महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा। अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत्।।

mahāmātravacaḥ śrutvā rāmō daśarathaṅ tadā. abhyabhāṣata vākyaṅ tu vinayajñō vinītavat৷৷

त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः। किं कार्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः।।

tyaktabhōgasya mē rājan! vanē vanyēna jīvataḥ. kiṅ kāryamanuyātrēṇa tyaktasaṅgasya sarvataḥ৷৷

यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः। रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम्।।

yō hi dattvā dvipaśrēṣṭhaṅ kakṣyāyāṅ kurutē manaḥ. rajjusnēhēna kiṅ tasya tyajataḥ kuñjarōttamam৷৷

तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते। सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवाऽनयन्तु मे।।

tathā mama satāṅ śrēṣṭha! kiṅ dhvajinyā jagatpatē. sarvāṇyēvānujānāmi cīrāṇyēvā.nayantu mē৷৷

खनित्रपिटके चोभे समानयत गच्छतः। चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम।।

khanitrapiṭakē cōbhē samānayata gacchataḥ. caturdaśa vanē vāsaṅ varṣāṇi vasatō mama৷৷

अथ चीराणि कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम्। उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा।।

atha cīrāṇi kaikēyī svayamāhṛtya rāghavam. uvāca paridhatsvēti janaughē nirapatrapā৷৷

स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्या प्रतिगृह्य ते। सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह।।

sa cīrē puruṣavyāghraḥ kaikēyyā pratigṛhya tē. sūkṣmavastramavakṣipya munivastrāṇyavasta ha৷৷

लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे। तापसाच्छादने चैव जग्राह पितुरग्रतः।।

lakṣmaṇaścāpi tatraiva vihāya vasanē śubhē. tāpasācchādanē caiva jagrāha pituragrataḥ৷৷

अथाऽत्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी। समीक्ष्य चीरं सन्त्रस्ता पृषती वागुरामिव।।

athā.tmaparidhānārthaṅ sītā kauśēyavāsinī. samīkṣya cīraṅ santrastā pṛṣatī vāgurāmiva৷৷

सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः। कैकेयी कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा।।

sā vyapatrapamāṇēva pragṛhya ca sudurmanāḥ. kaikēyī kuśacīrē tē jānakī śubhalakṣaṇā৷৷

।। अश्रुसम्पूर्ण नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी। गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत्।।

৷৷ aśrusampūrṇa nētrā ca dharmajñā dharmadarśinī. gandharvarājapratimaṅ bhartāramidamabravīt৷৷

कथं नु चीरं बध्नन्ति मुनयो वनवासिनः। इति ह्यकुशला सीता सा मुमोह मुहुर्मुहुः।।

kathaṅ nu cīraṅ badhnanti munayō vanavāsinaḥ. iti hyakuśalā sītā sā mumōha muhurmuhuḥ৷৷

कृत्वा कण्ठे च सा चीरमेकमादाय पाणिना। तस्थौ ह्यकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा।।

kṛtvā kaṇṭhē ca sā cīramēkamādāya pāṇinā. tasthau hyakuśalā tatra vrīḍitā janakātmajā৷৷

तस्यास्तत्क्षिप्रमागम्य रामो धर्मभृतां वरः। चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम्।।

tasyāstatkṣipramāgamya rāmō dharmabhṛtāṅ varaḥ. cīraṅ babandha sītāyāḥ kauśēyasyōpari svayam৷৷

रामं प्रेक्ष्य तु सीताया बध्नन्तं चीरमुत्तमम्। अन्तःपुरगता नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम्।।

rāmaṅ prēkṣya tu sītāyā badhnantaṅ cīramuttamam. antaḥpuragatā nāryō mumucurvāri nētrajam৷৷

ऊचुश्च परमायस्ता रामं ज्वलिततेजसम्। वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे मनस्विनी।।

ūcuśca paramāyastā rāmaṅ jvalitatējasam. vatsa naivaṅ niyuktēyaṅ vanavāsē manasvinī৷৷

पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनं वनम्। तावद्दर्शनमस्या नः सफलं भवतु प्रभो।।

piturvākyānurōdhēna gatasya vijanaṅ vanam. tāvaddarśanamasyā naḥ saphalaṅ bhavatu prabhō৷৷

लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व पुत्रक। नेयमर्हति कल्याणी वस्तुं तापसवद्वने।।

lakṣmaṇēna sahāyēna vanaṅ gacchasva putraka. nēyamarhati kalyāṇī vastuṅ tāpasavadvanē৷৷

कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी। धर्मनित्यस्स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि।।

kuru nō yācanāṅ putra! sītā tiṣṭhatu bhāminī. dharmanityassvayaṅ sthātuṅ na hīdānīṅ tvamicchasi৷৷

तासामेवंविधा वाच शृण्वन् दशरथात्मजः। बबन्धैव तदा चीरं सीतया तुल्यशीलया।।

tāsāmēvaṅvidhā vāca śṛṇvan daśarathātmajaḥ. babandhaiva tadā cīraṅ sītayā tulyaśīlayā৷৷

चीरे गृहीते तु तया समीक्ष्य नृपतेर्गुरुः। निवार्य सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।।

cīrē gṛhītē tu tayā samīkṣya nṛpatērguruḥ. nivārya sītāṅ kaikēyīṅ vasiṣṭhō vākyamabravīt৷৷

अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपांसनि। वञ्चयित्वा च राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसे।।

atipravṛttē durmēdhē kaikēyi kulapāṅsani. vañcayitvā ca rājānaṅ na pramāṇē.vatiṣṭhasē৷৷

न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया शीलवर्जिते। अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम्।।

na gantavyaṅ vanaṅ dēvyā sītayā śīlavarjitē. anuṣṭhāsyati rāmasya sītā prakṛtamāsanam৷৷

आत्मा हि दारास्सर्वेषां दारसङ्ग्रहवर्तिनाम्। आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम्।।

ātmā hi dārāssarvēṣāṅ dārasaṅgrahavartinām. ātmēyamiti rāmasya pālayiṣyati mēdinīm৷৷

अथ यास्यति वैदेही वनं रामेण सङ्गता। वयमप्यनुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति।।

atha yāsyati vaidēhī vanaṅ rāmēṇa saṅgatā. vayamapyanuyāsyāmaḥ puraṅ cēdaṅ gamiṣyati৷৷

अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः। सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च सपरिच्छदम्।।

antapālāśca yāsyanti sadārō yatra rāghavaḥ. sahōpajīvyaṅ rāṣṭraṅ ca puraṅ ca saparicchadam৷৷

भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः। वने वसन्तं काकुत्स्थ मनुवत्स्यति पूर्वजम्।।

bharataśca saśatrughnaścīravāsā vanēcaraḥ. vanē vasantaṅ kākutstha manuvatsyati pūrvajam৷৷

तत श्शून्यां गतजनां वसुधां पादपै स्सह। त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता।।

tata śśūnyāṅ gatajanāṅ vasudhāṅ pādapai ssaha. tvamēkā śādhi durvṛttā prajānāmahitē sthitā৷৷

न हि तद्भविता राष्ट्रं यत्र रामो न भूपतिः। तद्वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति।।

na hi tadbhavitā rāṣṭraṅ yatra rāmō na bhūpatiḥ. tadvanaṅ bhavitā rāṣṭraṅ yatra rāmō nivatsyati৷৷

न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमर्हति। त्वयि वा पुत्रवद्वस्तुं यदि जातो महीपतेः।।

na hyadattāṅ mahīṅ pitrā bharataḥ śāstumarhati. tvayi vā putravadvastuṅ yadi jātō mahīpatēḥ৷৷

यद्यपि त्वं क्षितितलाद्गगनं चोत्पतिष्यसि। पितृर्वंशचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति।।

yadyapi tvaṅ kṣititalādgaganaṅ cōtpatiṣyasi. pitṛrvaṅśacaritrajñaḥ sō.nyathā na kariṣyati৷৷

तत्त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम्। लोके हि स न विद्येत यो न राममनुव्रतः।।

tattvayā putragardhinyā putrasya kṛtamapriyam. lōkē hi sa na vidyēta yō na rāmamanuvrataḥ৷৷

द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयी पशुव्यालमृगद्विजान्। गच्छतस्सह रामेण पादपांश्च तदुन्मुखान्।।

drakṣyasyadyaiva kaikēyī paśuvyālamṛgadvijān. gacchatassaha rāmēṇa pādapāṅśca tadunmukhān৷৷

अथोत्तमान्याभरणानि देवि देहि स्नुषायै व्यपनीय चीरम्। न चीरमस्याः प्रविधीयतेति न्यवारयत्तद्वसनं वसिष्टः।।

athōttamānyābharaṇāni dēvi! dēhi snuṣāyai vyapanīya cīram. na cīramasyāḥ pravidhīyatēti nyavārayattadvasanaṅ vasiṣṭaḥ৷৷

एकस्य रामस्य वने निवास स्त्वया वृतःकेकयराजपुत्री। विभूषितेयं प्रतिकर्मनित्या वसत्वरण्ये सह राघवेण।।

ēkasya rāmasya vanē nivāsa- stvayā vṛtaḥkēkayarājaputrī. vibhūṣitēyaṅ pratikarmanityā vasatvaraṇyē saha rāghavēṇa৷৷

यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्च सुसंवृता गच्छतु राजपुत्री। वस्त्रैश्च सर्वैस्सहितैर्विधानै र्नेयं वृता ते वरसम्प्रदाने।।

yānaiśca mukhyaiḥ paricārakaiśca susaṅvṛtā gacchatu rājaputrī. vastraiśca sarvaissahitairvidhānai rnēyaṅ vṛtā tē varasampradānē৷৷

तस्मिंस्तथा जल्पति विप्रमुख्ये गुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे। नैव स्म सीता विनिवृत्तभावा प्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा।।

tasmiṅstathā jalpati vipramukhyē gurau nṛpasyāpratimaprabhāvē. naiva sma sītā vinivṛttabhāvā priyasya bhartuḥ pratikārakāmā৷৷