अनुरक्ता महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्। अनुजग्मुः प्रयान्तं तं वनवासाय मानवाः।।

anuraktā mahātmānaṅ rāmaṅ satyaparākramam. anujagmuḥ prayāntaṅ taṅ vanavāsāya mānavāḥ৷৷

निवर्तितेऽपि च बलात्सुहृद्वर्गे च राजनि। नैव ते संन्यवर्तन्त रामस्यानुगता रथम्।।

nivartitē.pi ca balātsuhṛdvargē ca rājani. naiva tē saṅnyavartanta rāmasyānugatā ratham৷৷

अयोध्यानिलयानां हि पुरुषाणां महायशाः। बभूव गुणसम्पन्नः पूर्णचन्द्र इव प्रियः।।

ayōdhyānilayānāṅ hi puruṣāṇāṅ mahāyaśāḥ. babhūva guṇasampannaḥ pūrṇacandra iva priyaḥ৷৷

स याच्यमानः काकुत्स्थः स्वाभिः प्रकृतिभिस्तदा। कुर्वाणः पितरं सत्यं वनमेवान्वपद्यत।।

sa yācyamānaḥ kākutsthaḥ svābhiḥ prakṛtibhistadā. kurvāṇaḥ pitaraṅ satyaṅ vanamēvānvapadyata৷৷

अवेक्षमाणः सस्नेहं चक्षुषा प्रपिबन्निव। उवाच रामः स्नेहेन ताः प्रजाः स्वाः प्रजा इव।।

avēkṣamāṇaḥ sasnēhaṅ cakṣuṣā prapibanniva. uvāca rāmaḥ snēhēna tāḥ prajāḥ svāḥ prajā iva৷৷

या प्रीतिर्बहुमानश्च मय्ययोध्यानिवासिनाम्। मत्प्रियार्थं विशेषेण भरते सा निवेश्यताम्।।

yā prītirbahumānaśca mayyayōdhyānivāsinām. matpriyārthaṅ viśēṣēṇa bharatē sā nivēśyatām৷৷

स हि कल्याणचारित्रः कैकेय्यानन्दवर्धनः। करिष्यति यथावद्वः प्रियाणि च हितानि च।।

sa hi kalyāṇacāritraḥ kaikēyyānandavardhanaḥ. kariṣyati yathāvadvaḥ priyāṇi ca hitāni ca৷৷

ज्ञानवृद्धो वयोबालो मृदुर्वीर्यगुणान्वितः। अनुरूपः स वो भर्ता भविष्यति भयापहः।।

jñānavṛddhō vayōbālō mṛdurvīryaguṇānvitaḥ. anurūpaḥ sa vō bhartā bhaviṣyati bhayāpahaḥ৷৷

स हि राजगुणैर्युक्तो युवराजः समीक्षितः। अपि चापि मया शिष्टैः कार्यं वो भर्तृशासनम्।।

sa hi rājaguṇairyuktō yuvarājaḥ samīkṣitaḥ. api cāpi mayā śiṣṭaiḥ kāryaṅ vō bhartṛśāsanam৷৷

न च सन्तप्येद्यथा चासौ वनवासं गते मयि। महाराजस्तथा कार्यो मम प्रियचिकीर्षया।।

na ca santapyēdyathā cāsau vanavāsaṅ gatē mayi. mahārājastathā kāryō mama priyacikīrṣayā৷৷

यथा यथा दाशरथि र्धर्म एवास्थितोऽभवत्। तथा तथा प्रकृतयो रामं पतिमकामयन्।।

yathā yathā dāśarathi rdharma ēvāsthitō.bhavat. tathā tathā prakṛtayō rāmaṅ patimakāmayan৷৷

बाष्पेण पिहितं दीनं रामः सौमित्रिणा सह। चकर्षेव गुणैर्बद्ध्वा जनं पुरनिवासिनम्।।

bāṣpēṇa pihitaṅ dīnaṅ rāmaḥ saumitriṇā saha. cakarṣēva guṇairbaddhvā janaṅ puranivāsinam৷৷

ते द्विजास्त्रिविधं वृद्धा ज्ञानेन वयसौजसा। वयः प्रकम्पशिरसो दूरादूचुरिदं वचः।।

tē dvijāstrividhaṅ vṛddhā jñānēna vayasaujasā. vayaḥ prakampaśirasō dūrādūcuridaṅ vacaḥ৷৷

वहन्तो जवना रामं भो भो जात्यास्तुरङ्गमाः। निवर्तध्वं न गन्तव्यं हिता भवत भर्तरि।।

vahantō javanā rāmaṅ bhō bhō jātyāsturaṅgamāḥ. nivartadhvaṅ na gantavyaṅ hitā bhavata bhartari৷৷

कर्णवन्ति हि भूतानि विशेषेण तुरङ्गमाः। यूयं तस्मान्निवर्तध्वं याचनां प्रतिवेदिताः।।

karṇavanti hi bhūtāni viśēṣēṇa turaṅgamāḥ. yūyaṅ tasmānnivartadhvaṅ yācanāṅ prativēditāḥ৷৷

धर्मतः स विशुद्धात्मा वीरः शुभदृढव्रतः। उपवाह्यस्तु वो भर्ता नापवाह्यः पुराद्वनम्।।

dharmataḥ sa viśuddhātmā vīraḥ śubhadṛḍhavrataḥ. upavāhyastu vō bhartā nāpavāhyaḥ purādvanam৷৷

एवमार्तप्रलापांस्तान् वृद्धान् प्रलपतो द्विजान्। अवेक्ष्य सहसा रामो रथादवततार ह।।

ēvamārtapralāpāṅstān vṛddhān pralapatō dvijān. avēkṣya sahasā rāmō rathādavatatāra ha৷৷

पद्भ्यामेव जगामाथ ससीत स्सहलक्ष्मणः। सन्निकृष्टपदन्यासो रामो वनपरायणः।।

padbhyāmēva jagāmātha sasīta ssahalakṣmaṇaḥ. sannikṛṣṭapadanyāsō rāmō vanaparāyaṇaḥ৷৷

द्विजातींस्तु पदातींस्तान् रामश्चारित्रवत्सलः। न शशाक घृणाचक्षुः परिमोक्तुं रथेन सः।।

dvijātīṅstu padātīṅstān rāmaścāritravatsalaḥ. na śaśāka ghṛṇācakṣuḥ parimōktuṅ rathēna saḥ৷৷

गच्छन्तमेव तं दृष्ट्वा रामं सम्भ्रान्तचेतसः। ऊचुः परमसन्तप्ता रामं वाक्यमिदं द्विजाः।।

gacchantamēva taṅ dṛṣṭvā rāmaṅ sambhrāntacētasaḥ. ūcuḥ paramasantaptā rāmaṅ vākyamidaṅ dvijāḥ৷৷

ब्राह्मण्यं सर्वमेतत्त्वां ब्रह्मण्यमनुगच्छति। द्विजस्कन्धाधिरूढास्त्वामग्नयोऽप्यनुयान्त्यमी।।

brāhmaṇyaṅ sarvamētattvāṅ brahmaṇyamanugacchati. dvijaskandhādhirūḍhāstvāmagnayō.pyanuyāntyamī৷৷

वाजपेयसमुत्थानि छत्राण्येतानि पश्य नः। पृष्ठतोऽनुप्रयातानि मेघानिव जलात्यये।।

vājapēyasamutthāni chatrāṇyētāni paśya naḥ. pṛṣṭhatō.nuprayātāni mēghāniva jalātyayē৷৷

अनवाप्तातपत्रस्य रश्मिसन्तापितस्य ते। एभिश्छायां करिष्यामः स्वैश्छत्रैर्वाजपेयिकैः।।

anavāptātapatrasya raśmisantāpitasya tē. ēbhiśchāyāṅ kariṣyāmaḥ svaiśchatrairvājapēyikaiḥ৷৷

या हि नः सततं बुद्धिर्वेदमन्त्रानुसारिणी। त्वत्कृते सा कृता वत्स वनवासानुसारिणी।।

yā hi naḥ satataṅ buddhirvēdamantrānusāriṇī. tvatkṛtē sā kṛtā vatsa! vanavāsānusāriṇī৷৷

हृदयेष्वेव तिष्ठन्ति वेदा ये नः परं धनम्। वत्स्यन्त्यपि गृहेष्वेव दाराश्चारित्ररक्षिताः।।

hṛdayēṣvēva tiṣṭhanti vēdā yē naḥ paraṅ dhanam. vatsyantyapi gṛhēṣvēva dārāścāritrarakṣitāḥ৷৷

न पुनर्निश्चयः कार्यस्त्वद्गतौ सुकृता मतिः। त्वयि धर्मव्यपेक्षे तु किं स्याद्धर्मपथे स्थितम्।।

na punarniścayaḥ kāryastvadgatau sukṛtā matiḥ. tvayi dharmavyapēkṣē tu kiṅ syāddharmapathē sthitam৷৷

याचितो नो निवर्तस्व हंसशुक्लशिरोरुहैः। शिरोभिर्निभृताचार महीपतनपांसुलैः।।

yācitō nō nivartasva haṅsaśuklaśirōruhaiḥ. śirōbhirnibhṛtācāra mahīpatanapāṅsulaiḥ৷৷

बहूनां वितता यज्ञा द्विजानां य इहागताः। तेषां समाप्तिरायत्ता तव वत्स निवर्तने।।

bahūnāṅ vitatā yajñā dvijānāṅ ya ihāgatāḥ. tēṣāṅ samāptirāyattā tava vatsa! nivartanē৷৷

भक्तिमन्ति हि भूतानि जङ्गमाजङ्गमानि च। याचमानेषु राम त्वं भक्तिं भक्तेषु दर्शय।।

bhaktimanti hi bhūtāni jaṅgamājaṅgamāni ca. yācamānēṣu rāma! tvaṅ bhaktiṅ bhaktēṣu darśaya৷৷

अनुगन्तुमशक्ता स्त्वां मूलैरुद्धतवेगिनः। उन्नता वायुवेगेन विक्रोशन्तीव पादपाः।।

anugantumaśaktā stvāṅ mūlairuddhatavēginaḥ. unnatā vāyuvēgēna vikrōśantīva pādapāḥ৷৷

निश्चेष्टाहारसञ्चारा वृक्षैकस्थानविष्ठिताः। पक्षिणोऽपि प्रयाचन्ते सर्वभूतानुकम्पिनम्।।

niścēṣṭāhārasañcārā vṛkṣaikasthānaviṣṭhitāḥ. pakṣiṇō.pi prayācantē sarvabhūtānukampinam৷৷

एवं विक्रोशतां तेषां द्विजातीनां निवर्तने। ददृशे तमसा तत्र वारयन्तीव राघवम्।।

ēvaṅ vikrōśatāṅ tēṣāṅ dvijātīnāṅ nivartanē. dadṛśē tamasā tatra vārayantīva rāghavam৷৷

ततः सुमन्त्रोऽपि रथाद्विमुच्य श्रान्तान्हयान्सम्परिवर्त्य शीघ्रम्। पीतोदकांस्तोयपरिप्लुताङ्गा नचारयद्वै तमसाविदूरे।।

tataḥ sumantrō.pi rathādvimucya śrāntānhayānsamparivartya śīghram. pītōdakāṅstōyapariplutāṅgā- nacārayadvai tamasāvidūrē৷৷