नरकात प्रतिमुक्तस्तु कृमिः पतितयाजकः।।

narakāt pratimuktastu kṛmiḥ patitayājakaḥ||

तज्जायां मनसावाञ्छन तद्द्रव्यञ्चाप्यसंशयम।।

tajjāyāṃ manasāvāñchan taddravyañcāpyasaṃśayam||

मातापितरावाक्रुश्य शारिका सम्प्रजायते।।

mātāpitarāvākruśya śārikā samprajāyate||

तामेव पीडयित्वा तु कच्छपत्वं प्रपद्यते।।

tāmeva pīḍayitvā tu kacchapatvaṃ prapadyate||

सो ऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः।।

so 'pi mohasamāpanno jāyate vānaro mṛtaḥ||

असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः।।

asūyakaśca narakānmukto bhavati rākṣasaḥ||

धान्यं यवांस्तिलान माषान कुलत्थान सर्षपांश्चणान।।

dhānyaṃ yavāṃstilān māṣān kulatthān sarṣapāṃścaṇān||

शस्यान्यन्यानि वा हृत्वा मोहाज्जन्तुरचेतनः।।

śasyānyanyāni vā hṛtvā mohājjanturacetanaḥ||

परदाराभिमर्षात्तु वृको घोरो ऽभिजायते।।

paradārābhimarṣāttu vṛko ghoro 'bhijāyate||

भ्रातृभार्याञ्च दुर्बुद्धिर्यो धर्षयति पापकृत।।

bhrātṛbhāryāñca durbuddhiryo dharṣayati pāpakṛt||

सखिभार्यां गुरोर्भार्यां राजभार्याञ्च पापकृत।।

sakhibhāryāṃ gurorbhāryāṃ rājabhāryāñca pāpakṛt||

यज्ञ-दान-विवाहानां विघ्रकर्ता भवेत कृमिः।।

yajña-dāna-vivāhānāṃ vighrakartā bhavet kṛmiḥ||

देवता-पितृ-विप्राणामदत्वा यो ऽन्नमश्नुते।।

devatā-pitṛ-viprāṇāmadatvā yo 'nnamaśnute||

ज्येष्ठं पितृसमं वापि भ्रातरं यो ऽवमन्यते।।

jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ vāpi bhrātaraṃ yo 'vamanyate||

शूद्रश्च ब्राह्मणरिं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते।।

śūdraśca brāhmaṇariṃ gatvā kṛmiyonau prajāyate||

शूकरः कृमिको मद्गुश्चण्डालश्च प्रजायते।।

śūkaraḥ kṛmiko madguścaṇḍālaśca prajāyate||

कृतघ्रः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा।।

kṛtaghraḥ kṛmikaḥ kīṭaḥ pataṅgo vṛścikastathā||

अशस्त्रं पुरुषं हत्वा नरः सञ्जायते खरः।।

aśastraṃ puruṣaṃ hatvā naraḥ sañjāyate kharaḥ||

भोजनं चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः।।

bhojanaṃ corayitvā tu makṣikā jāyate naraḥ||

ह्त्वान्नन्तु स मार्जारो जायते नरकाच्च्युतः।।

htvānnantu sa mārjāro jāyate narakāccyutaḥ||

घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्गुरजामिषम।।

ghṛtaṃ hṛtvā ca nakulaḥ kāko madgurajāmiṣam||

वीचीकाकस्त्वपहृते लवणे दधनि कृमिः।।

vīcīkākastvapahṛte lavaṇe dadhani kṛmiḥ||

यस्तु चोरयते तैलं तैलपायी स जायते।।

yastu corayate tailaṃ tailapāyī sa jāyate||

चोरयित्वा तु निष्पावान जायते गृहगोलकः।।

corayitvā tu niṣpāvān jāyate gṛhagolakaḥ||

अयो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते।।

ayo hṛtvā tu pāpātmā vāyasaḥ samprajāyate||

हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते।।

hṛtvā tu kāñcanaṃ bhāṇḍaṃ kṛmiyonau prajāyate||

कोषकारश्च कौषेये हृते वस्त्रे ऽभिजायते।।

koṣakāraśca kauṣeye hṛte vastre 'bhijāyate||

तथैवाजाविकं हृत्वा वस्त्रं क्षौमं च जायते।।

tathaivājāvikaṃ hṛtvā vastraṃ kṣaumaṃ ca jāyate||

मयूरो वर्णकान हृत्वा शाकपत्रं च जायते।।

mayūro varṇakān hṛtvā śākapatraṃ ca jāyate||

छुच्छुन्दरिः शुभान गन्धान वासो हृत्वा शशो भवेत।।

chucchundariḥ śubhān gandhān vāso hṛtvā śaśo bhavet||

पुष्पापहृद दरिद्रश्च पङ्गुर्यानापहृन्नरः।।

puṣpāpahṛd daridraśca paṅguryānāpahṛnnaraḥ||

भूहर्ता नरकान गत्वा रौरवादीन सुदारुणान।।

bhūhartā narakān gatvā rauravādīn sudāruṇān||

प्राप्य क्षीणाल्पपापस्तु नरो भवति वै ततः।।

prāpya kṣīṇālpapāpastu naro bhavati vai tataḥ||

गोत्वं प्राप्य च चण्डाल-पुक्कसादि जुगुप्सितम।।

gotvaṃ prāpya ca caṇḍāla-pukkasādi jugupsitam||

मुखरोगाक्षिरोगैश्च गुदरोगैश्च बाध्यते।।

mukharogākṣirogaiśca gudarogaiśca bādhyate||

एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णापहारिणाम।।

eṣa eva kramo dṛṣṭo gosuvarṇāpahāriṇām||

जायामन्यस्य पुरुषः पारख्यां प्रतिपादयन।।

jāyāmanyasya puruṣaḥ pārakhyāṃ pratipādayan||

यः करोति नरो होममसमिद्धे विभावसौ।।

yaḥ karoti naro homamasamiddhe vibhāvasau||

परनिन्दा कृतघ्रत्वं परमर्मावघट्टनम।।

paranindā kṛtaghratvaṃ paramarmāvaghaṭṭanam||

परस्वहरणाशौचं देवतानाञ्च कुत्सनम।।

parasvaharaṇāśaucaṃ devatānāñca kutsanam||

यानि च प्रतिषिद्धानि तत्प्रवृत्तिश्च सन्तता।।

yāni ca pratiṣiddhāni tatpravṛttiśca santatā||

दया भूतेषु संवादः परलोकप्रतिक्रिया।।

dayā bhūteṣu saṃvādaḥ paralokapratikriyā||

गुरु-देवर्षि-सिद्धर्षिपूजनं साधुसङ्गमः।।

guru-devarṣi-siddharṣipūjanaṃ sādhusaṅgamaḥ||

अन्यानि चैव सद्धर्मङ्क्रियाभूतानि यानि च।।

anyāni caiva saddharmaṅkriyābhūtāni yāni ca||

एतदुद्देशतो राजन भवतः कथितं मया।।

etaduddeśato rājan bhavataḥ kathitaṃ mayā||

त्वया दृष्टो हि नरकस्तदेह्यन्यत्र गम्यताम।।

tvayā dṛṣṭo hi narakastadehyanyatra gamyatām||

ततश्च सर्वैरुत्क्रुष्टं यातनास्थायिभिर्नृभिः।।

tataśca sarvairutkruṣṭaṃ yātanāsthāyibhirnṛbhiḥ||

त्वदङ्गसङ्गी पवनो मनो ह्लादयते हि नः।।

tvadaṅgasaṅgī pavano mano hlādayate hi naḥ||

अपहन्ति नरव्याघ्र यदां कुर महीपते।।

apahanti naravyāghra yadāṃ kura mahīpate||

पप्रच्छ कथमेतेषामाह्लादो मयि तिष्ठति।।

papraccha kathameteṣāmāhlādo mayi tiṣṭhati||

आह्लाददायिनी व्युष्टिर्येनेयं तदुदीरय।।

āhlādadāyinī vyuṣṭiryeneyaṃ tadudīraya||

पुष्टिमभ्यागता यस्मात तद्गतं च मनो यतः।।

puṣṭimabhyāgatā yasmāt tadgataṃ ca mano yataḥ||

पापकर्मकृतो राजन यातना न प्रबाधते।।

pāpakarmakṛto rājan yātanā na prabādhate||

ततस्त्वद्दर्शनाद्याम्या यन्त्रशस्त्राग्निवायसाः।।

tatastvaddarśanādyāmyā yantraśastrāgnivāyasāḥ||

मृदुत्वमागता राजन तेजसापहतास्तव।।

mṛdutvamāgatā rājan tejasāpahatāstava||

यदार्तजन्तुनिर्वाण-दानोत्थमिति मे मतिः।।

yadārtajantunirvāṇa-dānotthamiti me matiḥ||

ततो भद्रमुखात्राहं स्थास्ये स्थाणुरिवाचलः।।

tato bhadramukhātrāhaṃ sthāsye sthāṇurivācalaḥ||

भुङ्क्ष्व भोगानपास्येह यातनाः पापकर्मणाम।।

bhuṅkṣva bhogānapāsyeha yātanāḥ pāpakarmaṇām||

मत्सन्निधानात सुखिनो भवन्ति नरकौकसः।।

matsannidhānāt sukhino bhavanti narakaukasaḥ||

यो नार्तमनुगृह्णाति वैरिपक्षमपि ध्रुवम।।

yo nārtamanugṛhṇāti vairipakṣamapi dhruvam||

भवन्ति तस्य यस्यार्त-परित्राणे न मानसम।।

bhavanti tasya yasyārta-paritrāṇe na mānasam||

वृद्धेषु च न तं मन्ये मानुषं राक्षसो हि सः।।

vṛddheṣu ca na taṃ manye mānuṣaṃ rākṣaso hi saḥ||

तथोग्रगन्धजं वापि दुः खं नरकसम्भवम।।

tathogragandhajaṃ vāpi duḥ khaṃ narakasambhavam||

एतेषां त्राणदानन्तु मन्ये स्वर्गसुखात परम।।

eteṣāṃ trāṇadānantu manye svargasukhāt param||

किन्नु प्राप्तं मया न स्यात तस्मात त्वं व्रज माचिरम।।

kinnu prāptaṃ mayā na syāt tasmāt tvaṃ vraja māciram||

अवश्यमस्माद गन्तव्यं तस्मात पार्थिव! गम्यताम।।

avaśyamasmād gantavyaṃ tasmāt pārthiva! gamyatām||

विमानमेतदारुह्य मा विलम्बस्व गम्यताम।।

vimānametadāruhya mā vilambasva gamyatām||

त्राहीति चार्ताः क्रन्दन्ति मामतो न व्रजाम्यहम।।

trāhīti cārtāḥ krandanti māmato na vrajāmyaham||

स्वर्गस्त्वयापि गन्तव्यो नृप! पुण्येन कर्मणा।।

svargastvayāpi gantavyo nṛpa! puṇyena karmaṇā||

मम यावत प्रमाणन्तु शुभं तद्वक्तुमर्हथः।।

mama yāvat pramāṇantu śubhaṃ tadvaktumarhathaḥ||

यथा वा वर्षता धारा गड्गायां सिकता यथा।।

yathā vā varṣatā dhārā gaḍgāyāṃ sikatā yathā||

तथा तवापि पुण्यस्य संख्या नैवोपपद्यते।।

tathā tavāpi puṇyasya saṃkhyā naivopapadyate||

तदेव शतसाहस्त्रं संख्यामुपगतं तव।।

tadeva śatasāhastraṃ saṃkhyāmupagataṃ tava||

एते ऽपि पापं नरके क्षपयन्तु स्वकर्मजम।।

ete 'pi pāpaṃ narake kṣapayantu svakarmajam||

यदि सत्सन्निधावेषामुकत्कर्षो नोपजायते।।

yadi satsannidhāveṣāmukatkarṣo nopajāyate||

तेन मुच्यन्तु नरकात पापिनो यातनां गताः।।

tena mucyantu narakāt pāpino yātanāṃ gatāḥ||

एतांश्च नरकात पश्य विमुक्तान पापकारिणः।।

etāṃśca narakāt paśya vimuktān pāpakāriṇaḥ||

विमानञ्चाधिरोप्यैनं स्वर्लोकमनयद्धरिः।।

vimānañcādhiropyainaṃ svarlokamanayaddhariḥ||

स्वकर्मफलनिर्दिष्टं ततो जात्यन्तरं गताः।।

svakarmaphalanirdiṣṭaṃ tato jātyantaraṃ gatāḥ||

येन येन च पापेन यां यां योनिमुपैति वै।।

yena yena ca pāpena yāṃ yāṃ yonimupaiti vai||

अतः परं महाभाग किमन्यत कथयामि ते।।

ataḥ paraṃ mahābhāga kimanyat kathayāmi te||