स तं वृक्षं समासाद्य सन्ध्यामन्वास्यपश्चिमाम्। रामो रमयतां श्रेष्ठ इति होवाच लक्ष्मणम्।।

sa taṅ vṛkṣaṅ samāsādya sandhyāmanvāsyapaścimām. rāmō ramayatāṅ śrēṣṭha iti hōvāca lakṣmaṇam৷৷

अद्येयं प्रथमा रात्रिर्याता जनपदाद्बहिः। या सुमन्त्रेण रहिता तां नोत्कण्ठितुमर्हसि।।

adyēyaṅ prathamā rātriryātā janapadādbahiḥ. yā sumantrēṇa rahitā tāṅ nōtkaṇṭhitumarhasi৷৷

जागर्तव्यमतन्द्रिभ्यामद्यप्रभृति रात्रिषु। योगक्षेमौ हि सीताया वर्तेते लक्ष्मणावयोः।।

jāgartavyamatandribhyāmadyaprabhṛti rātriṣu. yōgakṣēmau hi sītāyā vartētē lakṣmaṇāvayōḥ৷৷

रात्रिं कथञ्चिदेवेमां सौमित्रे वर्तयामहे। अपावर्तामहे भूमावास्तीर्य स्वयमार्जितैः।।

rātriṅ kathañcidēvēmāṅ saumitrē vartayāmahē. apāvartāmahē bhūmāvāstīrya svayamārjitaiḥ৷৷

स तु संविश्य मेदिन्यां महार्हशयनोचितः। इमाः सौमित्रये रामो व्याजहार कथाः शुभाः।।

sa tu saṅviśya mēdinyāṅ mahārhaśayanōcitaḥ. imāḥ saumitrayē rāmō vyājahāra kathāḥ śubhāḥ৷৷

ध्रुवमद्य महाराजो दुःखं स्वपिति लक्ष्मण। कृतकामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुमर्हति।।

dhruvamadya mahārājō duḥkhaṅ svapiti lakṣmaṇa!. kṛtakāmā tu kaikēyī tuṣṭā bhavitumarhati৷৷

सा हि देवी महाराजं कैकेयी राज्यकारणात्। अपि न च्यावयेत्प्राणान् दृष्ट्वा भरतमागतम्।।

sā hi dēvī mahārājaṅ kaikēyī rājyakāraṇāt. api na cyāvayētprāṇān dṛṣṭvā bharatamāgatam৷৷

अनाथश्च हि वृद्धश्च मया चैव विनाकृतः। किं करिष्यति कामात्मा कैकेयी वशमागतः।।

anāthaśca hi vṛddhaśca mayā caiva vinākṛtaḥ. kiṅ kariṣyati kāmātmā kaikēyī vaśamāgataḥ৷৷

इदं व्यसनमालोक्य राज्ञश्च मतिविभ्रमम्। काम एवार्थधर्माभ्यां गरीयानिति मे मतिः।।

idaṅ vyasanamālōkya rājñaśca mativibhramam. kāma ēvārthadharmābhyāṅ garīyāniti mē matiḥ৷৷

को ह्यविद्वानपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत्। छन्दानुवर्तिनं पुत्रं तातो मामिव लक्ष्मण।।

kō hyavidvānapi pumān pramadāyāḥ kṛtē tyajēt. chandānuvartinaṅ putraṅ tātō māmiva lakṣmaṇa৷৷

सुखी बत सभार्यश्च भरतः केकयीसुतः। मुदितान् कोसलानेको यो भोक्ष्यत्यधिराजवत्।।

sukhī bata sabhāryaśca bharataḥ kēkayīsutaḥ. muditān kōsalānēkō yō bhōkṣyatyadhirājavat৷৷

स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखमेकं भविष्यति। ताते च वयसाऽतीते मयि चारण्यमास्थिते।।

sa hi sarvasya rājyasya mukhamēkaṅ bhaviṣyati. tātē ca vayasā.tītē mayi cāraṇyamāsthitē৷৷

अर्थधर्मौ परित्यज्य य काममनुवर्तते। एवमापद्यते क्षिप्रं राजा दशरथो यथा।।

arthadharmau parityajya ya kāmamanuvartatē. ēvamāpadyatē kṣipraṅ rājā daśarathō yathā৷৷

मन्ये दशरथान्ताय मम प्रव्राजनाय च। कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च।।

manyē daśarathāntāya mama pravrājanāya ca. kaikēyī saumya samprāptā rājyāya bharatasya ca৷৷

अपीदानीं तु कैकेयी सौभाग्यमदमोहिता। कौसल्यां च सुमित्रां च सम्प्रबाधेत मत्कृते।।

apīdānīṅ tu kaikēyī saubhāgyamadamōhitā. kausalyāṅ ca sumitrāṅ ca samprabādhēta matkṛtē৷৷

मा स्म मत्कारणाद्देवी सुमित्रा दुःखमावसेत्। अयोध्यामित एव त्वं काल्ये प्रविश लक्ष्मण।।

mā sma matkāraṇāddēvī sumitrā duḥkhamāvasēt. ayōdhyāmita ēva tvaṅ kālyē praviśa lakṣmaṇa৷৷

अहमेको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान्। अनाथाया हि नाथस्त्वं कौशल्याया भविष्यसि।।

ahamēkō gamiṣyāmi sītayā saha daṇḍakān. anāthāyā hi nāthastvaṅ kauśalyāyā bhaviṣyasi৷৷

क्षुद्रकर्मा हि कैकेयी द्वेष्यमन्याय्यमाचरेत्। परिदद्याहि धर्मज्ञे भरते मम मातरम्।।

kṣudrakarmā hi kaikēyī dvēṣyamanyāyyamācarēt. paridadyāhi dharmajñē bharatē mama mātaram৷৷

नूनं जात्यन्तरे कस्मिन् स्त्रियः पुत्रैर्वियोजिताः। जनन्या मम सौमित्रे तस्मादेतदुपस्थितम्।।

nūnaṅ jātyantarē kasmin striyaḥ putrairviyōjitāḥ. jananyā mama saumitrē tasmādētadupasthitam৷৷

मया हि चिरपुष्टेन दुखसंवर्धितेन च। विप्रयुज्यत कौशल्या फलकाले धिगस्तु माम्।।

mayā hi cirapuṣṭēna dukhasaṅvardhitēna ca. viprayujyata kauśalyā phalakālē dhigastu mām৷৷

मा स्म सीमन्तिनी काचिज्जनयेत्पुत्रमीदृशम्। सौमित्रे योऽहमम्बाया दद्मि शोकमनन्तकम्।।

mā sma sīmantinī kācijjanayētputramīdṛśam. saumitrē yō.hamambāyā dadmi śōkamanantakam৷৷

मन्ये प्रीतिविशिष्टा सा मत्तो लक्ष्मण शारिका। यस्यास्तच्छ्रूयते वाक्यं शुक पादमरेर्दश।।

manyē prītiviśiṣṭā sā mattō lakṣmaṇa śārikā. yasyāstacchrūyatē vākyaṅ śuka pādamarērdaśa৷৷

शोचन्त्या अल्पभाग्याया न किञ्चिदुपकुर्वता। पुत्रेण किमपुत्राया मया कार्यमरिन्दम।।

śōcantyā alpabhāgyāyā na kiñcidupakurvatā. putrēṇa kimaputrāyā mayā kāryamarindama৷৷

अल्पभाग्या हि मे माता कौशल्या रहिता मया। शेते परमदुःखार्ता पतिता शोकसागरे।।

alpabhāgyā hi mē mātā kauśalyā rahitā mayā. śētē paramaduḥkhārtā patitā śōkasāgarē৷৷

एको ह्यहमयोध्यां च पृथिवीं चापि लक्ष्मण। तरेयमिषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यमकारणम्।।

ēkō hyahamayōdhyāṅ ca pṛthivīṅ cāpi lakṣmaṇa. tarēyamiṣubhiḥ kruddhō nanu vīryamakāraṇam৷৷

अधर्मभयभीतश्च परलोकस्य चानघ। तेन लक्ष्मण नाद्याह मात्मानमभिषेचये।।

adharmabhayabhītaśca paralōkasya cānagha. tēna lakṣmaṇa nādyāha mātmānamabhiṣēcayē৷৷

एतदन्यश्च करुणं विलप्य विजने वने। अश्रुपूर्णमुखो रामो निशि तूष्णीमुपाविशत्।।

ētadanyaśca karuṇaṅ vilapya vijanē vanē. aśrupūrṇamukhō rāmō niśi tūṣṇīmupāviśat৷৷

विलप्योपरतं रामं गतार्चिषमिवानलम्। समुद्रमिव निर्वेगमाश्वासयत लक्ष्मणः।।

vilapyōparataṅ rāmaṅ gatārciṣamivānalam. samudramiva nirvēgamāśvāsayata lakṣmaṇaḥ৷৷

ध्रुवमद्य पुरी राजन्नयोध्यायुधिनां वर। निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गतचन्द्रेव शर्वरी।।

dhruvamadya purī rājannayōdhyāyudhināṅ vara. niṣprabhā tvayi niṣkrāntē gatacandrēva śarvarī৷৷

नैतदौपयिकं राम यदिदं परितप्यते। विषादयसि सीतां च मां चैव पुरुषर्षभ।।

naitadaupayikaṅ rāma yadidaṅ paritapyatē. viṣādayasi sītāṅ ca māṅ caiva puruṣarṣabha৷৷

न च सीता त्वया हीना न चाहमपि राघव। मुहूर्तमपि जीवावो जलान्मत्स्याविनोद्धृतौ।।

na ca sītā tvayā hīnā na cāhamapi rāghava. muhūrtamapi jīvāvō jalānmatsyāvinōddhṛtau৷৷

नहि तातं न शत्रुघ्नं न सुमित्रां परन्तप। द्रष्टुमिच्छेयमद्याहं स्वर्गं चापि त्वया विना।।

nahi tātaṅ na śatrughnaṅ na sumitrāṅ parantapa. draṣṭumicchēyamadyāhaṅ svargaṅ cāpi tvayā vinā৷৷

ततस्तत्र सुखासीनौ नातिदूरे निरीक्ष्य ताम्। न्यग्रोधे सुकृतां शय्यां भेजाते धर्मवत्सलौ।।

tatastatra sukhāsīnau nātidūrē nirīkṣya tām. nyagrōdhē sukṛtāṅ śayyāṅ bhējātē dharmavatsalau৷৷

स लक्ष्मणस्योत्तमपुष्कलं वचो निशम्य चैवं वनवासमादरात्। समाः समस्ता विदधे परन्तपः प्रपद्य धर्मं सुचिराय राघवः।।

sa lakṣmaṇasyōttamapuṣkalaṅ vacō niśamya caivaṅ vanavāsamādarāt. samāḥ samastā vidadhē parantapaḥ prapadya dharmaṅ sucirāya rāghavaḥ৷৷

ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा महाबलौ राघववंशवर्धनौ। न तौ भयं सम्भ्रममभ्युपेयतु र्यथैव सिंहौ गिरिसानुगोचरौ।।

tatastu tasmin vijanē vanē tadā mahābalau rāghavavaṅśavardhanau. na tau bhayaṅ sambhramamabhyupēyatu- ryathaiva siṅhau girisānugōcarau৷৷