वसतस्तस्य तु सुखं राघवस्य महात्मनः। शरद्व्यपाये हेमन्तऋतुरिष्टः प्रवर्तत।।

vasatastasya tu sukhaṅ rāghavasya mahātmanaḥ. śaradvyapāyē hēmantaṛturiṣṭaḥ pravartata৷৷

स कदाचित्प्रभातायां शर्वर्यां रघुनन्दनः। प्रययावभिषेकार्थं रम्यां गोदावरीं नदीम्।।

sa kadācitprabhātāyāṅ śarvaryāṅ raghunandanaḥ. prayayāvabhiṣēkārthaṅ ramyāṅ gōdāvarīṅ nadīm৷৷

प्रह्वः कलशहस्तस्तं सीतया सह वीर्यवान्। पृष्ठतोऽनुव्रजन्भ्राता सौमित्रिरिदमब्रवीत्।।

prahvaḥ kalaśahastastaṅ sītayā saha vīryavān. pṛṣṭhatō.nuvrajanbhrātā saumitriridamabravīt৷৷

अयं स कालः सम्प्राप्तः प्रियो यस्ते प्रियंवद। अलङ्कृत इवाभाति येन संवत्सरः शुभः।।

ayaṅ sa kālaḥ samprāptaḥ priyō yastē priyaṅvada. alaṅkṛta ivābhāti yēna saṅvatsaraḥ śubhaḥ৷৷

नीहारपरुषो लोकः पृथिवी सस्यशालिनी। जलान्यनुपभोग्यानि सुभगो हव्यवाहनः।।

nīhāraparuṣō lōkaḥ pṛthivī sasyaśālinī. jalānyanupabhōgyāni subhagō havyavāhanaḥ৷৷

नवाग्रयणपूजाभिरभ्यर्च्य पितृदेवताः। कृताग्रयणकाः काले सन्तो विगतकल्मषाः।।

navāgrayaṇapūjābhirabhyarcya pitṛdēvatāḥ. kṛtāgrayaṇakāḥ kālē santō vigatakalmaṣāḥ৷৷

प्राज्यकामा जनपदास्सम्पन्नतरगोरसाः। विचरन्ति महीपाला यात्रास्था विजिगीषवः।।

prājyakāmā janapadāssampannataragōrasāḥ. vicaranti mahīpālā yātrāsthā vijigīṣavaḥ৷৷

सेवमाने दृढं सूर्ये दिशमन्तक सेविताम्। विहीनतिलकेव स्त्री नोत्तरा दिक्प्रकाशते।।

sēvamānē dṛḍhaṅ sūryē diśamantaka sēvitām. vihīnatilakēva strī nōttarā dikprakāśatē৷৷

प्रकृत्या हिमकोशाढ्यो दूरसूर्यश्च साम्प्रतम्। यथार्थनामा सुव्यक्तं हिमवान्हिमवान्गिरिः।।

prakṛtyā himakōśāḍhyō dūrasūryaśca sāmpratam. yathārthanāmā suvyaktaṅ himavānhimavāngiriḥ৷৷

अत्यन्तसुखसञ्चारा मध्याह्ने स्पर्शतस्सुखाः। दिवसास्सुभगादित्याश्चायासलिलदुर्भगाः।।

atyantasukhasañcārā madhyāhnē sparśatassukhāḥ. divasāssubhagādityāścāyāsaliladurbhagāḥ৷৷

मृदुसूर्यास्सनीहाराः पटुशीतास्समारुताः। शून्यारण्या हिमध्वस्ता दिवसा भान्तिसाम्प्रतम्।।

mṛdusūryāssanīhārāḥ paṭuśītāssamārutāḥ. śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhāntisāmpratam৷৷

निवृत्ताकाशशयनाः पुष्यनीता हिमारुणाः। शीता वृद्धतरायामास्त्रियामा यान्ति साम्प्रतम्।।

nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ. śītā vṛddhatarāyāmāstriyāmā yānti sāmpratam৷৷

रविसङ्क्रान्तसौभाग्य स्तुषारारुणमण्डलः। निश्श्वासान्ध इवादर्शन्छन्द्रमा न प्रकाशते।।

ravisaṅkrāntasaubhāgya stuṣārāruṇamaṇḍalaḥ. niśśvāsāndha ivādarśanchandramā na prakāśatē৷৷

ज्योत्स्न तुषारमलिना पौर्णमास्यां न राजते। सीतेव चातपश्यामा लक्ष्यते न तु शोभते।।

jyōtsna tuṣāramalinā paurṇamāsyāṅ na rājatē. sītēva cātapaśyāmā lakṣyatē na tu śōbhatē৷৷

प्रकृत्या शीतलस्पर्शो हिमविद्धश्च साम्प्रतम्। प्रवाति पश्चिमो वायुः काले द्विगुणशीतलः।।

prakṛtyā śītalasparśō himaviddhaśca sāmpratam. pravāti paścimō vāyuḥ kālē dviguṇaśītalaḥ৷৷

बाष्पच्छन्नान्यरण्यानि यवगोधूमवन्ति च। शोभन्तेऽभ्युदिते सूर्ये नद्भि क्रौञ्चसारसैः।।

vāṣpacchannānyaraṇyāni yavagōdhūmavanti ca. śōbhantē.bhyuditē sūryē nadbhi krauñcasārasaiḥ৷৷

खर्जूरपुष्पाकृतिभिश्शिरोभिः पूर्णतण्डुलैः। शोभन्ते किञ्चिदानम्राश्शालयः कनकप्रभाः।।

kharjūrapuṣpākṛtibhiśśirōbhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ. śōbhantē kiñcidānamrāśśālayaḥ kanakaprabhāḥ৷৷

मयूखैरुपसर्पद्भिर्हिमनीहारसंवृतैः। दूरमभ्युदितस्सूर्यश्शशाङ्क इव लक्ष्यते।।

mayūkhairupasarpadbhirhimanīhārasaṅvṛtaiḥ. dūramabhyuditassūryaśśaśāṅka iva lakṣyatē৷৷

अग्राह्यवीर्यः पूर्वाह्णे मध्याह्ने स्पर्शतस्सुखः। संरक्तः किञ्चिदापाण्डुरातपश्शोभते क्षितौ।।

agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇē madhyāhnē sparśatassukhaḥ. saṅraktaḥ kiñcidāpāṇḍurātapaśśōbhatē kṣitau৷৷

अवश्यायनिपातेन किञ्चित्प्रक्लिन्नशाद्वला। वनानां शोभते भूमिर्निविष्टतरुणातपा।।

avaśyāyanipātēna kiñcitpraklinnaśādvalā. vanānāṅ śōbhatē bhūmirniviṣṭataruṇātapā৷৷

स्पृशंस्तु विमलं शीतमुदकं द्विरदस्सुखम्। अत्यन्ततृषितो वन्यः प्रतिसंहरते करम्।।

spṛśaṅstu vimalaṅ śītamudakaṅ dviradassukham. atyantatṛṣitō vanyaḥ pratisaṅharatē karam৷৷

एते हि समुपासीना विहगा जलचारिणः। नावगाहन्ति सलिलमप्रगल्भा इवाहवम्।।

ētē hi samupāsīnā vihagā jalacāriṇaḥ. nāvagāhanti salilamapragalbhā ivāhavam৷৷

अवश्यायतमोनद्धा नीहारतमसाऽवृताः। प्रसुप्ता इव लक्ष्यन्ते विपुष्पा वनराजयः।।

avaśyāyatamōnaddhā nīhāratamasā.vṛtāḥ. prasuptā iva lakṣyantē vipuṣpā vanarājayaḥ৷৷

बाष्पसञ्छन्नसलिला रुतविज्ञेयसारसाः। हिमार्द्रवालुकैस्तीरैस्सरितो भान्ति साम्प्रतम्।।

bāṣpasañchannasalilā rutavijñēyasārasāḥ. himārdravālukaistīraissaritō bhānti sāmpratam৷৷

तुषारपतनाच्चैव मृदुत्वाद्भास्करस्य च। शैत्यादगाग्रस्थमपि प्रायेण रसवज्जलम्।।

tuṣārapatanāccaiva mṛdutvādbhāskarasya ca. śaityādagāgrasthamapi prāyēṇa rasavajjalam৷৷

जराजर्जरितैः पद्मैशशीर्णकेसरकर्णिकैः। नालषेर्हिमध्वस्सैर्न भन्ति कमलाकराः।।

jarājarjaritaiḥ padmaiśaśīrṇakēsarakarṇikaiḥ. nālaṣērhimadhvassairna bhanti kamalākarāḥ৷৷

अस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रः काले दुःखसमन्वितः। तपश्चरति धर्मात्मा त्वद्भक्त्या भरतः पुरे।।

asmiṅstu puruṣavyāghraḥ kālē duḥkhasamanvitaḥ. tapaścarati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ purē৷৷

त्यक्त्वा राज्यं च मानं च भोगांश्च विविधान्बहून्। तपस्स्वी नियताहारश्शेते शीते महीतले।।

tyaktvā rājyaṅ ca mānaṅ ca bhōgāṅśca vividhānbahūn. tapassvī niyatāhāraśśētē śītē mahītalē৷৷

सोऽपि वेलामिमां नूनमभिषेकार्थमुद्यतः। वृतः प्रकृतिभिर्नित्यं प्रयाति सरयूं नदीम्।।

sō.pi vēlāmimāṅ nūnamabhiṣēkārthamudyataḥ. vṛtaḥ prakṛtibhirnityaṅ prayāti sarayūṅ nadīm৷৷

अत्यन्तसुखसंवृद्धस्सुकुमारस्सुखोचितः। कथं न्वपररात्रेषु सरयूमवगाहते।।

atyantasukhasaṅvṛddhassukumārassukhōcitaḥ. kathaṅ nvapararātrēṣu sarayūmavagāhatē৷৷

पद्मपत्रेक्षणो वीरश्श्यामो निरुदरो महान्। धर्मज्ञ स्सत्यवादी च ह्रीनिषेधो जितेन्द्रियः।।

padmapatrēkṣaṇō vīraśśyāmō nirudarō mahān. dharmajña ssatyavādī ca hrīniṣēdhō jitēndriyaḥ৷৷

।। प्रियाभिभाषी मधुरो दीर्घबाहुररिन्दमः। सन्त्यज्य विविधान्भोगानार्यं सर्वात्मना श्रितः।।

৷৷ priyābhibhāṣī madhurō dīrghabāhurarindamaḥ. santyajya vividhānbhōgānāryaṅ sarvātmanā śritaḥ৷৷

जितस्स्वर्गस्तव भ्रात्रा भरतेन महात्मना। वनस्थमपि तापस्ये यस्त्वामनुविधीयते।।

jitassvargastava bhrātrā bharatēna mahātmanā. vanasthamapi tāpasyē yastvāmanuvidhīyatē৷৷

न पित्र्यमनुवर्तन्ते मातृकं द्विपदा इति। ख्यातो लोकप्रवादोऽयं भरतेनान्यथा कृतः।।

na pitryamanuvartantē mātṛkaṅ dvipadā iti. khyātō lōkapravādō.yaṅ bharatēnānyathā kṛtaḥ৷৷

भर्ता दशरथो यस्यास्साधुश्च भरतस्सुतः। कथं नु साऽम्बा कैकेयी तादृशी क्रूरशीलिनी।।

bhartā daśarathō yasyāssādhuśca bharatassutaḥ. kathaṅ nu sā.mbā kaikēyī tādṛśī krūraśīlinī৷৷

इत्येवं लक्ष्मणे वाक्यं स्नेहाद्ब्रुवति धार्मिके। परिवादं जनन्यास्तमसहन्राघवोऽब्रवीत्।।

ityēvaṅ lakṣmaṇē vākyaṅ snēhādbruvati dhārmikē. parivādaṅ jananyāstamasahanrāghavō.bravīt৷৷

स तेऽम्बा मध्यमा तात गर्हितव्या कथञ्चन। तामेवेक्ष्वाकुनाथस्य भरतस्य कथां कुरु।।

sa tē.mbā madhyamā tāta garhitavyā kathañcana. tāmēvēkṣvākunāthasya bharatasya kathāṅ kuru৷৷

निश्चिताऽपि हि मे बुद्धिर्वनवासे दृढव्रता। भरतस्नेहसन्तप्ता बालिशीक्रियते पुनः।।

niścitā.pi hi mē buddhirvanavāsē dṛḍhavratā. bharatasnēhasantaptā bāliśīkriyatē punaḥ৷৷

संस्मराम्यस्य वाक्यानि प्रियाणि मधुराणि च। हृद्यान्यमृतकल्पानि मनःप्रह्लादनानि च।।

saṅsmarāmyasya vākyāni priyāṇi madhurāṇi ca. hṛdyānyamṛtakalpāni manaḥprahlādanāni ca৷৷

कदान्वहं समेष्यामि भरतेन महात्मना। शत्रुघ्नेन च वीरेण त्वया च रघुनन्दन।।

kadānvahaṅ samēṣyāmi bharatēna mahātmanā. śatrughnēna ca vīrēṇa tvayā ca raghunandana৷৷

इत्येवं विलपंस्तत्र प्राप्य गोदावरीं नदीम्। चक्रेऽभिषेकं काकुत्स्थस्सानुजस्सह सीतया।।

ityēvaṅ vilapaṅstatra prāpya gōdāvarīṅ nadīm. cakrē.bhiṣēkaṅ kākutsthassānujassaha sītayā৷৷

तर्पयित्वाऽथ सलिलैस्ते पितृ़न्दैवतानि च। स्तुवन्ति स्मोदितं सूर्यं देवताश्च समाहिताः।।

tarpayitvā.tha salilaistē pitṛndaivatāni ca. stuvanti smōditaṅ sūryaṅ dēvatāśca samāhitāḥ৷৷

कृताभिषेकस्सरराज रामः सीताद्वितीयस्सह लक्ष्मणेन। कृताभिषेको गिरिराजपुत्र्या रुद्रस्सनन्दी भगवानिवेशः।।

kṛtābhiṣēkassararāja rāmaḥ sītādvitīyassaha lakṣmaṇēna. kṛtābhiṣēkō girirājaputryā rudrassanandī bhagavānivēśaḥ৷৷