अथात इन्द्रियोपक्रमणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāta indriyōpakramaṇīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ

इह खलु पञ्चेन्द्रियाणि पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि पञ्चेन्द्रियाधिष्ठानानि पञ्चेन्द्रियार्थाः पञ्चेन्द्रियबुद्धयो भवन्ति इत्युक्तमिन्द्रियाधिकारे

iha khalu pañcēndriyāṇi pañcēndriyadravyāṇi pañcēndriyādhiṣṭhānāni pañcēndriyārthāḥ pañcēndriyabuddhayō bhavanti ityuktamindriyādhikārē

अतीन्द्रियं पुनर्मनः सत्त्वसञ्ज्ञकं ऽचेतःऽ इत्याहुरेके तदर्थात्मसम्पदायत्तचेष्टं चेष्टाप्रत्ययभूतमिन्द्रियाणाम

atīndriyaṁ punarmanaḥ sattvasañjñakaṁ 'cētaḥ' ityāhurēkē tadarthātmasampadāyattacēṣṭaṁ cēṣṭāpratyayabhūtamindriyāṇām

स्वार्थेन्द्रियार्थसङ्कल्पव्यभिचरणाच्चानेकमेकस्मिन पुरुषे सत्त्वं रजस्तमःसत्त्वगुणयोगाच्च न चानेकत्वं नह्येकं ह्येककालमनेकेषु प्रवर्तते तस्मान्नैककाला सर्वेन्द्रियप्रव्र̥त्तिः

svārthēndriyārthasaṅkalpavyabhicaraṇāccānēkamēkasmin puruṣē sattvaṁ rajastamaḥsattvaguṇayōgācca na cānēkatvaṁ nahyēkaṁ hyēkakālamanēkēṣu pravartatē tasmānnaikakālā sarvēndriyapravr̥ttiḥ

यद्गुणं चाभीक्ष्णं पुरुषमनुवर्तते सत्त्वं तत्सत्त्वमेवोपदिशन्ति मुनयो बाहुल्यानुशयात

yadguṇaṁ cābhīkṣṇaṁ puruṣamanuvartatē sattvaṁ tatsattvamēvōpadiśanti munayō bāhulyānuśayāt

मनःपुरःसराणीन्द्रियाण्यर्थग्रहणसमर्थानि भवन्ति

manaḥpuraḥsarāṇīndriyāṇyarthagrahaṇasamarthāni bhavanti

तत्र चक्षुः श्रोत्रं घ्राणं रसनं स्पर्शनमिति पञ्चेन्द्रियाणि

tatra cakṣuḥ śrōtraṁ ghrāṇaṁ rasanaṁ sparśanamiti pañcēndriyāṇi

पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि- खं वायुर्ज्योतिरापो भूरिति

pañcēndriyadravyāṇi- khaṁ vāyurjyōtirāpō bhūriti

पञ्चेन्द्रियाधिष्ठानानि- अक्षिणी कर्णौ नासिके जिह्वा त्वक चेति

pañcēndriyādhiṣṭhānāni- akṣiṇī karṇau nāsikē jihvā tvak cēti

पञ्चेन्द्रियार्थाः- शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः

pañcēndriyārthāḥ- śabdasparśarūparasagandhāḥ

पञ्चेन्द्रियबुद्धयः- चक्षुर्बुद्ध्यादिकाः ताः पुनरिन्द्रियेन्द्रियार्थसत्त्वात्मसन्निकर्षजाः क्षणिका निश्चयात्मिकाश्च इत्येतत पञ्चपञ्चकम

pañcēndriyabuddhayaḥ- cakṣurbuddhyādikāḥ tāḥ punarindriyēndriyārthasattvātmasannikarṣajāḥ kṣaṇikā niścayātmikāśca ityētat pañcapañcakam

मनो मनोर्थो बुद्धिरात्मा चेत्यध्यात्मद्रव्यगुणसङ्ग्रहः शुभाशुभप्रव्र̥त्तिनिव्र̥त्तिहेतुश्च द्रव्याश्रितं च कर्म यदुच्यते क्रियेति

manō manōrthō buddhirātmā cētyadhyātmadravyaguṇasaṅgrahaḥ śubhāśubhapravr̥ttinivr̥ttihētuśca dravyāśritaṁ ca karma yaducyatē kriyēti

तत्रानुमानगम्यानां पञ्चमहाभूतविकारसमुदायात्मकानामपि सतामिन्द्रियाणां तेजश्चक्षुषि खं श्रोत्रे घ्राणे क्षितिः आपो रसने स्पर्शनेऽनिलो विशेषेणोपपद्यते। तत्र यद्यदात्मकमिन्द्रियं विशेषात्तत्तदात्मकमेवार्थमनुग्र̥ह्णाति तत्स्वभावाद्विभुत्वाच्च

tatrānumānagamyānāṁ pañcamahābhūtavikārasamudāyātmakānāmapi satāmindriyāṇāṁ tējaścakṣuṣi khaṁ śrōtrē ghrāṇē kṣitiḥ āpō rasanē sparśanē'nilō viśēṣēṇōpapadyatē| tatra yadyadātmakamindriyaṁ viśēṣāttattadātmakamēvārthamanugr̥hṇāti tatsvabhāvādvibhutvācca

तदर्थातियोगायोगमिथ्यायोगात समनस्कमिन्द्रियं विक्र̥तिमापद्यमानं यथास्वं बुद्ध्युपघाताय सम्पद्यते सामर्थ्ययोगात पुनः प्रक्र̥तिमापद्यमानं यथास्वं बुद्धिमाप्याययति

tadarthātiyōgāyōgamithyāyōgāt samanaskamindriyaṁ vikr̥timāpadyamānaṁ yathāsvaṁ buddhyupaghātāya sampadyatē sāmarthyayōgāt punaḥ prakr̥timāpadyamānaṁ yathāsvaṁ buddhimāpyāyayati

मनसस्तु चिन्त्यमर्थः। तत्र मनसो मनोबुद्धेश्च त एव समानातिहीनमिथ्यायोगाः प्रक्र̥तिविक्र̥तिहेतवो भवन्ति

manasastu cintyamarthaḥ| tatra manasō manōbuddhēśca ta ēva samānātihīnamithyāyōgāḥ prakr̥tivikr̥tihētavō bhavanti

तत्रेन्द्रियाणां समनस्कानामनुपतप्तानामनुपतापाय प्रक्र̥तिभावे प्रयतितव्यमेभिर्हेतुभिः तद्यथा- सात्म्येन्द्रियार्थसंयोगेन बुद्ध्या सम्यगवेक्ष्यावेक्ष्य कर्मणां सम्यक प्रतिपादनेन देशकालात्मगुणविपरीतोपासनेन चेति। तस्मादात्महितं चिकीर्षता सर्वेण सर्वं सर्वदा स्म्र̥तिमास्थाय सद्व्र̥त्तमनुष्ठेयम

tatrēndriyāṇāṁ samanaskānāmanupataptānāmanupatāpāya prakr̥tibhāvē prayatitavyamēbhirhētubhiḥ tadyathā- sātmyēndriyārthasaṁyōgēna buddhyā samyagavēkṣyāvēkṣya karmaṇāṁ samyak pratipādanēna dēśakālātmaguṇaviparītōpāsanēna cēti| tasmādātmahitaṁ cikīrṣatā sarvēṇa sarvaṁ sarvadā smr̥timāsthāya sadvr̥ttamanuṣṭhēyam

तद्ध्यनुतिष्ठन युगपत सम्पादयत्यर्थद्वयमारोग्यमिन्द्रियविजयं चेति तत सद्व्र̥त्तमखिलेनोपदेक्ष्यामोऽग्निवेश तद्यथा- देवगोब्राह्मणगुरुव्र̥द्धसिद्धाचार्यानर्चयेत अग्निमुपचरेत ओषधीः प्रशस्ता धारयेत द्वौ कालावुपस्प्र̥शेत मलायनेष्वभीक्ष्णं पादयोश्च वैमल्यमादध्यात त्रिःपक्षस्य केशश्मश्रुलोमनखान संहारयेत नित्यमनुपहतवासाः सुमनाः सुगन्धिः स्यात साधुवेशः प्रसिद्धकेशः मूर्धश्रोत्रघ्राणपादतैलनित्यः धूमपः पूर्वाभिभाषी सुमुखः दुर्गेष्वभ्युपपत्ता होता यष्टा दाता चतुष्पथानां नमस्कर्ता बलीनामुपहर्ता अतिथीनां पूजकः पित्र̥भ्यः पिण्डदः काले हितमितमधुरार्थवादी वश्यात्मा धर्मात्मा हेतावीर्ष्युः फले नेर्ष्युः निश्चिन्तः निर्भीकः ह्रीमान धीमान महोत्साहः दक्षः क्षमावान धार्मिकः आस्तिकः विनयबुद्धिविद्याभिजनवयोव्र̥द्धसिद्धाचार्याणामुपासिता छत्री दण्डी मौली सोपानत्को युगमात्रद्र̥ग्विचरेत मङ्गलाचारशीलः कुचेलास्थिकण्टकामेध्यकेशतुषोत्करभस्मकपालस्नानबलिभूमीनां परिहर्ता प्राक श्रमाद व्यायामवर्जी स्यात सर्वप्राणिषु बन्धुभूतः स्यात क्रुद्धानामनुनेता भीतानामाश्वासयिता दीनानामभ्युपपत्ता सत्यसन्धः सामप्रधानः परपरुषवचनसहिष्णुः अमर्षघ्नः प्रशमगुणदर्शी रागद्वेषहेतूनां हन्ता च

taddhyanutiṣṭhan yugapat sampādayatyarthadvayamārōgyamindriyavijayaṁ cēti tat sadvr̥ttamakhilēnōpadēkṣyāmō'gnivēśa tadyathā- dēvagōbrāhmaṇaguruvr̥ddhasiddhācāryānarcayēt agnimupacarēt ōṣadhīḥ praśastā dhārayēt dvau kālāvupaspr̥śēt malāyanēṣvabhīkṣṇaṁ pādayōśca vaimalyamādadhyāt triḥpakṣasya kēśaśmaśrulōmanakhān saṁhārayēt nityamanupahatavāsāḥ sumanāḥ sugandhiḥ syāt sādhuvēśaḥ prasiddhakēśaḥ mūrdhaśrōtraghrāṇapādatailanityaḥ dhūmapaḥ pūrvābhibhāṣī sumukhaḥ durgēṣvabhyupapattā hōtā yaṣṭā dātā catuṣpathānāṁ namaskartā balīnāmupahartā atithīnāṁ pūjakaḥ pitr̥bhyaḥ piṇḍadaḥ kālē hitamitamadhurārthavādī vaśyātmā dharmātmā hētāvīrṣyuḥ phalē nērṣyuḥ niścintaḥ nirbhīkaḥ hrīmān dhīmān mahōtsāhaḥ dakṣaḥ kṣamāvān dhārmikaḥ āstikaḥ vinayabuddhividyābhijanavayōvr̥ddhasiddhācāryāṇāmupāsitā chatrī daṇḍī maulī sōpānatkō yugamātradr̥gvicarēt maṅgalācāraśīlaḥ kucēlāsthikaṇṭakāmēdhyakēśatuṣōtkarabhasmakapālasnānabalibhūmīnāṁ parihartā prāk śramād vyāyāmavarjī syāt sarvaprāṇiṣu bandhubhūtaḥ syāt kruddhānāmanunētā bhītānāmāśvāsayitā dīnānāmabhyupapattā satyasandhaḥ sāmapradhānaḥ paraparuṣavacanasahiṣṇuḥ amarṣaghnaḥ praśamaguṇadarśī rāgadvēṣahētūnāṁ hantā ca

नान्र̥तं ब्रूयात नान्यस्वमाददीत नान्यस्त्रियमभिलषेन्नान्यश्रियं न वैरं रोचयेत न कुर्यात पापं न पापेऽपि पापी स्यात नान्यदोषान ब्रूयात नान्यरहस्यमागमयेन नाधार्मिकैर्न नरेन्द्रद्विष्टैः सहासीत नोन्मत्तैर्न पतितैर्न भ्रूणहन्त्र̥भिर्न क्षुद्रैर्न दुष्टैः न दुष्टयानान्यारोहेत न जानुसमं कठिनमासनमध्यासीत नानास्तीर्णमनुपहितमविशालमसमं वा शयनं प्रपद्येत न गिरिविषममस्तकेष्वनुचरेत न द्रुममारोहेत न जलोग्रवेगमवगाहेत न कुलच्छायामुपासीत नाग्न्युत्पातमभितश्चरेत नोच्चैर्हसेत न शब्दवन्तं मारुतं मुञ्चेत नानाव्र̥तमुखो ज्र̥म्भां क्षवथुं हास्यं वा प्रवर्तयेत न नासिकां कुष्णीयात न दन्तान विघट्टयेत न नखान वादयेत नास्थीन्यभिहन्यात न भूमिं विलिखेत न छिन्द्यात्त्र̥णं न लोष्टं म्र̥द्नीयात न विगुणमङ्गैश्चेष्टेत ज्योतींष्यनिष्टममेध्यमशस्तं च नाभिवीक्षेत न हुङ्कुर्याच्छवं न चैत्यध्वजगुरुपूज्याशस्तच्छायामाक्रामेत न क्षपास्वमरसदनचैत्यचत्वरचतुष्पथोपवनश्मशानाघातनान्यासेवेत नैकः शून्यग्र̥हं न चाटवीमनुप्रविशेत न पापव्र̥त्तान स्त्रीमित्रभ्र̥त्यान भजेत नोत्तमैर्विरुध्येत नावरानुपासीत न जिह्मं रोचयेत नानार्यमाश्रयेत न भयमुत्पादयेत न साहसातिस्वप्नप्रजागरस्नानपानाशनान्यासेवेत नोर्ध्वजानुश्चिरं तिष्ठेत न व्यालानुपसर्पेन्न दंष्ट्रिणो न विषाणिनः पुरोवातातपावश्यायातिप्रवाताञ्जह्यात कलिं नारभेत नासुनिभ्र̥तोऽग्निमुपासीत नोच्छिष्टः नाधः क्र̥त्वा प्रतापयेत नाविगतक्लमो नानाप्लुतवदनो न नग्न उपस्प्र̥शेत न स्नानशाट्या स्प्र̥शेदुत्तमाङ्गं न केशाग्राण्यभिहन्यात नोपस्प्र̥श्य ते एव वाससी बिभ्र̥यात नास्प्र̥ष्ट्वा रत्नाज्यपूज्यमङ्गलसुमनसोऽभिनिष्क्रामेत न पूज्यमङ्गलान्यपसव्यं गच्छेन्नेतराण्यनुदक्षिणम

nānr̥taṁ brūyāt nānyasvamādadīta nānyastriyamabhilaṣēnnānyaśriyaṁ na vairaṁ rōcayēt na kuryāt pāpaṁ na pāpē'pi pāpī syāt nānyadōṣān brūyāt nānyarahasyamāgamayēn nādhārmikairna narēndradviṣṭaiḥ sahāsīta nōnmattairna patitairna bhrūṇahantr̥bhirna kṣudrairna duṣṭaiḥ na duṣṭayānānyārōhēta na jānusamaṁ kaṭhinamāsanamadhyāsīta nānāstīrṇamanupahitamaviśālamasamaṁ vā śayanaṁ prapadyēta na giriviṣamamastakēṣvanucarēt na drumamārōhēt na jalōgravēgamavagāhēta na kulacchāyāmupāsīta nāgnyutpātamabhitaścarēt nōccairhasēt na śabdavantaṁ mārutaṁ muñcēt nānāvr̥tamukhō jr̥mbhāṁ kṣavathuṁ hāsyaṁ vā pravartayēt na nāsikāṁ kuṣṇīyāt na dantān vighaṭṭayēt na nakhān vādayēt nāsthīnyabhihanyāt na bhūmiṁ vilikhēt na chindyāttr̥ṇaṁ na lōṣṭaṁ mr̥dnīyāt na viguṇamaṅgaiścēṣṭēta jyōtīṁṣyaniṣṭamamēdhyamaśastaṁ ca nābhivīkṣēta na huṅkuryācchavaṁ na caityadhvajagurupūjyāśastacchāyāmākrāmēt na kṣapāsvamarasadanacaityacatvaracatuṣpathōpavanaśmaśānāghātanānyāsēvēta naikaḥ śūnyagr̥haṁ na cāṭavīmanupraviśēt na pāpavr̥ttān strīmitrabhr̥tyān bhajēta nōttamairvirudhyēta nāvarānupāsīta na jihmaṁ rōcayēt nānāryamāśrayēt na bhayamutpādayēt na sāhasātisvapnaprajāgarasnānapānāśanānyāsēvēta nōrdhvajānuściraṁ tiṣṭhēt na vyālānupasarpēnna daṁṣṭriṇō na viṣāṇinaḥ purōvātātapāvaśyāyātipravātāñjahyāt kaliṁ nārabhēta nāsunibhr̥tō'gnimupāsīta nōcchiṣṭaḥ nādhaḥ kr̥tvā pratāpayēt nāvigataklamō nānāplutavadanō na nagna upaspr̥śēt na snānaśāṭyā spr̥śēduttamāṅgaṁ na kēśāgrāṇyabhihanyāt nōpaspr̥śya tē ēva vāsasī bibhr̥yāt nāspr̥ṣṭvā ratnājyapūjyamaṅgalasumanasō'bhiniṣkrāmēt na pūjyamaṅgalānyapasavyaṁ gacchēnnētarāṇyanudakṣiṇam

नारत्नपाणिर्नास्नातो नोपहतवासा नाजपित्वा नाहुत्वा देवताभ्यो नानिरूप्य पित्र̥भ्यो नादत्त्वा गुरुभ्यो नातिथिभ्यो नोपाश्रितेभ्यो नापुण्यगन्धो नामाली नाप्रक्षालितपाणिपादवदनो नाशुद्धमुखो नोदङ्मुखो न विमना नाभक्ताशिष्टाशुचिक्षुधितपरिचरो न पात्रीष्वमेध्यासु नादेशे नाकाले नाकीर्णे नादत्त्वाऽग्रमग्नये नाप्रोक्षितं प्रोक्षणोदकैर्न मन्त्रैरनभिमन्त्रितं न कुत्सयन्न कुत्सितं न प्रतिकूलोपहितमन्नमाददीत न पर्युषितमन्यत्र मांसहरितकशुष्कशाकफलभक्ष्येभ्यः नाशेषभुक स्यादन्यत्र दधिमधुलवणसक्तुसर्पिभ्यः न नक्तं दधि भुञ्जीत न सक्तूनेकानश्नीयान्न निशि न भुक्त्वा न बहून्न द्विर्नोदकान्तरितात न छित्त्वा द्विजैर्भक्षयेत

nāratnapāṇirnāsnātō nōpahatavāsā nājapitvā nāhutvā dēvatābhyō nānirūpya pitr̥bhyō nādattvā gurubhyō nātithibhyō nōpāśritēbhyō nāpuṇyagandhō nāmālī nāprakṣālitapāṇipādavadanō nāśuddhamukhō nōdaṅmukhō na vimanā nābhaktāśiṣṭāśucikṣudhitaparicarō na pātrīṣvamēdhyāsu nādēśē nākālē nākīrṇē nādattvā'gramagnayē nāprōkṣitaṁ prōkṣaṇōdakairna mantrairanabhimantritaṁ na kutsayanna kutsitaṁ na pratikūlōpahitamannamādadīta na paryuṣitamanyatra māṁsaharitakaśuṣkaśākaphalabhakṣyēbhyaḥ nāśēṣabhuk syādanyatra dadhimadhulavaṇasaktusarpibhyaḥ na naktaṁ dadhi bhuñjīta na saktūnēkānaśnīyānna niśi na bhuktvā na bahūnna dvirnōdakāntaritāt na chittvā dvijairbhakṣayēt

नान्र̥जुः क्षुयान्नाद्यान्न शयीत न वेगितोऽन्यकार्यः स्यात न वाय्वग्निसलिलसोमार्कद्विजगुरुप्रतिमुखं निष्ठीविकावातवर्चोमूत्राण्युत्स्र̥जेत न पन्थानमवमूत्रयेन्न जनवति नान्नकाले न जपहोमाध्ययनबलिमङ्गलक्रियासु श्लेष्मसिङ्घाणकं मुञ्चेत

nānr̥juḥ kṣuyānnādyānna śayīta na vēgitō'nyakāryaḥ syāt na vāyvagnisalilasōmārkadvijagurupratimukhaṁ niṣṭhīvikāvātavarcōmūtrāṇyutsr̥jēt na panthānamavamūtrayēnna janavati nānnakālē na japahōmādhyayanabalimaṅgalakriyāsu ślēṣmasiṅghāṇakaṁ muñcēt

न स्त्रियमवजानीत नातिविश्रम्भयेत न गुह्यमनुश्रावयेत नाधिकुर्यात। न रजस्वलां नातुरां नामेध्यां नाशस्तां नानिष्टरूपाचारोपचारां नादक्षां नादक्षिणां नाकामां नान्यकामां नान्यस्त्रियं नान्ययोनिं नायोनौ न चैत्यचत्वरचतुष्पथोपवनश्मशानाघातनसलिलौषधिद्विजगुरुसुरालयेषु न सन्ध्ययोर्नातिथिषु नाशुचिर्नाजग्धभेषजो नाप्रणीतसङ्कल्पो नानुपस्थितप्रहर्षो नाभुक्तवान्नात्यशितो न विषमस्थो न मूत्रोच्चारपीडितो न श्रमव्यायामोपवासक्लमाभिहतो नारहसि व्यवायं गच्छेत

na striyamavajānīta nātiviśrambhayēt na guhyamanuśrāvayēt nādhikuryāt| na rajasvalāṁ nāturāṁ nāmēdhyāṁ nāśastāṁ nāniṣṭarūpācārōpacārāṁ nādakṣāṁ nādakṣiṇāṁ nākāmāṁ nānyakāmāṁ nānyastriyaṁ nānyayōniṁ nāyōnau na caityacatvaracatuṣpathōpavanaśmaśānāghātanasalilauṣadhidvijagurusurālayēṣu na sandhyayōrnātithiṣu nāśucirnājagdhabhēṣajō nāpraṇītasaṅkalpō nānupasthitapraharṣō nābhuktavānnātyaśitō na viṣamasthō na mūtrōccārapīḍitō na śramavyāyāmōpavāsaklamābhihatō nārahasi vyavāyaṁ gacchēt

न सतो न गुरून परिवदेत नाशुचिरभिचारकर्मचैत्यपूज्यपूजाध्ययनमभिनिर्वर्तयेत

na satō na gurūn parivadēt nāśucirabhicārakarmacaityapūjyapūjādhyayanamabhinirvartayēt

न विद्युत्स्वनार्तवीषु नाभ्युदितासु दिक्षु नाग्निसम्प्लवे न भूमिकम्पे न महोत्सवे नोल्कापाते न महाग्रहोपगमने न नष्टचन्द्रायां तिथौ न सन्ध्ययोर्नामुखाद्गुरोर्नावपतितं नातिमात्रं न तान्तं न विस्वरं नानवस्थितपदं नातिद्रुतं न विलम्बितं नातिक्लीबं नात्युच्चैर्नातिनीचैः स्वरैरध्ययनमभ्यस्येत

na vidyutsvanārtavīṣu nābhyuditāsu dikṣu nāgnisamplavē na bhūmikampē na mahōtsavē nōlkāpātē na mahāgrahōpagamanē na naṣṭacandrāyāṁ tithau na sandhyayōrnāmukhādgurōrnāvapatitaṁ nātimātraṁ na tāntaṁ na visvaraṁ nānavasthitapadaṁ nātidrutaṁ na vilambitaṁ nātiklībaṁ nātyuccairnātinīcaiḥ svarairadhyayanamabhyasyēt

नातिसमयं जह्यात न नियमं भिन्द्यात न नक्तं नादेशे चरेत न सन्ध्यास्वभ्यवहाराध्ययनस्त्रीस्वप्नसेवी स्यात न बालव्र̥द्धलुब्धमूर्खक्लिष्टक्लीबैः सह सख्यं कुर्यात न मद्यद्यूतवेश्याप्रसङ्गरुचिः स्यात न गुह्यं विव्र̥णुयात न कञ्चिदवजानीयात नाहम्मानी स्यान्नादक्षो नादक्षिणो नासूयकः न ब्राह्मणान परिवदेत न गवां दण्डमुद्यच्छेत न व्र̥द्धान्न गुरून्न गणान्न न्र̥पान वाऽधिक्षिपेत न चातिब्रूयात न बान्धवानुरक्तक्र̥च्छ्रद्वितीयगुह्यज्ञान बहिष्कुर्यात

nātisamayaṁ jahyāt na niyamaṁ bhindyāt na naktaṁ nādēśē carēt na sandhyāsvabhyavahārādhyayanastrīsvapnasēvī syāt na bālavr̥ddhalubdhamūrkhakliṣṭaklībaiḥ saha sakhyaṁ kuryāt na madyadyūtavēśyāprasaṅgaruciḥ syāt na guhyaṁ vivr̥ṇuyāt na kañcidavajānīyāt nāhammānī syānnādakṣō nādakṣiṇō nāsūyakaḥ na brāhmaṇān parivadēt na gavāṁ daṇḍamudyacchēt na vr̥ddhānna gurūnna gaṇānna nr̥pān vā'dhikṣipēt na cātibrūyāt na bāndhavānuraktakr̥cchradvitīyaguhyajñān bahiṣkuryāt

नाधीरो नात्युच्छ्रितसत्त्वः स्यात नाभ्र̥तभ्र̥त्यः नाविश्रब्धस्वजनः नैकः सुखी न दुःखशीलाचारोपचारः न सर्वविश्रम्भी न सर्वाभिशङ्की न सर्वकालविचारी

nādhīrō nātyucchritasattvaḥ syāt nābhr̥tabhr̥tyaḥ nāviśrabdhasvajanaḥ naikaḥ sukhī na duḥkhaśīlācārōpacāraḥ na sarvaviśrambhī na sarvābhiśaṅkī na sarvakālavicārī

न कार्यकालमतिपातयेत नापरीक्षितमभिनिविशेत नेन्द्रियवशगः स्यात न चञ्चलं मनोऽनुभ्रामयेत न बुद्धीन्द्रियाणामतिभारमादध्यात न चातिदीर्घसूत्री स्यात न क्रोधहर्षावनुविदध्यात न शोकमनुवसेत न सिद्धावुत्सेकं यच्छेन्नासिद्धौ दैन्यं प्रक्र̥तिमभीक्ष्णं स्मरेत हेतुप्रभावनिश्चितः स्याद्धेत्वारम्भनित्यश्च न क्र̥तमित्याश्वसेत न वीर्यं जह्यात नापवादमनुस्मरेत

na kāryakālamatipātayēt nāparīkṣitamabhiniviśēt nēndriyavaśagaḥ syāt na cañcalaṁ manō'nubhrāmayēt na buddhīndriyāṇāmatibhāramādadhyāt na cātidīrghasūtrī syāt na krōdhaharṣāvanuvidadhyāt na śōkamanuvasēt na siddhāvutsēkaṁ yacchēnnāsiddhau dainyaṁ prakr̥timabhīkṣṇaṁ smarēt hētuprabhāvaniścitaḥ syāddhētvārambhanityaśca na kr̥tamityāśvasēt na vīryaṁ jahyāt nāpavādamanusmarēt

नाशुचिरुत्तमाज्याक्षततिलकुशसर्षपैरग्निं जुहुयादात्मानमाशीर्भिराशासानः अग्निर्मे नापगच्छेच्छरीराद्वायुर्मे प्राणानादधातु विष्णुर्मे बलमादधातु इन्द्रो मे वीर्यं शिवा मां प्रविशन्त्वाप आपोहिष्ठेत्यपः स्प्र̥शेत द्विः परिम्र̥ज्योष्ठौ पादौ चाभ्युक्ष्य मूर्धनि खानि चोपस्प्र̥शेदद्भिरात्मानं ह्र̥दयं शिरश्च

nāśuciruttamājyākṣatatilakuśasarṣapairagniṁ juhuyādātmānamāśīrbhirāśāsānaḥ agnirmē nāpagacchēccharīrādvāyurmē prāṇānādadhātu viṣṇurmē balamādadhātu indrō mē vīryaṁ śivā māṁ praviśantvāpa āpōhiṣṭhētyapaḥ spr̥śēt dviḥ parimr̥jyōṣṭhau pādau cābhyukṣya mūrdhani khāni cōpaspr̥śēdadbhirātmānaṁ hr̥dayaṁ śiraśca

ब्रह्मचर्यज्ञानदानमैत्रीकारुण्यहर्षोपेक्षाप्रशमपरश्च स्यादिति

brahmacaryajñānadānamaitrīkāruṇyaharṣōpēkṣāpraśamaparaśca syāditi

तत्र श्लोकाः- पञ्चपञ्चकमुद्दिष्टं मनो हेतुचतुष्टयम। इन्द्रियोपक्रमेऽध्याये सद्व्र̥त्तमखिलेन च

tatra ślōkāḥ- pañcapañcakamuddiṣṭaṁ manō hētucatuṣṭayam| indriyōpakramē'dhyāyē sadvr̥ttamakhilēna ca

स्वस्थव्र̥त्तं यथोद्दिष्टं यः सम्यगनुतिष्ठति। स समाः शतमव्याधिरायुषा न वियुज्यते

svasthavr̥ttaṁ yathōddiṣṭaṁ yaḥ samyaganutiṣṭhati| sa samāḥ śatamavyādhirāyuṣā na viyujyatē

न्र̥लोकमापूरयते यशसा साधुसम्मतः। धर्मार्थावेति भूतानां बन्धुतामुपगच्छति

nr̥lōkamāpūrayatē yaśasā sādhusammataḥ| dharmārthāvēti bhūtānāṁ bandhutāmupagacchati

परान सुक्र̥तिनो लोकान पुण्यकर्मा प्रपद्यते। तस्माद्व्र̥त्तमनुष्ठेयमिदं सर्वेण सर्वदा

parān sukr̥tinō lōkān puṇyakarmā prapadyatē| tasmādvr̥ttamanuṣṭhēyamidaṁ sarvēṇa sarvadā

यच्चान्यदपि किञ्चित स्यादनुक्तमिह पूजितम। व्र̥त्तं तदपि चात्रेयः सदैवाभ्यनुमन्यते

yaccānyadapi kiñcit syādanuktamiha pūjitam| vr̥ttaṁ tadapi cātrēyaḥ sadaivābhyanumanyatē

इत्यग्निवेशक्र̥ते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्क्र̥ते श्लोकस्थाने इन्द्रियोपक्रमणीयो नामाष्टमोऽध्यायः

ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē ślōkasthānē indriyōpakramaṇīyō nāmāṣṭamō'dhyāyaḥ