ववृधे वयसा बालो बुद्ध्या चालर्कसंज्ञितः।।

vavṛdhe vayasā bālo buddhyā cālarkasaṃjñitaḥ||

कृतोपनयनः प्राज्ञः प्रणिपत्याह मातरम।।

kṛtopanayanaḥ prājñaḥ praṇipatyāha mātaram||

सुखाय वद तत सर्वं प्रश्रयावनतस्य मे।।

sukhāya vada tat sarvaṃ praśrayāvanatasya me||

कर्तव्यमविरोधेन स्वधर्मस्य महीभृता।।

kartavyamavirodhena svadharmasya mahībhṛtā||

आत्मा रिपुभ्यः संरक्ष्यो बहिर्मन्त्रविनिर्गमात।।

ātmā ripubhyaḥ saṃrakṣyo bahirmantravinirgamāt||

तथा राजाप्यसन्दिग्धं बहिर्मन्त्रविनिर्गमात।।

tathā rājāpyasandigdhaṃ bahirmantravinirgamāt||

चरैश्चरास्तथा शत्रोरन्वेष्टव्याः प्रयत्नतः।।

caraiścarāstathā śatroranveṣṭavyāḥ prayatnataḥ||

कार्ययोगादमित्रे ऽपि विश्वसीत नराधिपः।।

kāryayogādamitre 'pi viśvasīta narādhipaḥ||

भवितव्यं नरेन्द्रेण न कामवशवर्तिना।।

bhavitavyaṃ narendreṇa na kāmavaśavartinā||

जेयाश्चानन्तरं पौरा विरुध्येत ततो ऽरिभिः।।

jeyāścānantaraṃ paurā virudhyeta tato 'ribhiḥ||

सो ऽजितात्मा जितामात्यः शत्रुवर्गेण बाध्यते।।

so 'jitātmā jitāmātyaḥ śatruvargeṇa bādhyate||

तज्जये हि जयो ऽवश्यं राजा नश्यति तैर्जितः।।

tajjaye hi jayo 'vaśyaṃ rājā naśyati tairjitaḥ||

हर्षश्च शत्रवो ह्येते विनाशाय महीभृताम।।

harṣaśca śatravo hyete vināśāya mahībhṛtām||

निवर्तयेत्तथा क्रोधादनुह्रादं हतात्मजम।।

nivartayettathā krodhādanuhrādaṃ hatātmajam||

मानादनायुषापुत्रं बलिं हर्षात पुरञ्जयम।।

mānādanāyuṣāputraṃ baliṃ harṣāt purañjayam||

स्मृत्वा विवर्जयेदेतान दोषान स्वीयान्महीपतिः।।

smṛtvā vivarjayedetān doṣān svīyānmahīpatiḥ||

हंसकुक्कुटलोहानां शिक्षेत चरित नृपः।।

haṃsakukkuṭalohānāṃ śikṣeta carita nṛpaḥ||

चेष्टां पिपीलिकानाञ्च काले भूपः प्रदर्शयेत।।

ceṣṭāṃ pipīlikānāñca kāle bhūpaḥ pradarśayet||

चन्द्रसूर्यस्वरूपेण नीत्यर्थे पृथिवीक्षिता।।

candrasūryasvarūpeṇa nītyarthe pṛthivīkṣitā||

प्रज्ञा नृपेण चादेया तथा गोपालयोषितः।।

prajñā nṛpeṇa cādeyā tathā gopālayoṣitaḥ||

रूपाणि पञ्च कुर्वोत महीपालनकर्मणि।।

rūpāṇi pañca kurvota mahīpālanakarmaṇi||

आप्याययेत्तथा लोकं परिहारैर्महीपतिः।।

āpyāyayettathā lokaṃ parihārairmahīpatiḥ||

सूक्ष्मेणैवाभ्युपायेन तथा शुल्कादिकं नृपः।।

sūkṣmeṇaivābhyupāyena tathā śulkādikaṃ nṛpaḥ||

तथा प्रियाप्रिये राजा दुष्टादुष्टे समो भवेत।।

tathā priyāpriye rājā duṣṭāduṣṭe samo bhavet||

एवं यत्र प्रजाः सर्वा निर्वत्तास्तच्छशिव्रतम।।

evaṃ yatra prajāḥ sarvā nirvattāstacchaśivratam||

एवं नृपश्चरेच्चारैः पौरामात्यादिबन्धुषु।।

evaṃ nṛpaścareccāraiḥ paurāmātyādibandhuṣu||

यथान्यैः कृष्यते वत्स! स राजा स्वर्गमृच्छति।।

yathānyaiḥ kṛṣyate vatsa! sa rājā svargamṛcchati||

यः करोति निजे धर्मे स राजा स्वर्गमृच्छति।।

yaḥ karoti nije dharme sa rājā svargamṛcchati||

वत्स! तस्य सुखं प्रेत्य परत्रेह च शाश्वतम।।

vatsa! tasya sukhaṃ pretya paratreha ca śāśvatam||

स्वधर्मस्थापनं नृणां चाल्यन्ते ये कुबुद्धिभिः।।

svadharmasthāpanaṃ nṛṇāṃ cālyante ye kubuddhibhiḥ||

सम्यक पालयिता भागं धर्मस्याप्नोति यत्नतः।।

samyak pālayitā bhāgaṃ dharmasyāpnoti yatnataḥ||