तस्योत्पत्तिं विस्तरशः शृणुष्व कथयामि ते।।

tasyotpattiṃ vistaraśaḥ śṛṇuṣva kathayāmi te||

तस्यापुत्रस्य पुत्रो ऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः।।

tasyāputrasya putro 'bhūdrevatyante mahātmanaḥ||

तथोपनयनादींश्च स चाशीलो ऽभवन्मुने।।

tathopanayanādīṃśca sa cāśīlo 'bhavanmune||

दीर्घरोगपरामर्शमवाप मुनिपुङ्गवः।।

dīrgharogaparāmarśamavāpa munipuṅgavaḥ||

जगाम स पिता चास्य चिन्तयामास दुः खितः।।

jagāma sa pitā cāsya cintayāmāsa duḥ khitaḥ||

जग्राह भार्यामन्यस्य मुनिपुत्रस्य संमुखीम।।

jagrāha bhāryāmanyasya muniputrasya saṃmukhīm||

अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता।।

aputratā manuṣyāṇāṃ śreyase na kuputratā||

मातुश्च स्वर्गसंस्थांश्च स्वपितॄन पातयत्यधः।।

mātuśca svargasaṃsthāṃśca svapitṝn pātayatyadhaḥ||

पित्रोर्दुः खाय धिग जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः।।

pitrorduḥ khāya dhig janma tasya duṣkṛtakarmaṇaḥ||

परोपकारिणः शान्ताः साधुकर्मण्यनुव्रताः।।

paropakāriṇaḥ śāntāḥ sādhukarmaṇyanuvratāḥ||

नरकाय न सद्गत्यै कुपुत्रालम्बि जन्मनः।।

narakāya na sadgatyai kuputrālambi janmanaḥ||

अकाले च जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते ध्रुवम।।

akāle ca jarāṃ pitroḥ kuputraḥ kurute dhruvam||

दह्यमानमनोवृत्तिर्वृत्तं गर्गमपृच्छत।।

dahyamānamanovṛttirvṛttaṃ gargamapṛcchata||

समप्य वेदान विधिवत कृतो दारपरिग्रहः।।

samapya vedān vidhivat kṛto dāraparigrahaḥ||

न मे न्यूनाः कृताः काश्चिद्यावदद्य महामुने।।

na me nyūnāḥ kṛtāḥ kāścidyāvadadya mahāmune||

पुत्रार्थं जनितश्चायं पुन्नाम्नो बिभ्यता मुने।।

putrārthaṃ janitaścāyaṃ punnāmno bibhyatā mune||

अस्मद्दुः खवहो जातो दौः शील्याद बन्धुशोकदः।।

asmadduḥ khavaho jāto dauḥ śīlyād bandhuśokadaḥ||

तेन दुः खाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत।।

tena duḥ khāya te duṣṭe kāle yasmādajāyata||

तस्य दौः शील्यहेतुस्तु रेवत्यन्तमुपागतम।।

tasya dauḥ śīlyahetustu revatyantamupāgatam||

दौः शील्यमेतत सा तस्मात पततामाशु रेवती।।

dauḥ śīlyametat sā tasmāt patatāmāśu revatī||

पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः।।

paśyataḥ sarvalokasya vismayāviṣṭacetasaḥ||

भावयामास सहसा वनकन्दरनिर्झरम।।

bhāvayāmāsa sahasā vanakandaranirjharam||

अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीधरः।।

atīva ramyaḥ sarvasyāṃ pṛthivyāṃ pṛthivīdharaḥ||

ततो जज्ञे तदा कन्या रूपेणातीव शोभना।।

tato jajñe tadā kanyā rūpeṇātīva śobhanā||

तस्या नाम चकारेत्थं रेवती नाम भागुरे।।

tasyā nāma cakāretthaṃ revatī nāma bhāgure||

प्रमुचः स महाभागस्तस्मिन्नेव महाचले।।

pramucaḥ sa mahābhāgastasminneva mahācale||

स मुनिश्चिन्तमामास को ऽस्या भर्ता भवेदिति।।

sa muniścintamāmāsa ko 'syā bhartā bhavediti||

न चाससाद सदृशं वरं तस्या महामुनिः।।

na cāsasāda sadṛśaṃ varaṃ tasyā mahāmuniḥ||

विवेश वह्निशालां वै प्रष्टारं प्राह हव्यभुक।।

viveśa vahniśālāṃ vai praṣṭāraṃ prāha havyabhuk||

दुर्गमो नाम भविता भर्ता ह्यस्य महीपतिः।।

durgamo nāma bhavitā bhartā hyasya mahīpatiḥ||

तस्याश्रमपदं धीमान दुर्गमः स नराधिपः।।

tasyāśramapadaṃ dhīmān durgamaḥ sa narādhipaḥ||

पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिन्दीजठरोद्भवः।।

putro vikramaśīlasya kālindījaṭharodbhavaḥ||

अपश्यमानस्तमृषिं प्रियेत्यामन्त्र्य पृष्टवान।।

apaśyamānastamṛṣiṃ priyetyāmantrya pṛṣṭavān||

तं प्रणेतुमिहेच्छामि तत त्वं प्रब्रूहि शोभने।।

taṃ praṇetumihecchāmi tat tvaṃ prabrūhi śobhane||

प्रियेत्यामन्त्रणञ्चैव निश्चक्राम त्वरान्वितः।।

priyetyāmantraṇañcaiva niścakrāma tvarānvitaḥ||

नरेन्द्रचिह्नसहितं प्रश्रयावनतं पुरः।।

narendracihnasahitaṃ praśrayāvanataṃ puraḥ||

गौतमानीयतां शीघ्रमर्घो ऽस्य जगतीपतेः।।

gautamānīyatāṃ śīghramargho 'sya jagatīpateḥ||

जामाता च विशेषेण योग्योरऽघस्य मतो मम।।

jāmātā ca viśeṣeṇa yogyor'ghasya mato mama||

विवेद च न तन्मौनी जगृहेरऽघञ्च तं नृपः।।

viveda ca na tanmaunī jagṛher'ghañca taṃ nṛpaḥ||

स्वागतं प्राह राजेन्द्रमपि ते कुशलं गृहे।।

svāgataṃ prāha rājendramapi te kuśalaṃ gṛhe||

तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम।।

tathātmani mahābāho yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam||

पृच्छाम्यस्यास्ततो नाहं कुशलिन्यो ऽपरास्तव।।

pṛcchāmyasyāstato nāhaṃ kuśalinyo 'parāstava||

जातकौतूहलश्चास्मि मम भार्यात्र का मुने।।

jātakautūhalaścāsmi mama bhāryātra kā mune||

तव भर्या वरारोहा तां त्वं राजन्न वेत्सि किम।।

tava bharyā varārohā tāṃ tvaṃ rājanna vetsi kim||

सुराष्ट्रजां सुजाताञ्च कदम्बाञ्च वरूथजाम।।

surāṣṭrajāṃ sujātāñca kadambāñca varūthajām||

तिष्ठन्ति मे न भगवन रेवतीं वेद्मि कान्वियम।।

tiṣṭhanti me na bhagavan revatīṃ vedmi kānviyam||

किं विस्मृतन्ते भूपाल! श्लाघ्येयं गृहिणी तव।।

kiṃ vismṛtante bhūpāla! ślāghyeyaṃ gṛhiṇī tava||

नात्र कोपं भवान कर्तुमर्हत्यस्मासु याचितः।।

nātra kopaṃ bhavān kartumarhatyasmāsu yācitaḥ||

व्याजहार भवानेतद्वह्निना नृप चोदितः।।

vyājahāra bhavānetadvahninā nṛpa coditaḥ||

भविता तेन चाप्युक्तो भवानेवाद्य वै वरः।।

bhavitā tena cāpyukto bhavānevādya vai varaḥ||

प्रियेत्यामन्त्रिता चेयं विचारं कुरुषे कथम।।

priyetyāmantritā ceyaṃ vicāraṃ kuruṣe katham||

ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं तस्या वैवाहिकं विधिम।।

ṛṣistathodyataḥ kartuṃ tasyā vaivāhikaṃ vidhim||

उवाच कन्या यत्किञ्चित प्रश्रयावनतानना।।

uvāca kanyā yatkiñcit praśrayāvanatānanā||

रेवत्यृक्षे विवाहं मे तत्करोतु प्रसादितः।।

revatyṛkṣe vivāhaṃ me tatkarotu prasāditaḥ||

अन्यानि सन्ति ऋक्षाणि सुभ्रु वैवाहिकानि ते।।

anyāni santi ṛkṣāṇi subhru vaivāhikāni te||

विवाहो विफले काले मद्विधायाः कथं भवेत।।

vivāho viphale kāle madvidhāyāḥ kathaṃ bhavet||

चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं विनिपातितम।।

cakāra kopaṃ kruddhena tenarkṣaṃ vinipātitam||

न चेच्छसि विवाहं त्वं सङ्कटं नः समागतम।।

na cecchasi vivāhaṃ tvaṃ saṅkaṭaṃ naḥ samāgatam||

न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुतास्मि किम।।

na tvayā mama tātena brahmabandhoḥ sutāsmi kim||

सुता त्वं मम यो देवान कर्तुमन्यान समुत्सहे।।

sutā tvaṃ mama yo devān kartumanyān samutsahe||

समारोप्य विवाहो मे तदृक्षे क्रियते न तु।।

samāropya vivāho me tadṛkṣe kriyate na tu||

आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव।।

āropayāmīndumārge revatyṛkṣaṃ kṛte tava||

यथापूर्वन्तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तम।।

yathāpūrvantathā cakre somayogi dvijottama||

निष्पाद्य प्रीतिमान भूयो जामातारमथाब्रवीत।।

niṣpādya prītimān bhūyo jāmātāramathābravīt||

दुर्लभ्यमपि दास्यामि ममाप्रतिहतन्तपः।।

durlabhyamapi dāsyāmi mamāpratihatantapaḥ||

मन्वन्तराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद वृणोम्यहम।।

manvantarādhipaṃ putraṃ tvatprasādād vṛṇomyaham||

सकलां भोक्ष्यते भूप धर्मविच्च भविष्यति।।

sakalāṃ bhokṣyate bhūpa dharmavicca bhaviṣyati||

तस्मादजायत सुतो रेवत्या रैवतो मनुः।।

tasmādajāyata suto revatyā raivato manuḥ||

विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो वेदविद्यार्थशास्त्रवित।।

vijñātākhilaśāstrārtho vedavidyārthaśāstravit||

कथ्यमानान मया ब्रह्मन निबोध सुसमाहितः।।

kathyamānān mayā brahman nibodha susamāhitaḥ||

वैकुण्ठश्चामिताभश्च चतुर्दश चतुर्दश।।

vaikuṇṭhaścāmitābhaśca caturdaśa caturdaśa||

नाम्ना विभुरभूदिन्द्रः शतयज्ञोपलक्षकः।।

nāmnā vibhurabhūdindraḥ śatayajñopalakṣakaḥ||

वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः।।

vedabāhuḥ sudhāmā ca parjanyaśca mahāmuniḥ||

एते सप्तर्षयश्चासन रैवतस्यान्तरे मनोः।।

ete saptarṣayaścāsan raivatasyāntare manoḥ||

सत्यकाद्यास्तथैवासन रैवतस्य मनोः सुताः।।

satyakādyāstathaivāsan raivatasya manoḥ sutāḥ||

स्वायम्भुवाश्रया ह्येते स्वारोचिषमृते मनुम।।

svāyambhuvāśrayā hyete svārociṣamṛte manum||

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लोकं प्राप्नोत्यभीप्सितम।।

vimuktaḥ sarvapāpebhyo lokaṃ prāpnotyabhīpsitam||