naivamabhyavapadyasē৷৷

रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि। राघवस्यान्तरप्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे।।

ripuḥ pracchannacārī tvaṅ madarthamanugacchasi. rāghavasyāntaraprēpsustathainaṅ nābhipadyasē৷৷

एवमुक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः। क्रोधात्प्रस्फुरमाणोष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः।।

ēvamuktō hi vaidēhyā saṅrabdhō raktalōcanaḥ. krōdhātprasphuramāṇōṣṭha āśramādabhinirgataḥ৷৷

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामस्सन्तापमोहितः। अब्रवीद्दुष्कृतं सौम्य तां विना यत्त्वमागतः।।

ēvaṅ bruvāṇaṅ saumitriṅ rāmassantāpamōhitaḥ. abravīdduṣkṛtaṅ saumya tāṅ vinā yattvamāgataḥ৷৷

जानन्नपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे। अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निस्सृतो भवान्।।

jānannapi samarthaṅ māṅ rakṣasāṅ vinivāraṇē. anēna krōdhavākyēna maithilyā nissṛtō bhavān৷৷

न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद्यासि मैथिलीम्। क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा तां विहाय त्वमागतः।।

na hi tē parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm. kruddhāyāḥ paruṣaṅ śrutvā tāṅ vihāya tvamāgataḥ৷৷

सर्वथा त्वविनीतं ते सीतया यत्प्रचोदितः। क्रोधस्य वशमापन्नो नाकरोश्शासनं मम।।

sarvathā tvavinītaṅ tē sītayā yatpracōditaḥ. krōdhasya vaśamāpannō nākarōśśāsanaṅ mama৷৷

असौ हि राक्षसश्शेते शरेणाभिहतो मया। मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः।।

asau hi rākṣasaśśētē śarēṇābhihatō mayā. mṛgarūpēṇa yēnāhamāśramādapavāhitaḥ৷৷

विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया। मार्गीं तनुं त्यज्य स विक्लबस्वरो बभूव केयूरधरस्सराक्षसः।।

vikṛṣya cāpaṅ paridhāya sāyakaṅ salīlabāṇēna ca tāḍitō mayā. mārgīṅ tanuṅ tyajya sa viklabasvarō babhūva kēyūradharassarākṣasaḥ৷৷

शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं समालम्ब्य सुदूरसुश्रवम्। उदाहृतं तद्वचनं सुदारुणं त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम्।।

śarāhatēnaiva tadārtayā girā svaraṅ samālambya sudūrasuśravam. udāhṛtaṅ tadvacanaṅ sudāruṇaṅ tvamāgatō yēna vihāya maithilīm৷৷