Ayodhya Kanda Sarga 67
अयोध्याकाण्डम् सर्गः 67
Sarga 67 of the Ayodhya Kanda.
Shlokas (38)
+ Add ShlokaAyodhya Kanda 67.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 1
आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकण्ठजनाकुला। अयोध्यायामवतता सा व्यतीयाय शर्वरी।।
ākranditanirānandā sāsrakaṇṭhajanākulā. ayōdhyāyāmavatatā sā vyatīyāya śarvarī৷৷
The night stretched interminably in Ayodhya, which was filled with sobbing people rendered cheerless by their lamentations.
Ayodhya Kanda 67.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 2
व्यतीतायां तु शर्वर्यामादित्यस्योदये ततः। समेत्य राजकर्तारः सभामीयुर्द्विजातयः।।
vyatītāyāṅ tu śarvaryāmādityasyōdayē tataḥ. samētya rājakartāraḥ sabhāmīyurdvijātayaḥ৷৷
When the night finally ended and after the sunrise next day, the brahmins who perform royal investiture having been called and reached the assembly hall.
Ayodhya Kanda 67.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 3
मार्कण्डेयोऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः। कात्यायनो गौतमश्च जाबालिश्च महायशाः।।
mārkaṇḍēyō.tha maudgalyō vāmadēvaśca kāśyapaḥ. kātyāyanō gautamaśca jābāliśca mahāyaśāḥ৷৷
Markandeya, Maudgalya, Kasyapa, Katyayana, Gautama, Jabali of great renown accompanied by ministers and brahmins approached Vasistha, the chief priest of the king and expressed different opinions (on the investiture).
Ayodhya Kanda 67.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 4
।। एते द्विजा स्सहामात्यैः पृथग्वा च मुदीरयन्। वसिष्ठमेवाभिमुखाः श्रेष्ठं राजपुरोहितम्।।
৷৷ ētē dvijā ssahāmātyaiḥ pṛthagvā ca mudīrayan. vasiṣṭhamēvābhimukhāḥ śrēṣṭhaṅ rājapurōhitam৷৷
Markandeya, Maudgalya, Kasyapa, Katyayana, Gautama, Jabali of great renown accompanied by ministers and brahmins approached Vasistha, the chief priest of the king and expressed different opinions (on the investiture).
Ayodhya Kanda 67.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 5
अतीता शर्वरी दुःखं या नो वर्षशतोपमा। अस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने पुत्रशोकेन पार्थिवे।।
atītā śarvarī duḥkhaṅ yā nō varṣaśatōpamā. asminpañcatvamāpannē putraśōkēna pārthivē৷৷
While king Dasaratha died on account of grief over (separation from) his son and rejoined the five elements, the sorrowful night seemed like a hundred years for us. (commented the assembly of ministers).
Ayodhya Kanda 67.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 6
स्वर्गतश्च महाराजो रामश्चारण्यमाश्रितः। लक्ष्मणश्चापि तेजस्वी रामेणैव गतस्सह।।
svargataśca mahārājō rāmaścāraṇyamāśritaḥ. lakṣmaṇaścāpi tējasvī rāmēṇaiva gatassaha৷৷
The great king has attained heaven, Rama has taken refuge in the forest and brilliant Lakshmana has also gone with Rama.
Ayodhya Kanda 67.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 7
उभौ भरतशत्रुघ्नौ केकयेषु परन्तपौ। पुरे राजगृहे रम्ये मातामहनिवेशने।।
ubhau bharataśatrughnau kēkayēṣu parantapau. purē rājagṛhē ramyē mātāmahanivēśanē৷৷
Bharata and Satrughna, destroyers of enemies, are at the beautiful city of Rajagriha in the Kekaya kingdom, the palace of their maternal grandfather's palace.
Ayodhya Kanda 67.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 8
इक्ष्वाकूणामिहाद्यैव कश्चिद्राजा विधीयताम्। अराजकं हि नो राष्ट्रं विनाशं समवाप्नुयात्।।
ikṣvākūṇāmihādyaiva kaścidrājā vidhīyatām. arājakaṅ hi nō rāṣṭraṅ vināśaṅ samavāpnuyāt৷৷
Therefore, let someone from the race of Ikshvakus be appointed king right now. since without a king, the country will be destroyed.
Ayodhya Kanda 67.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 9
नाराजके जनपदे विद्युन्माली महास्वनः। अभिवर्षति पर्जन्यो महीं दिव्येन वारिणा।।
nārājakē janapadē vidyunmālī mahāsvanaḥ. abhivarṣati parjanyō mahīṅ divyēna vāriṇā৷৷
In a country without a king, thunderous clouds garlanded by lightning would no longer water the earth with celestial showers.
Ayodhya Kanda 67.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 10
नाराजके जनपदे बीजमुष्टिः प्रकीर्यते। नाराजके पितुः पुत्रो भार्या वा वर्तते वशे।।
nārājakē janapadē bījamuṣṭiḥ prakīryatē. nārājakē pituḥ putrō bhāryā vā vartatē vaśē৷৷
Where there is no king, even a handful of seeds will not be sown (will not sprout). In a kingless kingdom, a son or a wife will not obey the father (head of the family).
Ayodhya Kanda 67.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 11
नाराजके धनं चास्ति नास्ति भार्या प्यराजके। इद मत्याहितं चान्यत्कुतस्सत्य मराजके।।
nārājakē dhanaṅ cāsti nāsti bhāryā pyarājakē. ida matyāhitaṅ cānyatkutassatya marājakē৷৷
In a kingdom without a king wealth cannot be preserved, no wife would like to stay (with her husband). There is one more cause for a great peril, that is, there is no place for truth in a country (where there is no king).
Ayodhya Kanda 67.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 12
नाराजके जनपदे कारयन्ति सभां नराः। उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्यगृहाणि च।।
nārājakē janapadē kārayanti sabhāṅ narāḥ. udyānāni ca ramyāṇi hṛṣṭāḥ puṇyagṛhāṇi ca৷৷
In a country where there is no king, no assemblies are convened by pleasure seeking people, nor do they build delightful gardens or sacred edifices.
Ayodhya Kanda 67.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 13
नाराजके जनपदे यज्ञशीला द्विजातयः। सत्राण्यन्वासते दान्ता ब्राह्मणा स्संशितव्रताः।।
nārājakē janapadē yajñaśīlā dvijātayaḥ. satrāṇyanvāsatē dāntā brāhmaṇā ssaṅśitavratāḥ৷৷
In a country without a king, selfcontrolled brahmins in charge of sacrificial ceremonies, wellversed in the study of Vedas and strict followers of austerity will not function.
Ayodhya Kanda 67.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 14
नाराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः। ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः।।
nārājakē janapadē mahāyajñēṣu yajvanaḥ. brāhmaṇā vasusampannā visṛjantyāptadakṣiṇāḥ৷৷
In a country without a king wealthy brahmins, who have performed great sacrifices, do not offer abundance of gifts to the officiating priests.
Ayodhya Kanda 67.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 15
नाराजके जनपदे प्रभूतनटनर्तकाः। उत्सवाश्च समाजाश्च वर्धन्ते राष्ट्रवर्धनाः।।
nārājakē janapadē prabhūtanaṭanartakāḥ. utsavāśca samājāśca vardhantē rāṣṭravardhanāḥ৷৷
In a country without a king, celebrations of associations promoting the welfare of the country, actors and dancers in large numbers do not prosper.
Ayodhya Kanda 67.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 16
नाराजके जनपदे सिद्धार्था व्यवहारिणः। कथाभिरनुरज्यन्ते कथाशीलाः कथाप्रियैः।।
nārājakē janapadē siddhārthā vyavahāriṇaḥ. kathābhiranurajyantē kathāśīlāḥ kathāpriyaiḥ৷৷
Where there is no king, those engaged in lawsuits will not succeed and those who are accustomed to storytelling will not entertain those who love to listen to stories.
Ayodhya Kanda 67.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 17
नाराजके जनपदे उद्यानानि समागताः। सायाह्ने क्रीडितुं यान्ति कुमार्यो हेमभूषिताः।।
nārājakē janapadē udyānāni samāgatāḥ. sāyāhnē krīḍituṅ yānti kumāryō hēmabhūṣitāḥ৷৷
In a country without a king, young ladies adorned with golden ornaments no longer meet in the evening at the pleasure garden for sporting.
Ayodhya Kanda 67.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 18
नाराजके जनपदे वाहनै शशीघ्रगामिभिः। नरा निर्यान्त्यरण्यानि नारीभिस्सह कामिनः।।
nārājakē janapadē vāhanai śaśīghragāmibhiḥ. narā niryāntyaraṇyāni nārībhissaha kāminaḥ৷৷
In a country without a king, pleasureseeking men will not drive in the woods on swiftmoving chariots with women.
Ayodhya Kanda 67.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 19
नाराजके जनपदे धनवन्तस्सुरक्षिताः। शेरते विवृतद्वाराः कृषिगोरक्षजीविनः।।
nārājakē janapadē dhanavantassurakṣitāḥ. śēratē vivṛtadvārāḥ kṛṣigōrakṣajīvinaḥ৷৷
In a country without a king, wealthy people who live on farming and raising cattle cannot sleep safely in their homes with doors wide open.
Ayodhya Kanda 67.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 20
नाराजके जनपदे बद्धघण्टाविषाणिनः। अटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जरा षष्टिहायनाः।।
nārājakē janapadē baddhaghaṇṭāviṣāṇinaḥ. aṭanti rājamārgēṣu kuñjarā ṣaṣṭihāyanāḥ৷৷
In a country without a king, young elephants of sixty years of age, their tusks adorned with bells no longer wander about on the highways.
Ayodhya Kanda 67.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 21
नाराजके जनपदे शरान्सन्ततमस्यताम्। श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने।।
nārājakē janapadē śarānsantatamasyatām. śrūyatē talanirghōṣa iṣvastrāṇāmupāsanē৷৷
In a country without a king, the sounds of the ceaseless discharge of arrows and practice of weapons, the clappings of the cord on the skin shield of shooters throwing the arrows are no longer heard.
Ayodhya Kanda 67.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 22
नाराजके जनपदे वणिजो दूरगामिनः। गच्छन्ति क्षेममध्वानं बहुपण्यसमाचिताः।।
nārājakē janapadē vaṇijō dūragāminaḥ. gacchanti kṣēmamadhvānaṅ bahupaṇyasamācitāḥ৷৷
In a country without a king merchants travelling long distances with several kinds of saleable goods cannot go safely on their way.
Ayodhya Kanda 67.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 23
नाराजके जनपदे चरत्येकचरो वशी। भावयन्नात्मनाऽत्मानं यत्र सायंगृहो मुनिः।।
nārājakē janapadē caratyēkacarō vaśī. bhāvayannātmanā.tmānaṅ yatra sāyaṅgṛhō muniḥ৷৷
In a country where there is no king, an ascetic who (normally) moves alone, selfcontrolled and contemplating on the higher self no longer wanders or rests in the inn.
Ayodhya Kanda 67.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 24
नाराजके जनपदे योगक्षेमं प्रवर्तते। नचाप्यराजके सेना शत्रून्विषहते युधि।।
nārājakē janapadē yōgakṣēmaṅ pravartatē. nacāpyarājakē sēnā śatrūnviṣahatē yudhi৷৷
In a country without a king, there is no security of possessions and the army cannot withstand the enemy in a battle.
Ayodhya Kanda 67.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 25
नाराजके जनपदे हृष्टैः परमवाजिभिः। नरास्संयान्ति सहसा रथैश्च परिमण्डिताः।।
nārājakē janapadē hṛṣṭaiḥ paramavājibhiḥ. narāssaṅyānti sahasā rathaiśca parimaṇḍitāḥ৷৷
In a country without a king, welldressed men are no longer enthusiastic to drive on excellent horses and on chariots.
Ayodhya Kanda 67.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 26
नाराजके जनपदे नराश्शास्त्रविशारदाः। संवदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूपवनेषु च।।
nārājakē janapadē narāśśāstraviśāradāḥ. saṅvadantō.vatiṣṭhantē vanēṣūpavanēṣu ca৷৷
In a country with no king people proficient in scriptures do not withdraw to the forests and (recreational) gardens for debates (on scriptures).
Ayodhya Kanda 67.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 27
नाराजके जनपदे माल्यमोदकदक्षिणाः। देवताभ्यर्चनार्थाय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः।।
nārājakē janapadē mālyamōdakadakṣiṇāḥ. dēvatābhyarcanārthāya kalpyantē niyatairjanaiḥ৷৷
In a country where there is no king, people who are disciplined in spiritual practices do not offer garlands of flowers, sweetmeats and alms while worshipping gods.
Ayodhya Kanda 67.28
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 28
नाराजके जनपदे चन्दनागरुरूषिताः। राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव शाखिनः।।
nārājakē janapadē candanāgarurūṣitāḥ. rājaputrā virājantē vasanta iva śākhinaḥ৷৷
In a country where there is no king, the princes, anointed with sandal paste and agaru, no longer look graceful like blosoming trees in spring time.
Ayodhya Kanda 67.29
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 29
यथा ह्यनुदका नद्यः यथा वाऽप्यतृणं वनम्। अगोपाला यथा गावस्तथा राष्ट्रमराजकम्।।
yathā hyanudakā nadyaḥ yathā vā.pyatṛṇaṅ vanam. agōpālā yathā gāvastathā rāṣṭramarājakam৷৷
(The kingdom without a king) is like rivers without water, forests without vegetation and cows without cowherds.
Ayodhya Kanda 67.30
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 30
ध्वजो रथस्य प्रज्ञानं धूमो ज्ञानं विभावसोः। तेषां यो नो ध्वजो राजा स देवत्वमितो गतः।।
dhvajō rathasya prajñānaṅ dhūmō jñānaṅ vibhāvasōḥ. tēṣāṅ yō nō dhvajō rājā sa dēvatvamitō gataḥ৷৷
The pennant is an identification for one's chariot. Smoke is a mark of identifying fire. All of us are recognised by the pennant (magnanimity) of the king and such a king has gone to heaven.
Ayodhya Kanda 67.31
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 31
नाराजके जनपदे स्वकं भवति कस्यचित्। मत्स्या इव नरा नित्यं भक्षयन्ति परस्परम्।।
nārājakē janapadē svakaṅ bhavati kasyacit. matsyā iva narā nityaṅ bhakṣayanti parasparam৷৷
In a country where there is no king, no one can own anything and, like fish, people devour one another ceaselessly.
Ayodhya Kanda 67.32
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 32
ये हि सम्भिन्नमर्यादा नास्तिकाश्छिन्नसंशयाः। तेऽपि भावाय कल्पन्ते राजदण्डनिपीडिताः।।
yē hi sambhinnamaryādā nāstikāśchinnasaṅśayāḥ. tē.pi bhāvāya kalpantē rājadaṇḍanipīḍitāḥ৷৷
Atheists, who disregard the bounds of morality and live freely dispelling doubts will tend to follow virtuous path out of fear when subjected to royal punishment.
Ayodhya Kanda 67.33
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 33
यथा दृष्टि श्शरीरस्य नित्यमेव प्रवर्तते। तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवस्सत्यधर्मयोः।।
yathā dṛṣṭi śśarīrasya nityamēva pravartatē. tathā narēndrō rāṣṭrasya prabhavassatyadharmayōḥ৷৷
The king is the source for protecting the truth and morality of a country like the eye which perpetually watches the welfare of the body.
Ayodhya Kanda 67.34
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 34
राजा सत्यं च धर्मश्च राजा कुलवतां कुलम्। राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम्।।
rājā satyaṅ ca dharmaśca rājā kulavatāṅ kulam. rājā mātā pitā caiva rājā hitakarō nṛṇām৷৷
The king is the protector of truth and righteousness, of men of good families. He is father, and mother. He alone renders welfare of the people.
Ayodhya Kanda 67.35
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 35
यमो वैश्रवण श्शक्रः वरुणश्च महाबलः। विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण वृत्तेन महता ततः।।
yamō vaiśravaṇa śśakraḥ varuṇaśca mahābalaḥ. viśēṣyantē narēndrēṇa vṛttēna mahatā tataḥ৷৷
Hence, the king with his excellent conduct surpasses mighty Yama, Vaisravana, Indra and Varuna.
Ayodhya Kanda 67.36
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 36
अहो तम इवेदं स्यान्नप्रज्ञायेत किञ्चन। राजा चे न्न भवे ल्लोके विभज साध्वसाधुनी।।
ahō tama ivēdaṅ syānnaprajñāyēta kiñcana. rājā cē nna bhavē llōkē vibhaja sādhvasādhunī৷৷
If the king did not show the distinction between the good and evil actions, this world would have been enveloped by darkness. Nothing could have been seen. How great (is the king)?
Ayodhya Kanda 67.37
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 37
जीवत्यपि महाराजे तवैव वचनं वयम्। नातिक्रमामहे सर्वे वेलां प्राप्येव सागरः।।
jīvatyapi mahārājē tavaiva vacanaṅ vayam. nātikramāmahē sarvē vēlāṅ prāpyēva sāgaraḥ৷৷
Even while the great king was alive, we never defied your word like the ocean which does not overstep its shore.
Ayodhya Kanda 67.38
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 67 · Verse 38
स न स्समीक्ष्य द्विजवर्य वृत्तं नृपं विना राज्यमरण्यभूतम्। कुमारमिक्ष्वाकुसुतं वदान्यं त्वमेव राजानमिहाभिषिञ्च।।
sa na ssamīkṣya dvijavarya vṛttaṅ nṛpaṅ vinā rājyamaraṇyabhūtam. kumāramikṣvākusutaṅ vadānyaṅ tvamēva rājānamihābhiṣiñca৷৷
O Vasistha, the best of brahmins, considering all that has happened and knowing that a kingdom without a king is like a forest, you may consecrate a generous son from the Ikshvaku race as our king. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तषष्टितमस्सर्गः।। Thus ends the sixtyseventh sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.