अथ तृतीयोध्यायः । सर्वलक्षणसंपन्ने कृते नाट्यगृहे शुभे । गावो वसेयुः सप्ताहं सह जप्यपरैर्द्विजैः

atha tR^itIyodhyAyaH | sarvalakShaNasa.npanne kR^ite nATyagR^ihe shubhe | gAvo vaseyuH saptAhaM saha japyaparairdvijaiH

ततोऽधिवासयेद्वेश्म रङ्गपीठं तथैव च । मन्त्रपूतेन तोयेन प्रोक्षिताङ्गो निशागमे

tato.adhivAsayedveshma ra~NgapIThaM tathaiva cha | mantrapUtena toyena prokShitA~Ngo nishAgame

यथास्थानान्तरगतो दीक्षितः प्रयतः शुचिः । त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा नाट्याचार्योऽहताम्बरः

yathAsthAnAntaragato dIkShitaH prayataH shuchiH | trirAtropoShito bhUtvA nATyAchAryo.ahatAmbaraH

नमस्कृत्य महादेवं सर्वलोकोद्भवं भवम् । जगत्पितामहं चैव विष्णुमिन्द्रं गुहं तथा

namaskR^itya mahAdevaM sarvalokodbhavaM bhavam | jagatpitAmahaM chaiva viShNumindraM guhaM tathA

सरस्वतीं च लक्ष्मीं च सिद्धिं मेधां धृतिं स्मृतिम् । सोमं सूर्यं च मरुतो लोकपालांस्तथाश्विनौ

sarasvatIM cha lakShmIM cha siddhiM medhAM dhR^itiM smR^itim | somaM sUryaM cha maruto lokapAlAMstathAshvinau

मित्रमग्निं सुरान्वर्णान् रुद्रान्कालं कलिं तथा । मृत्युं च नियतिं चैव कालदण्डं तथैव च

mitramagniM surAnvarNAn rudrAnkAlaM kaliM tathA | mR^ityuM cha niyatiM chaiva kAladaNDaM tathaiva cha

विष्णुप्रहरणं चैव नागराजं च वासुकिम् । वज्रं विद्युत्समुद्रांश्च गन्धर्वाप्सरसो मुनीन्

viShNupraharaNaM chaiva nAgarAjaM cha vAsukim | vajraM vidyutsamudrAMshcha gandharvApsaraso munIn

भूतान् पिशाचान् यक्षांश्च गुह्यकांश्च महेश्वरान् । असुरान्नाट्यविघ्नांश्च तथाऽन्यान्दैत्यराक्षसान्

bhUtAn pishAchAn yakShAMshcha guhyakAMshcha maheshvarAn | asurAnnATyavighnAMshcha tathA.anyAndaityarAkShasAn

तथा नाट्यकुमारीश्च महाग्रामण्यमेव च । यक्षांश्च गुह्यकांश्चैव भूतसङ्घास्तथैव च

tathA nATyakumArIshcha mahAgrAmaNyameva cha | yakShAMshcha guhyakAMshchaiva bhUtasa~NghAstathaiva cha

एतांश्चान्यांश्च देवर्षीन्प्रणम्य रचिताञ्जलिः । यथास्थानान्तरगतान्समावाह्य ततो वदेत्

etAMshchAnyAMshcha devarShInpraNamya rachitA~njaliH | yathAsthAnAntaragatAnsamAvAhya tato vadet

भवद्भिर्नो निशायां तु कर्तव्यः सम्परिग्रहः । साहाय्यं चैव दातव्यमस्मिन्नाट्ये सहानुगैः

bhavadbhirno nishAyAM tu kartavyaH samparigrahaH | sAhAyyaM chaiva dAtavyamasminnATye sahAnugaiH

सम्पूज्य सर्वानेकत्र कुतपं सम्प्रयुज्य च । जर्जराय प्रयुञ्जीत पूजां नाट्यप्रसिद्धये

sampUjya sarvAnekatra kutapaM samprayujya cha | jarjarAya prayu~njIta pUjAM nATyaprasiddhaye

त्वं महेन्द्रप्रहरणं सर्वदानवसूदनम् । निर्मितस्सर्वदेवैश्च सर्वविघ्ननिबर्हण

tvaM mahendrapraharaNaM sarvadAnavasUdanam | nirmitassarvadevaishcha sarvavighnanibarhaNa

नृपस्य विजयं शंस रिपूणां च पराजयम् । गोब्राह्मणशिवं चैव नाट्यस्य च विवर्धनम्

nR^ipasya vijayaM shaMsa ripUNAM cha parAjayam | gobrAhmaNashivaM chaiva nATyasya cha vivardhanam

एवं कृत्वा यथान्यायमुपास्यं नाट्यमण्डपे । निशायां तु प्रभातायां पूजनं प्रक्रमेदिह

evaM kR^itvA yathAnyAyamupAsyaM nATyamaNDape | nishAyAM tu prabhAtAyAM pUjanaM prakramediha

आर्द्रायां वा मघायां वा याम्ये पूर्वेषु वा त्रिषु । आश्लेषामूलयोर्वापि कर्तव्यं रङ्गपूजनम्

ArdrAyAM vA maghAyAM vA yAmye pUrveShu vA triShu | AshleShAmUlayorvApi kartavyaM ra~NgapUjanam

आचार्येण तु युक्तेन शुचिना दीक्षितेन च । रङ्गस्योद्योतनं कार्यं देवतानां च पूजनम्

AchAryeNa tu yuktena shuchinA dIkShitena cha | ra~NgasyodyotanaM kAryaM devatAnAM cha pUjanam

दिनान्ते दारुणे घोरे मुहूर्ते यमदैवते । आचम्य तु यथान्यायं देवता वै निवेशयत्

dinAnte dAruNe ghore muhUrte yamadaivate | Achamya tu yathAnyAyaM devatA vai niveshayat

रक्ताः प्रतिसराः सूत्रं रक्तगन्धाश्च पूजिताः । रक्ताः सुमनसश्चैव यच्च रक्तं फलं भवेत्

raktAH pratisarAH sUtraM raktagandhAshcha pUjitAH | raktAH sumanasashchaiva yaccha raktaM phalaM bhavet

यवैस्सिद्धार्थकैर्लाजैरक्षतैः शालितण्डुलैः । नागपुष्पस्य चूर्णेन वितुषाभिः प्रियङ्गुभिः

yavaissiddhArthakairlAjairakShataiH shAlitaNDulaiH | nAgapuShpasya chUrNena vituShAbhiH priya~NgubhiH

एतैर्द्रव्यैर्युतं कुर्याद्देवतानां निवेशनम् । आलिखेन्मण्डलं पूर्वं यथास्थानं यथाविधिः

etairdravyairyutaM kuryAddevatAnAM niveshanam | AlikhenmaNDalaM pUrvaM yathAsthAnaM yathAvidhiH

समन्तस्तश्च कर्तव्यं हस्ता षोडश मण्डलम् । द्वाराणि चात्र कुर्वीत विधानेन चतुर्दिशम्

samantastashcha kartavyaM hastA ShoDasha maNDalam | dvArANi chAtra kurvIta vidhAnena chaturdisham

मध्ये चैवात्र कर्तव्ये द्वे रेखे तिर्यगूर्ध्वगे । तयोः कक्ष्याविभागेन दैवतानि निवेशयत्

madhye chaivAtra kartavye dve rekhe tiryagUrdhvage | tayoH kakShyAvibhAgena daivatAni niveshayat

पद्मोपविष्टं ब्रह्माणं तस्य मध्ये निवेशयेत् । आदौ निवेश्यो भगवान्सार्धं भूतगणैः शिवः

padmopaviShTaM brahmANaM tasya madhye niveshayet | Adau niveshyo bhagavAnsArdhaM bhUtagaNaiH shivaH

नारायणो महेन्द्रश्च स्कन्दः सूर्योऽश्विनौ शशी । सरस्वती च लक्ष्मीश्च श्रद्धा मेधा च पूर्वतः

nArAyaNo mahendrashcha skandaH sUryo.ashvinau shashI | sarasvatI cha lakShmIshcha shraddhA medhA cha pUrvataH

पूर्वदक्षिणतो वह्निर्निवेश्यः स्वाहया सह । विश्वेदेवाः सगन्धर्वा रुद्राः सर्पगणास्तथा

pUrvadakShiNato vahnirniveshyaH svAhayA saha | vishvedevAH sagandharvA rudrAH sarpagaNAstathA

दक्षिणेन निवेश्यस्तु यमो मित्रश्च सानुगः । पितॄन्पिशाचानुरगान् गुह्यकांश्च निवेशयत्

dakShiNena niveshyastu yamo mitrashcha sAnugaH | pitR^InpishAchAnuragAn guhyakAMshcha niveshayat

नैरृत्यां राक्षसांश्चैव भूतानि च निवेशयत् । पश्चिमायां समुद्रांश्च वरुणं यादसां पतिम्

nairR^ityAM rAkShasAMshchaiva bhUtAni cha niveshayat | pashchimAyAM samudrAMshcha varuNaM yAdasAM patim

वायव्यायां दिशि तथा सप्त वायून्निवेशयेत् । तत्रैव विनिवेश्यस्तु गरुडः पक्षिभिः सह

vAyavyAyAM dishi tathA sapta vAyUnniveshayet | tatraiva viniveshyastu garuDaH pakShibhiH saha

उत्तरस्यां दिशि तथा धनदं संनिविएशयेत् । नाट्यस्य मातॄश्च तथा यक्षानथ सगुह्यकान्

uttarasyAM dishi tathA dhanadaM sa.nnivieshayet | nATyasya mAtR^Ishcha tathA yakShAnatha saguhyakAn

तथैवोत्तरपूर्वायां नन्द्याद्यांश्च गणेश्वरान् । ब्रह्मर्षिभूतसंघांश्च यथाभागं निवेशयत्

tathaivottarapUrvAyAM nandyAdyAMshcha gaNeshvarAn | brahmarShibhUtasa.nghAMshcha yathAbhAgaM niveshayat

स्तम्भे सनत्कुमारं तु दक्षिणे दक्षमेव च । ग्रामण्यमुत्तरे स्तम्भे पूजार्थं संनिविशयेत्

stambhe sanatkumAraM tu dakShiNe dakShameva cha | grAmaNyamuttare stambhe pUjArthaM sa.nnivishayet

अनेनैअव विधानेन यथास्थानं यथाविधि । सुप्रसादानि सर्वाणि दैवतानि निवेशयत्

anenaiava vidhAnena yathAsthAnaM yathAvidhi | suprasAdAni sarvANi daivatAni niveshayat

स्थाने स्थाने यथान्यायं विनिवेश्य तु देवताः । तासां प्रकुर्वीत ततः पूजनं तु यथार्हतः

sthAne sthAne yathAnyAyaM viniveshya tu devatAH | tAsAM prakurvIta tataH pUjanaM tu yathArhataH

देवताभ्यस्तु दातव्यं सितमाल्यानुलेपनम् । गन्धर्ववह्निसूर्योभ्यो रक्तमाल्यानुलेपनम्

devatAbhyastu dAtavyaM sitamAlyAnulepanam | gandharvavahnisUryobhyo raktamAlyAnulepanam

गन्धं माल्यं च धूपं च यथावदनुपूर्वशः । दत्वा ततः प्रकुर्वीत बलिं पूजां यथाविधिः

gandhaM mAlyaM cha dhUpaM cha yathAvadanupUrvashaH | datvA tataH prakurvIta baliM pUjAM yathAvidhiH

ब्रह्माणं मदुकर्पेण पायसेन सरस्वतीम् । शिवविष्णुमहेन्द्राद्याः सम्पूज्या मोदकैरथ

brahmANaM madukarpeNa pAyasena sarasvatIm | shivaviShNumahendrAdyAH sampUjyA modakairatha

घृतौदनेन हुतभुक्सोमर्कौ तु गुडौदनैः । विश्वेदेवाः सगन्धर्वा मुनयो मधुपायसैः

ghR^itaudanena hutabhuksomarkau tu guDaudanaiH | vishvedevAH sagandharvA munayo madhupAyasaiH

यममित्रौ च सम्पूज्यावपूपैर्मोदकैस्तथा । पितॄन्पिशाचानुरगान् सर्पिःक्षीरेण तर्पयेत्

yamamitrau cha sampUjyAvapUpairmodakaistathA | pitR^InpishAchAnuragAn sarpiHkShIreNa tarpayet

पक्वानेन तु मांसेन सुरासीथुफलासवैः । अर्चयेद्भूतसंघांश्च चणकैः पललाप्लुतैः

pakvAnena tu mAMsena surAsIthuphalAsavaiH | archayedbhUtasa.nghAMshcha chaNakaiH palalAplutaiH

अनेनैव विधानेन सम्पूज्या मत्तवारणी । पक्वामेन तु मांसेन सम्पूज्या रक्षसां गणाः

anenaiva vidhAnena sampUjyA mattavAraNI | pakvAmena tu mAMsena sampUjyA rakShasAM gaNAH

सुरामांसप्रदानेअन दानवान्प्रतिपूजयेत् । शेषान्देवगणांस्तज्ज्ञः सापूपोत्कारिकौदनैः

surAmAMsapradAneana dAnavAnpratipUjayet | sheShAndevagaNAMstajj~naH sApUpotkArikaudanaiH

मत्स्यैश्च पिष्टभक्ष्यैश्च सागरान्सरितस्तथा । सम्पूज्य वरुणं चापि दातव्यं घृतपायसम्

matsyaishcha piShTabhakShyaishcha sAgarAnsaritastathA | sampUjya varuNaM chApi dAtavyaM ghR^itapAyasam

नानाफूलफलश्चापि मुनीन्सम्प्रतिपूजयेत् । वायूंश्च पक्षिणश्चैव विचित्रैर्भक्ष्यभोजनैः

nAnAphUlaphalashchApi munInsampratipUjayet | vAyUMshcha pakShiNashchaiva vichitrairbhakShyabhojanaiH

मातॄर्नाट्यस्य सर्वास्ता धनदं च सहानुगैः । अपूपैर्लाजिकामिश्रैर्भक्ष्यभोज्यैश्च पूजयेत्

mAtR^IrnATyasya sarvAstA dhanadaM cha sahAnugaiH | apUpairlAjikAmishrairbhakShyabhojyaishcha pUjayet

एवमेषां बलिः कार्यो नानाभोजनसंश्रयः । पुनर्मन्त्रविधानेन बलिकर्म च वक्ष्यते

evameShAM baliH kAryo nAnAbhojanasaMshrayaH | punarmantravidhAnena balikarma cha vakShyate

देवदेव महाभाग सर्वलोकपितामह । मन्त्रपूतमिमं सर्वं प्रतिगृह्णीष्व मे बलिम्

devadeva mahAbhAga sarvalokapitAmaha | mantrapUtamimaM sarvaM pratigR^ihNIShva me balim

देवदेव महाभाग गणेश त्रिपुरान्तक । प्रगृह्यतां बलिर्देव मन्त्रपूतो मयोद्यतः

devadeva mahAbhAga gaNesha tripurAntaka | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayodyataH

नारायणामितगते पद्मनाभ सुरोत्तम । प्रगृह्यतां बलिर्देव मन्त्रपूतो मयार्पितः

nArAyaNAmitagate padmanAbha surottama | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayArpitaH

पुरन्दरामरपते वज्रपाणे शतक्रतो । प्रगृह्यतां बलिर्देव विधिमन्त्रपुरस्कृतः

purandarAmarapate vajrapANe shatakrato | pragR^ihyatAM balirdeva vidhimantrapuraskR^itaH

देवसेनापते स्कन्द भगवन् शङ्करप्रिय । बलिः प्रीतेन मनसा षण्मुख प्रतिगृह्यताम्

devasenApate skanda bhagavan sha~Nkarapriya | baliH prItena manasA ShaNmukha pratigR^ihyatAm

(महादेव महायोगिन्देवदेव सुरोत्तम । संप्रगृह्य बलिं देव रक्ष विघ्नात्सदोत्थितात् ॥) देवि देवमहाभागे सरस्वति हरिप्रिये । प्रगृह्यतां बलिर्मातर्मया भक्त्या समर्पितः

(mahAdeva mahAyogindevadeva surottama | sa.npragR^ihya baliM deva rakSha vighnAtsadotthitAt ||) devi devamahAbhAge sarasvati haripriye | pragR^ihyatAM balirmAtarmayA bhaktyA samarpitaH

नानानिमित्तसम्भूताः पौलस्त्याः सर्व एव तु राक्षसेन्द्रा महासत्वाः प्रतिगृह्णीत मे बलिम्

nAnAnimittasambhUtAH paulastyAH sarva eva tu rAkShasendrA mahAsatvAH pratigR^ihNIta me balim

लक्ष्मीः सिद्धिर्मतिर्मेधा सर्वलोकनमस्कृताः । मन्त्रपूतमिमं देव्यः प्रतिगृह्णन्तु मे बलिम्

lakShmIH siddhirmatirmedhA sarvalokanamaskR^itAH | mantrapUtamimaM devyaH pratigR^ihNantu me balim

सर्वभूतानुभावज्ञ लोकजीवन मारुत । प्रगृह्यतां बलिर्देव मन्त्रपूतो मयोद्यतः

sarvabhUtAnubhAvaj~na lokajIvana mAruta | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayodyataH

देववक्त्र सुरश्रेष्ठ धूमकेतो हुताशन । भक्त्या समुद्यतो देव बलिः सम्प्रति गृह्यताम्

devavaktra surashreShTha dhUmaketo hutAshana | bhaktyA samudyato deva baliH samprati gR^ihyatAm

सर्वग्रहाणां प्रवर तेजोराशे दिवाकर । भक्त्या मयोद्यतो देव बलिः सम्प्रति गृह्यताम्

sarvagrahANAM pravara tejorAshe divAkara | bhaktyA mayodyato deva baliH samprati gR^ihyatAm

सर्वग्रहपते सोम द्विजराज जगत्प्रिय । प्रगृह्यतामेष बलिर्मन्त्रपूतो मयोद्यतः

sarvagrahapate soma dvijarAja jagatpriya | pragR^ihyatAmeSha balirmantrapUto mayodyataH

महागणेश्वराः सर्वे नन्दीश्वरपुरोगमाः । प्रगृतां बलिर्भक्त्या मया सम्प्रति चोदितः

mahAgaNeshvarAH sarve nandIshvarapurogamAH | pragR^itAM balirbhaktyA mayA samprati choditaH

नमः पितृभ्यः सर्वेभ्यः प्रतिगृह्णन्त्विमं बलिम् । (भूतेभ्यश्च नमो नित्यं येषामेष बलिः प्रियः ।) कामपाल नमो नित्यं यस्यायं ते विधिः कृतः

namaH pitR^ibhyaH sarvebhyaH pratigR^ihNantvimaM balim | (bhUtebhyashcha namo nityaM yeShAmeSha baliH priyaH .) kAmapAla namo nityaM yasyAyaM te vidhiH kR^itaH

नारदस्तुम्बरुश्चैव विश्वावसुपुरोगमाः । परिगृह्णन्तु मे सर्वे गन्धर्वा बलिमुद्यतम्

nAradastumbarushchaiva vishvAvasupurogamAH | parigR^ihNantu me sarve gandharvA balimudyatam

यमो मित्रश्च भगवानीश्वरौ लोकपूजितौ । इमं मे प्रतिगृह्णीतां बलिः मन्त्रपुरस्कृतम्

yamo mitrashcha bhagavAnIshvarau lokapUjitau | imaM me pratigR^ihNItAM baliH mantrapuraskR^itam

रसातलगतेभ्यश्च पन्नगेभ्यो नमो नमः । दिशन्तु सिद्धिं नाट्यस्य पूजिताः पापनाशनाः

rasAtalagatebhyashcha pannagebhyo namo namaH | dishantu siddhiM nATyasya pUjitAH pApanAshanAH

सर्वाम्भसां पतिर्देवो वरुणो हंसवाहनः । पूजितः प्रीतमानस्तु ससमुद्रनदीनदः

sarvAmbhasAM patirdevo varuNo haMsavAhanaH | pUjitaH prItamAnastu sasamudranadInadaH

वैनतेय महासत्व सर्वपक्षिपते विभो । प्रगृह्यतां बलिर्देव मन्त्रपूतो मयोद्यतः

vainateya mahAsatva sarvapakShipate vibho | pragR^ihyatAM balirdeva mantrapUto mayodyataH

धनाध्यक्षो यक्षपतिर्लोकपालो धनेश्वरः । सगुह्यकस्सयक्षश्च प्रतिगृह्णातु मे बलिम्

dhanAdhyakSho yakShapatirlokapAlo dhaneshvaraH | saguhyakassayakShashcha pratigR^ihNAtu me balim

नमोऽस्तु नाट्यमातृभ्यो ब्राह्म्याद्याभ्यो नमोनमः । सुमुखीभिः प्रसन्नाभिर्बलिरद्य प्रगृह्यताम्

namo.astu nATyamAtR^ibhyo brAhmyAdyAbhyo namonamaH | sumukhIbhiH prasannAbhirbaliradya pragR^ihyatAm

रुद्रप्रहरणं सर्वं प्रतिगृह्णातु मे बलिम् । विष्णुप्रहरणं चैव विष्णुभक्त्या मयोद्यतम्

rudrapraharaNaM sarvaM pratigR^ihNAtu me balim | viShNupraharaNaM chaiva viShNubhaktyA mayodyatam

तथा कृतान्तः कालश्च सर्वप्राणिवधेश्वरौ । मृत्युश्च नियतिश्चैव प्रतिगृह्णातु मे बलिम्

tathA kR^itAntaH kAlashcha sarvaprANivadheshvarau | mR^ityushcha niyatishchaiva pratigR^ihNAtu me balim

याश्चास्यां मत्तवारण्यां संश्रिता वस्तुदेवताः । मन्त्रपूतमिमं सम्यक्प्रतिगृह्णन्तु मे बलिम्

yAshchAsyAM mattavAraNyAM saMshritA vastudevatAH | mantrapUtamimaM samyakpratigR^ihNantu me balim

अन्ये ये देवगन्धर्वा दिशो दश समाश्रिताः । दिव्यान्तरिक्षाभौमाश्च तेभ्यश्चायं बलिः कृतः

anye ye devagandharvA disho dasha samAshritAH | divyAntarikShAbhaumAshcha tebhyashchAyaM baliH kR^itaH

कुम्भं सलिलसम्पूर्णं पुष्पमालापुरस्कृतम् । स्थापयेद्रङ्गमध्ये तु सुवर्णं चात्र दापयेत्

kumbhaM salilasampUrNaM puShpamAlApuraskR^itam | sthApayedra~Ngamadhye tu suvarNaM chAtra dApayet

(आतोद्यानि तु सर्वाणि कृत्वा वस्त्रोत्तराणि तु । गन्धैर्माल्यैश्च धूपैश्च भक्ष्यैर्भोज्यैश्च पूजयेत् ॥ पूजयित्वा तु सर्वाणि दैवतानि यथाक्रमम् । जर्जरस्त्वभिसम्पूज्यः स्यात्ततो विघ्नजर्जरः

(AtodyAni tu sarvANi kR^itvA vastrottarANi tu | gandhairmAlyaishcha dhUpaishcha bhakShyairbhojyaishcha pUjayet || pUjayitvA tu sarvANi daivatAni yathAkramam | jarjarastvabhisampUjyaH syAttato vighnajarjaraH

श्वेतं शिरसि वस्त्रं स्यान्नीलं रौद्रे च पर्वणि । विष्णुपर्वणि वै पीतं रक्तं स्कन्दस्य पर्वणि

shvetaM shirasi vastraM syAnnIlaM raudre cha parvaNi | viShNuparvaNi vai pItaM raktaM skandasya parvaNi

मृडपर्वणि चित्रं तु देयं वस्त्रं हितार्थिना । सदृशं च प्रदातव्यं धूपमाल्यानुलेपनम्

mR^iDaparvaNi chitraM tu deyaM vastraM hitArthinA | sadR^ishaM cha pradAtavyaM dhUpamAlyAnulepanam

आतोद्यानि तु सर्वाणि वासोभिरवगुण्ठयेत् । गन्धैर्माल्यैश्च धूपैश्च भक्ष्यभोजैश्च पूजयेत्

AtodyAni tu sarvANi vAsobhiravaguNThayet | gandhairmAlyaishcha dhUpaishcha bhakShyabhojaishcha pUjayet

सर्वमेवं विधिं कृत्वा गन्धमाल्यानुलेपनैः । विघ्नजर्जरणार्थं तु जर्जरं त्वभिमन्त्रयेत्

sarvamevaM vidhiM kR^itvA gandhamAlyAnulepanaiH | vighnajarjaraNArthaM tu jarjaraM tvabhimantrayet

अत्र विघ्नविनाशार्थं पितामहमुखैस्सुरैः । निर्मितस्त्वं महावीर्यो वज्रसारो महातनुः

atra vighnavinAshArthaM pitAmahamukhaissuraiH | nirmitastvaM mahAvIryo vajrasAro mahAtanuH

शिरस्ते रक्षतु ब्रह्मा सर्वैर्देवगुणैअः तह । द्वितीयं च हरः पर्व तृतीयं च जनार्दनः

shiraste rakShatu brahmA sarvairdevaguNaiaH taha | dvitIyaM cha haraH parva tR^itIyaM cha janArdanaH

चतुर्थं च कुमारस्ते पञ्चमं पन्नगोत्तमः । नित्यं सर्वेऽपि पान्तु त्वां सुरार्थे च शिवो भव

chaturthaM cha kumAraste pa~nchamaM pannagottamaH | nityaM sarve.api pAntu tvAM surArthe cha shivo bhava

नक्षत्रेऽभिजिति त्वं हि प्रसूतोऽहितसूदन । जयं चाभ्युदयं चैव पार्थिवस्य समावह

nakShatre.abhijiti tvaM hi prasUto.ahitasUdana | jayaM chAbhyudayaM chaiva pArthivasya samAvaha

जर्जरं पूजयित्वैअवं बलिं सर्वं निविद्य च । अग्नौ होमं ततः कुर्यान्मन्त्राहुइतिपुरस्कृतम्

jarjaraM pUjayitvaiavaM baliM sarvaM nividya cha | agnau homaM tataH kuryAnmantrAhuitipuraskR^itam

हुताश एव दीप्ताभिरुल्काभिः परिमार्जनम् । नृपतेर्नर्तकीनां च कुर्याद्दीप्त्यभिवर्धनम्

hutAsha eva dIptAbhirulkAbhiH parimArjanam | nR^ipaternartakInAM cha kuryAddIptyabhivardhanam

अभिद्योत्य सहातोद्यैर्नृपतिं नर्तकीस्तथा । मन्त्रपूतेन तोयेन पुनरभ्युक्ष्य तान्वदेत्

abhidyotya sahAtodyairnR^ipatiM nartakIstathA | mantrapUtena toyena punarabhyukShya tAnvadet

महाकुले प्रसूताः स्थ गुणौघैश्चाप्यलङ्कृताः । यद्वो जन्मगुणोपेतं तद्वो भवतु नित्यशः

mahAkule prasUtAH stha guNaughaishchApyala~NkR^itAH | yadvo janmaguNopetaM tadvo bhavatu nityashaH

एवमुक्त्वा ततो वाक्यं नृपतैर्भूतये बुधः । नाट्ययोगप्रसिद्ध्यर्थमाशिषस्सम्प्रयोजयेत्

evamuktvA tato vAkyaM nR^ipatairbhUtaye budhaH | nATyayogaprasiddhyarthamAshiShassamprayojayet

सरस्वती धृतिर्मेधा ह्रीः श्रीर्लक्ष्मीस्स्मृतिर्मतिः । पान्तु वो मातरः सौम्यास्सिद्धिदाश्च भवन्तु वः

sarasvatI dhR^itirmedhA hrIH shrIrlakShmIssmR^itirmatiH | pAntu vo mAtaraH saumyAssiddhidAshcha bhavantu vaH

होमं कृत्वा यथान्यायं हविर्मन्त्रपुरस्कृतम् । भिन्द्यात्कुम्भं ततश्चैव नाट्याचार्यः प्रयत्नतः

homaM kR^itvA yathAnyAyaM havirmantrapuraskR^itam | bhindyAtkumbhaM tatashchaiva nATyAchAryaH prayatnataH

अभिन्ने तु भवेत्कुम्भे स्वामिनः शत्रुतो भयम् । भिन्ने चैव तु विज्ञेयः स्वामिनः शत्रुसंक्षयः

abhinne tu bhavetkumbhe svAminaH shatruto bhayam | bhinne chaiva tu vij~neyaH svAminaH shatrusa.nkShayaH

भिन्ने कुम्भे ततश्चैव नाट्यचार्यः प्रयत्नतः । प्रगृह्य दीपिकां दीप्तां सर्वं रङ्गं प्रदीपयेत्

bhinne kumbhe tatashchaiva nATyachAryaH prayatnataH | pragR^ihya dIpikAM dIptAM sarvaM ra~NgaM pradIpayet

क्ष्वेडितैः स्फोटितैश्चैव वल्गितैश्च प्रधावितैः । रङ्गमध्ये तु तां दीप्तां सशब्दां सम्प्रयोजयेत्

kShveDitaiH sphoTitaishchaiva valgitaishcha pradhAvitaiH | ra~Ngamadhye tu tAM dIptAM sashabdAM samprayojayet

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्मृदङ्गपणवैस्तथा । सर्वातोद्यैः प्रणदितै रङ्गे युद्धानि कारयेत्

sha~NkhadundubhinirghoShairmR^ida~NgapaNavaistathA | sarvAtodyaiH praNaditai ra~Nge yuddhAni kArayet

तत्र च्छिन्नं व भिन्नं च दारितं च सशोणितम् । क्षतं प्रदीप्तमायस्तं निमित्तं सिद्धिलक्षणम्

tatra cChinnaM va bhinnaM cha dAritaM cha sashoNitam | kShataM pradIptamAyastaM nimittaM siddhilakShaNam

सम्यगिष्टस्तु रङ्गो वै स्वामिनः शुभमावहेत् । पुरस्याबालवृद्धस्य तथा जानपदस्य च

samyagiShTastu ra~Ngo vai svAminaH shubhamAvahet | purasyAbAlavR^iddhasya tathA jAnapadasya cha

दुरिष्टस्तु तथा रङ्गो दैवतैर्दुरधिष्ठितः । नाट्यविध्वसनं कुर्यान्नृपस्य च तथाऽशुभम्

duriShTastu tathA ra~Ngo daivatairduradhiShThitaH | nATyavidhvasanaM kuryAnnR^ipasya cha tathA.ashubham

य एवं विधिमुत्सृज्य यथेष्टं सम्प्रयोजयेत् । प्राप्नोत्यपचयं शीघ्रं तिर्यग्योनिं च गच्छति

ya evaM vidhimutsR^ijya yatheShTaM samprayojayet | prApnotyapachayaM shIghraM tiryagyoniM cha gacChati

यज्ञेन सम्मितं ह्येतद्रङ्गदैवतपूजनम् । अपूजयित्वा रङ्गं तु नैव प्रेक्षां प्रयोजयेत्

yaj~nena sammitaM hyetadra~NgadaivatapUjanam | apUjayitvA ra~NgaM tu naiva prekShAM prayojayet

पूजिताः पूजयन्त्येते मानिता मानयन्ति च । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्तव्यं रङ्गपूजनम्

pUjitAH pUjayantyete mAnitA mAnayanti cha | tasmAtsarvaprayatnena kartavyaM ra~NgapUjanam

न तथा प्रदहत्यग्निः प्रभञ्जनसमीरितः । यथा ह्यपप्रयोगस्तु प्रयुक्तो दहति क्षणात्

na tathA pradahatyagniH prabha~njanasamIritaH | yathA hyapaprayogastu prayukto dahati kShaNAt

शास्त्रज्ञेन विनीतेन शुचिना दीक्षितेन च । नाट्याचार्येण शान्तेन कर्तव्यं रङ्गपूजनम्

shAstraj~nena vinItena shuchinA dIkShitena cha | nATyAchAryeNa shAntena kartavyaM ra~NgapUjanam

स्थानभ्रष्टं तु यो दद्याद्बलिमुद्विग्नमानसः । मन्त्रहीनो यथा होता प्रायश्चित्ती भवेत्तु सः

sthAnabhraShTaM tu yo dadyAdbalimudvignamAnasaH | mantrahIno yathA hotA prAyashchittI bhavettu saH

इत्ययं यो विधिर्दृष्टो रङ्गदैवतपूजने । नवे नाट्यगृहे कार्यः प्रेक्षायां च प्रयोक्तृभिः

ityayaM yo vidhirdR^iShTo ra~NgadaivatapUjane | nave nATyagR^ihe kAryaH prekShAyAM cha prayoktR^ibhiH