तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह।।

taccharīrasamutpannaiḥ kāryaistaiḥ kāraṇaiḥ saha||

ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्रगुदाहृताः।।

te sarve samavartanta ye mayā pragudāhṛtāḥ||

एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च।।

evaṃbhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca||

अथान्यान्मानसान पुत्रानु सदृशानात्मनो ऽसृजत।।

athānyānmānasān putrānu sadṛśānātmano 'sṛjat||

मरीचिं दक्षमत्रिञ्च वसिष्टञ्चैव मानसम।।

marīciṃ dakṣamatriñca vasiṣṭañcaiva mānasam||

ततो ऽसृजत पुनर्ब्रह्मा रुद्रं क्रोधात्मसम्भवम।।

tato 'sṛjat punarbrahmā rudraṃ krodhātmasambhavam||

सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा।।

sanandanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā||

सर्वे ते ऽनागतज्ञाना वीतरागा विमत्सराः।।

sarve te 'nāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ||

ब्रह्मणो ऽबून्महाक्रोधस्तत्रोत्पन्नोरऽकसन्निभः।।

brahmaṇo 'būnmahākrodhastatrotpannor'kasannibhaḥ||

विभजात्मानमित्युक्त्वा स तदान्तर्दधे ततः।।

vibhajātmānamityuktvā sa tadāntardadhe tataḥ||

बिभेद पुरुषत्वञ्च दशधा चैकधा तु सः।।

bibheda puruṣatvañca daśadhā caikadhā tu saḥ||

बिभेद बहुधा देवः पुरुषैरसितैः सितैः।।

bibheda bahudhā devaḥ puruṣairasitaiḥ sitaiḥ||

आत्मनः सदृशं कृत्वा प्रजापालो मनुं द्विज।।

ātmanaḥ sadṛśaṃ kṛtvā prajāpālo manuṃ dvija||

स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः।।

svāyambhuvo manurdevaḥ patnītve jagṛhe vibhuḥ||

प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रख्यातावात्मकर्मभिः।।

priyavratottānapādau prakhyātāvātmakarmabhiḥ||

ददौ पुर्सूतिं दक्षाय तथा ऋद्धिं रुचेः पुरा।।

dadau pursūtiṃ dakṣāya tathā ṛddhiṃ ruceḥ purā||

पुत्रो जज्ञे महाभाग! दम्पतीमिथुनं ततः।।

putro jajñe mahābhāga! dampatīmithunaṃ tataḥ||

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवो ऽन्तरे।।

yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyambhuvo 'ntare||

प्रसूत्याञ्च तथा दक्षश्चतस्त्रो विंशतिस्तथा।।

prasūtyāñca tathā dakṣaścatastro viṃśatistathā||

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा।।

śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā||

पत्न्यर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः।।

patnyarthe pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ||

ख्यातिः सत्यथ सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिस्तथा क्षमा।।

khyātiḥ satyatha sambhūtiḥ smṛtiḥ prītistathā kṣamā||

भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः।।

bhṛgurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ||

वसिष्ठो ऽत्रिस्तथा वह्निः पितरश्च यथाक्रमम।।

vasiṣṭho 'tristathā vahniḥ pitaraśca yathākramam||

श्रद्धा कामं श्रीश्च दर्पं नियमं धृतिरात्मजम।।

śraddhā kāmaṃ śrīśca darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam||

मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमेव च।।

medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayameva ca||

व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत।।

vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata||

कामादतिमुदं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत।।

kāmādatimudaṃ harṣaṃ dharmapautramasūyata||

कन्या च निरृतिस्तस्यां सुतौ द्वौ नरकं भयम।।

kanyā ca nirṛtistasyāṃ sutau dvau narakaṃ bhayam||

तयोर्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम।।

tayorjajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam||

मृत्योर्व्याधि-जरा-शोक-तृष्णा-क्रोधाश्च जज्ञिरे।।

mṛtyorvyādhi-jarā-śoka-tṛṣṇā-krodhāśca jajñire||

नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः।। Mअर्कP_50. 32।। अलक्ष्मीर्नाम तस्याञ्च मृत्योः पुत्राश्चतुर्दश।।

naiṣāṃ bhāryāsti putro vā sarve te hyūrdhvaretasaḥ|| MarkP_50. 32|| alakṣmīrnāma tasyāñca mṛtyoḥ putrāścaturdaśa||

विनाशकालेषु नरान भजन्त्येते शृणुष्व तान।।

vināśakāleṣu narān bhajantyete śṛṇuṣva tān||

स्वे स्वे नरं स्त्रियं वापि विषये योजयन्ति हि।।

sve sve naraṃ striyaṃ vāpi viṣaye yojayanti hi||

योजयन्ति यथा हानिं यान्त्यधर्मादिभिर्द्विज।।

yojayanti yathā hāniṃ yāntyadharmādibhirdvija||

विनाशाय नराः स्त्रीणां यतन्ते महोसंश्रिताः।।

vināśāya narāḥ strīṇāṃ yatante mahosaṃśritāḥ||

क्षुत्क्षामो ऽधोमुखो नग्रश्चीरी काकसमस्वनः।।

kṣutkṣāmo 'dhomukho nagraścīrī kākasamasvanaḥ||

दंष्ट्राकरालमत्यर्थं विवृतास्यं सुभैरवम।।

daṃṣṭrākarālamatyarthaṃ vivṛtāsyaṃ subhairavam||

सर्वब्रह्ममयः शुद्धः कारणं जगतो ऽव्ययः।।

sarvabrahmamayaḥ śuddhaḥ kāraṇaṃ jagato 'vyayaḥ||

त्यजैनान्तामसी वृत्तिमपास्य रजसः कलाम।।

tyajaināntāmasī vṛttimapāsya rajasaḥ kalām||

कश्चाश्रयो ममाक्याहि वर्तेयं यत्र निर्वृतः।।

kaścāśrayo mamākyāhi varteyaṃ yatra nirvṛtaḥ||

पुष्टिं नित्यक्रियाहान्या भवान वत्स! गमिष्यति।।

puṣṭiṃ nityakriyāhānyā bhavān vatsa! gamiṣyati||

क्षतं कीटावपन्नञ्च तथा श्वबिरवेक्षितम।।

kṣataṃ kīṭāvapannañca tathā śvabiravekṣitam||

उच्छिष्टापक्वमास्विन्नमवलीढमसंस्कृतम।।

ucchiṣṭāpakvamāsvinnamavalīḍhamasaṃskṛtam||

विदिङ्मुखं सन्ध्ययोश्च नृत्यवाद्यस्वनाकुलम।।

vidiṅmukhaṃ sandhyayośca nṛtyavādyasvanākulam||

यच्चोपघातवत किञ्चिद भक्ष्यं पेयमथापि वा।।

yaccopaghātavat kiñcid bhakṣyaṃ peyamathāpi vā||

अश्रद्धया हुतं दत्तमस्नातैर्यदवज्ञया।।

aśraddhayā hutaṃ dattamasnātairyadavajñayā||

त्यक्तुमाविष्कृतं यत तु दत्तं चैवातिविस्मयात।।

tyaktumāviṣkṛtaṃ yat tu dattaṃ caivātivismayāt||

यच्च पौनर्भवः किञ्चित करोत्यामुष्मिकं क्रमम।।

yacca paunarbhavaḥ kiñcit karotyāmuṣmikaṃ kramam||

कन्याशुल्कोपधानाय समुपास्ते धनक्रियाः।।

kanyāśulkopadhānāya samupāste dhanakriyāḥ||

यच्चार्थनिर्वृतं किञ्चिदधीतं यन्न सत्यतः।।

yaccārthanirvṛtaṃ kiñcidadhītaṃ yanna satyataḥ||

गुर्विण्यभिगमे सन्ध्यानित्यकार्यव्यतिक्रमे।।

gurviṇyabhigame sandhyānityakāryavyatikrame||

तवाभिभवसामर्थ्यं भविष्यति सदा नृषु।।

tavābhibhavasāmarthyaṃ bhaviṣyati sadā nṛṣu||

नित्यञ्च गेहकलहे भविता वसतिस्तव।।

nityañca gehakalahe bhavitā vasatistava||

असन्ध्याभ्युक्षितागारे काले त्वत्तो भयं नृणाम।।

asandhyābhyukṣitāgāre kāle tvatto bhayaṃ nṛṇām||

अशान्तिकपरान यक्ष! नरानभिभविष्यसि।।

aśāntikaparān yakṣa! narānabhibhaviṣyasi||

त्वद्भाषणोपकर्तारो वैडालव्रतिकाश्च ये।।

tvadbhāṣaṇopakartāro vaiḍālavratikāśca ye||

तपोवने ग्राम्यभुजां तथैवानिर्वजितात्मनाम।।

tapovane grāmyabhujāṃ tathaivānirvajitātmanām||

परिच्युतानां या चेष्टा परलोकार्थमीप्सताम।।

paricyutānāṃ yā ceṣṭā paralokārthamīpsatām||

अन्यच्च ते प्रयच्छामि पुष्ट्यर्थं सन्निबोध तत।।

anyacca te prayacchāmi puṣṭyarthaṃ sannibodha tat||

एतत तवेति दास्यन्ति भवतो बलिमूर्जितम।।

etat taveti dāsyanti bhavato balimūrjitam||

अलोलुपो जितस्त्रीकस्तद्गेहमपवर्जय।।

alolupo jitastrīkastadgehamapavarjaya||

यामयो ऽतिथयश्चापि तद्गेहं यक्ष! वर्जय।।

yāmayo 'tithayaścāpi tadgehaṃ yakṣa! varjaya||

तथा स्वजनवर्गेषु गृहं तच्चापि वर्जय।।

tathā svajanavargeṣu gṛhaṃ taccāpi varjaya||

लज्जान्विताः सदा गेहं यक्ष! तत परिवर्जय।।

lajjānvitāḥ sadā gehaṃ yakṣa! tat parivarjaya||

यत्र गेहे त्वया यक्ष! तद्वर्ज्यं वचनान्मम।।

yatra gehe tvayā yakṣa! tadvarjyaṃ vacanānmama||

सामान्योपस्करैर्युक्तास्त्यजेथा यक्ष! तद्गृहम।।

sāmānyopaskarairyuktāstyajethā yakṣa! tadgṛham||

न तिष्ठन्ति गृहं तच्च वर्ज्यं यक्ष! त्वया सदा।।

na tiṣṭhanti gṛhaṃ tacca varjyaṃ yakṣa! tvayā sadā||

मर्मभेदो ऽथवा पुंसस्तच्छ्रेयो भवनं न ते।।

marmabhedo 'thavā puṃsastacchreyo bhavanaṃ na te||

य्सायवशिष्टेनान्नेन पुंसस्तस्य गृहं त्यज।। Mअर्कP_50. 71।। पुरुषानीदृशान यक्ष! त्यजेथाश्चानसूयकान।।

ysāyavaśiṣṭenānnena puṃsastasya gṛhaṃ tyaja|| MarkP_50. 71|| puruṣānīdṛśān yakṣa! tyajethāścānasūyakān||

कुटुम्बभर्तृशेषान्नपुष्टाञ्च त्यज योषितम।।

kuṭumbabhartṛśeṣānnapuṣṭāñca tyaja yoṣitam||

याजनाध्यापनादानकृतवृत्तिं द्विजं त्यज।।

yājanādhyāpanādānakṛtavṛttiṃ dvijaṃ tyaja||

क्षत्रियं त्यज सच्छुल्कशस्त्राजीवात्तवेतनम।।

kṣatriyaṃ tyaja sacchulkaśastrājīvāttavetanam||

कृषेश्चावाप्तवृत्तिञ्च त्यज वैश्यमकल्मषम।।

kṛṣeścāvāptavṛttiñca tyaja vaiśyamakalmaṣam||

शूद्रञ्च ब्राह्मणादीनांशुश्रूषावृत्तिपोषकम।।

śūdrañca brāhmaṇādīnāṃśuśrūṣāvṛttipoṣakam||

यत्र तत्र च तत्पत्नि तस्यैवानुगतात्मिका।।

yatra tatra ca tatpatni tasyaivānugatātmikā||

पत्नी च भर्तुः कुरुते तत्रालक्ष्मीभयं कुतः।।

patnī ca bhartuḥ kurute tatrālakṣmībhayaṃ kutaḥ||

कृतपुष्पबलिं यक्ष! न त्वं शक्नोषि वीक्षितुम।।

kṛtapuṣpabaliṃ yakṣa! na tvaṃ śaknoṣi vīkṣitum||

सूर्यावलोकदीपानि लक्ष्म्या गेहानि भाजनम।।

sūryāvalokadīpāni lakṣmyā gehāni bhājanam||

विषाज्यताम्रपात्राणि तद्गृहं न तवाश्रयः।।

viṣājyatāmrapātrāṇi tadgṛhaṃ na tavāśrayaḥ||

भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तद्यक्ष! तव मन्दिरम।।

bhāryā punarbhūrvalmīkastadyakṣa! tava mandiram||

अन्धकारेन्धनाग्निश्च तद्गृहं वसतिस्तव।।

andhakārendhanāgniśca tadgṛhaṃ vasatistava||

षडश्वं सप्तमातङ्गं गृहं यक्षाशु शोषय।।

ṣaḍaśvaṃ saptamātaṅgaṃ gṛhaṃ yakṣāśu śoṣaya||

यत्र तत्रैव क्षिप्तानि तव दद्युः प्रतिश्रयम।।

yatra tatraiva kṣiptāni tava dadyuḥ pratiśrayam||

अवस्करे मन्त्रणञ्च यक्षैतदुपकृत तव।।

avaskare mantraṇañca yakṣaitadupakṛt tava||

तद्वच्छास्त्राणि तत्र त्वं यथेष्टं चर दुः सह।।

tadvacchāstrāṇi tatra tvaṃ yatheṣṭaṃ cara duḥ saha||

गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः।।

gṛhe tatra duriṣṭānāmaśeṣāṇāṃ samāśrayaḥ||

तत्र यक्ष! तवावासस्तथान्येषाञ्च रक्षसाम।।

tatra yakṣa! tavāvāsastathānyeṣāñca rakṣasām||

सपिण्डान सोदकांश्चैव तत्काले तान नरान भज।।

sapiṇḍān sodakāṃścaiva tatkāle tān narān bhaja||

वृषभैरावतौ यत्र कल्प्यन्ते तद्गृहं त्यज।।

vṛṣabhairāvatau yatra kalpyante tadgṛhaṃ tyaja||

कल्प्यन्ते मनुजैरर्च्यास्तत परित्यज मन्दिरम।।

kalpyante manujairarcyāstat parityaja mandiram||

क्रियन्ते पूर्ववद गेहे न त्वं तत्र गृहे चर।।

kriyante pūrvavad gehe na tvaṃ tatra gṛhe cara||

नखाग्रसलिलैश्चैव तान याहि हतलक्षणान।।

nakhāgrasalilaiścaiva tān yāhi hatalakṣaṇān||

पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः।।

puṃsastvayā kurvato māstu saṅgaḥ||

चकार शासनं सो ऽपि तथा पङ्कजजन्मनः।।

cakāra śāsanaṃ so 'pi tathā paṅkajajanmanaḥ||