तुतोष यस्य यज्ञेषु सोमावाप्त्या पुरन्दरः।।

tutoṣa yasya yajñeṣu somāvāptyā purandaraḥ||

बुद्धि-विक्रम-लावण्यैर्गुरुशक्राश्विभिः समः।।

buddhi-vikrama-lāvaṇyairguruśakrāśvibhiḥ samaḥ||

नृपपुत्रो नृपसुतैर्नित्यमास्ते समावृतः।।

nṛpaputro nṛpasutairnityamāste samāvṛtaḥ||

कदाचित काव्यसंलाप-गीत-नाटकसम्भवैः।।

kadācit kāvyasaṃlāpa-gīta-nāṭakasambhavaiḥ||

योग्यानि युद्धनागाश्व-स्यन्दनाभ्यासतत्परः।।

yogyāni yuddhanāgāśva-syandanābhyāsatatparaḥ||

यथैव हि दिवा तद्वद्रात्रवपि मुदा युतः।।

yathaiva hi divā tadvadrātravapi mudā yutaḥ||

समानवयसः प्रीत्या रन्तुमायान्त्यनेकशः।।

samānavayasaḥ prītyā rantumāyāntyanekaśaḥ||

कुमारावागतौ नागौ पुत्रावश्वतरस्य तु।।

kumārāvāgatau nāgau putrāvaśvatarasya tu||

तौ तैर्नृपसुतैः सार्धं तथैवान्यैर्द्विजन्मभिः।।

tau tairnṛpasutaiḥ sārdhaṃ tathaivānyairdvijanmabhiḥ||

सर्व च ते नृपसुतास्ते च ब्रह्मविशां सुताः।।

sarva ca te nṛpasutāste ca brahmaviśāṃ sutāḥ||

वस्त्रगन्धानुसयुक्तां चक्रुर्भागभुजिक्रियाम।।

vastragandhānusayuktāṃ cakrurbhāgabhujikriyām||

आजग्मतुर्मुदा युक्तौ प्रीत्या सूनोर्महीपतेः।।

ājagmaturmudā yuktau prītyā sūnormahīpateḥ||

विनोदैर्विविधैर्हास्य-संलापादिभिरेव च।।

vinodairvividhairhāsya-saṃlāpādibhireva ca||

न रराम न जग्राह शास्त्राण्यात्मगुणर्धये।।

na rarāma na jagrāha śāstrāṇyātmaguṇardhaye||

निश्वासपरमौ नीत्वा जग्मतुस्तं दिने दिने।।

niśvāsaparamau nītvā jagmatustaṃ dine dine||

सहेति पप्रच्छ पिता तावुभौ नागदारकौ।।

saheti papraccha pitā tāvubhau nāgadārakau||

दिवा रजन्यामेवोभौ पश्यामि प्रियदर्शनौ।।

divā rajanyāmevobhau paśyāmi priyadarśanau||

प्रत्यूचतुर्महाभागावुरगाधिपतेः सुतौ।।

pratyūcaturmahābhāgāvuragādhipateḥ sutau||

रूपवानार्जवोपेतः शूरो मानी प्रियंवदः।।

rūpavānārjavopetaḥ śūro mānī priyaṃvadaḥ||

मान्यमानयिता धीमान ह्रीमान विनयभूषणः।।

mānyamānayitā dhīmān hrīmān vinayabhūṣaṇaḥ||

नागलोके भुवर्लोके न रतिं विन्दते पितः।।

nāgaloke bhuvarloke na ratiṃ vindate pitaḥ||

परितापाय तत्सङ्गादाह्लादाय रविर्दिवा।।

paritāpāya tatsaṅgādāhlādāya ravirdivā||

परोक्षस्यापि गुणिभैः क्रियते गुणकीर्तनम।।

parokṣasyāpi guṇibhaiḥ kriyate guṇakīrtanam||

शास्त्रशीले समं मन्ये पुत्रौ धन्यतरन्तु तम।।

śāstraśīle samaṃ manye putrau dhanyatarantu tam||

कथयन्ति सदा सत्सु पुत्रवांस्तेन वै पिता।।

kathayanti sadā satsu putravāṃstena vai pitā||

किञ्चिन्निष्पादितं वत्सौ परितोषाय चेतसः।।

kiñcinniṣpāditaṃ vatsau paritoṣāya cetasaḥ||

यस्यार्थिनो न विमुखा मित्रार्थो न च दुर्बलः।।

yasyārthino na vimukhā mitrārtho na ca durbalaḥ||

यच्चान्यत प्रीतये तस्य तद्देयमविशङ्कया।।

yaccānyat prītaye tasya taddeyamaviśaṅkayā||

प्रतिरूपमकुर्वन यो जीवामीत्यवगच्छति।।

pratirūpamakurvan yo jīvāmītyavagacchati||

नृमेघो वर्षति प्राज्ञास्तस्येच्छन्ति सदोन्नतिम।।

nṛmegho varṣati prājñāstasyecchanti sadonnatim||

यस्य सर्वार्थिनो गेहे सर्वकामैः सदार्च्चिताः।।

yasya sarvārthino gehe sarvakāmaiḥ sadārccitāḥ||

वाहनासनयानानि भूषणान्यम्बराणि च।।

vāhanāsanayānāni bhūṣaṇānyambarāṇi ca||

प्राज्ञानामप्यसौ तात सर्वसन्देहहृत्तमः।।

prājñānāmapyasau tāta sarvasandehahṛttamaḥ||

हिरण्यगर्भ-गोविन्द-शर्वादीनीश्वरादृते।।

hiraṇyagarbha-govinda-śarvādīnīśvarādṛte||

असाध्यमथवा साध्यं किं वासाध्यं विपश्चिताम।।

asādhyamathavā sādhyaṃ kiṃ vāsādhyaṃ vipaścitām||

प्रयान्ति वाञ्छितं वान्यद दृढं ये व्यवसायिनः।।

prayānti vāñchitaṃ vānyad dṛḍhaṃ ye vyavasāyinaḥ||

उद्यतानां मनुष्याणां यतचित्तेन्द्रियात्मनाम।।

udyatānāṃ manuṣyāṇāṃ yatacittendriyātmanām||

अगच्छन वैनतेयो ऽपि पादमेकं न गच्छति।।

agacchan vainateyo 'pi pādamekaṃ na gacchati||

उत्तानपादनृपतेः पुत्रः सन भूमिगोचरः।।

uttānapādanṛpateḥ putraḥ san bhūmigocaraḥ||

स भूपालसुतः साधुर्येनानृण्यं भवेत वाम।।

sa bhūpālasutaḥ sādhuryenānṛṇyaṃ bhaveta vām||

कौमारके यथा तस्य वृतं सद्वृत्तशालिनः।।

kaumārake yathā tasya vṛtaṃ sadvṛttaśālinaḥ||

गालवो ऽभ्यागमद्धीमान गृहीत्वा तुरगोत्तमम।।

gālavo 'bhyāgamaddhīmān gṛhītvā turagottamam||

को ऽपि दैत्याधमो राजन विध्वंसयति पापकृत।।

ko 'pi daityādhamo rājan vidhvaṃsayati pāpakṛt||

अन्येषाञ्चाल्पकायानामहर्निशमकारणात।।

anyeṣāñcālpakāyānāmaharniśamakāraṇāt||

तथा करोति विघ्रानि यथा चलति मे मनः।।

tathā karoti vighrāni yathā calati me manaḥ||

दुः खार्जितस्य तपसो व्ययमिच्छामि पार्थिव।।

duḥ khārjitasya tapaso vyayamicchāmi pārthiva||

तत क्लेशितेन निश्वासो निरीक्ष्यासुरमुज्झितः।।

tat kleśitena niśvāso nirīkṣyāsuramujjhitaḥ||

वाक चाशरीरिणी प्राह नरनाथ शृणुष्व ताम।।

vāk cāśarīriṇī prāha naranātha śṛṇuṣva tām||

समर्थः क्रान्तुमर्केण तवायं प्रतिपादितः।।

samarthaḥ krāntumarkeṇa tavāyaṃ pratipāditaḥ||

समस्तदिक्षु व्रजतो न भङ्गः पर्वतेष्वपि।।

samastadikṣu vrajato na bhaṅgaḥ parvateṣvapi||

अतः कुवलयो नाम्ना ख्यातिं लोके प्रयास्यति।।

ataḥ kuvalayo nāmnā khyātiṃ loke prayāsyati||

तमप्येनं समारुह्य द्विजश्रेष्ठ हनिष्यति।।

tamapyenaṃ samāruhya dvijaśreṣṭha haniṣyati||

प्राप्यैतदश्वरत्नञ्च ख्यातिमेतेन यास्यति।।

prāpyaitadaśvaratnañca khyātimetena yāsyati||

तं निवारय भूपाल भागभाङ्नृपतिर्यतः।।

taṃ nivāraya bhūpāla bhāgabhāṅnṛpatiryataḥ||

पुत्रमाज्ञापय तथा यथा धर्मो न लुप्यते।।

putramājñāpaya tathā yathā dharmo na lupyate||

तमश्वरत्नमारोप्य कृतकौतुकमङ्गलम।।

tamaśvaratnamāropya kṛtakautukamaṅgalam||

स्वमाश्रमपदं सो ऽपि तमादाय ययौ मुनिः।।

svamāśramapadaṃ so 'pi tamādāya yayau muniḥ||