संज्ञा नाम महाभाग तस्यां भानुरजीजनत।।

saṃjñā nāma mahābhāga tasyāṃ bhānurajījanat||

विवस्वतः सुतो यस्मात्तस्माद्वैवस्वतस्तु सः।।

vivasvataḥ suto yasmāttasmādvaivasvatastu saḥ||

यतस्ततः सरोषोरऽकः संज्ञां निष्ठुरमब्रवीत।।

yatastataḥ saroṣor'kaḥ saṃjñāṃ niṣṭhuramabravīt||

तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम।।

tasmājjaniṣyase mūḍhe prajāsaṃyamanaṃ yamam||

विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः।।

vilolitadṛśaṃ dṛṣṭvā punarāha ca tāṃ raviḥ||

तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि।।

tasmādvilolāṃ tanayāṃ nadīṃ tvaṃ prasaviṣyasi||

यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी।।

yamaśca yamunā ceyaṃ prakhyātā sumahānadī||

असहन्ती च सा तेजश्चिन्तयामास वै तदा।।

asahantī ca sā tejaścintayāmāsa vai tadā||

भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्कश्च नैष्यति।।

bhavenmama kathaṃ bhartā kopamarkaśca naiṣyati||

बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव सा।।

bahu mene mahābhāgā pitṛsaṃśrayameva sā||

छायामयीमात्मतनुं निर्ममे दयितां रवेः।।

chāyāmayīmātmatanuṃ nirmame dayitāṃ raveḥ||

तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं यथा रवौ।।

tathā samyagapatyeṣu vartitavyaṃ yathā ravau||

सैवास्मि नाम संज्ञेति वाच्यमेतत्सदा वचः।।

saivāsmi nāma saṃjñeti vācyametatsadā vacaḥ||

करिष्ये कथयिष्यामि वृत्तन्तु शापकर्षणात।।

kariṣye kathayiṣyāmi vṛttantu śāpakarṣaṇāt||

ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम।।

dadarśa tatra tvaṣṭāraṃ tapasā dhūtakalmaṣam||

तस्थौ पितृगृहे सा तु कञ्चित्कालमनिन्दिता।।

tasthau pitṛgṛhe sā tu kañcitkālamaninditā||

स्तुत्वा च तनयां प्रेमबहुमानपुरः सरम।।

stutvā ca tanayāṃ premabahumānapuraḥ saram||

मुहूर्तार्धसमानि स्युः किन्तु धर्मो विलुप्यते।।

muhūrtārdhasamāni syuḥ kintu dharmo vilupyate||

मनोरथो बान्धवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः।।

manoratho bāndhavānāṃ nāryā bhartṛgṛhe sthitiḥ||

पितृगेहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके।।

pitṛgehe ciraṃ kālaṃ vastuṃ nārhasi putrike||

पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभे मम।।

punarāgamanaṃ kāryaṃ darśanāya śubhe mama||

संपूजयित्वा पितरं जगामाथोत्तरान कुरून।।

saṃpūjayitvā pitaraṃ jagāmāthottarān kurūn||

तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी।।

tapaścacāra tatrāpi vaḍavārūpadhāriṇī||

जनयामास तनयौ कन्याञ्चैकां मनोरमाम।।

janayāmāsa tanayau kanyāñcaikāṃ manoramām||

तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चान्ववर्तत।।

tathā na saṃjñākanyāyāṃ putrayoścānvavartata||

मनुस्तत क्षान्तवानस्य यमस्तस्या न चक्षमे।।

manustat kṣāntavānasya yamastasyā na cakṣame||

तस्याः पुनः क्षान्तिमता न तु देहे निपातितः।।

tasyāḥ punaḥ kṣāntimatā na tu dehe nipātitaḥ||

किञ्चित प्रस्फुरमाणौष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा।।

kiñcit prasphuramāṇauṣṭhī vicalatpāṇipallavā||

भुवि तस्मादयं पदास्तवाद्यैव पतिष्यति।।

bhuvi tasmādayaṃ padāstavādyaiva patiṣyati||

अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरः सरम।।

abhyetya pitaraṃ prāha praṇipātapuraḥ saram||

माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति।।

mātā vātsalyamutsṛjya śāpaṃ putre prayacchati||

विगुणेष्वपि पुत्रेषु न माता विगुणा भवेत।।

viguṇeṣvapi putreṣu na mātā viguṇā bhavet||

छायासंज्ञां समाहूय पप्रच्छ क्व गतेति सा।।

chāyāsaṃjñāṃ samāhūya papraccha kva gateti sā||

पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे।।

patnī tava tvayāpatyānyetāni janitāni me||

नाचचक्षे ततः क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः।।

nācacakṣe tataḥ kruddho bhāsvāṃstāṃ śaptumudyataḥ||

विदितार्थश्च भगवान जगाम त्वष्टुरालयम।।

viditārthaśca bhagavān jagāma tvaṣṭurālayam||

भास्वन्तं परया भक्त्या निजगेहमुपागतम।।

bhāsvantaṃ parayā bhaktyā nijagehamupāgatam||

आगतैवेह मे वेश्म भवतः प्रेषितेति वै।।

āgataiveha me veśma bhavataḥ preṣiteti vai||

तपश्चरन्तीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ।।

tapaścarantīṃ dadṛśe uttareṣu kuruṣvatha||

अभिसन्धिञ्च तपसो बुबुधे ऽस्या दिवाकरः।।

abhisandhiñca tapaso bubudhe 'syā divākaraḥ||

तञ्चाह विश्वकर्माणं संज्ञायाः पितरं द्विज।।

tañcāha viśvakarmāṇaṃ saṃjñāyāḥ pitaraṃ dvija||

तेजसः शातनञ्चक्रे स्तूयमानश्च दैवतैः।।

tejasaḥ śātanañcakre stūyamānaśca daivataiḥ||