कियन्ति चैव वर्षाणि तेषां नद्यश्च का मुने।।

kiyanti caiva varṣāṇi teṣāṃ nadyaśca kā mune||

पर्यासं परिमाणञ्च गतिञ्चन्द्रार्कयोरपि।।

paryāsaṃ parimāṇañca gatiñcandrārkayorapi||

एतत प्रब्रूहि मे सर्वं विस्तरेण महामुने।।

etat prabrūhi me sarvaṃ vistareṇa mahāmune||

तस्या हि स्थानमखिलं कथयामि शृणुष्व तत।।

tasyā hi sthānamakhilaṃ kathayāmi śṛṇuṣva tat||

पुष्करान्ता महाभाग! शृण्वेषां विस्तरं पुनः।।

puṣkarāntā mahābhāga! śṛṇveṣāṃ vistaraṃ punaḥ||

कुशः क्रौञ्चस्तथा शाकः पुष्करद्वीप एव च।।

kuśaḥ krauñcastathā śākaḥ puṣkaradvīpa eva ca||

द्विगुणैर्द्विगुणैर्वृद्ध्या सर्वतः परिवेष्टिताः।।

dviguṇairdviguṇairvṛddhyā sarvataḥ pariveṣṭitāḥ||

लक्षमेकं योजनानां वृत्तौ विस्तारदैर्घ्यतः।।

lakṣamekaṃ yojanānāṃ vṛttau vistāradairghyataḥ||

नीलः श्वेतस्तथा शृङ्गी सप्तास्मिन वर्षपर्वताः।।

nīlaḥ śvetastathā śṛṅgī saptāsmin varṣaparvatāḥ||

तयोर्दक्षिणतो यौ तु यौ तथोत्तरतो गिरी।।

tayordakṣiṇato yau tu yau tathottarato girī||

द्विसाहस्त्रोच्छ्रयाः सर्वे तावद्विस्तारिणश्च ते।।

dvisāhastrocchrayāḥ sarve tāvadvistāriṇaśca te||

दक्षिणोत्तरतो निम्ना मध्ये तुङ्गायता क्षितिः।।

dakṣiṇottarato nimnā madhye tuṅgāyatā kṣitiḥ||

इलावृतं तयोर्मध्ये चन्द्रार्धाकारवत स्थितम।।

ilāvṛtaṃ tayormadhye candrārdhākāravat sthitam||

इलावृतस्य मध्ये तु मेरुः कनकपर्वतः।।

ilāvṛtasya madhye tu meruḥ kanakaparvataḥ||

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तीर्णः षोडशैव तु।।

praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistīrṇaḥ ṣoḍaśaiva tu||

शुक्लः पीतो ऽसितो रक्तः प्राच्यादिषु यथाक्रमम।।

śuklaḥ pīto 'sito raktaḥ prācyādiṣu yathākramam||

तस्योपरि तथैवाष्टौ पुर्यो दिक्षु यथाक्रमम।।

tasyopari tathaivāṣṭau puryo dikṣu yathākramam||

योजनानां सहस्राणि चतुर्दश समुच्छ्रिता।।

yojanānāṃ sahasrāṇi caturdaśa samucchritā||

प्राच्यादिषु क्रमेणैव मन्दरो गन्धमादनः।।

prācyādiṣu krameṇaiva mandaro gandhamādanaḥ||

कदम्बो मन्दरे केतुर्जम्बुव गन्धमादने।।

kadambo mandare keturjambuva gandhamādane||

एकादशशतायामा योजनानामिमे नगाः।।

ekādaśaśatāyāmā yojanānāmime nagāḥ||

आनीलनिषधौ प्राप्तौ परस्परनिरन्तरौ।।

ānīlaniṣadhau prāptau parasparanirantarau||

यथा पूर्वौ तथा चैतावानीलनिषधायतौ।।

yathā pūrvau tathā caitāvānīlaniṣadhāyatau||

पूर्वपश्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ।।

pūrvapaścāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau||

यतैव दक्षिणे तद्वदर्णप्वान्तर्व्यवस्थितौ।।

yataiva dakṣiṇe tadvadarṇapvāntarvyavasthitau||

हिमवद्धेमकूटादिपर्वतानां परस्परम।।

himavaddhemakūṭādiparvatānāṃ parasparam||

मेरोरिलावृते तद्वदन्तरे वै चतुर्दिशम।।

merorilāvṛte tadvadantare vai caturdiśam||

गजदेहप्रमाणानि पतन्ति गिरिमूर्धनि।।

gajadehapramāṇāni patanti girimūrdhani||

यत्र जाम्बूनदं नाम कनकं सम्प्रजायते।।

yatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ samprajāyate||

विशति द्विजशार्दूल! पीयमाना जनैश्च तैः।।

viśati dvijaśārdūla! pīyamānā janaiśca taiḥ||

वराहः केतुमाले च मत्स्यरूपस्तथोत्तरे।।

varāhaḥ ketumāle ca matsyarūpastathottare||

चतुर्ष्वपि द्विजश्रेष्ठ! ग्रहाभिभवपाठकाः।।

caturṣvapi dvijaśreṣṭha! grahābhibhavapāṭhakāḥ||