एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत्। ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम्।।

ēvamuktvā tu viratē rāmē vacanamarthavat. tatō mandākinītīrē rāmaṅ prakṛtivatsalam৷৷

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दमः।।

kō hi syādīdṛśō lōkē yādṛśa stvamarindamaḥ৷৷

।। न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत्। सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान्।।

৷৷ na tvāṅ pravyathayēdduḥkhaṅ prītirvā napraharṣayēt. sammataścāsi vṛddhānāṅ tāṅśca pṛcchasi saṅśayān৷৷

यथा मृत स्तथा जीवन्यथाऽसति तथा सति। यस्यैष बुद्धिलाभ स्स्यात्परितप्येत केन सः।।

yathā mṛta stathā jīvanyathā.sati tathā sati. yasyaiṣa buddhilābha ssyātparitapyēta kēna saḥ৷৷

परावरज्ञो यश्च स्याद् यथा त्वं मनुजाधिप। स एव व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति।।

parāvarajñō yaśca syāttathā tvaṅ manujādhipaḥ. sa ēvaṅ vyasanaṅ prāpya na viṣīditumarhati৷৷

अमरोपमसत्त्व स्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः। सर्वज्ञ स्सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव।।

amarōpamasattva stvaṅ mahātmā satyasaṅgaraḥ. sarvajña ssarvadarśī ca buddhimāṅścāsi rāghava!৷৷

न त्वामेवं गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम्। अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति।।

na tvāmēvaṅ guṇairyuktaṅ prabhavābhavakōvidam. aviṣahyatamaṅ duḥkhamāsādayitumarhati৷৷

प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम्। क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम।।

prōṣitē mayi yatpāpaṅ mātrā matkāraṇātkṛtam. kṣudrayā tadaniṣṭaṅ mē prasīdatu bhavānmama৷৷

धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि तेनेमां नेह मातरम्। हन्मितीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम्।।

dharmabandhēna baddhō.smi tēnēmāṅ nēha mātaram. hanmitīvrēṇa daṇḍēna daṇḍārhāṅ pāpakāriṇīm৷৷

कथं दशरथा ज्जात श्शुद्धाभिजनकर्मणः। जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्यां कर्म जुगुप्सितम्।।

kathaṅ daśarathā jjāta śśuddhābhijanakarmaṇaḥ. jānan dharmamadharmiṣṭhaṅ kuryāṅ karma jugupsitam৷৷

गुरुः क्रियावान्वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेतिच। तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि।।

guruḥ kriyāvānvṛddhaśca rājā prētaḥ pitētica. tātaṅ na parigarhēyaṅ daivataṅ cēti saṅsadi৷৷

को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम्। स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षु स्सन्कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित्।।

kō hi dharmārthayōrhīnamīdṛśaṅ karma kilbiṣam. striyāḥ priyaṅ cikīrṣu ssankuryāddharmajña! dharmavit৷৷

अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुरा श्रुतिः। राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता।।

antakālē hi bhūtāni muhyantīti purā śrutiḥ. rājñaivaṅ kurvatā lōkē pratyakṣaṅ sā śrutiḥ kṛtā৷৷

साध्वर्थमभिसन्धाय क्रोधान्मोहाच्च साहसात्। तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान्।।

sādhvarthamabhisandhāya krōdhānmōhācca sāhasāt. tātasya yadatikrāntaṅ pratyāharatu tadbhavān৷৷

पितुर्हि समतिक्रान्तं पुत्रो यस्साधु मन्यते। तदपत्यं मतं लोके विपरीतमतोऽन्यथा।।

piturhi samatikrāntaṅ putrō yassādhu manyatē. tadapatyaṅ mataṅ lōkē viparītamatō.nyathā৷৷

तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः। अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम्।।

tadapatyaṅ bhavānastu mā bhavān duṣkṛtaṅ pituḥ. abhipattā kṛtaṅ karma lōkē dhīravigarhitam৷৷

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः। पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान्।।

kaikēyīṅ māṅ ca tātaṅ ca suhṛdō bāndhavāṅśca naḥ. paurajānapadānsarvāṅstrātu sarvamidaṅ bhavān৷৷

क्व चारण्यं क्वच क्षात्रं क्व जटाः क्व च पालनम्। ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान्कर्तुमर्हति।।

kva cāraṇyaṅ kvaca kṣātraṅ kva jaṭāḥ kva ca pālanam. īdṛśaṅ vyāhataṅ karma na bhavānkartumarhati৷৷

एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्रियस्याभिषेचनम्। येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम्।।

ēṣa hi prathamō dharmaḥ kṣatriyasyābhiṣēcanam. yēna śakyaṅ mahāprājña! prajānāṅ paripālanam৷৷

कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थ मलक्षणम्। आयतिस्थं चरे द्धर्मं क्षत्रबन्दुरनिश्चितम्।।

kaśca pratyakṣamutsṛjya saṅśayastha malakṣaṇam. āyatisthaṅ carē ddharmaṅ kṣatrabanduraniścitam৷৷

अथ क्लेशज मेव त्वं धर्मं चरितु मिच्छसि। धर्मेण चतुरो वर्णान्पालयन् क्लेश माप्नुहि।।

atha klēśaja mēva tvaṅ dharmaṅ caritu micchasi. dharmēṇa caturō varṇānpālayan klēśa māpnuhi৷৷

चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमुत्तमम्। आहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तु मर्हसि।।

caturṇāmāśramāṇāṅ hi gārhasthyaṅ śrēṣṭha māśramam. prāhurdharmajña! dharmajñā staṅ kathaṅ tyaktu marhasi৷৷

श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम्। स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति।।

śrutēna bālaḥ sthānēna janmanā bhavatō hyaham. sa kathaṅ pālayiṣyāmi bhūmiṅ bhavati tiṣṭhati৷৷

हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम्। भवता च विनाभूतो न वर्तयितुमुत्सुहे।।

hīnabuddhiguṇō bālō hīnaḥ sthānēna cāpyaham. bhavatā ca vinābhūtō na vartayitumutsuhē৷৷

इदं निखिल मव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम्। अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सहबान्धवैः।।

idaṅ nikhila mavyagraṅ rājyaṅ pitryamakaṇṭakam. anuśādhi svadharmēṇa dharmajña! sahabāndhavaiḥ৷৷

इहैव त्वाऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतय स्सह। ऋत्विज स्सवसिष्ठाश्च मन्त्रविन्मन्त्रकोविदाः।।

ihaiva tvā.bhiṣiñcantu sarvāḥ prakṛtaya ssaha. ṛtvija ssavasiṣṭhāśca mantravinmantrakōvidāḥ৷৷

अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज। विजित्य तरसा लोकान्मरुद्भिरिव वासवः।।

abhiṣiktastvamasmābhirayōdhyāṅ pālanē vraja. vijitya tarasā lōkānmarudbhiriva vāsavaḥ৷৷

ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन्दुर्हृदस्साधु निर्दहन्। सुहृदस्तर्पयन्कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम्।।

ṛṇāni trīṇyapākurvandurhṛdassādhu nirdahan. suhṛdastarpayankāmaistvamēvātrānuśādhi mām৷৷

अद्याऽर्य मुदिता स्सन्तु सुहृदस्तेऽभिषेचने। अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश।।

adyā.rya muditā ssantu suhṛdastē.bhiṣēcanē. adya bhītāḥ palāyantāṅ durhṛdastē diśō daśa৷৷

आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ। अद्य तत्र भवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात्।।

ākrōśaṅ mama mātuśca pramṛjya puruṣarṣabha. adya tatra bhavantaṅ ca pitaraṅ rakṣa kilbiṣāt৷৷

शिरसा त्वाऽभियाचेऽहं कुरुष्व करुणां मयि। बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः।।

śirasā tvā.bhiyācē.haṅ kuruṣva karuṇāṅ mayi. bāndhavēṣu ca sarvēṣu bhūtēṣviva mahēśvaraḥ৷৷

अथैतत्पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः। गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्धमप्यहम्।।

athaitatpṛṣṭhataḥ kṛtvā vanamēva bhavānitaḥ. gamiṣyati gamiṣyāmi bhavatā sārdhamapyaham৷৷

तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानश्शिरसा महीपतिः। नचैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान्मतिं पितुस्तद्वचने प्रतिष्ठितः।।

tathāhi rāmō bharatēna tāmyatā prasādyamānaśśirasā mahīpatiḥ. nacaiva cakrē gamanāya sattvavānmatiṅ pitustadvacanē pratiṣṭhitaḥ৷৷

तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः। न यात्ययोध्यामिति दुःखितोऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः।।

tadadbhutaṅ sthairyamavēkṣya rāghavē samaṅ janō harṣamavāpa duḥkhitaḥ. na yātyayōdhyāmiti duḥkhitō.bhavat sthirapratijñatvamavēkṣya harṣitaḥ৷৷

तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विसंज्ञाश्रुकलाश्च मातरः। तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह।।

tamṛtvijō naigamayūthavallabhāstadā visaṅjñāśrukalāśca mātaraḥ. tathā bruvāṇaṅ bharataṅ pratuṣṭuvuḥ praṇamya rāmaṅ ca yayācirē saha৷৷