अनेकयज्ञकृत प्राज्ञः संग्रामेष्वपराजितः।।

anekayajñakṛt prājñaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ||

पत्नीनाञ्च शतन्तस्य धन्यानामभवद द्विज।।

patnīnāñca śatantasya dhanyānāmabhavad dvija||

कालेन जग्मुर्निधनं भृत्यमन्त्रिजनास्तथा।।

kālena jagmurnidhanaṃ bhṛtyamantrijanāstathā||

उद्विग्नचेताः संप्राप वीर्यहानिमहर्निशम।।

udvignacetāḥ saṃprāpa vīryahānimaharniśam||

अनन्तरो विमर्दाख्यो राज्याच्च्यावितवांस्तदा।।

anantaro vimardākhyo rājyāccyāvitavāṃstadā||

तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः।।

tapastepe mahābhāge vitastāpuline sthitaḥ||

जलशायी च शिशिरे निराहारो यतव्रतः।।

jalaśāyī ca śiśire nirāhāro yatavrataḥ||

बभूवानुदिनं मेघैर्वर्षद्भिरनुसन्ततम।।

babhūvānudinaṃ meghairvarṣadbhiranusantatam||

नोत्तरा तमसा सर्वमनुलिप्तमिवाभवत।।

nottarā tamasā sarvamanuliptamivābhavat||

प्रार्थयन्नापि नावाप ह्रियमाणो महीपतिः।।

prārthayannāpi nāvāpa hriyamāṇo mahīpatiḥ||

आससाद जले रौहीं स पुच्छे जगृहे च ताम।।

āsasāda jale rauhīṃ sa pucche jagṛhe ca tām||

इतश्चेतश्चान्धकारे आससाद तटन्ततः।।

itaścetaścāndhakāre āsasāda taṭantataḥ||

तथैव कृष्यमाणो ऽन्यद्रम्यं वनमवाप सः।।

tathaiva kṛṣyamāṇo 'nyadramyaṃ vanamavāpa saḥ||

पुच्छे लग्नं महाभागं कृशं धमनिसन्ततौ।।

pucche lagnaṃ mahābhāgaṃ kṛśaṃ dhamanisantatau||

सो ऽन्धकारे भ्रमन भूयो मदनाकृष्टमानसः।।

so 'ndhakāre bhraman bhūyo madanākṛṣṭamānasaḥ||

नरेन्द्रं तद्वनस्यान्तः सा मृगी तमुवाच ह।।

narendraṃ tadvanasyāntaḥ sā mṛgī tamuvāca ha||

अन्यथैवास्य कार्यस्य सञ्जाता नृपते गतिः।।

anyathaivāsya kāryasya sañjātā nṛpate gatiḥ||

किन्तु त्वत्सङ्गमे विघ्नमेष लोलः करोति मे।।

kintu tvatsaṅgame vighnameṣa lolaḥ karoti me||

जातकौतूहलो रौहीमिदं वचनमब्रवीत।।

jātakautūhalo rauhīmidaṃ vacanamabravīt||

कश्चैव लोलो यो विघ्नं त्वत्सङ्गे कुरुते मम।।

kaścaiva lolo yo vighnaṃ tvatsaṅge kurute mama||

भर्या शताग्रमहिषी दुहिता दृढधन्वनः।।

bharyā śatāgramahiṣī duhitā dṛḍhadhanvanaḥ||

पतिव्रता धर्मपरा सा चेत्थं सथमीदृशी।।

pativratā dharmaparā sā cetthaṃ sathamīdṛśī||

रन्तुं गता ददर्शैकं मृगं मृग्या समागतम।।

rantuṃ gatā dadarśaikaṃ mṛgaṃ mṛgyā samāgatam||

मया त्रस्ता गतान्यत्र क्रुद्धः प्राह ततो मृगः।।

mayā trastā gatānyatra kruddhaḥ prāha tato mṛgaḥ||

आधानकालो येनायं त्वया मे विफलीकृतः।।

ādhānakālo yenāyaṃ tvayā me viphalīkṛtaḥ||

भीता तमब्रुवं को ऽसीत्येतां योनिमुपागतः।।

bhītā tamabruvaṃ ko 'sītyetāṃ yonimupāgataḥ||

सुतपा नाम मृग्यान्तु साभिलाषो मृगो ऽभवम।।

sutapā nāma mṛgyāntu sābhilāṣo mṛgo 'bhavam||

त्वया वियोजिता दुष्टे तस्माच्छापं ददामि ते।।

tvayā viyojitā duṣṭe tasmācchāpaṃ dadāmi te||

प्रसादं कुरु शापं मे न भवान दातुमर्हति।।

prasādaṃ kuru śāpaṃ me na bhavān dātumarhati||

न प्रयच्छामि शापं ते यद्यात्मानं ददासि मे।।

na prayacchāmi śāpaṃ te yadyātmānaṃ dadāsi me||

लप्स्यसे ऽन्यां मृगीन्तावन्मयि भावो निवर्त्यताम।।

lapsyase 'nyāṃ mṛgīntāvanmayi bhāvo nivartyatām||

नाहं मृगी त्वयेत्युक्तं मृगी मूढे भविष्यसि।।

nāhaṃ mṛgī tvayetyuktaṃ mṛgī mūḍhe bhaviṣyasi||

स्वरूपस्थमतिक्रुद्धं प्रसीदेति पुनः पुनः।।

svarūpasthamatikruddhaṃ prasīdeti punaḥ punaḥ||

पितर्यसति नारीभिर्व्रियते हि पतिः स्वयम।।

pitaryasati nārībhirvriyate hi patiḥ svayam||

सापराधाथवा पादौ प्रसीदेश नमाम्यहम।।

sāparādhāthavā pādau prasīdeśa namāmyaham||

इत्थं लालप्यमानायाः स प्राह मुनिपुङ्गवः।।

itthaṃ lālapyamānāyāḥ sa prāha munipuṅgavaḥ||

मृगी भविष्यसि मृता वने ऽस्मिन्नेव जन्मनि।।

mṛgī bhaviṣyasi mṛtā vane 'sminneva janmani||

लोलो नाम मुनेः पुत्रः सिद्धवीर्यस्य भामिनि।।

lolo nāma muneḥ putraḥ siddhavīryasya bhāmini||

स्मृतिं प्राप्य तथा वाचं मानुषीमीरयिष्यसि।।

smṛtiṃ prāpya tathā vācaṃ mānuṣīmīrayiṣyasi||

लोकानवाप्स्यसि प्राप्या ये न दुष्कृतकर्मभिः।।

lokānavāpsyasi prāpyā ye na duṣkṛtakarmabhiḥ||

जित्वा वसुन्दरां कृत्स्त्रां भविष्यति ततो मनुः।।

jitvā vasundarāṃ kṛtstrāṃ bhaviṣyati tato manuḥ||

त्वत्संस्पर्शाच्च गर्भो ऽसौ संभूतो जठरे मम।।

tvatsaṃsparśācca garbho 'sau saṃbhūto jaṭhare mama||

न चाप्यगम्या गर्भस्थो लोलो विघ्नं करोत्यसौ।।

na cāpyagamyā garbhastho lolo vighnaṃ karotyasau||

पुत्रो ममारीञ्जित्वेति पृथिव्यां भविता मनुः।।

putro mamārīñjitveti pṛthivyāṃ bhavitā manuḥ||

तस्मिन जाते च भूतानि सर्वाणि प्रययुर्मुदम।।

tasmin jāte ca bhūtāni sarvāṇi prayayurmudam||

सा विमुक्ता मृगी शापात प्राप लोकाननुत्तमान।।

sā vimuktā mṛgī śāpāt prāpa lokānanuttamān||

अवेक्ष्य भाविनीमृद्धिं नाम चक्रुर्महात्मनः।।

avekṣya bhāvinīmṛddhiṃ nāma cakrurmahātmanaḥ||

तमसा चावृते लोके तामसो ऽयं भविष्यति।।

tamasā cāvṛte loke tāmaso 'yaṃ bhaviṣyati||

जातबुद्धिरुवाचेदं पितरं मुनिसत्तम।।

jātabuddhiruvācedaṃ pitaraṃ munisattama||

किमर्थमागतश्च त्वमेतत सत्यं ब्रवीहि मे।।

kimarthamāgataśca tvametat satyaṃ bravīhi me||

तस्याचष्टे महाबहुः पुत्रस्य जगतीपतिः।।

tasyācaṣṭe mahābahuḥ putrasya jagatīpatiḥ||

अवाच दिव्यान्यस्त्राणि ससंहाराण्यशेषतः।।

avāca divyānyastrāṇi sasaṃhārāṇyaśeṣataḥ||

अनुज्ञातान मुनोचाथ तेन स्वं धर्ममास्थितः।।

anujñātān munocātha tena svaṃ dharmamāsthitaḥ||

विसृष्टदेहः संप्राप्तो दृष्ट्वा पुत्रमुखं सुखम।।

visṛṣṭadehaḥ saṃprāpto dṛṣṭvā putramukhaṃ sukham||

तामसाख्यो मनुरभुत्तस्य मन्वन्तरं शृणु।।

tāmasākhyo manurabhuttasya manvantaraṃ śṛṇu||

ये पुत्राश्च मनोस्तस्य पृथिवीपरिपालकाः।।

ye putrāśca manostasya pṛthivīparipālakāḥ||

एते देवगणास्तत्र सप्तविंशतिका मुने।।

ete devagaṇāstatra saptaviṃśatikā mune||

शिखिरिन्द्रस्तथा तेषां देवानामभवद्विभुः।।

śikhirindrastathā teṣāṃ devānāmabhavadvibhuḥ||

पीवरश्च तथा ब्रह्मन! सप्त गप्तर्षयो ऽभवन।।

pīvaraśca tathā brahman! sapta gaptarṣayo 'bhavan||

पुत्रास्तु तामसस्यासन राजानः सुमहाबलाः।।

putrāstu tāmasasyāsan rājānaḥ sumahābalāḥ||

यः पठेत शृणुयाद्वापि तमसा सन बाध्यते।।

yaḥ paṭhet śṛṇuyādvāpi tamasā sana bādhyate||