वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च। अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः।।

vasiṣṭhaḥ purataḥ kṛtvā dārāndaśarathasya ca. abhicakrāma taṅ dēśaṅ rāmadarśanatarṣitaḥ৷৷

राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति। ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम्।।

rājapatnyaśca gacchantyō mandaṅ mandākinīṅ prati. dadṛśu statra tat tīrthaṅ rāmalakṣmaṇasēvitam৷৷

कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता। सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः।।

kausalyā bāṣpapūrṇēna mukhēna pariśuṣyatā. sumitrāmabravīddīnā yāścānyā rājayōṣitaḥ৷৷

इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्। वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः।।

idaṅ tēṣāmanāthānāṅ kliṣṭamakliṣṭakarmaṇām. vanē prākkalanaṅ tīrthaṅ yē tē nirviṣayīkṛtāḥ৷৷

इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः। स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।

ita ssumitrē! putrastē sadā jalamatandritaḥ. svayaṅ harati saumitrirmama putrasya kāraṇāt৷৷

जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः। भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः।।

jaghanyamapi tē putraḥ kṛtavānnatu garhitaḥ. bhrāturyadarthasahitaṅ sarvaṅ ta dvihitaṅ guṇaiḥ৷৷

अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः। नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु।।

adyāya mapi tē putraḥ klēśānā matathōcitaḥ. nīcānarthasamācāraṅ sajjaṅ karma pramuñcatu৷৷

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले। पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना।।

dakṣiṇāgrēṣu darbhēṣu sā dadarśa mahītalē. pituriṅgudipiṇyākaṅ nyastamāyatalōcanā৷৷

तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा। उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः।।

taṅ bhūmau piturārtēna nyastaṅ rāmēṇa vīkṣya sā. uvāca dēvī kausalyā sarvā daśarathastriyaḥ৷৷

इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः। राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि।।

idamikṣvākunāthasya rāghavasya mahātmanaḥ. rāghavēṇa piturdattaṅ paśyataitadyathāvidhi৷৷

तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः। नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम्।।

tasya dēvasamānasya pārthivasya mahātmanaḥ. naitadaupayikaṅ manyē bhuktabhōgasya bhōjanam৷৷

चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः। कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः।।

caturantāṅ mahīṅ bhuktvā mahēndrasadṛśō vibhuḥ. kathamiṅgudipiṇyākaṅ sa bhuktē vasudhādhipaḥ৷৷

अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा। यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान्।।

atō duḥkhataraṅ lōkē na kiñcitpratibhāti mā. yatra rāmaḥ piturdadyādiṅgudikṣōdamṛddhimān৷৷

रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे। कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा।।

rāmēṇēṅgudipiṇyākaṅ piturdattaṅ samīkṣya mē. kathaṅ duḥkhēna hṛdayaṅ na sphōṭati sahasradhā৷৷

श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा। यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः।।

śrutistu khalviyaṅ satyā laukikī pratibhāti mā. yadannaḥ puruṣō bhavati tadannāstasya dēvatāḥ৷৷

एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा। ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम्।।

ēvamārtāṅ sapatnyastā jagmurāśvāsya tāṅ tadā. dadṛśuścāśramē rāmaṅ svargacyutamivāmaram৷৷

सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः। आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः।।

sarvabhōgaiḥ parityaktaṅ rāmaṅ samprēkṣya mātaraḥ. ārtā mumucuraśrūṇi sasvaraṅ śōkakarśitāḥ৷৷

तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान्। मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः।।

tāsāṅ rāmassamutthāya jagrāha caraṇān śubhān. mātrūṇāṅ manujavyāghrassarvāsāṅ satyasaṅgaraḥ৷৷

ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः। प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः।।

tāḥ pāṇibhi ssukhasparśairmṛdvaṅgulitalai śśubhaiḥ. pramamārjū rajaḥ pṛṣṭhādrāmasyāyatalōcanāḥ৷৷

सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः। अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम्।।

saumitrirapi tā ssarvā mātṛssamprēkṣya duḥkhitaḥ. abhyavādayatāsaktaṅ śanai rāmādanantaram৷৷

यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः। वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे।।

yathā rāmē tathā tasminsarvā vavṛtirē striyaḥ. vṛttiṅ daśarathājjātē lakṣmaṇē śubhalakṣaṇē৷৷

सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता। श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता।।

sītā.pi caraṇāṅstāsāmupasaṅgṛhya duḥkhitā. śvaśrūṇāmaśrupūrṇākṣī sā babhūvāgrataḥ sthitā৷৷

तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा। वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।

tāṅ pariṣvajya duḥkhārtāṅ mātā duhitaraṅ yathā. vanavāsakṛśāṅ dīnāṅ kausalyā vākyamabravīt৷৷

विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च। रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने।।

vidēharājasya sutā snuṣā daśarathasya ca. rāmapatnī kathaṅ duḥkhaṅ samprāptā nirjanē vanē৷৷

पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्। काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।

padmamātapasantaptaṅ parikliṣṭamivōtpalam. kāñcanaṅ rajasā dhvastaṅ kliṣṭaṅ candramivāmbudaiḥ৷৷

।। मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्। भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।

৷৷ mukhaṅ tē prēkṣya māṅ śōkō dahatyagnirivā.śrayam. bhṛśaṅ manasi vaidēhi! vyasanāraṇisambhavaḥ৷৷

ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः। पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः।।

bruvantyāmēvamārtāyāṅ jananyāṅ bharatāgrajaḥ. pādāvāsādya jagrāha vasiṣṭhasya ca rāghavaḥ৷৷

पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः। प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः।।

purōhitasyāgnisamasya vai tadā bṛhaspatērindramivāmarādhipaḥ. pragṛhya pādau susamṛddhatējasassahaiva tēnōpavivēśa rāghavaḥ৷৷

ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः। जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम्।।

tatō jaghanyaṅ sahitai ssamantribhiḥ purapradhānaiśca sahaiva sainikaiḥ. janēna dharmajñatamēna dharmavānupōpaviṣṭō bharata stadā.grajam৷৷

उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम्। श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम्।।

upōpaviṣṭa stu tadā sa vīryavāṅstapasvivēṣēṇa samīkṣya rāghavam. śriyā jvalantaṅ bharataḥ kṛtāñjaliryathā mahēndraḥ prayataḥ prajāpatim৷৷

किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति। इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।

kimēṣa vākyaṅ bharatō.dya rāghavaṅ praṇamya satkṛtya ca sādhu vakṣyati. itīva tasyāryajanasya tattvatō babhūva kautūhalamuttamaṅ tadā৷৷

स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः। वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः।।

sa rāghava ssatyadhṛti śca lakṣmaṇō mahānubhāvō bharata śca dhārmikaḥ. vṛtāḥ suhṛdbhi śca virējuradhvarē yathā sadasyai ssahitāstrayō.gnayaḥ৷৷