वसन्ति ह्यचले विन्ध्ये तानुपास्व च पृच्छ च।।

vasanti hyacale vindhye tānupāsva ca pṛccha ca||

जगाम विन्ध्यशिखरं यत्र ते धर्मपक्षिणः।।

jagāma vindhyaśikharaṃ yatra te dharmapakṣiṇaḥ||

श्रुत्वा च विस्मयाविष्टश्चिन्तयामास जैमिनिः।।

śrutvā ca vismayāviṣṭaścintayāmāsa jaiminiḥ||

विस्पष्टमपदोषञ्च पठ्यते द्विजसत्तमैः।।

vispaṣṭamapadoṣañca paṭhyate dvijasattamaiḥ||

चित्रमेतदहं मन्ये न जहाति सरस्वती।।

citrametadahaṃ manye na jahāti sarasvatī||

त्यक्त्वा गच्छति तत्सर्वं न जहाति सरस्वती।।

tyaktvā gacchati tatsarvaṃ na jahāti sarasvatī||

प्रविश्य च ददर्शासौ शिलापट्टगातान द्विजान।।

praviśya ca dadarśāsau śilāpaṭṭagātān dvijān||

सो ऽथ शोकेन हर्षेण सर्वानेवाभ्यभाषत।।

so 'tha śokena harṣeṇa sarvānevābhyabhāṣata||

व्यासशिष्यमनुप्राप्तं भवतां दर्शनोत्सुकम।।

vyāsaśiṣyamanuprāptaṃ bhavatāṃ darśanotsukam||

शप्ताः खगत्वमापन्नाः सर्वथा दिष्टमेव तत।।

śaptāḥ khagatvamāpannāḥ sarvathā diṣṭameva tat||

द्रव्यनाशे द्विजेन्द्रास्ते शबरेण सुसान्त्विताः।।

dravyanāśe dvijendrāste śabareṇa susāntvitāḥ||

पातयित्वा च पात्यन्ते त एव तपसः क्षयात।।

pātayitvā ca pātyante ta eva tapasaḥ kṣayāt||

भावाभावसमुच्छेदैरजस्त्रं व्याकुलं जगत।।

bhāvābhāvasamucchedairajastraṃ vyākulaṃ jagat||

ज्ञानस्य फलमेतावच्छोकहर्षैरधृष्यता।।

jñānasya phalametāvacchokaharṣairadhṛṣyatā||

अनामयञ्च पप्रच्छुः प्रणिपत्य महामुनिम।।

anāmayañca papracchuḥ praṇipatya mahāmunim||

सुखोपविष्टं विश्रान्तं पक्षानिलहतक्लमम।।

sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ pakṣānilahataklamam||

यत पश्यामः सुरैर्वन्द्यं तव पादाम्बुजद्वयम।।

yat paśyāmaḥ surairvandyaṃ tava pādāmbujadvayam||

सो ऽद्य शान्तिं गतो विप्र युष्मद्दर्शनवारिणा।।

so 'dya śāntiṃ gato vipra yuṣmaddarśanavāriṇā||

वृक्षेष्वथ लता-गुल्म-त्वक्सार-तृणजातिषु।।

vṛkṣeṣvatha latā-gulma-tvaksāra-tṛṇajātiṣu||

भवता सङ्गमो येषां तेषामकुशलं कुतः।।

bhavatā saṅgamo yeṣāṃ teṣāmakuśalaṃ kutaḥ||

केनास्मद्भाग्यगुरुण आनीतो दृष्टिगोचरम।।

kenāsmadbhāgyaguruṇa ānīto dṛṣṭigocaram||

सन्देहान भारते शास्त्रे तान प्रष्टुं गतवानहम।।

sandehān bhārate śāstre tān praṣṭuṃ gatavānaham||

तमहं पृष्टवान प्राप्य सन्देहान भरतं प्रति।।

tamahaṃ pṛṣṭavān prāpya sandehān bharataṃ prati||

द्रोणपुत्रा महात्मानस्ते वक्ष्मन्त्यर्थविस्तरम।।

droṇaputrā mahātmānaste vakṣmantyarthavistaram||

तच्छृणुध्वमशेषेण श्रुत्वा व्याख्यातुमर्हथ।।

tacchṛṇudhvamaśeṣeṇa śrutvā vyākhyātumarhatha||

कथं तन्न वदिष्यामो यदस्मद्बुद्धिगोचरम।।

kathaṃ tanna vadiṣyāmo yadasmadbuddhigocaram||

समस्तेषु तथाङ्गेषु यच्चान्यद्वेदसंमितम।।

samasteṣu tathāṅgeṣu yaccānyadvedasaṃmitam||

प्रतिज्ञान्तु समारोढुं तथापि नहि शक्नुमः।।

pratijñāntu samāroḍhuṃ tathāpi nahi śaknumaḥ||

वक्ष्यामस्तव धर्मज्ञ न चेन्मोहो भविष्यति।।

vakṣyāmastava dharmajña na cenmoho bhaviṣyati||

शृणुध्वममलास्तानि श्रुत्वा व्याख्यातुमर्हथ।।

śṛṇudhvamamalāstāni śrutvā vyākhyātumarhatha||

वासुदेवो ऽखिलाधारः सर्वकारणकारणम।।

vāsudevo 'khilādhāraḥ sarvakāraṇakāraṇam||

पञ्चानां महिषी कृष्णा सुमाहनत्र संशयः।।

pañcānāṃ mahiṣī kṛṣṇā sumāhanatra saṃśayaḥ||

तीर्थयात्राप्रसङ्गेन कस्माच्चक्रे हलायुधः।।

tīrthayātrāprasaṅgena kasmāccakre halāyudhaḥ||

पाण्डुनाथा महात्मानो वधमापुरनाथवत।।

pāṇḍunāthā mahātmāno vadhamāpuranāthavat||

कृतार्थोहं सुखं येन गच्छेयं निजमाश्रमम।।

kṛtārthohaṃ sukhaṃ yena gaccheyaṃ nijamāśramam||

पुरुषायाप्रमेयाय शाश्वतायाव्ययाय च।।

puruṣāyāprameyāya śāśvatāyāvyayāya ca||

वरिष्ठाय गरिष्ठाय वरेष्यायामृताय च।।

variṣṭhāya gariṣṭhāya vareṣyāyāmṛtāya ca||

येन विश्वमिदं व्याप्तमजेन जगदादिना।।

yena viśvamidaṃ vyāptamajena jagadādinā||

वदन्ति यद सृष्टमिदं तथैवान्ते च संहृतम।।

vadanti yad sṛṣṭamidaṃ tathaivānte ca saṃhṛtam||

ऋक्सामान्युद्गिरन वक्त्रैर्यः पुनाति जगत्त्रयम।।

ṛksāmānyudgiran vaktrairyaḥ punāti jagattrayam||

यस्यासुरगणैर्यज्ञा विलुप्यन्ते न यज्विनाम।।

yasyāsuragaṇairyajñā vilupyante na yajvinām||

येन भारतमुद्दिश्य धर्माद्याः प्रकटीकृताः।।

yena bhāratamuddiśya dharmādyāḥ prakaṭīkṛtāḥ||

अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः।।

ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ||

चतुर्धा संस्थितो ब्रह्मन सगुणो निर्गुणस्तथा।।

caturdhā saṃsthito brahman saguṇo nirguṇastathā||

ज्वालामालोपरुद्धाङ्गी निष्ठा सा योगिनां परा।।

jvālāmāloparuddhāṅgī niṣṭhā sā yogināṃ parā||

वासुदेवाभिधानासौ निर्ममत्वेन दृश्यते।।

vāsudevābhidhānāsau nirmamatvena dṛśyate||

अस्त्येव सा सदा शुद्धा सुप्रतिष्ठैकरूपिणी।।

astyeva sā sadā śuddhā supratiṣṭhaikarūpiṇī||

तामसी सा समाख्याता तिर्यक्त्वं समुपाश्रिता।।

tāmasī sā samākhyātā tiryaktvaṃ samupāśritā||

सत्त्वोद्रिक्ता तु सा ज्ञेया धर्मसंस्थानकारिणी।।

sattvodriktā tu sā jñeyā dharmasaṃsthānakāriṇī||

रजस्तस्या गुणः सर्गं सा करोति सदैव हि।।

rajastasyā guṇaḥ sargaṃ sā karoti sadaiva hi||

सा तु धर्मव्यवस्थानं करोति नियतं भुवि।।

sā tu dharmavyavasthānaṃ karoti niyataṃ bhuvi||

पाति देवान सतश्चान्यान धर्मरक्षापरायणान।।

pāti devān sataścānyān dharmarakṣāparāyaṇān||

अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजत्यसौ।।

abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjatyasau||

एकया दंष्ट्रयोत्खाता नलिनीव वसुन्धरा।।

ekayā daṃṣṭrayotkhātā nalinīva vasundharā||

विप्रचित्तिमुखाश्चान्ये दानवा विनिपातिताः।।

vipracittimukhāścānye dānavā vinipātitāḥ||

अवताराश्च तस्येह माथुरः साम्प्रतं त्वयम।।

avatārāśca tasyeha māthuraḥ sāmprataṃ tvayam||

प्रद्युम्नेति च सा ख्याता रक्षाकर्मण्यवस्थिता।।

pradyumneti ca sā khyātā rakṣākarmaṇyavasthitā||

गृह्णाति तत्स्वभावं च वासुदेवेच्छया सदा।।

gṛhṇāti tatsvabhāvaṃ ca vāsudevecchayā sadā||

मानुषत्वं गतो विष्णुः शृणुष्वास्योत्तरं पुनः।।

mānuṣatvaṃ gato viṣṇuḥ śṛṇuṣvāsyottaraṃ punaḥ||