ब्रह्माण्डे ब्रह्मणो जन्म तथा चोक्तं महात्मनः।।

brahmāṇḍe brahmaṇo janma tathā coktaṃ mahātmanaḥ||

काले वै प्रलयस्यान्ते सर्वस्मिन्नुपसंहृते।।

kāle vai pralayasyānte sarvasminnupasaṃhṛte||

तदोच्यते प्राकृतो ऽयं विद्वद्भिः प्रतिसञ्चरः।।

tadocyate prākṛto 'yaṃ vidvadbhiḥ pratisañcaraḥ||

प्रकृतिः पुरुषश्चैव साधर्म्येणावतिष्ठतः।।

prakṛtiḥ puruṣaścaiva sādharmyeṇāvatiṣṭhataḥ||

अनुद्रिक्तावनूनौ च तत्प्रोतौ च परस्परम।।

anudriktāvanūnau ca tatprotau ca parasparam||

तथा तमसि सत्त्वे च रजो ऽप्यनुसृतं स्थितम।।

tathā tamasi sattve ca rajo 'pyanusṛtaṃ sthitam||

तावद्दिनं परेशस्य तत्समा संयमे निशा।।

tāvaddinaṃ pareśasya tatsamā saṃyame niśā||

सर्वहेतुरचिन्त्यात्मा परः को ऽप्यपरक्रियः।।

sarvaheturacintyātmā paraḥ ko 'pyaparakriyaḥ||

क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः।।

kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ||

अनुप्रविष्टः क्षोभाय तथासौ योगमूर्तिमान।।

anupraviṣṭaḥ kṣobhāya tathāsau yogamūrtimān||

समुत्पन्नो ऽण्डकोषस्थो यथा ते कथितं मया।।

samutpanno 'ṇḍakoṣastho yathā te kathitaṃ mayā||

स सङ्कोचविकाशाभ्यां प्रधानत्वे ऽपि च स्थितः।।

sa saṅkocavikāśābhyāṃ pradhānatve 'pi ca sthitaḥ||

भुञ्जन प्रवर्तते सर्गे ब्रह्मत्वं समुपाश्रितः।।

bhuñjan pravartate sarge brahmatvaṃ samupāśritaḥ||

विष्णुत्वमेत्य धर्मेण कुरुते परिपालनम।।

viṣṇutvametya dharmeṇa kurute paripālanam||

उपसंहृत्य वै शेते त्रैलोक्यं त्रिगुणो ऽगुणः।।

upasaṃhṛtya vai śete trailokyaṃ triguṇo 'guṇaḥ||

यथा स संज्ञामायाति ब्रह्मविष्ण्वीशकारिणीम।।

yathā sa saṃjñāmāyāti brahmaviṣṇvīśakāriṇīm||

विष्णुत्वे चाप्युदासीनस्तिस्त्रो ऽवस्थाः स्वयम्भुवः।।

viṣṇutve cāpyudāsīnastistro 'vasthāḥ svayambhuvaḥ||

एत एव त्रयो देवा एत एव त्रयो गुणाः।।

eta eva trayo devā eta eva trayo guṇāḥ||

क्षणं वियोगो नह्येषां न त्यजन्ति परस्परम।।

kṣaṇaṃ viyogo nahyeṣāṃ na tyajanti parasparam||

रजोगुणं समाश्रित्य स्त्रष्ट्टत्वे स व्यवस्थितः।।

rajoguṇaṃ samāśritya straṣṭṭatve sa vyavasthitaḥ||

भूपद्मकर्णिकासंस्थो ब्रह्माग्रे समजायत।।

bhūpadmakarṇikāsaṃstho brahmāgre samajāyata||

ब्रह्म्येणैव हि मानेन तस्य संख्यां निबोध मे।।

brahmyeṇaiva hi mānena tasya saṃkhyāṃ nibodha me||

कलास्त्रिंशच्च वै काष्ठा मुहूर्तं त्रिंशत्ताः कलाः।।

kalāstriṃśacca vai kāṣṭhā muhūrtaṃ triṃśattāḥ kalāḥ||

अहोरात्रैश्च त्रिंशद्भिः पक्षौ द्वौ मास उच्यते।।

ahorātraiśca triṃśadbhiḥ pakṣau dvau māsa ucyate||

तद्देवानामहोरात्रं दिनं तत्रोत्तरायणम।।

taddevānāmahorātraṃ dinaṃ tatrottarāyaṇam||

चतुर्युगं द्वादशभिस्तद्विभागं शृणुष्व मे।।

caturyugaṃ dvādaśabhistadvibhāgaṃ śṛṇuṣva me||

शतानि सन्ध्या चत्वारि सन्ध्यांशश्च तथाविधः।।

śatāni sandhyā catvāri sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ||

तत्सन्ध्या तत्समा चैव सन्ध्यांशश्च तथाविधः।।

tatsandhyā tatsamā caiva sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ||

तस्य सन्ध्या समाख्याता द्वे शताब्दे तदंशकः।।

tasya sandhyā samākhyātā dve śatābde tadaṃśakaḥ||

सन्ध्या सन्ध्यांशकश्चैव शतकौ समुदाहृतौ।।

sandhyā sandhyāṃśakaścaiva śatakau samudāhṛtau||

एतत सहस्रगुणितमो ब्राह्म्यमुदाहृतम।।

etat sahasraguṇitamo brāhmyamudāhṛtam||

भवन्ति भागशस्तेषां सहस्रं तद्विभज्यते।।

bhavanti bhāgaśasteṣāṃ sahasraṃ tadvibhajyate||

मनुना सह सृज्यन्ते संह्रियन्ते च पूर्ववत।।

manunā saha sṛjyante saṃhriyante ca pūrvavat||

मन्वन्तरं तस्य संख्यां मानुषाब्दैर्निबोध मे।।

manvantaraṃ tasya saṃkhyāṃ mānuṣābdairnibodha me||

सत्पषष्टिस्तथान्यानि नियुतानि च संख्यया।।

satpaṣaṣṭistathānyāni niyutāni ca saṃkhyayā||

एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं दिव्यैर्वर्षैर्निबोध मे।।

etanmanvantaraṃ proktaṃ divyairvarṣairnibodha me||

द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु।।

dvipañcāśattathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu||

तस्यान्ते प्रलयः प्रोक्तो ब्रह्मन नैमित्तिको बुधैः।।

tasyānte pralayaḥ prokto brahman naimittiko budhaiḥ||

तथा विनाशमायान्ति महर्लोकश्च तिष्ठति।।

tathā vināśamāyānti maharlokaśca tiṣṭhati||

एकार्णवे च त्रैलोक्ये ब्रह्मा स्वपिति वै निशि।।

ekārṇave ca trailokye brahmā svapiti vai niśi||

एवन्तु ब्रह्मणो वर्षमेकं वर्षशतन्तु तत।।

evantu brahmaṇo varṣamekaṃ varṣaśatantu tat||

पञ्चाशद्भिस्तथा वर्षैः परार्धमिति कीर्त्यते।।

pañcāśadbhistathā varṣaiḥ parārdhamiti kīrtyate||

यस्यान्ते ऽभून्महाकल्पः पाद्म इत्यभिविश्रुतः।।

yasyānte 'bhūnmahākalpaḥ pādma ityabhiviśrutaḥ||

वाराह इति कल्पो ऽयं प्रथमः परिकल्पितः।।

vārāha iti kalpo 'yaṃ prathamaḥ parikalpitaḥ||