जाता कलेस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात।।

jātā kalestu bhāryāyāmṛtau cāṇḍāladarśanāt||

अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः।।

aṣṭau kumārāḥ kanyāśca tathāṣṭāvatibhīṣaṇāḥ||

अङ्गध्रुक शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा।।

aṅgadhruk śakuniścaiva gaṇḍaprāntaratistathā||

कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु।।

kanyāścānyāstathaivāṣṭau tāsāṃ nāmāni me śṛṇu||

स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका।।

svayaṃhārakarī caiva bhrāmaṇī ṛtuhārikā||

विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा।।

vidveṣaṇyaṣṭamī nāma kanyā lokabhayāvahā||

अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम।।

aṣṭānāñca kumārāṇāṃ śruyatāṃ dvijasattama||

करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुः सहागमम।।

karoti dantasaṃgharṣaṃ cikīrṣurduḥ sahāgamam||

शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि।।

śayanasyopari kṣiptairmānuṣairdaśanopari||

उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात।।

uṣṭrakaṇṭakakhaḍgāsthi-kṣaumavastravidhāraṇāt||

शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा।।

śubhāśubhe nṛṇāṃ yuṅkte tathoktistacca nānyathā||

दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः।।

duṣṭe śrute tathaivokte kīrtanīyo janārdanaḥ||

अन्यगर्भे परान गर्भान सदैव परिवर्तयन।।

anyagarbhe parān garbhān sadaiva parivartayan||

परिवर्तकसंज्ञो ऽयं तस्यापि सितसर्षपैः।।

parivartakasaṃjño 'yaṃ tasyāpi sitasarṣapaiḥ||

अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम।।

anyaścānilavannṛṇāmaṅgeṣu sphuraṇoditam||

काकादिपक्षिसंस्थो ऽन्यः श्वादेरङ्गगतो ऽपि वा।।

kākādipakṣisaṃstho 'nyaḥ śvāderaṅgagato 'pi vā||

तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च।।

tatrāpi duṣṭe vyākṣepaḥ prārambhatyāga eva ca||

गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम।।

gaṇḍānteṣu sthitaścānyo muhūrtārdhaṃ dvijottama||

विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज।।

viproktyā devatāstutyā mūlotkhātena ca dvija||

पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः।।

punaśca dharmopaniṣatkaraṇaiḥ śāstradarśanaiḥ||

गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः।।

garbhe strīṇāṃ tathānyastu phalanāśī sudāruṇaḥ||

प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात।।

prasiddhamantralikhanācchastamālyādidhāraṇāt||

तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः।।

tathaiva sasyahā cānyaḥ sasyardhimupahanti yaḥ||

तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशनात।।

tathāpasavyagamanācchāṇḍālasya praveśanāt||

परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान।।

paradārapahadravyaharaṇādiṣu mānavān||

तस्याः पवित्रपठनात क्रोधलोभादिवर्जनात।।

tasyāḥ pavitrapaṭhanāt krodhalobhādivarjanāt||

आक्रुष्टो ऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका।।

ākruṣṭo 'nyena manyeta tāḍito vā niyojikā||

परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च।।

paradārādisaṃsarge cittamātmānameva ca||

विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः।।

virodhaṃ kurute cānyā dampatyoḥ prīyamāṇayoḥ||

विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा।।

virodhinī sā tadrakṣāṃ kurvota balikarmaṇā||

धान्यं खलाद गृहाद गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा।।

dhānyaṃ khalād gṛhād gobhyaḥ payaḥ sarpistathāparā||

सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा।।

sā svayaṃhāriketyuktā sadāntardhānatatparā||

परिविश्यमाणञ्च सदा सार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता।।

pariviśyamāṇañca sadā sārdhaṃ bhuṅkte ca bhuñjatā||

कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज।।

karmāntāgāraśālābhyaḥ siddhardhi harati dvija||

दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम।।

dadhno ghṛtaṃ tilāttailaṃ surāgārāttathā surām||

सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज।।

sā svayaṃhārikā nāma haratyavirataṃ dvija||

रक्षाश्चैव गृहे लेख्या वर्ज्याचो च्छिष्टता तथा।।

rakṣāścaiva gṛhe lekhyā varjyāco cchiṣṭatā tathā||

कार्या क्षीरादिभाण्डानामेवं तद्रक्षणं स्मृतम।।

kāryā kṣīrādibhāṇḍānāmevaṃ tadrakṣaṇaṃ smṛtam||

पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका।।

puruṣasya tu yā proktā bhrāmaṇī sā tu kanyakā||

आसने शयने चोर्व्यां यत्रास्ते स तु मानवः।।

āsane śayane corvyāṃ yatrāste sa tu mānavaḥ||

भ्रामयत्यसकृज्जप्यं भुवः सूक्तं समाधिना।।

bhrāmayatyasakṛjjapyaṃ bhuvaḥ sūktaṃ samādhinā||

तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका।।

tathāpravṛttaṃ sā jñeyā dauḥ sahā ṛtahārikā||

नदीसङ्गमखातेषु स्त्रपनं तत्प्रशान्यते।।

nadīsaṅgamakhāteṣu strapanaṃ tatpraśānyate||

चिकित्साज्ञश्च वै वैद्यः संप्रयुक्तैर्वरौषधैः।।

cikitsājñaśca vai vaidyaḥ saṃprayuktairvarauṣadhaiḥ||

विविक्तदेशसेवित्वात्तस्याश्चोपशमो भवेत।।

viviktadeśasevitvāttasyāścopaśamo bhavet||

मेध्यान्नभोजनैः स्नानैस्तस्याश्चोपशमो भवेत।।

medhyānnabhojanaiḥ snānaistasyāścopaśamo bhaveta||

या करोति जनद्विष्टं नरं नारीमथापि वा।।

yā karoti janadviṣṭaṃ naraṃ nārīmathāpi vā||

कुर्वोत मित्रविन्दाञ्च तथेष्टिन्तत प्रशान्यते।।

kurvota mitravindāñca tatheṣṭintat praśānyate||

अष्टत्रिंशदपत्यानि तेषां नामानि मे शृणु।।

aṣṭatriṃśadapatyāni teṣāṃ nāmāni me śṛṇu||

अवज्ञानृतदुष्टोक्तिर्विजल्पा तत्प्रशान्तये।।

avajñānṛtaduṣṭoktirvijalpā tatpraśāntaye||

कलहा कलहं गेहे करोत्यविरतं नृणाम।।

kalahā kalahaṃ gehe karotyavirataṃ nṛṇām||

दूर्वाङ्कुरान्मधुघृतक्षीराक्तान बलिकर्मणि।।

dūrvāṅkurānmadhughṛtakṣīrāktān balikarmaṇi||

भूतानां मातृभिः सार्धं बालकानान्तु शान्तये।।

bhūtānāṃ mātṛbhiḥ sārdhaṃ bālakānāntu śāntaye||

कृष्यां वाणिज्यलाभे च शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा।।

kṛṣyāṃ vāṇijyalābhe ca śāntiṃ kurvantu me sadā||

कुष्माण्डा यातुधानाश्च ये चान्ये गणसंज्ञिताः।।

kuṣmāṇḍā yātudhānāśca ye cānye gaṇasaṃjñitāḥ||

सर्व एते नृणां नित्यं तुष्टिमाशु व्रजन्तु ते।।

sarva ete nṛṇāṃ nityaṃ tuṣṭimāśu vrajantu te||

महापताकजं सर्वं यच्चान्यद्विघ्नकारणम।।

mahāpatākajaṃ sarvaṃ yaccānyadvighnakāraṇam||

उद्वाहेषु च सर्वेषु वृद्धिकर्मंसु चैव हि।।

udvāheṣu ca sarveṣu vṛddhikarmaṃsu caiva hi||

जपयज्ञविधानेषु यात्रासु च चतुर्दश।।

japayajñavidhāneṣu yātrāsu ca caturdaśa||

वृद्धबालातुरेष्वेव शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा।।

vṛddhabālātureṣveva śāntiṃ kurvantu me sadā||

तथोक्तेः कालजिह्वो ऽभूत पुत्रस्तालनिकेतनः।।

tathokteḥ kālajihvo 'bhūt putrastālaniketanaḥ||

परिवर्तसुतौ द्वौ तु विरूपविकृतौ द्विज।।

parivartasutau dvau tu virūpavikṛtau dvija||

गुर्विण्याः परिवर्तन्तौ कुरुतः पादपाणिषु।।

gurviṇyāḥ parivartantau kurutaḥ pādapāṇiṣu||

न वृक्षं चैव नैवाद्रिं न प्राकारं महोदधिम।।

na vṛkṣaṃ caiva naivādriṃ na prākāraṃ mahodadhim||

अङ्गध्रुक तनयं लेभे पिशुनं नाम नामतः।।

aṅgadhruk tanayaṃ lebhe piśunaṃ nāma nāmataḥ||

श्येन-काक-कपोतांश्च गृध्रोलूकैश्च वै सुतान।।

śyena-kāka-kapotāṃśca gṛdhrolūkaiśca vai sutān||

श्येनं जग्राह मृत्युश्च काकं कालो गृहीतवान।।

śyenaṃ jagrāha mṛtyuśca kākaṃ kālo gṛhītavān||

गृध्रं व्याधिस्तदीशो ऽथ कपोतं च स्वयं यमः।।

gṛdhraṃ vyādhistadīśo 'tha kapotaṃ ca svayaṃ yamaḥ||

तस्माच्छ्येनादयो यस्य निलीयेयुः शिरस्यथ।।

tasmācchyenādayo yasya nilīyeyuḥ śirasyatha||

गेहे प्रसूतिरेतेषां तद्वन्नीडनिवेशनम।।

gehe prasūtireteṣāṃ tadvannīḍaniveśanam||

श्येनः कपोतो गृध्रश्च काकोलूकौ गृहे द्विज।।

śyenaḥ kapoto gṛdhraśca kākolūkau gṛhe dvija||

ईदृक परित्यजेद गेहं शान्तिं कुर्याच्च पण्डितः।।

īdṛk parityajed gehaṃ śāntiṃ kuryācca paṇḍitaḥ||

षडपत्यानि कथ्यन्ते गण्डप्रान्तरतेस्तथा।।

ṣaḍapatyāni kathyante gaṇḍaprāntaratestathā||

चत्वार्यहानि पूर्वाणि तथैवान्यत त्रयोदश।।

catvāryahāni pūrvāṇi tathaivānyat trayodaśa||

अन्यद्दिनाभिगमने श्राद्धदाने तथापरे।।

anyaddinābhigamane śrāddhadāne tathāpare||

गर्भहन्तुः सुतो निघ्नो मोहनी चापि कन्यका।।

garbhahantuḥ suto nighno mohanī cāpi kanyakā||

जायन्ते मोहनात्तस्याः सर्पमण्डूककच्छपाः।।

jāyante mohanāttasyāḥ sarpamaṇḍūkakacchapāḥ||

षण्मासान गुर्विणीं मांसमश्नुवानामसंयताम।।

ṣaṇmāsān gurviṇīṃ māṃsamaśnuvānāmasaṃyatām||

श्मशानकटभूमिष्ठामुत्तरीयविवर्जिताम।।

śmaśānakaṭabhūmiṣṭhāmuttarīyavivarjitām||

शस्यहन्तुस्तथैवैकः क्षुद्रको नाम नामतः।।

śasyahantustathaivaikaḥ kṣudrako nāma nāmataḥ||

अमङ्गल्यदिनारम्भे अतृप्तो वपते च यः।।

amaṅgalyadinārambhe atṛpto vapate ca yaḥ||

तस्मात कल्पः सुप्रशस्ते दिने ऽभ्यर्च्य निशाकरम।।

tasmāt kalpaḥ supraśaste dine 'bhyarcya niśākaram||

नियोजिकेति या कन्या दुः सहस्य मयोदिता।। Mअर्कP_51. 83।। मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान नारीस्तु ताः सदा।।

niyojiketi yā kanyā duḥ sahasya mayoditā|| MarkP_51. 83|| mattonmattapramattāstu narān nārīstu tāḥ sadā||

अधर्मं धर्मरूपेण कामञ्चाकामरूपिणम।।

adharmaṃ dharmarūpeṇa kāmañcākāmarūpiṇam||

दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान।।

durvinītā vinā śaucaṃ darśayanti pṛthaṅnarān||

तासां प्रवेशश्च गृहे संध्यारक्ते ह्यथाम्बरे।।

tāsāṃ praveśaśca gṛhe saṃdhyārakte hyathāmbare||

भुञ्जतां पिबतां वापि सङ्गिभिर्जलविप्रुषैः।।

bhuñjatāṃ pibatāṃ vāpi saṅgibhirjalavipruṣaiḥ||

विरोधिन्यास्त्रयः पुत्राश्चोदको ग्राहकस्तथा।।

virodhinyāstrayaḥ putrāścodako grāhakastathā||

प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले।।

pradīpadailasaṃsargadūṣite laṅghite khale||

शूर्पदात्रादिकं यत्र पदाकृष्य तथासनम।।

śūrpadātrādikaṃ yatra padākṛṣya tathāsanam||

दर्वोमुखेन यत्राग्निराहृतो ऽन्यत्र नीयते।।

darvomukhena yatrāgnirāhṛto 'nyatra nīyate||

एको जिह्वागतः पुंसां स्त्रीणाञ्चालीकसत्यवान।।

eko jihvāgataḥ puṃsāṃ strīṇāñcālīkasatyavān||

अवधानगतश्चान्यः श्रवणस्थो ऽतिदुर्मतिः।।

avadhānagataścānyaḥ śravaṇastho 'tidurmatiḥ||

आक्रम्यान्यो मनो नॄणां तमसाच्छाद्य दुर्मतिः।।

ākramyānyo mano nṝṇāṃ tamasācchādya durmatiḥ||

स्वयंहार्यास्तु चौर्येण जनितन्तनयत्रयम।।

svayaṃhāryāstu cauryeṇa janitantanayatrayam||

अनाचान्तगृहेष्वेते मन्दाचारगृहेषु च।।

anācāntagṛheṣvete mandācāragṛheṣu ca||

खलेषु गोष्ठेषु च वै द्रोहो येषु गृहेषु वै।।

khaleṣu goṣṭheṣu ca vai droho yeṣu gṛheṣu vai||

भ्रामण्यास्तनयस्त्वेकः काकजङ्घ इति स्मृतः।।

bhrāmaṇyāstanayastvekaḥ kākajaṅgha iti smṛtaḥ||

भुञ्जन यो गायते मैत्रे गायते हसते च यः।।

bhuñjan yo gāyate maitre gāyate hasate ca yaḥ||

कन्यात्रयं प्रसूता सा या कन्या ऋतुहारिणी।।

kanyātrayaṃ prasūtā sā yā kanyā ṛtuhāriṇī||

तृतीया तु समाख्याता कन्यका जातहारिणी।।

tṛtīyā tu samākhyātā kanyakā jātahāriṇī||

कालातीतो ऽथवा तस्या हरत्येका कुचद्वयम।।

kālātīto 'thavā tasyā haratyekā kucadvayam||

विवाहितायाः कन्याया हरति व्यञ्जनं तथा।।

vivāhitāyāḥ kanyāyā harati vyañjanaṃ tathā||

अदीपशस्त्रमुसले भूतिसर्षपवर्जिते।।

adīpaśastramusale bhūtisarṣapavarjite||

क्षणप्रसविनी बालं तत्रैवोत्सृजते द्विज।।

kṣaṇaprasavinī bālaṃ tatraivotsṛjate dvija||

तस्मात संरक्षणं कार्यं यत्नतः सूतिकागृहे।।

tasmāt saṃrakṣaṇaṃ kāryaṃ yatnataḥ sūtikāgṛhe||

अपहन्ति सुतस्तस्याः प्रचण्डो नाम नामतः।।

apahanti sutastasyāḥ pracaṇḍo nāma nāmataḥ||

चण्डालयोनयश्चाष्टौ दण्डपाशातिभीषणाः।।

caṇḍālayonayaścāṣṭau daṇḍapāśātibhīṣaṇāḥ||

अभ्यधावन्त चान्योन्यमत्तुकामाः परस्परम।।

abhyadhāvanta cānyonyamattukāmāḥ parasparam||

समये स्थापयामास यादृशे तादृशं शृणु।।

samaye sthāpayāmāsa yādṛśe tādṛśaṃ śṛṇu||

दण्डं तस्याहमतुलं पातयिष्ये न संशयः।।

daṇḍaṃ tasyāhamatulaṃ pātayiṣye na saṃśayaḥ||

तस्याश्च सन्तिः पूर्वा सा च सद्यो नशिष्यति।।

tasyāśca santiḥ pūrvā sā ca sadyo naśiṣyati||

वातरूपामरूपाञ्च तस्याः प्रहरणन्तु ते।।

vātarūpāmarūpāñca tasyāḥ praharaṇantu te||

स पुमान वातशुक्रत्वं प्रयाति वनितापि वा।।

sa pumān vātaśukratvaṃ prayāti vanitāpi vā||

अस्नाताशी नरो यो वै तथैव पिशिताशनः।।

asnātāśī naro yo vai tathaiva piśitāśanaḥ||

तस्या द्वौ तनयौ पुंसामपकारप्रकाशकौ।।

tasyā dvau tanayau puṃsāmapakāraprakāśakau||

पैशुन्याभिरतं लोलमसज्जननिषेवणम।।

paiśunyābhirataṃ lolamasajjananiṣevaṇam||

मात्रा भ्रात्रा तथा मित्रैरभीष्टैः स्वजनैः परैः।।

mātrā bhrātrā tathā mitrairabhīṣṭaiḥ svajanaiḥ paraiḥ||

एकस्तु स्वगुणांल्लोके प्रकाशयति पापकृत।।

ekastu svaguṇāṃlloke prakāśayati pāpakṛt||

पापाचाराः समाख्याता यैर्व्याप्तमखिलं जगत।।

pāpācārāḥ samākhyātā yairvyāptamakhilaṃ jagat||