समेतं भार्यया चैव शीलवत्या मुदान्वितम।।

sametaṃ bhāryayā caiva śīlavatyā mudānvitam||

धर्मज्ञनेह भवता भार्यामानयता मम।।

dharmajñaneha bhavatā bhāryāmānayatā mama||

वयं सङ्कटिनो विप्र! येषां पत्नी न वेश्मनि।।

vayaṃ saṅkaṭino vipra! yeṣāṃ patnī na veśmani||

क्रोधस्य वशमागम्य धर्मो न रक्षितस्त्वया।।

krodhasya vaśamāgamya dharmo na rakṣitastvayā||

अविदूषितचारित्रा कथमेतत्करोम्यहम।।

avidūṣitacāritrā kathametatkaromyaham||

तदपत्नीकताजन्म किं पापं क्रियते त्वया।।

tadapatnīkatājanma kiṃ pāpaṃ kriyate tvayā||

तथा त्वं कुरु यत्नं मे यथा सा वशगामिनी।।

tathā tvaṃ kuru yatnaṃ me yathā sā vaśagāminī||

क्रियते मित्रकामैर्या मित्रविन्दां करोमि ताम।।

kriyate mitrakāmairyā mitravindāṃ karomi tām||

भार्यापत्योर्मनुष्येन्द्र! तान्तवेष्टिं करोम्यहम।।

bhāryāpatyormanuṣyendra! tāntaveṣṭiṃ karomyaham||

तस्मादानोयतां सा ते परां प्रीतिमुपैष्यति।।

tasmādānoyatāṃ sā te parāṃ prītimupaiṣyati||

आनिनाय चकारेष्टिं स च तां द्विजसत्तमः।।

ānināya cakāreṣṭiṃ sa ca tāṃ dvijasattamaḥ||

तस्य राज्ञो द्विजश्रेष्ठो भार्यासम्पादनाय वै।।

tasya rājño dvijaśreṣṭho bhāryāsampādanāya vai||

स्वभर्तरि तदा विप्रस्तमुवाच नराधिपम।।

svabhartari tadā viprastamuvāca narādhipam||

भुङ्क्ष्व भोगांस्तया सार्धं यज यज्ञांस्तथादृतः।।

bhuṅkṣva bhogāṃstayā sārdhaṃ yaja yajñāṃstathādṛtaḥ||

सस्मार तं महावीर्यं सत्यसन्धं निशाचरम।।

sasmāra taṃ mahāvīryaṃ satyasandhaṃ niśācaram||

किं करोमीति सो ऽप्याह प्रणिपत्य महामुने।।

kiṃ karomīti so 'pyāha praṇipatya mahāmune||

गत्वा पातालमादाय राजपत्नीमुपाययौ।।

gatvā pātālamādāya rājapatnīmupāyayau||

उवाच च प्रसीदेति भूयोभूयो मुदान्विता।।

uvāca ca prasīdeti bhūyobhūyo mudānvitā||

प्रिये! प्रसन्न एवाहं भूयो ऽप्येवं ब्रवीषि किम।।

priye! prasanna evāhaṃ bhūyo 'pyevaṃ bravīṣi kim||

तदेतदभियाचे त्वां तत कुरुष्व ममार्हणम।।

tadetadabhiyāce tvāṃ tat kuruṣva mamārhaṇam||

तदलभ्यं न ते भीरु! तवायत्तो ऽस्मि नान्यथा।।

tadalabhyaṃ na te bhīru! tavāyatto 'smi nānyathā||

मूका भविष्यसीत्याह सा च मूकत्वमागता।।

mūkā bhaviṣyasītyāha sā ca mūkatvamāgatā||

वाग्विघातप्रशान्त्यर्थं ततः किं न कृतं मम।।

vāgvighātapraśāntyarthaṃ tataḥ kiṃ na kṛtaṃ mama||

तन्मूकतापनोदाय स च तं प्राह पार्थिवम।।

tanmūkatāpanodāya sa ca taṃ prāha pārthivam||

पत्नी तवेयमानृण्यं यातु तद्वाक्प्रवर्तनात।।

patnī taveyamānṛṇyaṃ yātu tadvākpravartanāt||

सारस्वतानि सूक्तानि जजाप च समाहितः।।

sārasvatāni sūktāni jajāpa ca samāhitaḥ||

उपकारः सखीभर्त्रा कृतो ऽयमतिदुष्करः।।

upakāraḥ sakhībhartrā kṛto 'yamatiduṣkaraḥ||

ततो राज्ञीं परिष्वज्य स्वसखीमुरगात्मजा।।

tato rājñīṃ pariṣvajya svasakhīmuragātmajā||

उवाच मधुरं नागी कृतासनपरिग्रहा।।

uvāca madhuraṃ nāgī kṛtāsanaparigrahā||

तेनास्म्याकृष्टहृदया यद्ब्रवीमि शृणुष्व तत।।

tenāsmyākṛṣṭahṛdayā yadbravīmi śṛṇuṣva tat||

तस्माप्रतिहतं चक्रमस्यां भुवि भविष्यति।।

tasmāpratihataṃ cakramasyāṃ bhuvi bhaviṣyati||

मन्वन्तरेश्वरो धीमान! भविष्यति स वै मनुः।।

manvantareśvaro dhīmān! bhaviṣyati sa vai manuḥ||

सखीं तां संपरिष्वज्य पातालमगमन्मुने।।

sakhīṃ tāṃ saṃpariṣvajya pātālamagamanmune||

जगाम कालः सुमहान प्रजाः पालयतस्तथा।।

jagāma kālaḥ sumahān prajāḥ pālayatastathā||

पौर्णमास्यां यथा कान्तश्चन्द्रः संपूर्णमण्डलः।।

paurṇamāsyāṃ yathā kāntaścandraḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ||

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च।।

devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca||

औत्तमश्चेति मुनयो नाम चक्रुः समागताः।।

auttamaśceti munayo nāma cakruḥ samāgatāḥ||

उत्तमावयवस्तेन औत्तमो ऽयं भविष्यति।।

uttamāvayavastena auttamo 'yaṃ bhaviṣyati||

मनुरासीत्तत्प्रभावो भागुरे श्रूयतां मम।।

manurāsīttatprabhāvo bhāgure śrūyatāṃ mama||

नित्यं शृणोति विद्वेषं स कदाचिन्न गच्छति।।

nityaṃ śṛṇoti vidveṣaṃ sa kadācinna gacchati||

वियोगो नास्य भविता शृण्वतः पठतो ऽपि वा।।

viyogo nāsya bhavitā śṛṇvataḥ paṭhato 'pi vā||

श्रूयतां तत्र यश्चेन्द्रो ये च देवास्तथर्षयः।।

śrūyatāṃ tatra yaścendro ye ca devāstatharṣayaḥ||