अथात्रेयो वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अङ्गिरा गौतमोऽगस्त्यो मनुरायुस्तथात्मवान्

athAtreyo vasiShThashcha pulastyaH pulahaH kratuH | a~NgirA gautamo.agastyo manurAyustathAtmavAn

विश्वामित्रः स्थूलशिराः संवर्तः प्रमतिर्दनुः । उशना बृहस्पतिर्व्यासश्च्यवनः काश्यपो ध्रुवः

vishvAmitraH sthUlashirAH saMvartaH pramatirdanuH | ushanA bR^ihaspatirvyAsashchyavanaH kAshyapo dhruvaH

दुर्वासा जामदग्न्यश्च मार्कण्डेयोऽथ गालवः । भरद्वाजश्च रैभ्यश्च यवक्रीतस्तथैव च

durvAsA jAmadagnyashcha mArkaNDeyo.atha gAlavaH | bharadvAjashcha raibhyashcha yavakrItastathaiva cha

स्थूलाक्षः शकलाक्षश्च काण्वो मेघातिथिः क्रतुः । नारदः पर्वतश्चैव सुवर्माथैकजो द्विजः

sthUlAkShaH shakalAkShashcha kANvo meghAtithiH kratuH | nAradaH parvatashchaiva suvarmAthaikajo dvijaH

नितम्बुर्भुवनः सौम्यः शतानन्दः कृतव्रणः । जामदग्न्यस्तथा रामः कचश्चेत्येवमादयः

nitamburbhuvanaH saumyaH shatAnandaH kR^itavraNaH | jAmadagnyastathA rAmaH kachashchetyevamAdayaH

एवं ते मुनयः श्रुत्वा सर्वज्ञं भरतं ततः । पुनरूचुरिदं वाक्यं कुतूहलपुरोगमम्

evaM te munayaH shrutvA sarvaj~naM bharataM tataH | punarUchuridaM vAkyaM kutUhalapurogamam

यस्त्वया गदितो ह्येष नाट्यवेदः पुरातनः । एकचित्तैः स चास्माभिः सम्यक् समुपधारितः

yastvayA gadito hyeSha nATyavedaH purAtanaH | ekachittaiH sa chAsmAbhiH samyak samupadhAritaH

एकश्च संशयोऽस्माकं तं नो व्याख्यातुमर्हसि । को वान्यो नाट्यवेदस्य निश्चयं वक्तुमर्हति

ekashcha saMshayo.asmAkaM taM no vyAkhyAtumarhasi | ko vAnyo nATyavedasya nishchayaM vaktumarhati

न वयं परिहासेन न विरोधेन न चेर्ष्यया । पृच्छामो भगवन् नाट्यमुपदेशार्थमेव तु

na vayaM parihAsena na virodhena na cherShyayA | pR^ichChAmo bhagavan nATyamupadeshArthameva tu

अस्माभिश्च तदा नोक्तं कथाच्छेदो भवेदिति । इदानीं तूपशिक्षार्थं नाट्यगुह्यं निदर्शय

asmAbhishcha tadA noktaM kathAchChedo bhavediti | idAnIM tUpashikShArthaM nATyaguhyaM nidarshaya

लोकस्य चरितं नाट्यमित्यवोचस्त्वमीदृशम् । तेषां तु लोकं गुह्यानां निश्चयं वक्तुमर्हसि

lokasya charitaM nATyamityavochastvamIdR^isham | teShAM tu lokaM guhyAnAM nishchayaM vaktumarhasi

देवस्य कस्य चरितं पूर्वरङ्गे द्विजर्षभ । किमर्थं भुज्यते ह्येष प्रयुक्तः किं करोति वा

devasya kasya charitaM pUrvara~Nge dvijarShabha | kimarthaM bhujyate hyeSha prayuktaH kiM karoti vA

कस्माच्चैव पुनः शौचं सम्यक् चरति सूत्रदृक् । कथमुर्वीतले नाट्यं स्वर्गान्निपतितं विभो

kasmAchchaiva punaH shauchaM samyak charati sUtradR^ik | kathamurvItale nATyaM svargAnnipatitaM vibho

कथं तवायं वंशश्च नटसंज्ञः प्रतिष्ठितः । सर्वमेव यथातत्त्वं कथयस्व महामुने

kathaM tavAyaM vaMshashcha naTasaMj~naH pratiShThitaH | sarvameva yathAtattvaM kathayasva mahAmune

तेषं तु वचनं श्रुत्वा मुनीनां भरतो मुनिः । प्रत्युवाच पुनर्वाक्यं गुह्यार्थाभिनयं प्रति

teShaM tu vachanaM shrutvA munInAM bharato muniH | pratyuvAcha punarvAkyaM guhyArthAbhinayaM prati

ब्रवीमि वः कथां गुह्यां यन्मां पृच्छन् सुव्रताः । पूर्वरङ्गविधानस्य तां च मे सन्निबोधत

bravImi vaH kathAM guhyAM yanmAM pR^ichChan suvratAH | pUrvara~NgavidhAnasya tAM cha me sannibodhata

प्रोक्तवानस्मि यत्पूर्वं शुभं विघ्ननिबर्हणम् । तस्यानुबन्धेन मया पूर्वरङ्गः प्रकीर्तितः

proktavAnasmi yatpUrvaM shubhaM vighnanibarhaNam | tasyAnubandhena mayA pUrvara~NgaH prakIrtitaH

शस्त्राणां प्रतिकारार्थं शरीरावरणं यथा । क्रियते हि तथा पापं हुतेनैव प्रशाम्यति

shastrANAM pratikArArthaM sharIrAvaraNaM yathA | kriyate hi tathA pApaM hutenaiva prashAmyati

एवं जप्यैश्च होमैश्च देवताभ्यर्चनेन च । सर्वातोद्यविधानैश्च तथा गीतस्वनेन च

evaM japyaishcha homaishcha devatAbhyarchanena cha | sarvAtodyavidhAnaishcha tathA gItasvanena cha

स्तुत्याशीर्वचनैः शान्तैः कर्मभावानुकीर्तनैः । मया पापापहरणैः कृते विघ्ननिबर्हणे

stutyAshIrvachanaiH shAntaiH karmabhAvAnukIrtanaiH | mayA pApApaharaNaiH kR^ite vighnanibarhaNe

स्तुतिगीतादिसंसृष्टैर्देवैरभिहितोऽस्म्यहम् । नितरां परितुष्टाः स्मः प्रयोगेणामुना च ते

stutigItAdisaMsR^iShTairdevairabhihito.asmyaham | nitarAM parituShTAH smaH prayogeNAmunA cha te

देवतासुरमानन्द्य यस्माँल्लोकश्च नन्दति । तस्मादयं प्रयोगस्तु नान्दीनामा भविष्यति

devatAsuramAnandya yasmA.Nllokashcha nandati | tasmAdayaM prayogastu nAndInAmA bhaviShyati

गीतवाद्यानुनादो हि यत्र काकुस्वनः शुभः । तस्मिन् देशे विपाप्मानो माङ्गल्यं च भविष्यति

gItavAdyAnunAdo hi yatra kAkusvanaH shubhaH | tasmin deshe vipApmAno mA~NgalyaM cha bhaviShyati

यावत्तं पूरयेद्देशं ध्वनिर्नाट्यसमाश्रयः । न स्थास्यन्ति हि रक्षांसि तं देशं न विनायकाः

yAvattaM pUrayeddeshaM dhvanirnATyasamAshrayaH | na sthAsyanti hi rakShAMsi taM deshaM na vinAyakAH

आवाहे च विवाहे च यज्ञे नृपतिमङ्गले । नान्दीशब्दमुपश्रुत्य हिंस्रा नश्यन्ति चैव हि

AvAhe cha vivAhe cha yaj~ne nR^ipatima~Ngale | nAndIshabdamupashrutya hiMsrA nashyanti chaiva hi

पाठ्यं नाट्यं तथा गेयं चित्रवादित्रमेव च । वेदमन्त्रार्थवचनैः समं ह्येतद् भविष्यति

pAThyaM nATyaM tathA geyaM chitravAditrameva cha | vedamantrArthavachanaiH samaM hyetad bhaviShyati

श्रुतं मया देवदेवात् तत्त्वतः शङ्कराद्धितम् । स्नानजप्यसहस्रेभ्यः पवित्रं गीतवादितम्

shrutaM mayA devadevAt tattvataH sha~NkarAddhitam | snAnajapyasahasrebhyaH pavitraM gItavAditam

यस्मिन्नातोद्यनाट्यस्य गीतपाठ्यध्वनिः शुभः । भविष्यत्यशुभं देशे नैव तस्मिन् कदाचन

yasminnAtodyanATyasya gItapAThyadhvaniH shubhaH | bhaviShyatyashubhaM deshe naiva tasmin kadAchana

एवं पूजाधिकारार्थं पूर्वरङ्गः कृतो मया । नानास्तुतिकृतैर्वाक्यैर्देवताभ्यर्चनेन च

evaM pUjAdhikArArthaM pUrvara~NgaH kR^ito mayA | nAnAstutikR^itairvAkyairdevatAbhyarchanena cha

यतोऽभिवादनं क्लिष्टं शिष्टं तद्रङ्गमण्डले । ततस्तस्य हि तच्छौचं विहितं तु द्विजोत्तमाः

yato.abhivAdanaM kliShTaM shiShTaM tadra~NgamaNDale | tatastasya hi tachChauchaM vihitaM tu dvijottamAH

शौचं कृत्वा यतो मन्त्रं पूजनं जर्जरस्य तु । उच्यते पूर्वरङ्गेऽस्मिन् तस्माच्छौचं प्रकीर्तितम्

shauchaM kR^itvA yato mantraM pUjanaM jarjarasya tu | uchyate pUrvara~Nge.asmin tasmAchChauchaM prakIrtitam

यथावतारितं चैव नाट्यमेतन्महीतले । वक्तव्यं सर्वमेतद्धि न शक्यं हि निगूहितुम्

yathAvatAritaM chaiva nATyametanmahItale | vaktavyaM sarvametaddhi na shakyaM hi nigUhitum

ममैते तनयाः सर्वे नाट्यवेदसमन्विताः । सर्वलोकं प्रहसनैः बाधन्ते नाट्यसंश्रयैः

mamaite tanayAH sarve nATyavedasamanvitAH | sarvalokaM prahasanaiH bAdhante nATyasaMshrayaiH

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिल्पकं ग्राम्यधर्मकम् । ऋषीणां व्यङ्ग्यकरणं कुर्वद्भिर्गुणसंश्रयम्

kasyachittvatha kAlasya shilpakaM grAmyadharmakam | R^iShINAM vya~NgyakaraNaM kurvadbhirguNasaMshrayam

अश्राव्यं तद्दुराचारं ग्राम्यधर्मप्रवर्तितम् । निष्ठुरं चाप्रस्तुतं च काव्यं संसदि योजितम्

ashrAvyaM taddurAchAraM grAmyadharmapravartitam | niShThuraM chAprastutaM cha kAvyaM saMsadi yojitam

तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे भीमरोषप्रकम्पिताः । ऊचुस्तान् भरतान् क्रुद्धा निर्दहन्त इवाग्नयः

tachChrutvA munayaH sarve bhImaroShaprakampitAH | UchustAn bharatAn kruddhA nirdahanta ivAgnayaH

मा तावद्भो द्विजा युक्तमिदमस्मद्विडम्बनम् । को नामायं परिभवः किञ्च नास्मासु सम्मतम्

mA tAvadbho dvijA yuktamidamasmadviDambanam | ko nAmAyaM paribhavaH ki~ncha nAsmAsu sammatam

यस्माज्ज्ञानमदोन्मत्ता न वेत्थाविनयाश्रिताः । तस्मादेतद्धि भवतां कुज्ञानं नाशमेष्यति

yasmAjj~nAnamadonmattA na vetthAvinayAshritAH | tasmAdetaddhi bhavatAM kuj~nAnaM nAshameShyati

ऋषीणां ब्राह्मणानां च समवायसमागताः । निराहुता विना होमैः शूद्राचारा भविष्यथ

R^iShINAM brAhmaNAnAM cha samavAyasamAgatAH | nirAhutA vinA homaiH shUdrAchArA bhaviShyatha

अपाङ्क्तेयाः कुत्सिताश्चावमा एव भविष्यथ । यश्च वो भविता वंशः सर्वाशौचो भविष्यति

apA~NkteyAH kutsitAshchAvamA eva bhaviShyatha | yashcha vo bhavitA vaMshaH sarvAshaucho bhaviShyati

ये च वो वंशजास्तेऽपि भविष्यन्त्यथ नर्तकाः । परोपस्थानवन्तश्च शस्त्रपण्योपजीविनः

ye cha vo vaMshajAste.api bhaviShyantyatha nartakAH | paropasthAnavantashcha shastrapaNyopajIvinaH

शापं दत्तं तथा ज्ञात्वा सुतेभ्यो मे तदा सुराः । सर्वे विमनसो भूत्वा तानृषीन् समुपस्थिताः

shApaM dattaM tathA j~nAtvA sutebhyo me tadA surAH | sarve vimanaso bhUtvA tAnR^iShIn samupasthitAH

याचमानैस्ततः प्रोक्तं देवैः शक्रपुरोगमैः । इदानीं दुःखमुत्पन्नं नाट्यमेतद् विनङ्क्षति

yAchamAnaistataH proktaM devaiH shakrapurogamaiH | idAnIM duHkhamutpannaM nATyametad vina~NkShati

ऋषिभिश्च ततः प्रोक्तं न चैतद्धि विनक्ष्यति । शेषमन्यत्र यद् प्रोक्तं सर्वमेतद् भविष्यति

R^iShibhishcha tataH proktaM na chaitaddhi vinakShyati | sheShamanyatra yad proktaM sarvametad bhaviShyati

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं मुनीनामुग्रतेजसाम् । विष्ण्णास्ते ततः सर्वे श्रुत्वा मां समुपस्थिताः

etachChrutvA tu vachanaM munInAmugratejasAm | viShNNAste tataH sarve shrutvA mAM samupasthitAH

प्रोक्तवन्तश्च मां पुत्रास्त्वयाहो नाशिता वयम् । अनेन नाट्यदोषेण शूद्राचारा हि यत् कृताः

proktavantashcha mAM putrAstvayAho nAshitA vayam | anena nATyadoSheNa shUdrAchArA hi yat kR^itAH

मयापि सान्त्वयित्वोक्ता मा क्रोधं व्रजतानघाः । कृतान्तविहितोऽस्माकं नूनमेष विधिः सुताः

mayApi sAntvayitvoktA mA krodhaM vrajatAnaghAH | kR^itAntavihito.asmAkaM nUnameSha vidhiH sutAH

मुनीनां हि मृषा वाक्यं भविष्यति कदाचन । निधने च मनो मा भूद् युष्माकमिति सान्त्विताः

munInAM hi mR^iShA vAkyaM bhaviShyati kadAchana | nidhane cha mano mA bhUd yuShmAkamiti sAntvitAH

जानीध्वं तत्तथा नाट्यं ब्रह्मणा सम्प्रवर्तितम् । शिष्येभ्यश्च तदन्येभ्यः प्रयच्छामः प्रयोगतः

jAnIdhvaM tattathA nATyaM brahmaNA sampravartitam | shiShyebhyashcha tadanyebhyaH prayachChAmaH prayogataH

मा वै प्रणश्यतामेतन्नाट्यं दुःखप्रवर्तितम् । महाश्रयं महापुण्यं वेदाङ्गोपाङ्गसम्भवम्

mA vai praNashyatAmetannATyaM duHkhapravartitam | mahAshrayaM mahApuNyaM vedA~NgopA~Ngasambhavam

अप्सरोभ्य इदं चैव यथातत्त्वं यथाश्रुतम् । नाट्यं दत्त्वा ततः सर्वे प्रायश्चित्तं चरिष्यथ

apsarobhya idaM chaiva yathAtattvaM yathAshrutam | nATyaM dattvA tataH sarve prAyashchittaM chariShyatha