कस्यचित्त्वथ कालस्य नहुषो नाम पार्थिवः । प्राप्तवान् देवराज्यं हि नयबुद्धिपराक्रमः

kasyachittvatha kAlasya nahuSho nAma pArthivaH | prAptavAn devarAjyaM hi nayabuddhiparAkramaH

प्रशशास तदा राज्यं देवैर्व्युष्टिमवाप्नुवन् । गान्धर्वं चैअ नाट्यं च दृष्ट्वा चिन्तामुपागमत्

prashashAsa tadA rAjyaM devairvyuShTimavApnuvan | gAndharvaM chaia nATyaM cha dR^iShTvA chintAmupAgamat

स चिन्तयित्वा मनसा कथमेष गृहे मम । नाट्यप्रयोगो हि भवेदिति सादर एव सन्

sa chintayitvA manasA kathameSha gR^ihe mama | nATyaprayogo hi bhavediti sAdara eva san

कृताञ्जलिः प्रयोगार्थं प्रोक्तवांस्तु सुरान् नृपः । अप्सरोभिरिदं सार्धं नाट्यं भवतु मे गृहे

kR^itA~njaliH prayogArthaM proktavAMstu surAn nR^ipaH | apsarobhiridaM sArdhaM nATyaM bhavatu me gR^ihe

प्रत्युक्तश्च ततो देवैर्बृहस्पतिपुरोगमैः । दिव्याङ्गनानां नैवेह मानुषैः सह सङ्गतिः

pratyuktashcha tato devairbR^ihaspatipurogamaiH | divyA~NganAnAM naiveha mAnuShaiH saha sa~NgatiH

हितं पथ्यं च वक्तव्यो भवान् स्वर्गाधिपो हि यत् । आचार्यास्तत्र गच्छन्तु गत्वा कुर्वन्तु ते प्रियम्

hitaM pathyaM cha vaktavyo bhavAn svargAdhipo hi yat | AchAryAstatra gachChantu gatvA kurvantu te priyam

प्रोक्तवांस्तु ततो मां तु नृपतिः स कृताञ्जलिः । इदमिच्छामि भगवन् नाट्यमुर्व्यां प्रतिष्ठितम्

proktavAMstu tato mAM tu nR^ipatiH sa kR^itA~njaliH | idamichChAmi bhagavan nATyamurvyAM pratiShThitam

पूर्वमाचार्यकं चैव भवताऽभिहितं श्रुतम् । व्यक्तभावात्विदं लब्धं त्वत्सकाशाद् द्विजोत्तम

pUrvamAchAryakaM chaiva bhavatA.abhihitaM shrutam | vyaktabhAvAtvidaM labdhaM tvatsakAshAd dvijottama

पितामहगृहेऽस्माकं तदन्तःपुरे जने । पितामहक्रियायुक्त मुर्वश्यां सम्प्रवर्तितम्

pitAmahagR^ihe.asmAkaM tadantaHpure jane | pitAmahakriyAyukta murvashyAM sampravartitam

तस्याः प्रणाशशोकेन उन्मादोपरते नृपे । विपन्नेऽन्तःपुरजने पुनर्नाशमुपागतम्

tasyAH praNAshashokena unmAdoparate nR^ipe | vipanne.antaHpurajane punarnAshamupAgatam

प्रकाशमेतदिच्छामो भूयस्तत् सम्प्रयोजितम् । तिथियज्ञक्रियास्वेतद् यथा स्यान् मङ्गलैः शुभैः

prakAshametadichChAmo bhUyastat samprayojitam | tithiyaj~nakriyAsvetad yathA syAn ma~NgalaiH shubhaiH

तस्मिन् मम गृहे बद्धं नानाप्रकृतिसंश्रयम् । स्त्रीणां ललितविन्यासैर्यतो नः प्रथयिष्यति

tasmin mama gR^ihe baddhaM nAnAprakR^itisaMshrayam | strINAM lalitavinyAsairyato naH prathayiShyati

तथाऽस्त्विति मया प्रोक्तो नहुषः पार्थिवस्तदा । सुताश्चाहूय सम्प्रोक्ता सामपूर्वं सुरैः सह

tathA.astviti mayA prokto nahuShaH pArthivastadA | sutAshchAhUya samproktA sAmapUrvaM suraiH saha

अयं हि नहुषो राजा याचते नः कृताञ्जलिः । गम्यतां सहितैर्भूमिं प्रयोक्तुं नाट्यमेव च

ayaM hi nahuSho rAjA yAchate naH kR^itA~njaliH | gamyatAM sahitairbhUmiM prayoktuM nATyameva cha

करिष्यमश्च शापान्तमस्मिन् सम्यक् प्रयोजिते । ब्राह्मणानां नृपाणां च भविष्यथ न कुत्सिताः

kariShyamashcha shApAntamasmin samyak prayojite | brAhmaNAnAM nR^ipANAM cha bhaviShyatha na kutsitAH

तत्र गत्वा प्रयुज्यन्तां प्रयोगान् वसुधातले । न शक्यं चान्यथा कर्तुं वचनं पार्थिवस्य हि

tatra gatvA prayujyantAM prayogAn vasudhAtale | na shakyaM chAnyathA kartuM vachanaM pArthivasya hi

अस्माकं चैव सर्वेषां नहुषस्य महात्मनः । आत्मोपदेशसिद्धं हि नाट्यं प्रोक्तं स्वयंभुवा

asmAkaM chaiva sarveShAM nahuShasya mahAtmanaH | AtmopadeshasiddhaM hi nATyaM proktaM svayaMbhuvA

शेषमुत्तरतन्त्रेण कोहलस्तु करिष्यति । प्रयोगः कारिकाश्चैव निरुक्तानि तथैव च

sheShamuttaratantreNa kohalastu kariShyati | prayogaH kArikAshchaiva niruktAni tathaiva cha

अप्सरोभिरिदं सार्धं क्रीडनीयकहेतुकम् । अधिष्ठितं मया स्वर्गे स्वातिना नारदेन च

apsarobhiridaM sArdhaM krIDanIyakahetukam | adhiShThitaM mayA svarge svAtinA nAradena cha

ततश्च वसुधां गत्वा नहुषस्य गृहे द्विजाः । स्त्रीणां प्रयोगं बहुधा बद्धवन्तो यथाक्रमम्

tatashcha vasudhAM gatvA nahuShasya gR^ihe dvijAH | strINAM prayogaM bahudhA baddhavanto yathAkramam

अत्रोपभोगतस्ते तु मानुषीषु मामात्मजाः । बद्धवन्तोऽधिकस्नेहं तासु तद् द्विजसत्तमाः

atropabhogataste tu mAnuShIShu mAmAtmajAH | baddhavanto.adhikasnehaM tAsu tad dvijasattamAH

पुत्रानुत्पाद्य वध्वा च प्रयोगं च यथाक्रमम् । ब्रह्मणा समनुज्ञाताः प्राप्ताः स्वर्गं पुनः सुताः

putrAnutpAdya vadhvA cha prayogaM cha yathAkramam | brahmaNA samanuj~nAtAH prAptAH svargaM punaH sutAH

एवमुर्वीतले नाट्यं शिष्यैः समवतारितम् । भरतानां च वंशोऽयं भविष्यं च प्रवर्तितः

evamurvItale nATyaM shiShyaiH samavatAritam | bharatAnAM cha vaMsho.ayaM bhaviShyaM cha pravartitaH

कोहलादिभिरेवं तु वत्सशाण्डिल्यधूर्तितैः । मत्यधर्मक्रियायुक्तैः कश्चित्कालमवस्थितैः

kohalAdibhirevaM tu vatsashANDilyadhUrtitaiH | matyadharmakriyAyuktaiH kashchitkAlamavasthitaiH

एतच्छात्रं प्रणीतं हि नाराणां बुद्धिवर्धनम् । त्रैलोक्यस्य क्रियोपेतं सर्वशास्त्रनिदर्शनम् । मङ्गल्यं ललितं चैव ब्रह्मणो वदनोद्भवम्

etachChAtraM praNItaM hi nArANAM buddhivardhanam | trailokyasya kriyopetaM sarvashAstranidarshanam | ma~NgalyaM lalitaM chaiva brahmaNo vadanodbhavam

य इदं श्रुणुयान् नित्यं प्रोक्तं चेदं स्वयम्भुवा । कुर्यात् प्रयोगं यश्चैवमथवाऽधीतवान् नरः

ya idaM shruNuyAn nityaM proktaM chedaM svayambhuvA | kuryAt prayogaM yashchaivamathavA.adhItavAn naraH

या गतिर्वेदविदुषां या गतिर्यज्ञकारिणाम् । या गतिर्दानशीलानां तां गतिं प्राप्नुयाद्धि सः

yA gatirvedaviduShAM yA gatiryaj~nakAriNAm | yA gatirdAnashIlAnAM tAM gatiM prApnuyAddhi saH

दानधर्मेषु सर्वेषु कीर्त्यते तु महत् फलम् । प्रेक्षणीयप्रदानं हि सर्वदानेषु शस्यते

dAnadharmeShu sarveShu kIrtyate tu mahat phalam | prekShaNIyapradAnaM hi sarvadAneShu shasyate

न तथा गन्धमाल्येन देवास्तुष्यन्ति पूजिताः । यथा नाट्यप्रयोगस्थैर्नित्यं तुष्यन्ति मङ्गलैः

na tathA gandhamAlyena devAstuShyanti pUjitAH | yathA nATyaprayogasthairnityaM tuShyanti ma~NgalaiH

गान्धर्वं चेह नाट्यं च यः सम्यक् परिपालयेत् । स ईश्वरगणेशानां लभते सद्गतिं पराम्

gAndharvaM cheha nATyaM cha yaH samyak paripAlayet | sa IshvaragaNeshAnAM labhate sadgatiM parAm

एवं नाट्यप्रयोगे बहुविधिविहितं कर्मशास्त्रं प्रणीतम् । नोक्तं यच्चात्र लोकादनुकृतिकरणात् । संविभाव्यं तु तज्ज्ञैः ॥ किं चान्यत् सम्प्रपूर्णा भवतु वसुमती नष्टदुर्भिक्षरोगा । शान्तिर्गोब्राह्मणानां भवतु नरपतिः पातु पृथ्वीं समग्राम्

evaM nATyaprayoge bahuvidhivihitaM karmashAstraM praNItam | noktaM yachchAtra lokAdanukR^itikaraNAt | saMvibhAvyaM tu tajj~naiH || kiM chAnyat samprapUrNA bhavatu vasumatI naShTadurbhikSharogA | shAntirgobrAhmaNAnAM bhavatu narapatiH pAtu pR^ithvIM samagrAm

इति भरतीये नाट्यशास्त्रे गुह्यतत्त्वकथनाध्यायः सप्तत्रिंशः

iti bharatIye nATyashAstre guhyatattvakathanAdhyAyaH saptatriMshaH