सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्छितम्। रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत्।।

susaṅrabdhaṅ tu saumitriṅ lakṣmaṇaṅ krōdhamūrchitam. rāmastu parisāntvyātha vacanaṅ cēdamabravīt৷৷

किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा। महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते।।

kimatra dhanuṣā kāryamasinā vā sacarmaṇā. mahēṣvāsē mahāprājñē bharatē svayamāgatē৷৷

पितुस्सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्। किं करिष्यामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण।।

pitussatyaṅ pratiśrutya hatvā bharatamāgatam. kiṅ kariṣyāmi rājyēna sāpavādēna lakṣmaṇa৷৷

यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्। नाहं तत्प्रतिगृह्णीयां भक्षान्विषकृतानिव।।

yaddravyaṅ bāndhavānāṅ vā mitrāṇāṅ vā kṣayē bhavēt. nāhaṅ tatpratigṛhṇīyāṅ bhakṣānviṣakṛtāniva৷৷

धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण। इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिशृणोमि ते।।

dharmamarthaṅ ca kāmaṅ ca pṛthivīṅ cāpi lakṣmaṇa. icchāmi bhavatāmarthē ētat pratiśṛṇōmi tē৷৷

भ्रात्रूणां संग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण। राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनाऽयुधमालभे।।

bhrātrūṇāṅ saṅgrahārthaṅ ca sukhārthaṅ cāpi lakṣmaṇa. rājyamapyahamicchāmi satyēnā.yudhamālabhē৷৷

नेयं मम मही सौम्य दुर्लभा सागराम्बरा। न हीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण।।

nēyaṅ mama mahī saumya durlabhā sāgarāmbarā. na hīcchēyamadharmēṇa śakratvamapi lakṣmaṇa৷৷

यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद। भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत्कुरुतां शिखी।।

yadvinā bharataṅ tvāṅ ca śatrughnaṅ cāpi mānada. bhavēnmama sukhaṅ kiñcidbhasma tatkurutāṅ śikhī৷৷

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः। मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।

manyē.hamāgatō.yōdhyāṅ bharatō bhrātṛvatsalaḥ. mama prāṇātpriyataraḥ kuladharmamanusmaran৷৷

।। श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्। जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।

৷৷ śrutvā pravrājitaṅ māṅ hi jaṭāvalkaladhāriṇam. jānakyāsahitaṅ vīra tvayā ca puruṣarṣabha৷৷

।। स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः। द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।

৷৷ snēhēnā.krāntahṛdaya śśōkēnākulitēndriyaḥ. draṣṭumabhyāgatō hyēṣa bharatō nānyathā.gataḥ৷৷

अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्। प्रसाद्य पितरं श्रीमार्नाज्यं मे दातुमागतः।।

ambāṅ ca kaikayīṅ ruṣya paruṣaṅ cāpriyaṅ vadan. prasādya pitaraṅ śrīmārnājyaṅ mē dātumāgataḥ৷৷

प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान्भरतो द्रष्टुमिच्छति। अस्मासु मनसाऽप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत्।।

prāptakālaṅ yadēṣō.smānbharatō draṣṭumicchati. asmāsu manasā.pyēṣa nāpriyaṅ kiñcidācarēt৷৷

विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्। ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे।।

vipriyaṅ kṛtapūrvaṅ tē bharatēna kadā nu kim. īdṛśaṅ vā bhayaṅ tē.dya bharataṅ yō.tra śaṅkasē৷৷

न हि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः। अहं ह्यप्रियमुक्त स्स्यां भरतस्याप्रिये कृते।।

na hi tē niṣṭhuraṅ vācyō bharatō nāpriyaṅ vacaḥ. ahaṅ hyapriyamukta ssyāṅ bharatasyāpriyē kṛtē৷৷

कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्यां चिदापदि। भ्राता वा भ्रातरं हन्यात्सौमित्रे प्राणमात्मनः।।

kathaṅ nu putrāḥ pitaraṅ hanyuḥ kasyāṅ cidāpadi. bhrātā vā bhrātaraṅ hanyātsaumitrē prāṇamātmanaḥ৷৷

यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे। वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम्।।

yadi rājyasya hētōstvamimāṅ vācaṅ prabhāṣasē. vakṣyāmi bharataṅ dṛṣṭvā rājyamasmai pradīyatām৷৷

उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तद्वचः। राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति।।

ucyamānō.pi bharatō mayā lakṣmaṇa tadvacaḥ. rājyamasmai prayacchēti bāḍhamityēva vakṣyati৷৷

तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः। लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया।।

tathōktō dharmaśīlēna bhrātrā tasya hitē rataḥ. lakṣmaṇaḥ pravivēśēva svāni gātrāṇi lajjayā৷৷

तद्वाक्यं लक्ष्मण श्श्रुत्वा व्रीलितः प्रत्युवाच ह। त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथ स्स्वयम्।।

tadvākyaṅ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvāca ha. tvāṅ manyē draṣṭumāyātaḥ pitā daśaratha ssvayam৷৷

व्रीलितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह। एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान्द्रष्टुमागतः।।

vrīlitaṅ lakṣmaṇaṅ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha. ēṣa manyē mahābāhurihāsmāndraṣṭumāgataḥ৷৷

अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमान स्सुखोचितौ। वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति।।

athavā nau dhruvaṅ manyē manyamāna ssukhōcitau. vanavāsamanudhyāya gṛhāya pratinēṣyati৷৷

इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्। पिता मे राघव श्श्रीमान्वनादादाय यास्यति।।

imāṅ vāpyēṣa vaidēhīmatyantasukhasēvinīm. pitā mē rāghava śśrīmānvanādādāya yāsyati৷৷

एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ। वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ।।

ētau tau samprakāśētē gōtravantau manōramau. vāyuvēgasamau vīra javanau turagōttamau৷৷

स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे। नागश्शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः।।

sa ēṣa sumahākāyaḥ kampatē vāhinīmukhē. nāgaśśatruñjayō nāma vṛddhastātasya dhīmataḥ৷৷

न तु पश्यामि तच्छत्रं पाण्डुरं लोकसत्कृतम् | पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे।।

piturdivyaṅ mahābāhō saṅśayō bhavatīha mē৷৷

वृक्षाग्रादवरोह त्वं कुरु लक्ष्मण मद्वचः। इतीव रामो धर्मात्मा सौमित्रिं तमुवाच ह।।

vṛkṣāgrādavarōha tvaṅ kuru lakṣmaṇa madvacaḥ. itīva rāmō dharmātmā saumitriṅ tamuvāca ha৷৷

अवतीर्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः। लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः।।

avatīrya tu sālāgrāttasmātsa samitiñjayaḥ. lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ৷৷

भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिति। समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत्।।

bharatēnāpi sandiṣṭā sammardō na bhavēditi. samantāttasya śailasya sēnā vāsamakalpayat৷৷

अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा। पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला।।

adhyardhamikṣvākucamūryōjanaṅ parvatasya sā. pārśvē nyaviśadāvṛtya gajavājirathākulā৷৷

सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम्। प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता।।

sā citrakūṭē bharatēna sēnā dharmaṅ puraskṛtya vidhūya darpam. prasādanārthaṅ raghunandanasya virājatē nītimatā praṇītā৷৷