एवं तु पूजनं कृत्वा मया प्रोक्तः पितामहः । आज्ञापय प्रभो क्षिप्रं कः प्रयोगः प्रयुज्यताम्

evaM tu pUjanaM kR^itvA mayA proktaH pitAmahaH | Aj~nApaya prabho kShipraM kaH prayogaH prayujyatAm

ततोऽस्म्युक्तो भगवता योजयामृतमन्थनम् । एतदुत्साहजननं सुरप्रीतिकरं तथा

tato.asmyukto bhagavatA yojayAmR^itamanthanam | etadutsAhajananaM suraprItikaraM tathA

योऽयं समवकारस्तु धर्मकामार्थसाधकः । मया प्राग्ग्रथितो विद्वन्स प्रयोगः प्रयुज्यताम्

yo.ayaM samavakArastu dharmakAmArthasAdhakaH | mayA prAggrathito vidvansa prayogaH prayujyatAm

तस्मिन्समवकारे तु प्रयुक्ते देवदानवाः । हृष्टाः समभवन्सर्वे कर्मभावानुदर्शनात्

tasminsamavakAre tu prayukte devadAnavAH | hR^iShTAH samabhavansarve karmabhAvAnudarshanAt

कस्यचित्वथ कालस्य मामाहाम्बुजसम्भवः नाट्यं सन्दर्शयामोऽद्य त्रिनेत्राय महात्मने

kasyachitvatha kAlasya mAmAhAmbujasambhavaH nATyaM sandarshayAmo.adya trinetrAya mahAtmane

ततः सार्धं सुरैर्गत्वा वृषभाङ्कनिवेशनम् । समभ्यर्च्य शिवं पश्चादुवाचेदं पितामहः

tataH sArdhaM surairgatvA vR^iShabhA~Nkaniveshanam | samabhyarcya shivaM pashchAduvAchedaM pitAmahaH

मया समवाकरस्तु योऽयं सृष्टः सुरोत्तम । श्रवणे दर्शने चास्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

mayA samavAkarastu yo.ayaM sR^iShTaH surottama | shravaNe darshane chAsya prasAdaM kartumarhasi

पश्याम इति देवेशो द्रुहिणं वाक्यमब्रवीत् । ततो मामाह भगवान् सज्जो भव महामते

pashyAma iti devesho druhiNaM vAkyamabravIt | tato mAmAha bhagavAn sajjo bhava mahAmate

ततो हिमवतः पृष्ठे नानानागसमाकुले । बहुभूतगणाकीर्णे रम्यकन्दरनिर्ज़्हरे

tato himavataH pR^iShThe nAnAnAgasamAkule | bahubhUtagaNAkIrNe ramyakandaranirzhare

पूर्वरङ्गः कृतः पूर्वं तत्रायं द्विजसत्तमाः । तथा त्रिपुरदाहश्च डिमसंज्ञः प्रयोजितः

pUrvara~NgaH kR^itaH pUrvaM tatrAyaM dvijasattamAH | tathA tripuradAhashcha Dimasa.nj~naH prayojitaH

ततो भूतगणा हृष्टाः कर्नभावानुकीर्तनात् । महादेवश्च सुप्रीतः पितामहमथाब्रवीत्

tato bhUtagaNA hR^iShTAH karnabhAvAnukIrtanAt | mahAdevashcha suprItaH pitAmahamathAbravIt

अहो नाट्यमिदं सम्यक् त्वया सृष्टं महामते । यशस्यं च शुभार्थं च पुण्यं बुद्धिविवर्धनम्

aho nATyamidaM samyak tvayA sR^iShTaM mahAmate | yashasyaM cha shubhArthaM cha puNyaM buddhivivardhanam

मयापीदं स्मृतं नृत्यं सन्ध्याकालेषु नृत्यता । नानाकरणसंयुक्तैरङ्गहारैर्विभूषितम्

mayApIdaM smR^itaM nR^ityaM sandhyAkAleShu nR^ityatA | nAnAkaraNasaMyuktaira~NgahArairvibhUShitam

पूर्वरङ्गविधावस्मिंस्त्वया सम्यक्प्रयोज्यताम् । वर्धमानकयोगेषु गीतेष्वासारितेषु च

pUrvara~NgavidhAvasmiMstvayA samyakprayojyatAm | vardhamAnakayogeShu gIteShvAsAriteShu cha

महागीतेषु चैवार्थान्सम्यगेवाभिनेष्यसि । यश्चायं पूर्वरङ्गस्तु त्वया शुद्धः प्रयोजितः

mahAgIteShu chaivArthAnsamyagevAbhineShyasi | yashchAyaM pUrvara~Ngastu tvayA shuddhaH prayojitaH

एभिर्विमिश्रितश्चायं चित्रो नाम भविष्यति । श्रुत्वा महेश्वरवचः प्रत्युक्तस्तु स्वयंभुवा

ebhirvimishritashchAyaM chitro nAma bhaviShyati | shrutvA maheshvaravachaH pratyuktastu svayaMbhuvA

प्रयोगमङ्गहाराणामाचक्ष्व सुरसत्तम । ततस्तण्डुं समाहूय प्रोक्तवान् भुवनेश्वरः

prayogama~NgahArANAmAchakShva surasattama | tatastaNDuM samAhUya proktavAn bhuvaneshvaraH

प्रयोगमङ्गहाराणामाचक्ष्व भरताय वै । ततो ये तण्डुना प्रोक्तास्त्वङ्गहारा महात्मना

prayogama~NgahArANAmAchakShva bharatAya vai | tato ye taNDunA proktAstva~NgahArA mahAtmanA

तान्वः करणसंयुक्तान्व्याख्यास्यामि सरेचकान् । स्थिरहस्तोऽङ्गहारस्तु तथा पर्यस्तकः स्मृतः

tAnvaH karaNasaMyuktAnvyAkhyAsyAmi sarechakAn | sthirahasto.a~NgahArastu tathA paryastakaH smR^itaH

सूचिविद्धस्तथा चैव ह्यपविद्धस्तथैव च । आक्षिप्तकोऽथ विज्ञेयस्तथा चोद्धट्टितः स्मृतः

sUchividdhastathA chaiva hyapaviddhastathaiva cha | AkShiptako.atha vij~neyastathA choddhaTTitaH smR^itaH

विष्कम्भश्चैव सम्प्रोक्तस्तथा चैवापराजितः । विष्कम्भापसृतश्चैअव मत्ताक्रीडस्तथैव च

viShkambhashchaiva samproktastathA chaivAparAjitaH | viShkambhApasR^itashchaiava mattAkrIDastathaiva cha

स्वस्तिको रेचितश्चैव पार्श्वस्वस्तिक एव च । वृश्चिकापसृतः प्रोक्तो भ्रमरश्च तथापरः

svastiko rechitashchaiva pArshvasvastika eva cha | vR^ishchikApasR^itaH prokto bhramarashcha tathAparaH

मत्तस्खलितकश्चैव मदाद्विलसितस्तथा । गतिमण्डलको ज्ञेयः परिच्छिन्नस्तथैव च

mattaskhalitakashchaiva madAdvilasitastathA | gatimaNDalako j~neyaH paricChinnastathaiva cha

परिवृत्तचितोऽथ स्यात्तथा वैशाखरेचितः । परावृत्तोऽथ विज्ञेयस्तथा चैवाप्यलातकः

parivR^ittachito.atha syAttathA vaishAkharechitaH | parAvR^itto.atha vij~neyastathA chaivApyalAtakaH

पार्श्वच्छेदोऽथ सम्प्रोक्तो विद्युद्भ्रान्तस्तथैव च । ऊरूद्वृत्तस्तथा चैव स्यादालीढस्तथैव च

pArshvacChedo.atha samprokto vidyudbhrAntastathaiva cha | UrUdvR^ittastathA chaiva syAdAlIDhastathaiva cha

रेचितश्चापि विज्ञेयस्तथैवाच्छुरितः स्मृतः । आक्षिप्तरेचितश्चैव सम्भ्रान्तश्च तथापरः

rechitashchApi vij~neyastathaivAcChuritaH smR^itaH | AkShiptarechitashchaiva sambhrAntashcha tathAparaH

अपसर्पस्तु विज्ञेयस्तथा चार्धनिकुट्टकः । द्वात्रिंशदेते सम्प्रोक्ता अङ्गहारास्तु नामतः

apasarpastu vij~neyastathA chArdhanikuTTakaH | dvAtriMshadete samproktA a~NgahArAstu nAmataH

एतेषां तु प्रवक्ष्यामि प्रयोगं करणाश्रयम् । हस्तपादप्रचारश्च यथा योज्यः प्रयोक्तृभिः

eteShAM tu pravakShyAmi prayogaM karaNAshrayam | hastapAdaprachArashcha yathA yojyaH prayoktR^ibhiH

अङ्गहारेषु वक्ष्यामि करणेषु च वै द्विजाः । सर्वेषामङ्गहाराणां निष्पत्तिः करणैर्यतः

a~NgahAreShu vakShyAmi karaNeShu cha vai dvijAH | sarveShAma~NgahArANAM niShpattiH karaNairyataH

तान्यतः सम्प्रवक्ष्यामि नामतः कर्मतस्तथा । हस्तपादसमायोगो नृत्यस्य करणं भवेत्

tAnyataH sampravakShyAmi nAmataH karmatastathA | hastapAdasamAyogo nR^ityasya karaNaM bhavet

द्वे नृत्तकरणे चैव भवतो नृत्तमातृका । द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिर्वाप्यङ्गहारस्तु मातृभिः

dve nR^ittakaraNe chaiva bhavato nR^ittamAtR^ikA | dvAbhyAM tribhishchaturbhirvApya~NgahArastu mAtR^ibhiH

त्रिभिः कलापकं चैव चतुर्भिः षण्डकं भवेत् । पञ्चैव करणानि स्युः सङ्घातक इति स्मृतः

tribhiH kalApakaM chaiva chaturbhiH ShaNDakaM bhavet | pa~nchaiva karaNAni syuH sa~NghAtaka iti smR^itaH

षड्भिर्वा सप्तभिर्वापि अष्टभिर्नवभिस्तथा । करणैरिह संयुक्ता अङ्गहाराः प्रकीर्ताः

ShaDbhirvA saptabhirvApi aShTabhirnavabhistathA | karaNairiha saMyuktA a~NgahArAH prakIrtAH

एतेषामेव वक्ष्यामि हस्तपादविकल्पनम् । तलपुष्पपुटं पूर्वं वर्तितं वलितोरु च

eteShAmeva vakShyAmi hastapAdavikalpanam | talapuShpapuTaM pUrvaM vartitaM valitoru cha

अपविद्धं समनखं लीनं स्वस्तिकरेचितम् । मण्डलस्वस्तिकं चैव निकुट्टकमथापि च

apaviddhaM samanakhaM lInaM svastikarechitam | maNDalasvastikaM chaiva nikuTTakamathApi cha

तथैवार्धनिकुट्टं च कटिच्छिन्नं तथैव च । अर्धरेचितकं चैव वक्षःस्वस्तिकमेव च

tathaivArdhanikuTTaM cha kaTicChinnaM tathaiva cha | ardharechitakaM chaiva vakShaHsvastikameva cha

उन्मत्तं स्वस्तिकं चैव पृष्ठस्वस्तिकमेव च । दिक्स्वस्तिकमलातं च तथैव च कटीसमम्

unmattaM svastikaM chaiva pR^iShThasvastikameva cha | diksvastikamalAtaM cha tathaiva cha kaTIsamam

आक्षिप्तरेचितं चैव विक्षिप्ताक्षिप्तकं तथा । अर्धस्वस्तिकमुद्दिष्टमञ्चितं च तथापरम्

AkShiptarechitaM chaiva vikShiptAkShiptakaM tathA | ardhasvastikamuddiShTama~nchitaM cha tathAparam

भुजङ्गत्रासितं प्रोक्तमूर्ध्वजानु तथैव च । निकुञ्चितं च मत्तल्लि त्वर्धमत्तल्लि चैव हि

bhuja~NgatrAsitaM proktamUrdhvajAnu tathaiva cha | niku~nchitaM cha mattalli tvardhamattalli chaiva hi

स्याद्रेचकनिक्कुट्टं च तथा पादापविद्धकम् । वलितं घूर्णितं चैव ललितं च तथापरम्

syAdrechakanikkuTTaM cha tathA pAdApaviddhakam | valitaM ghUrNitaM chaiva lalitaM cha tathAparam

दण्डपक्षं तथा चैव भुजङ्गत्रस्तरेचितम् । नूपुरं चैव सम्प्रोक्तं तथा वैशाखरेचितम्

daNDapakShaM tathA chaiva bhuja~Ngatrastarechitam | nUpuraM chaiva samproktaM tathA vaishAkharechitam

भ्रमरं चतुरं चैव भुजङ्गाञ्चितमेव च । दण्डरेचितकं चैव तथा वृश्चिककुट्टितम्

bhramaraM chaturaM chaiva bhuja~NgA~nchitameva cha | daNDarechitakaM chaiva tathA vR^ishchikakuTTitam

कटिभ्रान्तं तथा चैव लतावृश्चिकमेव च । छिन्नं च करणं प्रोक्तं तथा वृश्चिकरेचितम्

kaTibhrAntaM tathA chaiva latAvR^ishchikameva cha | ChinnaM cha karaNaM proktaM tathA vR^ishchikarechitam

वृश्चिकं व्यंसितं चैव तथा पार्श्वनिकुट्टकम् । ललाटतिलकं क्रान्तं कुञ्चितं चक्रमण्डलम्

vR^ishchikaM vyaMsitaM chaiva tathA pArshvanikuTTakam | lalATatilakaM krAntaM ku~nchitaM chakramaNDalam

उरोमण्डलमाक्षिप्तं तथा तलविलासितम् । अर्गलं चाथ विक्षिप्तमावृत्तं दोलपादकम्

uromaNDalamAkShiptaM tathA talavilAsitam | argalaM chAtha vikShiptamAvR^ittaM dolapAdakam

विवृत्तं विनिवृत्तं च पार्श्वक्रान्तं निशुम्भितम् । विद्युत्भ्रान्तमतिक्रान्तं विवर्तितकमेव च

vivR^ittaM vinivR^ittaM cha pArshvakrAntaM nishumbhitam | vidyutbhrAntamatikrAntaM vivartitakameva cha

गजक्रीडितकं चैव तलसंस्फोटितं तथा । गरुडप्लुतकं चैव गण्डसूचि तथापरम्

gajakrIDitakaM chaiva talasaMsphoTitaM tathA | garuDaplutakaM chaiva gaNDasUchi tathAparam

परिवृत्तं समुद्दिष्टं पार्श्वजानु तथैव च । गृध्रावलीनकं चैव सन्नतं सूच्यथापि च

parivR^ittaM samuddiShTaM pArshvajAnu tathaiva cha | gR^idhrAvalInakaM chaiva sannataM sUcyathApi cha

अर्धसूचीति करणं सूचिविद्धं तथैव च । अपक्रान्तं च सम्प्रोक्तं मयूरललितं तथा

ardhasUchIti karaNaM sUchividdhaM tathaiva cha | apakrAntaM cha samproktaM mayUralalitaM tathA

सर्पितं दण्डपादं च हरिणप्लुतमेव च । प्रेङ्खोलितं नितम्बं च स्खलितं करिहस्तकम्

sarpitaM daNDapAdaM cha hariNaplutameva cha | pre~NkholitaM nitambaM cha skhalitaM karihastakam

प्रसर्पितकमुद्दिष्टं सिंहविक्रीडतं तथा । सिंहाकर्षितमुद्वृत्तं तथोपसृतमेव च

prasarpitakamuddiShTaM siMhavikrIDataM tathA | siMhAkarShitamudvR^ittaM tathopasR^itameva cha

तलसंघट्टितं चैव जनितं चावहित्थकम् । निवेशमेलकाक्रीडमूरूद्वृत्तं तथैव च

talasa.nghaTTitaM chaiva janitaM chAvahitthakam | niveshamelakAkrIDamUrUdvR^ittaM tathaiva cha

मदस्खलितकं चैव विष्णुक्रान्तमथापि च । सम्भ्रान्तमथ विष्कम्भमुद्घट्टितमथापि च

madaskhalitakaM chaiva viShNukrAntamathApi cha | sambhrAntamatha viShkambhamudghaTTitamathApi cha

वृषभक्रीडितं चैव लोलितं च तथापरम् । नागापसर्पितं चैव शकटास्यं तथैव च

vR^iShabhakrIDitaM chaiva lolitaM cha tathAparam | nAgApasarpitaM chaiva shakaTAsyaM tathaiva cha

गङ्गावतरणं चैवेत्युक्तमष्टाधिकं शतम् । अष्टोत्तरशतं ह्येतत्करणानां मयोदितम्

ga~NgAvataraNaM chaivetyuktamaShTAdhikaM shatam | aShTottarashataM hyetatkaraNAnAM mayoditam

नृत्ये युद्धे नियुद्धे च तथ गतिपरिक्रमे । गतिप्रचारे वक्ष्यामि युद्धचारीविकल्पनम्

nR^itye yuddhe niyuddhe cha tatha gatiparikrame | gatiprachAre vakShyAmi yuddhachArIvikalpanam

यत्र तत्रापि संयोज्यमाचार्यैर्नाट्यशक्तिनः । प्रायेण करणे कार्यो वामो वक्षःस्थितः करः

yatra tatrApi saMyojyamAchAryairnATyashaktinaH | prAyeNa karaNe kAryo vAmo vakShaHsthitaH karaH

चरणस्यानुगश्चापि दक्षिणस्तु भवेत्करः । हस्तपादप्रचारन्तु कटिपार्श्वोरुसंयुतम्

charaNasyAnugashchApi dakShiNastu bhavetkaraH | hastapAdaprachArantu kaTipArshvorusaMyutam

उरःपृष्ठोदरोपेतं वक्ष्यमाणं निबोधत । यानि स्थानानि याश्चार्यो नृत्यहस्तास्तथैव च

uraHpR^iShThodaropetaM vakShyamANaM nibodhata | yAni sthAnAni yAshchAryo nR^ityahastAstathaiva cha

सा मातृकेति विज्ञेया तद्योगात्करणं भवेत् । कटी कर्णसमा यत्र कोर्परांसशिरस्तथा

sA mAtR^iketi vij~neyA tadyogAtkaraNaM bhavet | kaTI karNasamA yatra korparAMsashirastathA

समुन्नतमुरश्चैव सौष्ठवं नाम तद्भवेत् । वामे पुष्पपुटः पार्श्वे पादोऽग्रतलसञ्चरः

samunnatamurashchaiva sauShThavaM nAma tadbhavet | vAme puShpapuTaH pArshve pAdo.agratalasa~ncharaH

तथा च सन्नतं पार्श्वं तलपुष्पपुटं भवेत् । कुञ्चितौ मणिबन्धे तु व्यावृत्तपरिवर्तितौ

tathA cha sannataM pArshvaM talapuShpapuTaM bhavet | ku~nchitau maNibandhe tu vyAvR^ittaparivartitau

हस्तौ निपतितौ चोर्वोर्वर्तितं करणं तु तत् । शुकतुण्डौ यदा हस्तौ व्यावृत्तपरिवर्तितौ

hastau nipatitau chorvorvartitaM karaNaM tu tat | shukatuNDau yadA hastau vyAvR^ittaparivartitau

उरू च वलितौ यस्मिन्वलितोरुकमुच्यते । आवर्त्य शुकतुण्डाख्यमूरुपृष्ठे निपातयेत्

urU cha valitau yasminvalitorukamucyate | Avartya shukatuNDAkhyamUrupR^iShThe nipAtayet

वामहतश्च वक्षःस्थोऽप्यपविद्धं तु तद्भवेत् । श्लिष्टौ समनखौ पदौ करौ चापि प्रलिम्बितौ

vAmahatashcha vakShaHstho.apyapaviddhaM tu tadbhavet | shliShTau samanakhau padau karau chApi pralimbitau

देहः स्वाभाविको यत्र भवेत्समनखं तु तत् । पताकाञ्जलि वक्षःस्थं प्रसारितशिरोधरम्

dehaH svAbhAviko yatra bhavetsamanakhaM tu tat | patAkA~njali vakShaHsthaM prasAritashirodharam

निहञ्चितांसकूटं च तल्लिनं करणं स्मृतम् । स्वस्तिकौ रेचिताविद्धौ विश्लिष्टौ कटिसंश्रितौ

niha~nchitAMsakUTaM cha tallinaM karaNaM smR^itam | svastikau rechitAviddhau vishliShTau kaTisaMshritau

यत्र तत्करणं ज्ञेयं बुधैः स्वस्तिकरेचितम् । स्वस्तिकौ तु करौ कृत्वा प्राङ्गमुखोर्ध्वतलौ समौ

yatra tatkaraNaM j~neyaM budhaiH svastikarechitam | svastikau tu karau kR^itvA prA~Ngamukhordhvatalau samau

तथा च मण्डलं स्थानं मण्डलस्वस्तिकं तु तत् । निकुट्टितौ यदा हस्तौ स्वबाहुशिरसोऽन्तरे

tathA cha maNDalaM sthAnaM maNDalasvastikaM tu tat | nikuTTitau yadA hastau svabAhushiraso.antare

पादौ निकुट्टितौ चैव ज्ञेयं तत्तु निकुट्टकम् । अञ्चितौ बाहुशिरसि हस्तस्त्वभिमुखाङ्गुलिः

pAdau nikuTTitau chaiva j~neyaM tattu nikuTTakam | a~nchitau bAhushirasi hastastvabhimukhA~NguliH

निकुञ्चितार्धयोगेन भवेदर्थनिकुट्टकम् । पर्यायशः कटिश्छिन्ना बाह्वोः शिरसि पल्लवौ

niku~nchitArdhayogena bhavedarthanikuTTakam | paryAyashaH kaTishChinnA bAhvoH shirasi pallavau

पुनःपुनश्च करणं कटिच्छिनं तु तद्भवेत् । अपविद्धकरः सूच्या पादश्चैव निकुट्टितः

punaHpunashcha karaNaM kaTicChinaM tu tadbhavet | apaviddhakaraH sUcyA pAdashchaiva nikuTTitaH

संन्नतं यत्र पार्श्वं च तद्भवेअर्धरेचितम् । स्वस्तिकौ चरणौ यत्र करौ वक्षसि रेचितौ

sa.nnnataM yatra pArshvaM cha tadbhaveardharechitam | svastikau charaNau yatra karau vakShasi rechitau

निकुञ्चितं तथा वक्षो वक्षस्स्वस्तिकमेव तत् । आञ्चितेन तु पादेन रेचितौ तु करौ यदा

niku~nchitaM tathA vakSho vakShassvastikameva tat | A~nchitena tu pAdena rechitau tu karau yadA

उन्मतं करणं तत्तु विज्ञेयं नृत्यकोविदैः । हस्ताभ्यामथ पादाभ्यां भवतः स्वस्तिकौ यदा

unmataM karaNaM tattu vij~neyaM nR^ityakovidaiH | hastAbhyAmatha pAdAbhyAM bhavataH svastikau yadA

तत्स्वस्तिकमिति प्रोक्तं करणं करणार्थिभिः । विक्षिप्ताक्षिप्तबाहुभ्यां स्वस्तिकौ चरणौ यदा

tatsvastikamiti proktaM karaNaM karaNArthibhiH | vikShiptAkShiptabAhubhyAM svastikau charaNau yadA

अपक्रान्तार्धसूचिभ्यां तत्पृष्ठस्वस्तिकं भवेत् । पार्श्वयोरग्रतश्चैव यत्र श्लिष्टः करो भवेत्

apakrAntArdhasUchibhyAM tatpR^iShThasvastikaM bhavet | pArshvayoragratashchaiva yatra shliShTaH karo bhavet

स्वस्तिकौ हस्तपादाभ्यां तद्दिक्स्वस्तिकमुच्यते । अलातं चरणं कृत्वा व्यंसयेद्दक्षिणं करम्

svastikau hastapAdAbhyAM taddiksvastikamucyate | alAtaM charaNaM kR^itvA vyaMsayeddakShiNaM karam

ऊर्ध्वजानुक्रमं कुर्यादलातकमिति स्मृतम् । स्वस्तिकापसृतः पादः करौ नाभिकटिस्थितौ

UrdhvajAnukramaM kuryAdalAtakamiti smR^itam | svastikApasR^itaH pAdaH karau nAbhikaTisthitau

पार्श्वमुद्वाहितं चैव करणं तत्कटीसमम् । हस्तौ हृदि भवेद्वामः सव्यश्चाक्षिप्तरेचितः

pArshvamudvAhitaM chaiva karaNaM tatkaTIsamam | hastau hR^idi bhavedvAmaH savyashchAkShiptarechitaH

रेचितश्चापविद्धश्च तत्स्यादाक्षिप्तरेचितम् । विक्षिप्तं हस्तपादं च तसैवाक्षेपणं पुनः

rechitashchApaviddhashcha tatsyAdAkShiptarechitam | vikShiptaM hastapAdaM cha tasaivAkShepaNaM punaH

यत्र तत्करणं ज्ञेयं विक्षिप्ताक्षिप्तप्तकं द्विजाः । स्वस्तिकौ चरणौ कृत्वा करिहस्तं च दक्षिणम्

yatra tatkaraNaM j~neyaM vikShiptAkShiptaptakaM dvijAH | svastikau charaNau kR^itvA karihastaM cha dakShiNam

वक्षस्थाने तथा वाममर्धस्वस्तिकमादिशेत् । व्यावृत्तपरिवृत्तस्तु स एव तु करो यदा

vakShasthAne tathA vAmamardhasvastikamAdishet | vyAvR^ittaparivR^ittastu sa eva tu karo yadA

अञ्चितो नासिकाग्रे तु तदञ्चितमुदाहृतम् । कुञ्चितं पादमुत्क्षिप्य त्र्यश्रमूरुं विवर्तयेत्

a~nchito nAsikAgre tu tada~nchitamudAhR^itam | ku~nchitaM pAdamutkShipya tryashramUruM vivartayet

कटिजानुविवर्ताच्च भुजङ्गत्रासितं भवेत् । कुञ्चितं पादमुत्क्षिप्य जनुस्तनसमं न्यसेत्

kaTijAnuvivartAccha bhuja~NgatrAsitaM bhavet | ku~nchitaM pAdamutkShipya janustanasamaM nyaset

प्रयोगवशगौ हस्तावूर्ध्वजानु प्रकीर्तितम् । वृश्चिकं चरणं कृत्वा करं पार्श्वे निकुञ्चयेत्

prayogavashagau hastAvUrdhvajAnu prakIrtitam | vR^ishchikaM charaNaM kR^itvA karaM pArshve niku~nchayet

नासाग्रे दक्षिणं चैव ज्ञेयं तत्तु निकुञ्चितम् । वामदक्षिणपादाभ्यां घूर्णमानोपसर्पणैः

nAsAgre dakShiNaM chaiva j~neyaM tattu niku~nchitam | vAmadakShiNapAdAbhyAM ghUrNamAnopasarpaNaiH

उद्वेष्टितापविद्धैश्च हस्तैर्मत्तल्ल्युदाहृतम् । स्स्खलितापसृतौ पादौ वामहस्तश्च रेचितः

udveShTitApaviddhaishcha hastairmattallyudAhR^itam | sskhalitApasR^itau pAdau vAmahastashcha rechitaH

सव्यहस्तः कटिस्थः स्यादर्धमत्तल्लि तत्स्मृतम् । रेचितो दक्षिणो हस्तः पादः सव्यो निकुट्टितः

savyahastaH kaTisthaH syAdardhamattalli tatsmR^itam | rechito dakShiNo hastaH pAdaH savyo nikuTTitaH

दोला चैव भवेद्वामस्तद्रेचितनिकुट्टितम् । कार्यौ नाभितटे हस्तौ प्राङ्मुखौ खटकामुखौ

dolA chaiva bhavedvAmastadrechitanikuTTitam | kAryau nAbhitaTe hastau prA~Nmukhau khaTakAmukhau

सूचीविद्धावपक्रान्तौ पादौ पादापविद्धके । अपविद्धो भवेद्धस्तः सूचीपादस्तथैअव च

sUchIviddhAvapakrAntau pAdau pAdApaviddhake | apaviddho bhaveddhastaH sUchIpAdastathaiava cha

तथा त्रिकं विवृत्तं च वलितं नाम तद्भवेत् । वर्तिताघूर्णितः सव्यो हस्तो वामश्च दोलितः

tathA trikaM vivR^ittaM cha valitaM nAma tadbhavet | vartitAghUrNitaH savyo hasto vAmashcha dolitaH

स्वस्तिकापसृतः पादः करणं घूर्णितं तु तत् । करिहस्तो भवेद्वामो दक्षिणश्च विवर्तितः

svastikApasR^itaH pAdaH karaNaM ghUrNitaM tu tat | karihasto bhavedvAmo dakShiNashcha vivartitaH

बहुशः कुट्टितः पदो ज्ञेयं तल्ललितं बुधैः । ऊर्ध्वजानुं विधायाथ तस्योपरि लतां न्यसेत्

bahushaH kuTTitaH pado j~neyaM tallalitaM budhaiH | UrdhvajAnuM vidhAyAtha tasyopari latAM nyaset

दण्ड्पक्षं तत्प्रोक्तं कर्णं नृत्यवेदिभिः । भुजङ्गत्रासितं कृत्वा यत्रोभावपि रेचितौ

daNDpakShaM tatproktaM karNaM nR^ityavedibhiH | bhuja~NgatrAsitaM kR^itvA yatrobhAvapi rechitau

वामपार्श्वस्थ्तौ हस्तौ भुजङ्गत्रस्तरेचितम् । त्रिकं सुवलितं कृत्वा लतारेचितकौ करौ

vAmapArshvasthtau hastau bhuja~Ngatrastarechitam | trikaM suvalitaM kR^itvA latArechitakau karau

नूपुर्श्च तथा पादः करण्E नूपुरे न्यसेत् । रेचितौ हस्तपादौ च कटी ग्रीवा च रेचिता

nUpurshcha tathA pAdaH karaNE nUpure nyaset | rechitau hastapAdau cha kaTI grIvA cha rechitA

वैशाखस्थानकेनैतद्भवेवैशाखरेचितम् । आक्षिप्तः स्वस्तिकः पादः करौ चोद्वेष्टितौ तथा

vaishAkhasthAnakenaitadbhavevaishAkharechitam | AkShiptaH svastikaH pAdaH karau chodveShTitau tathA

त्रिकस्य वलनाच्चैव ज्ञेयं भ्रमरकं तु तत् । अञ्चितः स्यात्करो वामः सव्यश्चतुर एव तु

trikasya valanAcchaiva j~neyaM bhramarakaM tu tat | a~nchitaH syAtkaro vAmaH savyashchatura eva tu

दक्षिणः कुट्टितः पादश्चतुरं तत्प्रकीर्तितम् । भुजङ्गत्रासितः पादो दक्षिणो रेचितः करः

dakShiNaH kuTTitaH pAdashchaturaM tatprakIrtitam | bhuja~NgatrAsitaH pAdo dakShiNo rechitaH karaH

लताख्यश्च करो वामो भुजङ्गाञ्चितकं भवेत् । विक्षिप्तं हस्तपादं तु समन्ताद्यत्र दण्डवत्

latAkhyashcha karo vAmo bhuja~NgA~nchitakaM bhavet | vikShiptaM hastapAdaM tu samantAdyatra daNDavat

रेच्यते तद्धि करणं ज्ञेयं दण्डकरेचितम् । वृश्चिकं चरणं कृत्वा द्वावप्यथ निकुट्टितौ

recyate taddhi karaNaM j~neyaM daNDakarechitam | vR^ishchikaM charaNaM kR^itvA dvAvapyatha nikuTTitau

विधातव्यौ करौ तत्तु ज्ञेयं वृश्चिककुट्टितम् । सूचिं कृत्वापविद्धं च दक्षिणं चरणं न्यसेत्

vidhAtavyau karau tattu j~neyaM vR^ishchikakuTTitam | sUchiM kR^itvApaviddhaM cha dakShiNaM charaNaM nyaset

रेचिता च कटिर्यत्र कटिभ्रान्तं तदुच्यते । अञ्चितः पृष्ठतः पादः कुञ्चितोर्ध्वतलाङ्गुलिः

rechitA cha kaTiryatra kaTibhrAntaM taduchyate | a~nchitaH pR^iShThataH pAdaH ku~nchitordhvatalA~NguliH

लताख्यश्च करो वामस्तल्लतावृश्चिकं भवेत् । अलपद्मः कटीदेशे छिन्ना पर्यायशः कटी

latAkhyashcha karo vAmastallatAvR^ishchikaM bhavet | alapadmaH kaTIdeshe ChinnA paryAyashaH kaTI

कटीच्छिन्नं ततश्चैव भ्रमरः स तु संज्ञितः । मतल्लिकरणं कृत्वा करमावर्त्य दक्षिणम्

kaTIchChinnaM tatashchaiva bhramaraH sa tu sa.nj~nitaH | matallikaraNaM kR^itvA karamAvartya dakShiNam

रेचितौ विप्रकीर्णौ च करौ वृश्चिकरेचितम् । बाहुशीर्षाञ्चितौ हस्तौ पादः पृष्ठाञ्चितस्तथा

rechitau viprakIrNau cha karau vR^ishchikarechitam | bAhushIrShA~nchitau hastau pAdaH pR^iShThA~nchitastathA

दूरसन्नतपृष्ठं च वृश्चिकं तत्प्रकीर्तितम् । आलीढं स्थानकं यत्र करौ वक्षसि रेचितौ

dUrasannatapR^iShThaM cha vR^ishchikaM tatprakIrtitam | AlIDhaM sthAnakaM yatra karau vakShasi rechitau

ऊर्ध्वाधो विप्रकीर्णौ च व्यंसितं करणं तु तत् । हस्तौ तु स्वस्तिकौ पार्श्वे तथा पादो निकुट्टितः

UrdhvAdho viprakIrNau cha vyaMsitaM karaNaM tu tat | hastau tu svastikau pArshve tathA pAdo nikuTTitaH

यत्र तत्करणं ज्ञेयं बुधैः पार्श्वनिकुट्टितम् । वृश्चिकं चरणं कृत्वा पादस्याङ्गुष्ठकेन तु

yatra tatkaraNaM j~neyaM budhaiH pArshvanikuTTitam | vR^ishchikaM charaNaM kR^itvA pAdasyA~NguShThakena tu

ललाटे तिलकं कुर्याल्ललाटतिलकं तु तत् । पृष्ठतः कुञ्चितं कृत्वा व्यतिक्रान्तक्रमं ततः

lalATe tilakaM kuryAllalATatilakaM tu tat | pR^iShThataH ku~nchitaM kR^itvA vyatikrAntakramaM tataH

आक्षिप्तौ च करौ कार्यौ क्रान्तके करणे द्विजाः । आद्यः पादो नतः कार्यः सव्यहस्तश्च कुञ्चितः

AkShiptau cha karau kAryau krAntake karaNe dvijAH | AdyaH pAdo nataH kAryaH savyahastashcha ku~nchitaH

उत्तानो वामपार्श्वस्थस्तत्कुञ्चितमुदाहृतम् । प्रलम्बिताभ्यां बाहुभ्यां यद्गात्रेणानतेन च

uttAno vAmapArshvasthastatku~nchitamudAhR^itam | pralambitAbhyAM bAhubhyAM yadgAtreNAnatena cha

अभ्यन्तरापविद्धः स्यात्तज्ज्ञेयं चक्रमण्डलम् । स्वस्तिकापसृतौ पादावपविद्धक्रमौ यदा

abhyantarApaviddhaH syAttajj~neyaM chakramaNDalam | svastikApasR^itau pAdAvapaviddhakramau yadA

उरोमण्डलकौ हस्तावुरोमण्डलिकस्तु तत् । आक्षिप्तं हस्तपादं च क्रियते यत्र वेगतः

uromaNDalakau hastAvuromaNDalikastu tat | AkShiptaM hastapAdaM cha kriyate yatra vegataH

आक्षिओतं नाम करणं विज्ञेयं तत्द्विजोत्तमाः । ऊर्ध्वाङ्गुलितलः पादः पार्श्वेनोर्ध्वं प्रसारितः

AkShiotaM nAma karaNaM vij~neyaM tat.hdvijottamAH | UrdhvA~NgulitalaH pAdaH pArshvenordhvaM prasAritaH

प्रकुर्यादञ्चिततलौ हस्तौ तलविलासिते । पृष्ठतः प्रसृतः पादौ द्वौ तालावर्धमेव च

prakuryAda~nchitatalau hastau talavilAsite | pR^iShThataH prasR^itaH pAdau dvau tAlAvardhameva cha

तस्येव चानुगो हस्तः पुरतस्त्वर्गलं तु तत् । विक्षिप्तं हस्तपादं च पृष्ठतः पार्श्वतोऽपि वा

tasyeva chAnugo hastaH puratastvargalaM tu tat | vikShiptaM hastapAdaM cha pR^iShThataH pArshvato.api vA

एकमार्गगतं यत्र तद्विक्षिप्तमुदाहृतम् । प्रसार्य कुञ्चितं पादं पुनरावर्तयेत् द्रुतम्

ekamArgagataM yatra tadvikShiptamudAhR^itam | prasArya ku~nchitaM pAdaM punarAvartayet drutam

प्रयोगवशगौ हस्तौ तदावर्तमुदाहृतम् । कुञ्चितं पादमुत्क्षिप्य पार्श्वात्पार्श्वं तु डोलयेत्

prayogavashagau hastau tadAvartamudAhR^itam | ku~nchitaM pAdamutkShipya pArshvAtpArshvaM tu Dolayet

प्रयोगवशगौ हस्तौ डोलापादं तदुच्यते । आक्षिप्तं हस्तपादं च त्रिकं चैव विवर्तयेत्

prayogavashagau hastau DolApAdaM taduchyate | AkShiptaM hastapAdaM cha trikaM chaiva vivartayet

रेचितौ च तथा हस्तौ विवृत्ते करणे द्विजाः । सूचीविद्धं विधायाथ त्रिकं तु विनिवर्तयेत्

rechitau cha tathA hastau vivR^itte karaNe dvijAH | sUchIviddhaM vidhAyAtha trikaM tu vinivartayet

करौ च रेचितौ कार्यौ विनिवृत्ते द्विजोत्तमः । पार्श्वक्रान्तक्रमं कृत्वा पुरस्तादथ पातयेत्

karau cha rechitau kAryau vinivR^itte dvijottamaH | pArshvakrAntakramaM kR^itvA purastAdatha pAtayet

प्रयोगवशगौ हस्तौ पार्श्वक्रान्तं तदुच्यते । पृष्ठतः कुञ्चितः पादौ वक्षश्चैव समुन्नतम्

prayogavashagau hastau pArshvakrAntaM taduchyate | pR^iShThataH ku~nchitaH pAdau vakShashchaiva samunnatam

तिलके च करः स्थाप्यस्तन्निस्तम्भितमुच्यते । पृष्ठतो वलितं पादं शिरोघृष्टं प्रसारयेत्

tilake cha karaH sthApyastannistambhitamuchyate | pR^iShThato valitaM pAdaM shiroghR^iShTaM prasArayet

सर्वतो मण्डलाविद्धं विद्युद्भ्रान्तं तदुच्यते । अतिक्रान्तक्रमं कृत्वा पुरस्तात्सम्प्रसारयेत्

sarvato maNDalAviddhaM vidyudbhrAntaM taduchyate | atikrAntakramaM kR^itvA purastAtsamprasArayet

प्रयोगवशगौ हस्तावतिक्रान्ते प्रकीर्तितौ । आक्षिप्तं हस्तपादं च त्रिकं चैव विवर्तितम्

prayogavashagau hastAvatikrAnte prakIrtitau | AkShiptaM hastapAdaM cha trikaM chaiva vivartitam

द्वितीयो रेचितो हस्तो विवर्तितकमेव तत् । कर्णेऽञ्चितः करो वामो लताहस्तश्च दक्षिणः

dvitIyo rechito hasto vivartitakameva tat | karNe.a~nchitaH karo vAmo latAhastashcha dakShiNaH

दोलापादस्तथा चैव गजक्रीडितकं भवेत् । द्रुतमुत्क्षिप्य चरणं पुरस्तादथ पातयेत्

dolApAdastathA chaiva gajakrIDitakaM bhavet | drutamutkShipya charaNaM purastAdatha pAtayet

तलसंस्फोटितौ हस्तौ तलसंस्फोटिते मतौ । पृष्ठप्रसारितः पादः लतारेचितकौ करौ

talasaMsphoTitau hastau talasaMsphoTite matau | pR^iShThaprasAritaH pAdaH latArechitakau karau

समुन्नतं शिरश्चैव गरुडप्लुतकं भवेत् । सूचिपादो नतं पार्श्वमेको वक्षःस्थितः करः

samunnataM shirashchaiva garuDaplutakaM bhavet | sUchipAdo nataM pArshvameko vakShaHsthitaH karaH

द्वितीयश्चाञ्चितो गण्डे गण्डसूची तदुच्यते , ऊर्ध्वापवेष्टितौ हस्तौ सूचीपादो विवर्तितः

dvitIyashchA~nchito gaNDe gaNDasUchI taduchyate , UrdhvApaveShTitau hastau sUchIpAdo vivartitaH

परिवृत्तत्रिकं चैव परिवृत्तं तदुच्यते । एकः समस्थितः पाद ऊरुपृष्ठे स्थितोऽपरः

parivR^ittatrikaM chaiva parivR^ittaM taduchyate | ekaH samasthitaH pAda UrupR^iShThe sthito.aparaH

मुष्टिहस्तश्च वक्षःस्थः पार्श्वजानु तदुच्यते । पृष्ठप्रसारितः पादः किञ्चितञ्चित जानुकः

muShTihastashcha vakShaHsthaH pArshvajAnu taduchyate | pR^iShThaprasAritaH pAdaH ki~nchita~nchita jAnukaH

यत्र प्रसारितो बाहू तत्स्यात् गृध्रावलीनकम् । उत्प्लुत्य चरणौ कार्यावग्रतः स्वस्तिकस्थितौ

yatra prasArito bAhU tatsyAt gR^idhrAvalInakam | utplutya charaNau kAryAvagrataH svastikasthitau

सन्नतौ च तथा हस्तौ सन्नतं तदुदाहृतम् । कुञ्चितं पादमुत्क्षिप्य कुर्यादग्रस्थितं भुवि

sannatau cha tathA hastau sannataM tadudAhR^itam | ku~nchitaM pAdamutkShipya kuryAdagrasthitaM bhuvi

प्रयोगवशगौ हस्तौ सा सूची परिकीर्तिता । अलपद्मः शिरोहस्तः सूचीपादश्च दक्षिणः

prayogavashagau hastau sA sUchI parikIrtitA | alapadmaH shirohastaH sUchIpAdashcha dakShiNaH

यत्र तत्करणं ज्ञेअयमर्धसूचीति नामतः । पादसूच्या यदा पादो द्वितीयस्तु प्रविध्यते

yatra tatkaraNaM j~neayamardhasUchIti nAmataH | pAdasUchyA yadA pAdo dvitIyastu pravidhyate

कटिवक्षःस्थितौ हस्तौ सूचीविधं तदुच्यते । कृत्वोरुवलितं पादमपक्रान्तक्रमं न्यसेत्

kaTivakShaHsthitau hastau sUchIvidhaM taduchyate | kR^itvoruvalitaM pAdamapakrAntakramaM nyaset

प्रयोगवशगौ हस्तवपक्रान्तं तदुच्यते । वृश्चिकं चरणं कृत्वा रेचितौ च तथा करौ

prayogavashagau hastavapakrAntaM taduchyate | vR^ishchikaM charaNaM kR^itvA rechitau cha tathA karau

तथा त्रिकं विवृत्तं च मयूरललितं भवेत् । अञ्चितापसृतौ पादौ शिरश्च परिवाहितम्

tathA trikaM vivR^ittaM cha mayUralalitaM bhavet | a~nchitApasR^itau pAdau shirashcha parivAhitam

रेचितौ च तथा हस्तौ तत्सर्पितमुदाहृतम् । नूपुरं चरणं कृत्वा दण्डपादं प्रसारयेत्

rechitau cha tathA hastau tatsarpitamudAhR^itam | nUpuraM charaNaM kR^itvA daNDapAdaM prasArayet

क्षिप्राविद्धकरं चैव दण्डपादं तदुच्यते । अतिक्रान्तक्रमं कृत्वा समुत्प्लुत्य निपातयेत्

kShiprAviddhakaraM chaiva daNDapAdaM taduchyate | atikrAntakramaM kR^itvA samutplutya nipAtayet

जङ्घाञ्चितोपरि क्षिप्ता तद्विद्याद्धरिणप्लुतम् । (see the cluster ~NghA. A new ligature may be added to represent this cluster) डोलापादक्रमं कृत्वा समुत्प्लुत्य निपातयेत्

ja~NghA~nchitopari kShiptA tadvidyAddhariNaplutam |## (see the cluster ~NghA. A new ligature may be added to represent this cluster)## DolApAdakramaM kR^itvA samutplutya nipAtayet

परिवृत्तत्रिकं चैव तत्प्रेङ्खोलितमुच्यते । भुजावूर्ध्वविनिष्क्रान्तौ हस्तौ चाभि (धो ) मुखाङ्गुली

parivR^ittatrikaM chaiva tatpre~Nkholitamuchyate | bhujAvUrdhvaviniShkrAntau hastau chAbhi ##(##dho ##)## mukhA~NgulI

बद्धा चारी तथ चैव नितम्बे करणे भवेत् । दोलापादक्रमं कृत्वा हस्तौ तदनुगावुभौअ

baddhA chArI tatha chaiva nitambe karaNe bhavet | dolApAdakramaM kR^itvA hastau tadanugAvubhaua

रेचितौ घूर्णितौ वापि स्खलितं करणं भवेत् । एको वक्षःस्थितो हस्तः प्रोद्वेष्टिततलोऽपरः

rechitau ghUrNitau vApi skhalitaM karaNaM bhavet | eko vakShaHsthito hastaH prodveShTitatalo.aparaH

अञ्चितश्चरणश्चैव प्रयोज्यः करिहस्तके । एकस्तु रेचितो हस्तो लताख्यस्तु तथा परः

a~nchitashcharaNashchaiva prayojyaH karihastake | ekastu rechito hasto latAkhyastu tathA paraH

प्रसर्पिततलौ पादौ प्रसर्पितकमेव तत् । अलातं च पुरःकृत्वा द्वितीयं च द्रुतक्रमम्

prasarpitatalau pAdau prasarpitakameva tat | alAtaM cha puraHkR^itvA dvitIyaM cha drutakramam

हस्तौ पादानुगौ चापि सिंहविक्रीडिते स्मृतौ । पृष्ठप्रसर्पितः पादस्तथा हस्तौ निकुञ्चितौ

hastau pAdAnugau chApi siMhavikrIDite smR^itau | pR^iShThaprasarpitaH pAdastathA hastau niku~nchitau

पुनस्तथैव कर्तव्यौ सिंहाकर्ष्तके द्विजाः । आक्षिप्तहस्तमाक्षिप्तदेहमाक्षिप्तपादकम्

punastathaiva kartavyau siMhAkarShtake dvijAH | AkShiptahastamAkShiptadehamAkShiptapAdakam

अद्वृत्तगात्रमित्येतदुद्वृतां करणं स्मृतम् । आक्षिप्तचरणश्चैको हस्तौ तस्यैव चानुगौ

advR^ittagAtramityetadudvR^itAM karaNaM smR^itam | AkShiptacharaNashchaiko hastau tasyaiva chAnugau

आनतं च तथ गात्रं तयोपसृतकं भवेत् दोलापादक्रमं कृत्वा तलसङ्घट्टितौ करौ

AnataM cha tatha gAtraM tayopasR^itakaM bhavet dolApAdakramaM kR^itvA talasa~NghaTTitau karau

रेचयेच्च करं वामं तलसङ्घट्टिते सदा । एको वक्षःस्थितो हस्तो द्व्तीयश्च प्रलम्बितः

rechayechcha karaM vAmaM talasa~NghaTTite sadA | eko vakShaHsthito hasto dvtIyashcha pralambitaH

तलाग्रसंस्थितः पादो जनिते करणे भवेत् । जनितं करणं कृत्वा हस्तौ चाभिमुखाङ्गुली

talAgrasaMsthitaH pAdo janite karaNe bhavet | janitaM karaNaM kR^itvA hastau chAbhimukhA~NgulI

शनैर्निपतितो चैव ज्ञेयं तदवहित्थकम् । करौ वक्षःस्थितौ कार्यावुरौ निर्भुग्नमेव च

shanairnipatito chaiva j~neyaM tadavahitthakam | karau vakShaHsthitau kAryAvurau nirbhugnameva cha

मण्डलस्थानकं चैव निवेशं करणं तु तत् । तलसञ्चरपादाभ्यामुत्प्लुत्य पतनं भवेत्

maNDalasthAnakaM chaiva niveshaM karaNaM tu tat | talasa~ncharapAdAbhyAmutplutya patanaM bhavet

संनतं वलितं गात्रमेलकाक्रीडितं तु तत् । करमावृत्तकरणमूरुपृष्ठेऽञ्चितं न्यसेत्

sa.nnataM valitaM gAtramelakAkrIDitaM tu tat | karamAvR^ittakaraNamUrupR^iShThe.a~nchitaM nyaset

जङ्घाञ्चिता तथोद्वृत्ता ह्यूरूद्वृत्तं तु तद्भवेत् । करौ प्रलम्बितौ कार्यो शिरश्च परिवाहितम्

ja~NghA~nchitA tathodvR^ittA hyUrUdvR^ittaM tu tadbhavet | karau pralambitau kAryo shirashcha parivAhitam

पादौ च वलिताविध्दौअ मदस्खलितके द्विजाः । पुरः प्रसारितः पादः कुञ्चितो गगनोन्मुखः

pAdau cha valitAvidhdaua madaskhalitake dvijAH | puraH prasAritaH pAdaH ku~nchito gaganonmukhaH

करौ च रेचितौ यत्र विष्णुक्रान्तं तदुच्यते । करमावर्तितं कृत्वा ह्यूरुपृष्ठे निकुञ्चयेत्

karau cha rechitau yatra viShNukrAntaM taduchyate | karamAvartitaM kR^itvA hyUrupR^iShThe niku~nchayet

ऊरुश्चैव तथाविद्धः सम्भ्रान्तं करणं तु तत् । अपविद्धः करः सूच्या पादश्चैव निकुट्टितः

Urushchaiva tathAviddhaH sambhrAntaM karaNaM tu tat | apaviddhaH karaH sUchyA pAdashchaiva nikuTTitaH

वक्षःस्थश्च करो वामो विष्कम्भे करणे भवेत् । पादावुद्धट्टितौ कार्यौ तलसङ्घट्टितौ करौ

vakShaHsthashcha karo vAmo viShkambhe karaNe bhavet | pAdAvuddhaTTitau kAryau talasa~NghaTTitau karau

नतश्च पार्श्वं कर्तव्यं बुधैरुद्धट्टिते सदा । प्रयुज्यालातकं पूर्वं हस्तौ चापि हि रेचयेत्

natashcha pArshvaM kartavyaM budhairuddhaTTite sadA | prayujyAlAtakaM pUrvaM hastau chApi hi rechayet

कुञ्चितावञ्चितौ चैव वृषभक्रीडिते सदा । रेचितावञ्चितौ हस्तौ लोलितं वर्तितं शिरः

ku~nchitAva~nchitau chaiva vR^iShabhakrIDite sadA | rechitAva~nchitau hastau lolitaM vartitaM shiraH

उभयोःपार्श्वयोर्यत्र तल्लोलितमुदाहृतम् । स्वस्तिकापसृतौ पादौ शिरश्च परिवाहितम्

ubhayoHpArshvayoryatra tallolitamudAhR^itam | svastikApasR^itau pAdau shirashcha parivAhitam.h

रेचितौ च तथा हस्तौ स्यातां नागापसर्पिते । निषण्णाङ्गस्तु चरणं प्रसार्य तलसञ्चरम्

rechitau cha tathA hastau syAtAM nAgApasarpite | niShaNNA~Ngastu charaNaM prasArya talasa~ncharam

उद्वाहितमुरः कृत्वा शकटास्यं प्रयोजयेत् । ऊर्ध्वाङ्गुलितलौ पादौ त्रिपताकावधोमुखौ

udvAhitamuraH kR^itvA shakaTAsyaM prayojayet | UrdhvA~Ngulitalau pAdau tripatAkAvadhomukhau

हस्तौ शिरस्सन्नतं च गङ्गावतरणं त्विति । यानि स्थानानि याश्चार्यो व्यायामे कथितानि तु

hastau shirassannataM cha ga~NgAvataraNaM tviti | yAni sthAnAni yAshchAryo vyAyAme kathitAni tu

पादप्रचारस्त्वेषां तु करणानामयं भवेत् । ये चापि नृत्तहस्तास्तु गदिता नृत्तकर्मणि

pAdaprachArastveShAM tu karaNAnAmayaM bhavet | ye chApi nR^ittahastAstu gaditA nR^ittakarmaNi

तेषां समासतो योगः करणेषु विभाव्यते । प्रायेण करणे कार्यो वामो वक्षःस्थितः करः

teShAM samAsato yogaH karaNeShu vibhAvyate | prAyeNa karaNe kAryo vAmo vakShaHsthitaH karaH

चरणश्चानुगश्चापि दक्षिणस्तु भवेत्करः । चार्यश्चैव तु याः प्रोक्ता नृत्तहस्तास्तथैव च

charaNashchAnugashchApi dakShiNastu bhavetkaraH | chAryashchaiva tu yAH proktA nR^ittahastAstathaiva cha

सा मातृकेति विज्ञेया तद्भेदात्करणानि तु । अष्टोत्तरशतं ह्येतत्करणानां मयोदितम्

sA mAtR^iketi vij~neyA tadbhedAtkaraNAni tu | aShTottarashataM hyetatkaraNAnAM mayoditam

अतः परं प्रवक्ष्यामि ह्यङ्गहारविकल्पनम् । प्रसार्योत्क्षिप्य च करौ समपादं प्रयोजयेत्

ataH paraM pravakShyAmi hya~NgahAravikalpanam | prasAryotkShipya cha karau samapAdaM prayojayet

व्यंसितापसृतं सव्यं हस्तमूर्ध्वं प्रसारयेत् । प्रत्यालीढं ततः कुर्यात् तथैव च निकुट्टकम्

vyaMsitApasR^itaM savyaM hastamUrdhvaM prasArayet | pratyAlIDhaM tataH kuryAt tathaiva cha nikuTTakam

ऊरूद्वृत्तं ततः कुर्यादक्षिप्तं स्वस्तिकं ततः । नितम्बं करि हस्तं च कटिच्छिन्नं च योगतः

UrUdvR^ittaM tataH kuryAdakShiptaM svastikaM tataH | nitambaM kari hastaM cha kaTichChinnaM cha yogataH

स्थिरहस्तो भवेदेष त्वङ्गहारो हरप्रियः । तलपुष्पापविद्धे द्वे वर्तितं संनिकुट्टिकम्

sthirahasto bhavedeSha tva~NgahAro harapriyaH | talapuShpApaviddhe dve vartitaM sa.nnikuTTikam

ऊरूद्वृत्तं तथाक्षिप्तमुरोमण्डलमेव च । नितम्बं करिहस्तं च कटिच्छिन्नं तथैव च

UrUdvR^ittaM tathAkShiptamuromaNDalameva cha | nitambaM karihastaM cha kaTichChinnaM tathaiva cha

एष पर्यस्तको नाम ह्यङ्गहारो हरोद्भवः । अलपल्लवसूचीं च कृत्वा विक्षिप्तमेव च

eSha paryastako nAma hya~NgahAro harodbhavaH | alapallavasUchIM cha kR^itvA vikShiptameva cha

करिहस्तं कटिच्छिन्नं सूचीविद्धो भवेदयम् । अपविद्धं तु करणं सूचीविद्धं तथैव च

karihastaM kaTichChinnaM sUchIviddho bhavedayam | apaviddhaM tu karaNaM sUchIviddhaM tathaiva cha

उद्वेष्टितेन हस्तेन त्रिकं तु परिवर्तयेत् । उरोमण्डलकौ हस्तौ कटिच्छिन्नं तथैव च

udveShTitena hastena trikaM tu parivartayet | uromaNDalakau hastau kaTichChinnaM tathaiva cha

अपविद्धोऽङ्गहाराश्च विज्ञेयोऽयं प्रयोक्तृभिः । करणं नूपुरं कृत्वा विक्षिप्तालातके पुनः

apaviddho.a~NgahArAshcha vij~neyo.ayaM prayoktR^ibhiH | karaNaM nUpuraM kR^itvA vikShiptAlAtake punaH

पुनराक्षिप्तकं कुर्यादुरोमण्डलकं तथा । नितम्बं करिहस्तं च कटिच्छिन्नं तथैव च

punarAkShiptakaM kuryAduromaNDalakaM tathA | nitambaM karihastaM cha kaTichChinnaM tathaiva cha

आक्षिप्तकः स विज्ञेयो ह्यङ्गहारः प्रयोक्तृभिः । उद्वेष्टितापविद्धस्तु करः पादो निकुट्टितः

AkShiptakaH sa vij~neyo hya~NgahAraH prayoktR^ibhiH | udveShTitApaviddhastu karaH pAdo nikuTTitaH

पुनस्तैनैव योगेन वामपार्श्वे भवेदथ । उरोमण्डलकौ हस्तौ नितम्बं करिहस्तकम् ॥ १८६ कर्तव्यं सकटिच्छिन्नं नृत्ये तूद्धट्टिते सदा । पर्यायोद्वेष्टितौ हस्तौ पादौ चैव निकुट्टितौ

punastainaiva yogena vAmapArshve bhavedatha | uromaNDalakau hastau nitambaM karihastakam || 186 kartavyaM sakaTichChinnaM nR^itye tUddhaTTite sadA | paryAyodveShTitau hastau pAdau chaiva nikuTTitau

कुञ्चितावञ्चितौअ चैव ह्यूरूद्वृत्तं तथैव च । चतुरश्रं करं कृत्वा पादेन च निकुट्टकम्

ku~nchitAva~nchitaua chaiva hyUrUdvR^ittaM tathaiva cha | chaturashraM karaM kR^itvA pAdena cha nikuTTakam

भुजङ्गत्रासितं चैव करं चोद्विष्टितं पुनः । परिच्छिन्नं च कर्तव्यं त्रिकं भ्रमरकेण तु

bhuja~NgatrAsitaM chaiva karaM chodviShTitaM punaH | parichChinnaM cha kartavyaM trikaM bhramarakeNa tu

करिहस्तं कटिच्छिन्नं विष्कम्भे परिकीर्तितम् । दण्डपादं करं चैव विक्षिप्याक्षिप्य चैव हि

karihastaM kaTichChinnaM viShkambhe parikIrtitam | daNDapAdaM karaM chaiva vikShipyAkShipya chaiva hi

व्यंसितं वामहस्तं च सह पादेन सर्पयेत् । निकुट्टकद्वयं कार्यमाक्षिप्तं मण्डलोरसि

vyaMsitaM vAmahastaM cha saha pAdena sarpayet | nikuTTakadvayaM kAryamAkShiptaM maNDalorasi

करिहस्तं कटिच्छिन्नं कर्तव्यमपराजिते । कुट्टितं करणं कृत्वा भुजङ्गत्रासितं तथा

karihastaM kaTichChinnaM kartavyamaparAjite | kuTTitaM karaNaM kR^itvA bhuja~NgatrAsitaM tathA

रेचितेन तु हस्तेन पताकं हस्तमादिशेत् । आक्षिप्तकं प्रयुञ्जीत ह्युरोमण्डलकं तथा

rechitena tu hastena patAkaM hastamAdishet | AkShiptakaM prayu~njIta hyuromaNDalakaM tathA

लताख्यं सकटकच्छिन्नं विष्कम्भापसृते भवेत् । त्रिकं सुवलितं कृत्वा नूपुरं करणं तथा

latAkhyaM sakaTakachChinnaM viShkambhApasR^ite bhavet | trikaM suvalitaM kR^itvA nUpuraM karaNaM tathA

भुजङ्गत्रासितं सव्यं तथा वैशाखरेचितम् । आक्षिप्तकं ततः कृत्वा परिच्छिन्नं तथैव च

bhuja~NgatrAsitaM savyaM tathA vaishAkharechitam | AkShiptakaM tataH kR^itvA parichChinnaM tathaiva cha

बाह्यभ्रमरकं कुर्यादुरोमण्डलमेव च । नितम्बं करिहस्तं च कटिच्छिन्नं तथैव च

bAhyabhramarakaM kuryAduromaNDalameva cha | nitambaM karihastaM cha kaTichChinnaM tathaiva cha

मत्ताक्रीडो भवेदेष ह्यङ्गहारो हरप्रियः । रेचितं हस्तपादं च कृत्वा वृश्चिकमेव च

mattAkrIDo bhavedeSha hya~NgahAro harapriyaH | rechitaM hastapAdaM cha kR^itvA vR^ishchikameva cha

पुनस्तेनैव योगेन वृश्चिकं सम्प्रयोजयेत् । निकुट्टकं तथा चैव सव्यासव्यकृतं क्रमात्

punastenaiva yogena vR^ishchikaM samprayojayet | nikuTTakaM tathA chaiva savyAsavyakR^itaM kramAt

लताख्यः सकटिच्छेदो भवेत्स्वस्तिकरेचिते । पार्श्वे तु स्वस्तिकं बद्ध्वा कार्यं त्वथ निकुट्टकम्

latAkhyaH sakaTichChedo bhavetsvastikarechite | pArshve tu svastikaM bad.hdhvA kAryaM tvatha nikuTTakam

द्वितीयस्य च पार्श्वस्य विधिः स्याद्यमेव हि । ततश्च करमावर्त्य ह्यूरूपृष्ठे निपातयेत्

dvitIyasya cha pArshvasya vidhiH syAdyameva hi | tatashcha karamAvartya hyUrUpR^iShThe nipAtayet

ऊरूद्वृत्तं ततः कुर्यादाक्षिप्तं पुनरेव हि । नितम्बं करिहस्तं च कटिच्छिन्नं तथैव च

UrUdvR^ittaM tataH kuryAdAkShiptaM punareva hi | nitambaM karihastaM cha kaTichChinnaM tathaiva cha

पार्श्वस्वस्तिक इत्येष ह्यङ्गहारः प्रकीर्तितः । वृश्चिकं करणं कृत्वा लताख्यं हस्तमेव च

pArshvasvastika ityeSha hya~NgahAraH prakIrtitaH | vR^ishchikaM karaNaM kR^itvA latAkhyaM hastameva cha

तमेव च करं भूयो नासाग्रे सन्निकुञ्चयेत् । तमेवोद्वेष्टितं कृत्वा नितम्बं परिवर्तयेत्

tameva cha karaM bhUyo nAsAgre sanniku~nchayet | tamevodveShTitaM kR^itvA nitambaM parivartayet

करिहस्तं कटिच्छिन्नं वृश्चिकापसृते भवेत् । कृत्वा नूपुरपादं तु तथाक्षिप्तकमेव च

karihastaM kaTichChinnaM vR^ishchikApasR^ite bhavet | kR^itvA nUpurapAdaM tu tathAkShiptakameva cha

परिच्छिन्नं च कर्तव्यं सूचीपादं तथैव च । नितम्बं करिहस्तं चाप्युरोमण्डलकं तथा

parichChinnaM cha kartavyaM sUchIpAdaM tathaiva cha | nitambaM karihastaM chApyuromaNDalakaM tathA

कपोलस्य प्रदेशे तु कार्यं सम्यङ्निकुञ्चितम् अपविद्धं द्रुतं चैव तलसंस्फोटसंयुतम्

kapolasya pradeshe tu kAryaM samya~Nniku~nchitam apaviddhaM drutaM chaiva talasaMsphoTasaMyutam

करिहस्तं कटिच्छिन्नं मत्तस्खलितके भवेत् । दोलैः करैः प्रचलितैः स्वस्तिकापसृतैः पदैः

karihastaM kaTichChinnaM mattaskhalitake bhavet | dolaiH karaiH prachalitaiH svastikApasR^itaiH padaiH

अञ्चितैर्वलितैर्हस्तैस्तलसङ्घट्टितैस्तथा । निकुट्टितं च कर्तव्यमूरूद्वृतं तथैव च

a~nchitairvalitairhastaistalasa~NghaTTitaistathA | nikuTTitaM cha kartavyamUrUdvR^itaM tathaiva cha

करिहस्तं कटिच्छिन्नं मदाद्विलसिते भवेत् । मण्डलं स्थानकं कृत्वा तथा हस्तौ च रेचितौ

karihastaM kaTichChinnaM madAdvilasite bhavet | maNDalaM sthAnakaM kR^itvA tathA hastau cha rechitau

उद्घट्टितेन पादेन मत्तल्लिकरणं भवेत् । आक्षिप्तं करणं चैव ह्युरोमण्डलमेव च

udghaTTitena pAdena mattallikaraNaM bhavet | AkShiptaM karaNaM chaiva hyuromaNDalameva cha

कटिच्छिन्नं तथा चैव भवेत्तु गतिमण्डले । समपादं प्रयुज्याथ परिच्छिन्नं त्वनन्तरम्

kaTichChinnaM tathA chaiva bhavettu gatimaNDale | samapAdaM prayujyAtha parichChinnaM tvanantaram

आविद्धेन तु पादेन बाह्यभ्रमरकं तथा । वामसूच्या त्वतिक्रान्तं भुजङ्गत्रासितं तथा

Aviddhena tu pAdena bAhyabhramarakaM tathA | vAmasUchyA tvatikrAntaM bhuja~NgatrAsitaM tathA

करिहस्तं कटिच्छिन्नं परिच्छिन्ने विधीयते । शिरसस्तूपरि स्थाप्यौ स्वस्तिअकौ विच्युतौ करौ

karihastaM kaTichChinnaM parichChinne vidhIyate | shirasastUpari sthApyau svastiakau vichyutau karau

ततः सव्यं करं चापि गात्रमानम्य रेचयेत् । पुनरुत्थापयेत्तत्र गात्रमुन्नम्य रेचितम्

tataH savyaM karaM chApi gAtramAnamya rechayet | punarutthApayettatra gAtramunnamya rechitam

लताख्यौ च करौ कृत्वा वृश्चिकं सम्प्रयोजयेत् । रेचितं करिहस्तं च भुजङ्गत्रासितं तथा

latAkhyau cha karau kR^itvA vR^ishchikaM samprayojayet | rechitaM karihastaM cha bhuja~NgatrAsitaM tathA

आक्षिप्तकं प्रयुञ्जीत स्वस्तिकं पादमेव च । पराङ्ग्मुखविधिर्भूय एवमेव भवेदिह

AkShiptakaM prayu~njIta svastikaM pAdameva cha | parA~NgmukhavidhirbhUya evameva bhavediha

करिहस्तं कटिच्छिन्नं परिवृत्तकरेचिती । रेचितौ सह गात्रेण ह्यपविद्धौ करौ यदा

karihastaM kaTichChinnaM parivR^ittakarechitee | rechitau saha gAtreNa hyapaviddhau karau yadA

पुनस्तेनैव देशेन गात्रमुन्नम्य रेचयेत् । कुर्यान्नूपुरपादं च भुजङ्गत्रासितं तथा

punastenaiva deshena gAtramunnamya rechayet | kuryAnnUpurapAdaM cha bhuja~NgatrAsitaM tathA

रेचितं मण्डलं चैव बाहुशीर्षे निकुञ्चयेत् । ऊरूद्वृत्तं तथाक्षिप्तमुरोमण्डलमेव च

rechitaM maNDalaM chaiva bAhushIrShe niku~nchayet | UrUdvR^ittaM tathAkShiptamuromaNDalameva cha

करिहस्तं कटिच्छिन्नं कुर्याद्वैशाखरेचिते । आद्यं तु जनितं कृत्वा पादमेकं प्रसारयेत्

karihastaM kaTichChinnaM kuryAdvaishAkharechite | AdyaM tu janitaM kR^itvA pAdamekaM prasArayet

तथैवालातकं कुर्यात् त्रिकं तु परिवर्तयेत् । अञ्चितं वामहस्तं च गण्डदेशे निकुट्टयेत्

tathaivAlAtakaM kuryAt trikaM tu parivartayet | a~nchitaM vAmahastaM cha gaNDadeshe nikuTTayet

कटिच्छिन्नं तथा चैव परावृत्ते प्रयोजयेत् । स्वस्तिकं करणं कृत्वा व्यंसितौ च करौ पुनः

kaTichChinnaM tathA chaiva parAvR^itte prayojayet | svastikaM karaNaM kR^itvA vyaMsitau cha karau punaH

अलातकं प्रयुञ्जीत ह्यूर्ध्वजानु निकुञ्चितम् । अर्धसूची च विक्षिप्तमुद्वृत्ताक्षिप्तके तथा

alAtakaM prayu~njIta hyUrdhvajAnu niku~nchitam | ardhasUchI cha vikShiptamudvR^ittAkShiptake tathA

करिहस्तं कटिच्छिन्नमङ्गहारे ह्यलातके । निकुट्य वक्षसि करावूर्ध्वजानु प्रयोजयेत्

karihastaM kaTichChinnama~NgahAre hyalAtake | nikuTya vakShasi karAvUrdhvajAnu prayojayet

आक्षिप्तस्वस्तिकं कृत्वा त्रिकं तु परिवर्तयेत् । उरोमण्डलकौ हस्तौ नितम्बं करिहस्तकम्

AkShiptasvastikaM kR^itvA trikaM tu parivartayet | uromaNDalakau hastau nitambaM karihastakam

कटिच्छिन्नं तथा चैव पार्श्वच्छेदे विधीयते । सूचीवामपदं दध्याद्विद्युद्भ्रान्तं च दक्षिणम्

kaTichChinnaM tathA chaiva pArshvachChede vidhIyate | sUchIvAmapadaM dadhyAdvidyudbhrAntaM cha dakShiNam

दक्षिणेन पुनः सूची विद्युद्भ्रान्तं च वामतः । परिच्छिन्नं तथा चैव ह्यतिक्रान्तं च वामकम्

dakShiNena punaH sUchI vidyudbhrAntaM cha vAmataH | parichChinnaM tathA chaiva hyatikrAntaM cha vAmakam

लताख्यं सकटिच्छिन्नं विद्युद्भ्रान्तश्च स स्मृतः । कृत्वा नूपुरपादं तु सव्यवामौ प्रलम्बितौ

latAkhyaM sakaTichChinnaM vidyudbhrAntashcha sa smR^itaH | kR^itvA nUpurapAdaM tu savyavAmau pralambitau

करौ पार्श्वे ततस्ताभ्यां विक्षिप्तं सम्प्रयोजयेत् । ताभ्यां सूची तथा चैव त्रिकं तु परिवर्तयेत्

karau pArshve tatastAbhyAM vikShiptaM samprayojayet | tAbhyAM sUchI tathA chaiva trikaM tu parivartayet

लताख्यं सकटिच्छिन्नं कुर्तादुद्वृत्तके सदा । आलीढव्यंसितौ हस्तौ बाहुशीर्षे निकुट्टयेत्

latAkhyaM sakaTichChinnaM kurtAdudvR^ittake sadA | AlIDhavyaMsitau hastau bAhushIrShe nikuTTayet

नूपुरश्चरणो वामस्तथालातश्च दक्षिणः । तेनैवाक्षिप्तकं कुर्यादुरोमण्डलकौ करौ

nUpurashcharaNo vAmastathAlAtashcha dakShiNaH | tenaivAkShiptakaM kuryAduromaNDalakau karau

करिहस्तं कटिच्छिन्नमालीढे सम्प्रयोजयेत् । हस्तं तु रेचितं कृत्वा पार्श्वमानस्य रेचयेत्

karihastaM kaTichChinnamAlIDhe samprayojayet | hastaM tu rechitaM kR^itvA pArshvamAnasya rechayet

पुनस्तेनैव योगेन गात्रमानस्य रेचयेत् । रेचितं करणं कार्यमुरोमण्डलमेव च

punastenaiva yogena gAtramAnasya rechayet | rechitaM karaNaM kAryamuromaNDalameva cha

कटिच्छिन्नं तु कर्तव्यमङ्गहारे तु रेचिते । नूपुरं चरणं कृत्वा त्रिकं तु परिवर्तयेत्

kaTichChinnaM tu kartavyama~NgahAre tu rechite | nUpuraM charaNaM kR^itvA trikaM tu parivartayet

व्यंसितेन तु हस्तेन त्रिकमेव विवर्तयेत् । वामं चालातकं कृत्वा सूचीमत्रैव योजयेत्

vyaMsitena tu hastena trikameva vivartayet | vAmaM chAlAtakaM kR^itvA sUchImatraiva yojayet

करिहस्तं कटिच्छिन्नं कुर्यादाच्छुरिते सदा । रेचितौ स्वस्तिकौ पादौ रेचितौ स्वस्तिकौ करौ

karihastaM kaTichChinnaM kuryAdAchChurite sadA | rechitau svastikau pAdau rechitau svastikau karau

कृत्वा विश्लेषमेवं तु तेनैव विधिना पुनः । पुनरुत्क्षेपणं चैव रेचितैरेव कारयेत्

kR^itvA vishleShamevaM tu tenaiva vidhinA punaH | punarutkShepaNaM chaiva rechitaireva kArayet

उद्वृत्ताक्षिप्तके चैव ह्युरोमण्डलमेव च । नितम्बं करिहस्तं च कटिच्छिन्नं तथैव च

udvR^ittAkShiptake chaiva hyuromaNDalameva cha | nitambaM karihastaM cha kaTichChinnaM tathaiva cha

आक्षिप्तरेचितो ह्येष करणानां विधिः स्मृतः । विक्षिप्त करणं कृत्वा हस्तपादं मुखागमम्

AkShiptarechito hyeSha karaNAnAM vidhiH smR^itaH | vikShipta karaNaM kR^itvA hastapAdaM mukhAgamam

वामसूचिसहकृतं विक्षिपेद्वामकं करम् । वक्षःस्थाने भवेत्सव्यो वलितं त्रिकमेव च

vAmasUchisahakR^itaM vikShipedvAmakaM karam | vakShaHsthAne bhavetsavyo valitaM trikameva cha

नूपुराक्षिप्तके चैव ह्यर्धस्वस्तिकमेव च । नितम्बं करिहस्तं च ह्युरोमण्डलकं तथा

nUpurAkShiptake chaiva hyardhasvastikameva cha | nitambaM karihastaM cha hyuromaNDalakaM tathA

कटिच्छिन्नं च कर्तव्यं सम्भ्रान्ते नृत्तयोक्तृभिः । अपक्रान्तक्रमं कृत्वा व्यंसितं हस्तमेव च

kaTichChinnaM cha kartavyaM sambhrAnte nR^ittayoktR^ibhiH | apakrAntakramaM kR^itvA vyaMsitaM hastameva cha

कुर्यादुद्वेष्टितं चैव ह्यर्धसूचीं तथैव च । विक्षिप्तं सकटिच्छिन्नमुद्वृत्ताक्षिप्तके तथा

kuryAdudveShTitaM chaiva hyardhasUchIM tathaiva cha | vikShiptaM sakaTichChinnamudvR^ittAkShiptake tathA

करिहस्तं कटिच्छिन्नं कर्तव्यमपसर्पिते । कृत्वा नूपुरपादं च द्रुतमाक्षिप्य च क्रमम्

karihastaM kaTichChinnaM kartavyamapasarpite | kR^itvA nUpurapAdaM cha drutamAkShipya cha kramam

पादस्य चानुगौ हस्तौ त्रिकं च परिवर्तयेत् । निकुट्य करपादं चाप्युरोमण्डलकं पुनः

pAdasya chAnugau hastau trikaM cha parivartayet | nikuTya karapAdaM chApyuromaNDalakaM punaH

करिहस्तं कटिच्छिन्नं कार्यमर्धनिकुट्टके । द्वात्रिंशदेते सम्प्रोक्ता ह्यङ्गहारा द्विजोत्तमाः

karihastaM kaTichChinnaM kAryamardhanikuTTake | dvAtriMshadete samproktA hya~NgahArA dvijottamAH

चतुरो रेचकांश्चापि गदतो मे निबोधत । पादरेचक एकः स्यात् द्वितीयः कटिरेचकः

chaturo rechakAMshchApi gadato me nibodhata | pAdarechaka ekaH syAt dvitIyaH kaTirechakaH

कररेचकस्तृतीयस्तु चतुर्थः कण्ठरेचकः । [रेचिताख्यः पृथग्भावे वलने चाभिधीयते ॥ उद्वाहनात्पृथग्भावाच्चलनाच्चापि रेचकः । पार्श्वात्पार्श्वे तु गमनं स्खलितैश्चलितैः पदैः ॥ विविधैश्चैव पादस्य पादरेचक उच्यते । त्रिकस्योद्वर्तनं चैव छटीवलनमेव च ॥ तथाऽपसर्पणं चैव कटिरेचक उच्यते । उद्वर्तनं परिक्षेपो विक्षेपः परिवर्तनम् ॥ विसर्पणं च हस्तस्य हस्तरेचक उच्यते । उद्वाहनं सन्नमनं तथा पार्श्वस्य सन्नतिः ॥ भ्रमणं चापि विज्ञेयो ग्रीवाया रेचको बुधैः । ] रेचकैरङ्गहारैश्च नृत्यन्तं वीक्ष्य शङ्करम्

kararechakastR^itIyastu chaturthaH kaNTharechakaH | udvAhanAtpR^ithagbhAvAchchalanAchchApi rechakaH | pArshvAtpArshve tu gamanaM skhalitaishchalitaiH padaiH || vividhaishchaiva pAdasya pAdarechaka uchyate | trikasyodvartanaM chaiva ChaTIvalanameva cha || tathA.apasarpaNaM chaiva kaTirechaka uchyate | udvartanaM parikShepo vikShepaH parivartanam || visarpaNaM cha hastasya hastarechaka uchyate | udvAhanaM sannamanaM tathA pArshvasya sannatiH || bhramaNaM chApi vij~neyo grIvAyA rechako budhaiH | ##]## rechakaira~NgahAraishcha nR^ityantaM vIkShya sha~Nkaram

सुकुमारप्रयोगेण नृत्यन्तीं चैव पार्वतीम् । मृदङ्गभेरीपटहैर्भाण्डडिण्डिमगोमुखैः

sukumAraprayogeNa nR^ityantIM chaiva pArvatIm | mR^ida~NgabherIpaTahairbhANDaDiNDimagomukhaiH

पणवैर्ददुरैश्चैव सर्वातोद्यैः प्रवादितैः । दक्षयज्ञे विनिहते सन्ध्याकाले महेश्वरः

paNavairdaduraishchaiva sarvAtodyaiH pravAditaiH | dakShayaj~ne vinihate sandhyAkAle maheshvaraH

नानाङ्गहारैः प्रानृत्यल्लयतालवशानुगैअः । पिण्डिबन्धांस्ततो दृष्ट्वा नन्दिभद्रमुखा गणाः

nAnA~NgahAraiH prAnR^ityallayatAlavashAnugaiaH | piNDibandhAMstato dR^iShTvA nandibhadramukhA gaNAH

चक्रुस्ते नाम पिण्डीनां बन्धमासां सलक्षणम् । ईश्वरस्येश्वरी पिण्डी नन्दिनश्चापि पट्टसी

chakruste nAma piNDInAM bandhamAsAM salakShaNam | IshvarasyeshvarI piNDI nandinashchApi paTTasI

चण्डिकाया भवेत्पिण्डी तथा वै सिंहवाहिनी । तार्क्ष्यपिण्डी भवेद्विष्णोः पद्मपिण्डी स्वयंभुवः

chaNDikAyA bhavetpiNDI tathA vai siMhavAhinI | tArkShyapiNDI bhavedviShNoH padmapiNDI svayaMbhuvaH

शक्रस्यैरावती पिण्डी झषपिण्डी तु मान्मथी । शिखिपिण्डी कुमारस्य रूपपिण्डी भवेच्छ्रियः

shakrasyairAvatI piNDI jhaShapiNDI tu mAnmathI | shikhipiNDI kumArasya rUpapiNDI bhavechChriyaH

धारापिण्डी च जाह्नव्याः पाशपिण्डी यमस्य च । वारुणी च नदीपिण्डी याक्षी स्याद्धनदस्य तु

dhArApiNDI cha jAhnavyAH pAshapiNDI yamasya cha | vAruNI cha nadIpiNDI yAkShI syAddhanadasya tu

हलपिण्डी बलस्यापि सर्पपिण्डी तु भोगिनाम् । गाणेश्वरी महापिण्डी दक्षयज्ञविमर्दिनी

halapiNDI balasyApi sarpapiNDI tu bhoginAm | gANeshvarI mahApiNDI dakShayaj~navimardinI

त्रिशूलाकृतिसंस्थाना रौद्री स्यादन्धकद्विषः । एवमन्यास्वपि तथा देवतासु यथाक्रमम्

trishUlAkR^itisaMsthAnA raudrI syAdandhakadviShaH | evamanyAsvapi tathA devatAsu yathAkramam

ध्वजभूताः प्रयोक्तव्याः पिण्डीबन्धाः सुचिह्निताः । रेचका अङ्गहाराश्च पिण्डीबन्धातस्थैव च

dhvajabhUtAH prayoktavyAH piNDIbandhAH suchihnitAH | rechakA a~NgahArAshcha piNDIbandhAtasthaiva cha

सृष्ट्वा भगवता दत्तास्तण्डवे मुनये तदा । तेनापि हि ततः सम्यग्गानभाण्डसमन्वितः

sR^iShTvA bhagavatA dattAstaNDave munaye tadA | tenApi hi tataH samyaggAnabhANDasamanvitaH

नृत्तप्रयोगः सृष्टो यः स ताण्डव इति स्मृतः । ऋषय ऊचुः - यदा प्राप्त्यर्थमर्थानां तज्ज्ञैरभिनयः कृतः

nR^ittaprayogaH sR^iShTo yaH sa tANDava iti smR^itaH | R^iShaya UchuH - yadA prAptyarthamarthAnAM tajj~nairabhinayaH kR^itaH

कस्मानृत्तं कृतं ह्येतत्कं स्वभावमपेक्षते । न गीतकार्थसम्बद्धं न चाप्यर्थस्य भावकम्

kasmAnR^ittaM kR^itaM hyetatkaM svabhAvamapekShate | na gItakArthasambaddhaM na chApyarthasya bhAvakam

कस्मान्नृत्तं कृतं ह्येतद्गीतेष्वासारितेषु च । भरतः - अत्रोच्यते न खल्वर्थं कञ्चिन्नृत्तमपेक्षते

kasmAnnR^ittaM kR^itaM hyetadgIteShvAsAriteShu cha | bharataH - atrochyate na khalvarthaM ka~nchinnR^ittamapekShate

किं तु शोभां प्रजनयेदिति नृत्तं प्रवर्तितम् । प्रायेण सर्वलोकस्य नृत्तमिष्टं स्वभावतः

kiM tu shobhAM prajanayediti nR^ittaM pravartitam | prAyeNa sarvalokasya nR^ittamiShTaM svabhAvataH

मङ्गलमिति कृत्वा च नृत्तमेतत्प्रकीर्तितम् । विवाहप्रसवावाहप्रमोदाभ्युअदयादिषु

ma~Ngalamiti kR^itvA cha nR^ittametatprakIrtitam | vivAhaprasavAvAhapramodAbhyuadayAdiShu

विनोदकारणं चेति नृत्तमेतत्प्रवर्तितम् । अतश्चैव प्रतिक्षेपाद्भूतसङ्घैः प्रवर्तिताः

vinodakAraNaM cheti nR^ittametatpravartitam | atashchaiva pratikShepAdbhUtasa~NghaiH pravartitAH

ये गीतकादौ युज्यन्ते सम्यङ्नृत्तविभागकाः। देवेन चापि सम्प्रोक्तस्तण्डुस्ताण्डवपूर्वकम्

ye gItakAdau yujyante samya~NnR^ittavibhAgakAH. devena chApi samproktastaNDustANDavapUrvakam

गीतप्रयोगमाश्रित्य नृत्तमेतत्प्रवर्त्यताम् । प्रायेण ताण्डवविधिर्देवस्तुत्याश्रयो भवेत्

gItaprayogamAshritya nR^ittametatpravartyatAm | prAyeNa tANDavavidhirdevastutyAshrayo bhavet

सुकुमारप्रयोगश्च श‍ृङ्गाररससम्भवः । तस्य तण्डुप्रयुक्तस्य ताण्डवस्य विधिक्रियाम्

sukumAraprayogashcha shR^i~NgArarasasambhavaH | tasya taNDuprayuktasya tANDavasya vidhikriyAm.h

वर्धमानकमासाद्य सम्प्रवक्ष्यमि लक्षणम् । कलानां वृद्धिमासाद्य ह्यक्षराणां च वर्धनात्

vardhamAnakamAsAdya sampravakShyami lakShaNam | kalAnAM vR^iddhimAsAdya hyakSharANAM cha vardhanAt

लयस्य वर्धनाच्चापि वर्धमानकमुच्यते । कृत्त्वा कुतपविन्यासं यथावद्द्विजसत्तमाः

layasya vardhanAchchApi vardhamAnakamuchyate | kR^ittvA kutapavinyAsaM yathAvad.hdvijasattamAH

आसारितप्रयोगस्तु ततः कार्यः प्रयोक्तृभिः । तत्र तूपोहनं कृत्त्वा तन्त्रीगानसमन्वितम्

AsAritaprayogastu tataH kAryaH prayoktR^ibhiH | tatra tUpohanaM kR^ittvA tantrIgAnasamanvitam

कार्यः प्रवेशो नर्तक्या भाण्डवाद्यसमन्वितः । विशुद्धकरणायां तु जात्यां वाद्यं प्रयोजयेत्

kAryaH pravesho nartakyA bhANDavAdyasamanvitaH | vishuddhakaraNAyAM tu jAtyAM vAdyaM prayojayet

गत्या वाद्यानुसारिण्या तस्याश्चारीं प्रयोजयेत् । वैशाखस्थानकेनेह सर्वरेचकचारिणी

gatyA vAdyAnusAriNyA tasyAshchArIM prayojayet | vaishAkhasthAnakeneha sarvarechakachAriNI

पुष्पाञ्जलिधरा भूत्वा प्रविशेद्रङ्गमण्डपम् । पुष्पाञ्जलिं विसृज्याथ रङ्गपीठं परीत्य च

puShpA~njalidharA bhUtvA pravishedra~NgamaNDapam | puShpA~njaliM visR^ijyAtha ra~NgapIThaM parItya cha

प्रणम्य देवताभ्यश्च ततोऽभिनयमाचरेत् । यत्राभिनेयं गीतं स्यात्तत्र वाद्यं न योजयेत्

praNamya devatAbhyashcha tato.abhinayamAcharet | yatrAbhineyaM gItaM syAttatra vAdyaM na yojayet

अङ्गहारप्रयोगे तु भाण्डवाद्यं विधीयते । समं रक्तं विभक्तं च स्फुटं शुद्धप्रहारजम्

a~NgahAraprayoge tu bhANDavAdyaM vidhIyate | samaM raktaM vibhaktaM cha sphuTaM shuddhaprahArajam

नृत्ताङ्गग्राहि वाद्यज्ञैर्वाद्यं योज्यं तु ताण्डवे । प्रयुज्य गीतवाद्ये तु निष्क्रामेन्नर्तकी ततः

nR^ittA~NgagrAhi vAdyaj~nairvAdyaM yojyaM tu tANDave | prayujya gItavAdye tu niShkrAmennartakI tataH

अनेनैव विधानेन प्रविशन्त्यपराः पृथक् । अन्याश्चानुक्रमेणाथ पिण्डीं बध्नन्ति याः स्त्रियः

anenaiva vidhAnena pravishantyaparAH pR^ithak | anyAshchAnukrameNAtha piNDIM badhnanti yAH striyaH

तावत्पर्यस्तकः कार्यो यावत्पिण्डी न बध्यते । पिण्डीं बद्ध्वा ततः सर्वा निष्क्रामेयुः स्त्रियस्तु ताः

tAvatparyastakaH kAryo yAvatpiNDI na badhyate | piNDIM baddhvA tataH sarvA niShkrAmeyuH striyastu tAH

पिण्डीबन्धेषु वाद्यं तु कर्तव्यमिह वादकैअः । पर्यस्तकप्रमाणेन चित्रौघकरणान्वितम्

piNDIbandheShu vAdyaM tu kartavyamiha vAdakaiaH | paryastakapramANena chitraughakaraNAnvitam

तत्रोपवाहनं भूयः कार्यं पूर्ववदेव हि । ततश्चासारितं भूयो गायनं तु प्रयोजयेत्

tatropavAhanaM bhUyaH kAryaM pUrvavadeva hi | tatashchAsAritaM bhUyo gAyanaM tu prayojayet

पूर्वेणैव विधानेन प्रविशेच्चापि नर्तकी । गीतकार्थं त्वभिनयेद् द्वितीयासारितस्य तु

pUrveNaiva vidhAnena pravishechchApi nartakI | gItakArthaM tvabhinayed dvitIyAsAritasya tu

तदेव च पुनर्वस्तु नृत्तेनापि प्रदर्शयेत् । आसारिते समाप्ते तु निष्क्रामेन्नर्तकी ततः

tadeva cha punarvastu nR^ittenApi pradarshayet | AsArite samApte tu niShkrAmennartakI tataH

पूर्ववत्प्रविशन्त्यन्याः प्रयोगः स्यात्स एव हि । एवं पदे पदे कार्यो विधिरासारितस्य तु

pUrvavatpravishantyanyAH prayogaH syAtsa eva hi | evaM pade pade kAryo vidhirAsAritasya tu

भाण्डवाद्यकृते चैव तथा गानकृतेऽपि च । एका तु प्रथमं योज्या द्वे द्वितीयं तथैव च

bhANDavAdyakR^ite chaiva tathA gAnakR^ite.api cha | ekA tu prathamaM yojyA dve dvitIyaM tathaiva cha

तिस्रो वस्तु तृतीयं तु चतस्रस्तु चतुर्थकम् । पिण्डीनां विधयश्चैव चत्वारः सम्प्रकीर्तिताः

tisro vastu tR^itIyaM tu chatasrastu chaturthakam | piNDInAM vidhayashchaiva chatvAraH samprakIrtitAH

पिण्डी श‍ृङ्खलिका चैव लताबन्धोऽथ भेद्यकः । पिण्डीबन्धस्तु पिण्डत्वाद्गुल्मः श‍ृङ्खलिका भवेत्

piNDI shR^i~NkhalikA chaiva latAbandho.atha bhedyakaH | piNDIbandhastu piNDatvAdgulmaH shR^i~NkhalikA bhavet

जालोपनद्धा च लता सनृत्तो भेद्यकः स्मृतः । पिण्डीबन्धः कनिष्ठे तु श‍ृङ्खला तु लयान्तरे

jAlopanaddhA cha latA sanR^itto bhedyakaH smR^itaH | piNDIbandhaH kaniShThe tu shR^i~NkhalA tu layAntare

मध्यमे च लताबन्धो ज्येष्ठे चैवाथ भेद्यकः । पिण्डीनां विविधा योनिर्यन्त्रं भद्रासनं तथा

madhyame cha latAbandho jyeShThe chaivAtha bhedyakaH | piNDInAM vividhA yoniryantraM bhadrAsanaM tathA

शिक्षायोगस्तथा चैव प्रयोक्तव्यः प्रयोक्तृभिः । एवं प्रयोगः कर्तव्यो वर्धमाने तपोधनाः

shikShAyogastathA chaiva prayoktavyaH prayoktR^ibhiH | evaM prayogaH kartavyo vardhamAne tapodhanAH

गीतानां छन्दकानां च भूयो वक्ष्याम्यहं विधिम् । यानि वस्तुनिबद्धानि यानि चाङ्गिकृतानि तु

gItAnAM ChandakAnAM cha bhUyo vakShyAmyahaM vidhim | yAni vastunibaddhAni yAni chA~NgikR^itAni tu

गीतानि तेषां वक्ष्यामि प्रयोगं नृत्तवाद्ययोः । तत्रावतरणं कार्यं नर्तक्याः सार्वभाण्डिकम्

gItAni teShAM vakShyAmi prayogaM nR^ittavAdyayoH | tatrAvataraNaM kAryaM nartakyAH sArvabhANDikam

क्षेपप्रतिक्षेपकृतं भाण्डोपोहनसंस्कृतम् । प्रथमं त्वभिनेयं स्यद्गीतके सर्ववस्तुकम् ॥ २९४ तदेव च पुनर्वस्तु नृत्तीनापि प्रदर्शेयत् । यो विधिः पूर्वमुक्तस्तु नृत्ताभिनयवादिते

kShepapratikShepakR^itaM bhANDopohanasaMskR^itam | prathamaM tvabhineyaM syadgItake sarvavastukam || 294 tadeva cha punarvastu nR^itteenApi pradarsheyat | yo vidhiH pUrvamuktastu nR^ittAbhinayavAdite

आसारितविधौ स स्याद्गीतानां वस्तुकेष्वपि । एवं वस्तुनिबन्धानां गीतकानां विधिः स्मृतः

AsAritavidhau sa syAdgItAnAM vastukeShvapi | evaM vastunibandhAnAM gItakAnAM vidhiH smR^itaH

श‍ृणुताङ्गनिबद्धानां गीतानामपि लक्षणम् । य एव वस्तुकविधिर्नृत्ताभिनयवादिते

shR^iNutA~NganibaddhAnAM gItAnAmapi lakShaNam | ya eva vastukavidhirnR^ittAbhinayavAdite

तमेवाङ्गनिबद्धेषु च्छन्दकेष्वपि योजयेत् । वाद्यं गुर्वक्षरकृतं तथाल्पाक्षरमेव च

tamevA~NganibaddheShu chChandakeShvapi yojayet | vAdyaM gurvakSharakR^itaM tathAlpAkSharameva cha

मुखे सोपोहने कुर्याद्वर्णानां विप्रकर्षतः । यदा गीतिवशादङ्गं भूयो भूयो निवर्तते

mukhe sopohane kuryAdvarNAnAM viprakarShataH | yadA gItivashAda~NgaM bhUyo bhUyo nivartate

तत्राद्यमभिनेयं स्याच्छेषं नृत्तेन योजयेत् । यदा गीतिवशादङ्गं भूयो भूयो निवर्तते

tatrAdyamabhineyaM syAchCheShaM nR^ittena yojayet | yadA gItivashAda~NgaM bhUyo bhUyo nivartate

त्रिपाणिलयसंयुक्तं तत्र वाद्यं प्रयोजयेत् । यथा लयस्तथा वाद्यं कर्तव्यमिह वादकैः

tripANilayasaMyuktaM tatra vAdyaM prayojayet | yathA layastathA vAdyaM kartavyamiha vAdakaiH

[ ततं चानुगतं चापि ओघं च करणान्वितम् । स्थिरे तत्त्वं (तं) प्रयोक्तव्यं मध्ये चानुगतं भवेत् ॥ भूयश्चौघः प्रयोक्तव्यस्त्वेष वाद्यगतो विधिः । छन्दोगीतकमासाद्य त्वङ्गानि परिवर्तयेत् ॥ एष कार्यो विधिर्नित्यं नृत्ताभिनयवादिते । यानि वस्तुनिबद्धानि तेषामन्ते ग्रहो भवेत् ॥ अङ्गानां तु परावृत्तावादावेव ग्रहो मतः ॥] एवमेष विधिः कार्यो गीतेष्वासारितेष्वपि । देवस्तुत्याश्रयं ह्येतत्सुकुमारं निबोधत

sthire tattvaM ##(##taM##)## prayoktavyaM madhye chAnugataM bhavet || bhUyashchaughaH prayoktavyastveSha vAdyagato vidhiH | ChandogItakamAsAdya tva~NgAni parivartayet || eSha kAryo vidhirnityaM nR^ittAbhinayavAdite | yAni vastunibaddhAni teShAmante graho bhavet || a~NgAnAM tu parAvR^ittAvAdAveva graho mataH ||##]## evameSha vidhiH kAryo gIteShvAsAriteShvapi | devastutyAshrayaM hyetatsukumAraM nibodhata

स्त्रीपुंसयोस्तु संलापो यस्तु कामसमुद्भवः । तज्ज्ञेयं सुकुमारं हि श‍ृङ्गाररससम्भवम्

strIpuMsayostu saMlApo yastu kAmasamudbhavaH | tajj~neyaM sukumAraM hi shR^i~NgArarasasambhavam

यस्यां यस्यामवस्थायां नृत्तं योज्यं प्रयोक्तृभिः । तत्सर्वंं सम्प्रवक्ष्यामि तच्च मे श‍ृणुत द्विजाः

yasyAM yasyAmavasthAyAM nR^ittaM yojyaM prayoktR^ibhiH | tatsarvaMM sampravakShyAmi tachcha me shR^iNuta dvijAH

अङ्गवस्तुनिवृत्तौ तु तथा वर्णनिवृत्तिषु । तथा चाभुदयस्थाने नृत्तं तज्ज्ञः प्रयोजयेत्

a~NgavastunivR^ittau tu tathA varNanivR^ittiShu | tathA chAbhudayasthAne nR^ittaM tajj~naH prayojayet

यत्तु संदृश्यते किञ्चिद्दम्पत्योर्मदनाश्रयम् । नृत्तं तत्र प्रयोक्तव्यं प्रहर्षार्थगुणोद्भवम्

yattu sa.ndR^ishyate ki~nchiddampatyormadanAshrayam | nR^ittaM tatra prayoktavyaM praharShArthaguNodbhavam

यत्र सन्निहिते कान्ते ऋतुकालादिदर्शनम् । गीतकार्थाभिसंबद्धं नृत्तं तत्रापि चेष्यते

yatra sannihite kAnte R^itukAlAdidarshanam | gItakArthAbhisa.nbaddhaM nR^ittaM tatrApi cheShyate

खण्डिअता विप्रलब्धा वा कलहान्तरितापि वा । यस्मिन्नङ्गे तु युवतिर्न नृत्तं तत्र न योजयेत्

khaNDiatA vipralabdhA vA kalahAntaritApi vA | yasminna~Nge tu yuvatirna nR^ittaM tatra na yojayet

सखीप्रवृत्ते संलापे तथाऽसन्निहिते प्रिये । न हि नृत्तं प्रयोक्तव्यं यस्या न प्रोषितः प्रियः

sakhIpravR^itte saMlApe tathA.asannihite priye | na hi nR^ittaM prayoktavyaM yasyA na proShitaH priyaH

[ दूत्याश्रयं यदा तु स्यादृतुकालादि दर्शनम् । औत्सुक्यचिन्तासंबद्धं न नृत्तं तत्र योजयेत् ॥] यस्मिन्नङ्गे प्रसादं तु गृह्नीयान्नायिका क्रमात् । ततःप्रभृति नृत्तं तु शेषेष्वङ्गेषु योजयेत्

autsukyachintAsaMbaddhaM na nR^ittaM tatra yojayet ||##]## yasminna~Nge prasAdaM tu gR^ihnIyAnnAyikA kramAt | tataHprabhR^iti nR^ittaM tu sheSheShva~NgeShu yojayet

देवस्तुत्याश्रयकृतं यदङ्गं तु भवेदथ । माहेश्वरैरङ्गहारैरुद्धतैस्तत्प्रयोजयेत्

devastutyAshrayakR^itaM yada~NgaM tu bhavedatha | mAheshvaraira~NgahArairuddhataistatprayojayet

यत्तु श‍ृङ्गारसंबद्धं गानं स्त्रीपुरुषाश्रयम् । देवीकृतैरङ्गहारैर्ललितैस्तत्प्रयोजयेत्

yattu shR^i~NgArasaMbaddhaM gAnaM strIpuruShAshrayam | devIkR^itaira~NgahArairlalitaistatprayojayet

चतुष्पदा नर्कुटके खञ्जके परिगीतके । विधानं सम्प्रवक्ष्यामि भाण्डवाद्यविधिं प्रति

chatuShpadA narkuTake kha~njake parigItake | vidhAnaM sampravakShyAmi bhANDavAdyavidhiM prati

खञ्जनर्कुटसंयुक्ता भस्वेद्या तु चतुष्पदा । पादान्ते सन्निपाते तु तस्या भाण्डग्रहो भवेत्

kha~njanarkuTasaMyuktA bhasvedyA tu chatuShpadA | pAdAnte sannipAte tu tasyA bhANDagraho bhavet

या ध्रुवा छन्दसा यक्ता समपादा समाक्षरा । तस्याः पादावसाने तु प्रदेशिन्या ग्रहो भवेत्

yA dhruvA ChandasA yaktA samapAdA samAkSharA | tasyAH pAdAvasAne tu pradeshinyA graho bhavet

कृत्वैकं परिवर्तं तु गानस्याभिनयस्य च । पुनः पादनिवृत्तिं तु भाण्डवाद्येन योजयेत्

kR^itvaikaM parivartaM tu gAnasyAbhinayasya cha | punaH pAdanivR^ittiM tu bhANDavAdyena yojayet

अऽङ्गवस्तुनिवृतौ तु वर्णान्तरनिवृत्तिषु । तथोपस्थापने चैव भाण्डवाद्यं प्रयोजयेत्

a~~NgavastunivR^itau tu varNAntaranivR^ittiShu | tathopasthApane chaiva bhANDavAdyaM prayojayet

येऽपि चान्तरमार्गास्स्युः तन्त्रिवाक्करणैः कृताः । तेषु सूची प्रयोक्तव्या भाण्डेन सह ताण्डवे ॥ ३१८ महेश्वरस्य चरितं य इदं सम्प्रयोजयेत् सर्वपापविशुद्धात्मा शिवलोकं स गच्छति

ye.api chAntaramArgAssyuH tantrivAkkaraNaiH kR^itAH | teShu sUchI prayoktavyA bhANDena saha tANDave || 318 maheshvarasya charitaM ya idaM samprayojayet sarvapApavishuddhAtmA shivalokaM sa gachChati

एवमेष विधिः सृ(र्दृ)ष्टस्ताण्डवस्य प्रयोगतः । भूयः किं कथ्यतामन्यन्नाट्यवेदविधिं प्रति

evameSha vidhiH sR^i##(##rdR^i##)##ShTastANDavasya prayogataH | bhUyaH kiM kathyatAmanyannATyavedavidhiM prati