सरितः पर्वता देशा ये च तत्र वसन्ति वै।।

saritaḥ parvatā deśā ye ca tatra vasanti vai||

कथितस्तस्य संस्थानं श्रोतुमिच्छाम्यशेषतः।।

kathitastasya saṃsthānaṃ śrotumicchāmyaśeṣataḥ||

यथामुखं यथापादन्तस्य तद ब्रूह्यशेषतः।।

yathāmukhaṃ yathāpādantasya tad brūhyaśeṣataḥ||

आक्रम्य भारतं वर्षं नवभेदमिदं द्विज।।

ākramya bhārataṃ varṣaṃ navabhedamidaṃ dvija||

विषयाश्च द्विजश्रेष्ठ! ये सम्यक तान्निबोध मे।।

viṣayāśca dvijaśreṣṭha! ye samyak tānnibodha me||

उज्जिहानास्तथा वत्स! घोषसंख्यास्तथा खसाः।।

ujjihānāstathā vatsa! ghoṣasaṃkhyāstathā khasāḥ||

धर्मारण्या ज्योतिषिका गौरग्रीवा गुडाश्मकाः।।

dharmāraṇyā jyotiṣikā gauragrīvā guḍāśmakāḥ||

कापिङ्गलाः कुरुर्बाह्यस्तथैवोडुम्बरा जनाः।।

kāpiṅgalāḥ kururbāhyastathaivoḍumbarā janāḥ||

गजाह्वयाश्च कूर्मस्य जलमध्यनिवासिनः।।

gajāhvayāśca kūrmasya jalamadhyanivāsinaḥ||

नक्षत्रत्रितयं विप्र! शुभाशुभविपाकदम।।

nakṣatratritayaṃ vipra! śubhāśubhavipākadam||

शूर्पकर्णो व्याघ्रमुखः खर्मकः कर्वटाशनः।।

śūrpakarṇo vyāghramukhaḥ kharmakaḥ karvaṭāśanaḥ||

गिरयो मैथिलाः शुभ्रास्तथा वदनदन्तुराः।।

girayo maithilāḥ śubhrāstathā vadanadanturāḥ||

पुर्णोत्कटो भद्रगौरस्तथोदयगिरिर्द्विज!।।

purṇotkaṭo bhadragaurastathodayagirirdvija!||

वर्धमाना कोशलाश्च मुखे कूर्मस्य संश्थिताः।।

vardhamānā kośalāśca mukhe kūrmasya saṃśthitāḥ||

पादे तु दक्षिणे देशाः क्रौष्टुके वदतः शृणु।।

pāde tu dakṣiṇe deśāḥ krauṣṭuke vadataḥ śṛṇu||

चेदयश्चोर्ध्वकर्णाश्च मत्स्याद्या विन्ध्यवासिनः।।

cedayaścordhvakarṇāśca matsyādyā vindhyavāsinaḥ||

व्याघ्रग्रीवा महाग्रीवास्त्रैपुराः श्मश्रुधारिणः।।

vyāghragrīvā mahāgrīvāstraipurāḥ śmaśrudhāriṇaḥ||

दशार्णाहारिका नग्ना निषादाः काकुलालकाः।।

daśārṇāhārikā nagnā niṣādāḥ kākulālakāḥ||

आश्लेषर्क्षं तथा पैत्र्यं फाल्गुण्यः प्रथदमास्तथा।।

āśleṣarkṣaṃ tathā paitryaṃ phālguṇyaḥ prathadamāstathā||

लङ्का कालाजिनाश्चैव शैलिका निकटास्तथा।।

laṅkā kālājināścaiva śailikā nikaṭāstathā||

कर्कोटकवने ये च भृगुकच्छाः सकोङ्कणा।।

karkoṭakavane ye ca bhṛgukacchāḥ sakoṅkaṇā||

अवन्तयो दासपुरास्तथैवाकणिनो जनाः।।

avantayo dāsapurāstathaivākaṇino janāḥ||

चोलाः कोलगिराश्चैव क्रौञ्चद्वीपजटाधराः।।

colāḥ kolagirāścaiva krauñcadvīpajaṭādharāḥ||

शङ्खशुक्त्यादिवैदूर्यशैलप्रान्तचराश्च ये।।

śaṅkhaśuktyādivaidūryaśailaprāntacarāśca ye||

गणबाह्याः पराः कृष्णा द्वीपवासनिवासिनः।।

gaṇabāhyāḥ parāḥ kṛṣṇā dvīpavāsanivāsinaḥ||

औखावनाः सपिशिकास्तथा ये कर्मनायकाः।।

aukhāvanāḥ sapiśikāstathā ye karmanāyakāḥ||

ऋषभाः सिहलाश्चैव तथा काञ्चीनिवासिनः।।

ṛṣabhāḥ sihalāścaiva tathā kāñcīnivāsinaḥ||

ताम्रपर्णो तथा कुक्षिरिति कूर्मस्य दक्षिणः।।

tāmraparṇo tathā kukṣiriti kūrmasya dakṣiṇaḥ||

कूर्मस्य दक्षिणे कुक्षौ बाह्यपादस्तथापरम।।

kūrmasya dakṣiṇe kukṣau bāhyapādastathāparam||

तथा च सिन्दुसौवीराः सानर्ता वनितामुखाः।।

tathā ca sindusauvīrāḥ sānartā vanitāmukhāḥ||

किराताः पारदाः पाण्ड्यास्तथा पारशवाः कलाः।।

kirātāḥ pāradāḥ pāṇḍyāstathā pāraśavāḥ kalāḥ||

सौराष्ट्रा दरदाश्चैव द्राविडाश्च महार्णवाः।।

saurāṣṭrā daradāścaiva drāviḍāśca mahārṇavāḥ||

स्वात्यो विशाखा मैत्रञ्च नक्षत्रत्रयमेव च।।

svātyo viśākhā maitrañca nakṣatratrayameva ca||

अपरान्तिका हैहयाश्च शान्तिका विप्रशस्तकाः।।

aparāntikā haihayāśca śāntikā vipraśastakāḥ||

तारक्षुरा ह्यङ्गतकाः कर्कराः शाल्मवेश्मकाः।।

tārakṣurā hyaṅgatakāḥ karkarāḥ śālmaveśmakāḥ||

तथा फल्गुलुका घोरा गुरुहाश्च कलास्तथा।।

tathā phalgulukā ghorā guruhāśca kalāstathā||

अश्वकेशास्तथा पुच्छे जनाः कूर्मस्य संस्थिताः।।

aśvakeśāstathā pucche janāḥ kūrmasya saṃsthitāḥ||

माण्डव्याश्चण्डखाराश्च अश्वकालनतास्तथा।।

māṇḍavyāścaṇḍakhārāśca aśvakālanatāstathā||

नृसिंहा वेणुमत्याञ्च बलावस्थास्तथापरे।।

nṛsiṃhā veṇumatyāñca balāvasthāstathāpare||

वामपादे जनाः पार्श्वे स्थिताः कूर्मस्य भागुरे।।

vāmapāde janāḥ pārśve sthitāḥ kūrmasya bhāgure||

कैलासो हिमवांश्चैव धनुष्मान वसुमांस्तथा।।

kailāso himavāṃścaiva dhanuṣmān vasumāṃstathā||

रसालया सकैकेया भोगप्रस्थाः सयामुनाः।।

rasālayā sakaikeyā bhogaprasthāḥ sayāmunāḥ||

तथैवाश्वमुखाः प्राप्ताश्चिविडाः केशधारिणः।।

tathaivāśvamukhāḥ prāptāściviḍāḥ keśadhāriṇaḥ||

पुष्कलाधमकैरातास्तथा तक्षशिलाश्रयाः।।

puṣkalādhamakairātāstathā takṣaśilāśrayāḥ||

पिङ्गला मानकलहा हूणाः कोहलकास्तथा।।

piṅgalā mānakalahā hūṇāḥ kohalakāstathā||

यशोमत्याः सगान्धाराः खरसागरराशयः।।

yaśomatyāḥ sagāndhārāḥ kharasāgararāśayaḥ||

क्षेमधूर्ताश्च कूर्मस्य वामकुक्षिमुपाश्रिताः।।

kṣemadhūrtāśca kūrmasya vāmakukṣimupāśritāḥ||

येन किन्नरराज्यञ्च पुशुपालं सकीचकम।।

yena kinnararājyañca puśupālaṃ sakīcakam||

दवदास्त्वङ्गनाश्चैव कुलटा वनराष्ट्रकाः।।

davadāstvaṅganāścaiva kulaṭā vanarāṣṭrakāḥ||

किरातकौशिका नन्दा जनाः पह्णवलोलनाः।।

kirātakauśikā nandā janāḥ pahṇavalolanāḥ||

एकपादा खशा घोषाः स्वर्गभौमानवद्यकाः।।

ekapādā khaśā ghoṣāḥ svargabhaumānavadyakāḥ||

त्रिनेत्राः पौरवाश्चैव गन्धर्वाश्च द्विजात्तम।।

trinetrāḥ pauravāścaiva gandharvāśca dvijāttama||

रेवत्यश्चाश्विदैवत्यं याम्यञ्चर्क्षमिति त्रयम।।

revatyaścāśvidaivatyaṃ yāmyañcarkṣamiti trayam||

देशेष्वेतेषु चैतानि नक्षत्राण्यपि वै द्विज।।

deśeṣveteṣu caitāni nakṣatrāṇyapi vai dvija||

यान्ति चाभ्युदयं विप्र! ग्रहैः सम्यगवस्थितैः।।

yānti cābhyudayaṃ vipra! grahaiḥ samyagavasthitaiḥ||

तद्देशस्य मुनिश्रेष्ठ! तदुत्कर्षे शुभागमः।।

taddeśasya muniśreṣṭha! tadutkarṣe śubhāgamaḥ||

भयं लोकस्य भवति शोभनं वा द्विजोत्तम।।

bhayaṃ lokasya bhavati śobhanaṃ vā dvijottama||

ग्रहैर्भवति पीडोत्थमल्पायासमशोभनम।।

grahairbhavati pīḍotthamalpāyāsamaśobhanam||

अल्पोपकाराय नृणां देशज्ञैश्चात्मनो बुधैः।।

alpopakārāya nṛṇāṃ deśajñaiścātmano budhaiḥ||

भार्यायाञ्च ग्रहे दुस्थे भयं पुण्यवतां नृणाम।।

bhāryāyāñca grahe dusthe bhayaṃ puṇyavatāṃ nṛṇām||

नैकत्रापि ह्यपापानां भयमस्ति कदाचन।।

naikatrāpi hyapāpānāṃ bhayamasti kadācana||

नक्षत्रग्रहसामान्यं नरो भुङ्क्ते शुभाशुभम।।

nakṣatragrahasāmānyaṃ naro bhuṅkte śubhāśubham||

एतेभ्य एव विप्रेन्द्र! शुभहानिस्तथाशुभैः।।

etebhya eva viprendra! śubhahānistathāśubhaiḥ||

एतत तु देशसामान्यमशुभं शुभमेव च।।

etat tu deśasāmānyamaśubhaṃ śubhameva ca||

कुर्वोत शान्तिं मेधावी लोकवादांश्च सत्तम।।

kurvota śāntiṃ medhāvī lokavādāṃśca sattama||

पृथ्व्यां पतन्ति ते लोके लोकवादा इति श्रुताः।।

pṛthvyāṃ patanti te loke lokavādā iti śrutāḥ||

तेषान्तत्करणान्नॄणां युक्तो दुष्टागमक्षयः।।

teṣāntatkaraṇānnṝṇāṃ yukto duṣṭāgamakṣayaḥ||

प्रज्ञाहानिं प्रकुर्युस्ते द्रव्यादीनाञ्च कुर्वते।।

prajñāhāniṃ prakuryuste dravyādīnāñca kurvate||

लोकवादांश्च शान्तीश्च ग्रहपीडासु कारयेत।।

lokavādāṃśca śāntīśca grahapīḍāsu kārayet||

जपं होमं तथा दानं स्त्रानं क्रोधादिवर्जनम।।

japaṃ homaṃ tathā dānaṃ strānaṃ krodhādivarjanam||

वर्जयेदसतीं वाचमतिवादांस्तथैव च।।

varjayedasatīṃ vācamativādāṃstathaiva ca||

एवं शाम्यन्त्यशेषाणि घोराणि द्विजसत्तम।।

evaṃ śāmyantyaśeṣāṇi ghorāṇi dvijasattama||

एष कूर्मो मया ख्यातो भारते भगवान विभुः।।

eṣa kūrmo mayā khyāto bhārate bhagavān vibhuḥ||

तत्र देवाः स्थिताः सर्वे प्रतिनक्षत्रसंश्रयाः।।

tatra devāḥ sthitāḥ sarve pratinakṣatrasaṃśrayāḥ||

मेषादयस्त्रयो मध्ये मुखे द्वौ मिथुनादिकौ।।

meṣādayastrayo madhye mukhe dvau mithunādikau||

सिंहकन्यातुलाश्चैव कुक्षौ राशैत्रयं स्थितम।।

siṃhakanyātulāścaiva kukṣau rāśaitrayaṃ sthitam||

पृष्ठे च वृश्चिकेनैव सह धन्वी व्यवस्थितः।।

pṛṣṭhe ca vṛścikenaiva saha dhanvī vyavasthitaḥ||

कुम्भमीनौ तथैवास्य उत्तरां कुक्षिमाश्रितौ।।

kumbhamīnau tathaivāsya uttarāṃ kukṣimāśritau||

कूर्मे देशास्तथर्क्षाणि देशेष्वेतेषु वै द्विज।।

kūrme deśāstatharkṣāṇi deśeṣveteṣu vai dvija||

तस्माद ग्रहर्क्षपीडासु देशपीडां विनिर्दिशेत।।

tasmād graharkṣapīḍāsu deśapīḍāṃ vinirdiśet||

नारायणाख्यो ऽचिन्त्यात्मा कारणं जगतः प्रभुः।।

nārāyaṇākhyo 'cintyātmā kāraṇaṃ jagataḥ prabhuḥ||