युञ्जतश्च सदा योगं यादृग्विहितमासनम।।

yuñjataśca sadā yogaṃ yādṛgvihitamāsanam||

आस्थाय योगं युञ्जीत कृत्वा च प्रणवं हृदि।।

āsthāya yogaṃ yuñjīta kṛtvā ca praṇavaṃ hṛdi||

संवृतास्यस्तथैवोरू सम्यग्विष्टभ्य चाग्रतः।।

saṃvṛtāsyastathaivorū samyagviṣṭabhya cāgrataḥ||

किञ्चिदुन्नामितशिरा दन्तैर्दन्तान्न संस्पृशेत।।

kiñcidunnāmitaśirā dantairdantānna saṃspṛśet||

रजसा तमसो वृत्तिं सत्त्वेन रजसस्तथा।।

rajasā tamaso vṛttiṃ sattvena rajasastathā||

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्राणादीन्मन एव च।।

indriyāṇīndriyārthebhyaḥ prāṇādīnmana eva ca||

यस्तु प्रत्याहरेत्कामान सर्वाङ्गानीव कच्छपः।।

yastu pratyāharetkāmāna sarvāṅgānīva kacchapaḥ||

स बाह्याभ्यन्तरं शौचं निष्पाद्याकण्ठनाभितः।।

sa bāhyābhyantaraṃ śaucaṃ niṣpādyākaṇṭhanābhitaḥ||

प्राणायामा दश द्वौ च धारणा साभिधीयते।।

prāṇāyāmā daśa dvau ca dhāraṇā sābhidhīyate||

तथा वै योगयुक्तस्य योगिनो नियतात्मनः।।

tathā vai yogayuktasya yogino niyatātmanaḥ||

वीक्षते च परं ब्रह्म प्राकृतांश्च गुणान पृथक।।

vīkṣate ca paraṃ brahma prākṛtāṃśca guṇān pṛthak||

इत्थं योगी यताहारः प्राणायामपरायणः।।

itthaṃ yogī yatāhāraḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ||

दोषान व्याधींस्तथा मोहमाक्रान्ता भूरनिर्जिता।।

doṣān vyādhīṃstathā mohamākrāntā bhūranirjitā||

प्राणानामुपसंरोधात प्राणायाम इति स्मृतः।।

prāṇānāmupasaṃrodhāt prāṇāyāma iti smṛtaḥ||

शब्दादिभ्यः प्रवृत्तानि यदक्षाणि यतात्मभिः।।

śabdādibhyaḥ pravṛttāni yadakṣāṇi yatātmabhiḥ||

उपायश्चात्र कथितो योगिभिः परमर्षिभिः।।

upāyaścātra kathito yogibhiḥ paramarṣibhiḥ||

यथा तोयार्थिनस्तोयं यन्त्रनालादिभिः शनैः।।

yathā toyārthinastoyaṃ yantranālādibhiḥ śanaiḥ||

प्राङ्नाभ्यां हृदये चात्र तृतीये च तथोरसि।।

prāṅnābhyāṃ hṛdaye cātra tṛtīye ca tathorasi||

किञ्च तस्मात्परस्मिंश्च धारणा परमा स्मृता।।

kiñca tasmātparasmiṃśca dhāraṇā paramā smṛtā||

नाध्मातः क्षुधितः श्रान्तो न च व्याकुलचेतनः।।

nādhmātaḥ kṣudhitaḥ śrānto na ca vyākulacetanaḥ||

नातिशीते न चोष्णे वै न द्वन्द्वे नानिलात्मके।।

nātiśīte na coṣṇe vai na dvandve nānilātmake||

सशब्दाग्निजालभ्यासे जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे।।

saśabdāgnijālabhyāse jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe||

सभये कूपतीरे वा चैत्यवल्मीकसञ्चये।।

sabhaye kūpatīre vā caityavalmīkasañcaye||

सत्त्वस्यानुपपत्तौ च देशकालं विवर्जयेत।।

sattvasyānupapattau ca deśakālaṃ vivarjayet||

देशानेताननादृत्य मूढत्वाद्यो युनक्ति वै।।

deśānetānanādṛtya mūḍhatvādyo yunakti vai||

बाधिर्यं जडता लोपः स्मृतेर्मूकत्वमन्धता।।

bādhiryaṃ jaḍatā lopaḥ smṛtermūkatvamandhatā||

प्रमादाद्योगिनो दोषा यद्येते स्युश्चिकित्सितम।।

pramādādyogino doṣā yadyete syuścikitsitam||

स्त्रिग्धां यवागूमत्युष्णां भुक्त्वा तत्रैव धारयेत।।

strigdhāṃ yavāgūmatyuṣṇāṃ bhuktvā tatraiva dhārayet||

यवागूं वापि पवनं वायुग्रन्थिं प्रतिक्षिपेत।।

yavāgūṃ vāpi pavanaṃ vāyugranthiṃ pratikṣipet||

विघाते वचसो वाचं बाधिर्ये श्रवणेन्द्रियम।।

vighāte vacaso vācaṃ bādhirye śravaṇendriyam||

यस्मिन यस्मिन रुजा देहे तस्मिंस्तदुपकारिणीम।।

yasmin yasmin rujā dehe tasmiṃstadupakāriṇīm||

कीलं शिरसि संस्थाप्य काष्ठं काष्ठेन ताडयेत।।

kīlaṃ śirasi saṃsthāpya kāṣṭhaṃ kāṣṭhena tāḍayet||

द्यावापृथिव्यौ वाय्वग्री व्यापिनावपि धारयेत।।

dyāvāpṛthivyau vāyvagrī vyāpināvapi dhārayet||

अमानुषं सत्त्वमन्तर्योगिनं प्रविशेद्यदि।।

amānuṣaṃ sattvamantaryoginaṃ praviśedyadi||

एवं सर्वात्मना रक्षा कार्या योगविदा नृप!।।

evaṃ sarvātmanā rakṣā kāryā yogavidā nṛpa!||

विज्ञानं विलयं याति तस्माद गोप्याः प्रवृत्तयः।।

vijñānaṃ vilayaṃ yāti tasmād gopyāḥ pravṛttayaḥ||

योगप्रवृत्तेः प्रथमं हि चिह्नम।।

yogapravṛtteḥ prathamaṃ hi cihnam||

न बभ्यति च सत्त्वानि सिद्धेर्लक्षणमुत्तमम।।

na babhyati ca sattvāni siddherlakṣaṇamuttamam||

न भीतिमेति चान्येभ्यस्तस्य सिद्धिरुपस्थिता।।

na bhītimeti cānyebhyastasya siddhirupasthitā||