पप्रच्छ वर्णधर्मांश्च धर्मा ये चाश्रमेषु च।।

papraccha varṇadharmāṃśca dharmā ye cāśrameṣu ca||

धर्मं तमहमिच्छामि श्रोतुं वर्णाश्रमात्मकम।।

dharmaṃ tamahamicchāmi śrotuṃ varṇāśramātmakam||

नान्यश्चतुर्थो धर्मो ऽस्ति धर्मस्तस्यापदं विना।।

nānyaścaturtho dharmo 'sti dharmastasyāpadaṃ vinā||

एषा सम्यक समाख्यता त्रिविधा चास्य जीविका।।

eṣā samyak samākhyatā trividhā cāsya jīvikā||

धर्मः प्रोक्तः क्षिते रक्षा शस्त्राजीवञ्च जीविका।।

dharmaḥ proktaḥ kṣite rakṣā śastrājīvañca jīvikā||

वाणिज्यं पाशुपाल्यञ्च कृषिश्चैवास्य जीविका।।

vāṇijyaṃ pāśupālyañca kṛṣiścaivāsya jīvikā||

व्याख्यातः शूद्रधर्मो ऽपि जीविका कारुकर्म च।।

vyākhyātaḥ śūdradharmo 'pi jīvikā kārukarma ca||

वर्णधर्मास्त्विमे प्रोक्ताः श्रूयन्तां चाश्रमाश्रयाः।।

varṇadharmāstvime proktāḥ śrūyantāṃ cāśramāśrayāḥ||

प्रयाति नरकं प्रेत्य प्रतिषिद्धनिषेवणात।।

prayāti narakaṃ pretya pratiṣiddhaniṣevaṇāt||

कामचेष्टोक्तिभक्ष्यश्च तावद भवति पुत्रक।।

kāmaceṣṭoktibhakṣyaśca tāvad bhavati putraka||

वसेत्तत्र च धर्मो ऽस्य कथ्यते तं निबोध मे।।

vasettatra ca dharmo 'sya kathyate taṃ nibodha me||

गुरोर्निवेद्य तच्चान्नमनुज्ञातेन सर्वदा।।

gurornivedya taccānnamanujñātena sarvadā||

तेनाहूतः पठेच्चैव तत्परो नान्यमानसः।।

tenāhūtaḥ paṭheccaiva tatparo nānyamānasaḥ||

अनुज्ञातो ऽथ वन्दित्वा दक्षिणां गुरवे ततः।।

anujñāto 'tha vanditvā dakṣiṇāṃ gurave tataḥ||

वानप्रस्थाश्रमं वापि चतुर्थं चेच्छयात्मनः।।

vānaprasthāśramaṃ vāpi caturthaṃ cecchayātmanaḥ||

गुरोरभावे तत्पुत्रे तच्छिष्ये तत्सुतं विना।।

gurorabhāve tatputre tacchiṣye tatsutaṃ vinā||

उपावृत्तस्ततस्तस्मात गृहस्थाश्रमकाम्यया।।

upāvṛttastatastasmāt gṛhasthāśramakāmyayā||

उद्वहेन्न्यायतो ऽव्यङ्गां गृहस्थाश्रमकारणात।।

udvahennyāyato 'vyaṅgāṃ gṛhasthāśramakāraṇāt||

सम्यक सम्प्रीणयन भक्त्या पोषयेच्चाश्रितांस्तथा।।

samyak samprīṇayan bhaktyā poṣayeccāśritāṃstathā||

यथाशक्त्यान्नदानेन वयांसि पशवस्तथा।।

yathāśaktyānnadānena vayāṃsi paśavastathā||

पञ्चयज्ञविधानन्तु यथाशक्त्या न हापयेत।।

pañcayajñavidhānantu yathāśaktyā na hāpayet||

भुञ्जीत च समं भृत्यैर्यथाविभवमादृतः।।

bhuñjīta ca samaṃ bhṛtyairyathāvibhavamādṛtaḥ||

वानप्रस्थस्य धर्मं ते कथयाम्यवधार्यताम।।

vānaprasthasya dharmaṃ te kathayāmyavadhāryatām||

वानप्रस्थाश्रमं गच्छेदात्मनः शुद्धिकारणात।।

vānaprasthāśramaṃ gacchedātmanaḥ śuddhikāraṇāt||

भूमौ शय्या ब्रह्मचर्यं पितृदेवातिथिक्रिया।।

bhūmau śayyā brahmacaryaṃ pitṛdevātithikriyā||

योगाभ्यासः सदा चैव वन्यस्नेहनिषेवणम।।

yogābhyāsaḥ sadā caiva vanyasnehaniṣevaṇam||

वानप्रस्थाश्रमस्तस्माद भिक्षोस्तु चरमो ऽपरः।।

vānaprasthāśramastasmād bhikṣostu caramo 'paraḥ||

यः स्वधर्मो ऽस्य धर्मज्ञैः प्रोक्तस्तात! महात्मभिः।।

yaḥ svadharmo 'sya dharmajñaiḥ proktastāta! mahātmabhiḥ||

यतेन्द्रियत्वमावासे नैकस्मिन वसतिश्चिरम।।

yatendriyatvamāvāse naikasmin vasatiściram||

आत्मज्ञानावबोधेच्छा तथा चात्मावलोकनम।।

ātmajñānāvabodhecchā tathā cātmāvalokanam||

सामान्यमन्यवर्णानामाश्रमाणाञ्च मे शृणु।।

sāmānyamanyavarṇānāmāśramāṇāñca me śṛṇu||

आनृशंस्यमकार्पण्यं सन्तोषश्चाष्टमो गुणः।।

ānṛśaṃsyamakārpaṇyaṃ santoṣaścāṣṭamo guṇaḥ||

एतेषु च स्वधर्मेषु स्वेषु तिष्ठेत समन्ततः।।

eteṣu ca svadharmeṣu sveṣu tiṣṭhet samantataḥ||

नरो ऽन्यथा प्रवर्तेत स दण्ड्यो भूभृतो भवेत।।

naro 'nyathā pravarteta sa daṇḍyo bhūbhṛto bhavet||

उपेक्षतस्तान नृपतेरिष्टापूर्तं प्रणश्यति।।

upekṣatastān nṛpateriṣṭāpūrtaṃ praṇaśyati||

प्रवर्तन्तो ऽन्यथा दण्ड्याः स्थाप्याश्चैव स्वकर्मसु।।

pravartanto 'nyathā daṇḍyāḥ sthāpyāścaiva svakarmasu||