उवाच पुरुषो याम्यो घोरो ऽपि प्रसृतं वचः।।

uvāca puruṣo yāmyo ghoro 'pi prasṛtaṃ vacaḥ||

किन्तु स्वल्पं कृतं पापं भवता स्मारयामि तत।।

kintu svalpaṃ kṛtaṃ pāpaṃ bhavatā smārayāmi tat||

ऋतुमत्या ऋतुर्वन्ध्यस्त्वया तस्याः कृतः पुरा।।

ṛtumatyā ṛturvandhyastvayā tasyāḥ kṛtaḥ purā||

ऋतुव्यतिक्रमात प्राप्तो नरकं घोरमीदृशम।।

ṛtuvyatikramāt prāpto narakaṃ ghoramīdṛśam||

ऋतौ प्रजापतिस्तद्वद बीजपातमवेक्षते।।

ṛtau prajāpatistadvad bījapātamavekṣate||

स तु पित्र्यादृणात पापमवाप्य नरकं पतेत।।

sa tu pitryādṛṇāt pāpamavāpya narakaṃ patet||

तदेहि गच्छ पुण्यानामुपभोगाय पार्थिव।।

tadehi gaccha puṇyānāmupabhogāya pārthiva||

किञ्चित पृच्छामि तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि।।

kiñcit pṛcchāmi tanme tvaṃ yathāvadvaktumarhasi||

पुनः पुनश्च नेत्राणि तद्वदेषां भवन्ति हि।।

punaḥ punaśca netrāṇi tadvadeṣāṃ bhavanti hi||

हरन्त्येषां तथा जिह्वां जायमानां पुनर्नवाम।।

harantyeṣāṃ tathā jihvāṃ jāyamānāṃ punarnavām||

करम्भवालुकास्वेते पच्यन्ते तैलगोचराः।।

karambhavālukāsvete pacyante tailagocarāḥ||

विश्र्लिष्टदेहबन्धार्ति-महारावविराविणः।।

viśrliṣṭadehabandhārti-mahārāvavirāviṇaḥ||

किमेते ऽनिष्टकर्तारस्तुद्यन्ते ऽहर्निशं नराः।।

kimete 'niṣṭakartārastudyante 'harniśaṃ narāḥ||

येन कर्मविपाकेण तन्ममाशेषतो वद।।

yena karmavipākeṇa tanmamāśeṣato vada||

तत ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण यथातथम।।

tat te 'haṃ sampravakṣyāmi saṃkṣepeṇa yathātatham||

भुञ्जतश्च क्षयं याति पापं पुण्यमथापि वा।।

bhuñjataśca kṣayaṃ yāti pāpaṃ puṇyamathāpi vā||

पापकं वा पुनात्याशु क्षयो भोगात प्रजायते।।

pāpakaṃ vā punātyāśu kṣayo bhogāt prajāyate||

दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात क्लेशं भयाद्भयम।।

durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśāt kleśaṃ bhayādbhayam||

गतिं नानाविधां यान्ति जन्तवः कर्मबन्धनात।।

gatiṃ nānāvidhāṃ yānti jantavaḥ karmabandhanāt||

श्रद्धधानाश्च शान्ताश्च धनदाः शुभकारिणः।।

śraddhadhānāśca śāntāśca dhanadāḥ śubhakāriṇaḥ||

हताः पापेन गच्छन्ति पापिनः किमतः परम।।

hatāḥ pāpena gacchanti pāpinaḥ kimataḥ param||

पुण्यापुण्यं नृणां तद्वत सुखदुः खाङ्कुरोद्भवम।।

puṇyāpuṇyaṃ nṛṇāṃ tadvat sukhaduḥ khāṅkurodbhavam||

पुण्यापुण्ये तथा कालदेशान्यकर्मकारकम।।

puṇyāpuṇye tathā kāladeśānyakarmakārakam||

पादन्यासकृतं दुः खं कण्टकोत्थं प्रयच्छति।।

pādanyāsakṛtaṃ duḥ khaṃ kaṇṭakotthaṃ prayacchati||

दुः खं यच्छति तद्वच्च शिरोरोगादि दुः सहम।।

duḥ khaṃ yacchati tadvacca śirorogādi duḥ saham||

तथान्यो ऽन्यमपेक्षन्ते पापानि फलसङ्गमे।।

tathānyo 'nyamapekṣante pāpāni phalasaṅgame||

तद्वच्छस्त्राग्निकृच्छ्रार्ति-बन्धनादिफलाय वै।।

tadvacchastrāgnikṛcchrārti-bandhanādiphalāya vai||

स्पर्श वाप्यथवा शब्दं रसं रूपमथापि वा।।

sparśa vāpyathavā śabdaṃ rasaṃ rūpamathāpi vā||

एवञ्च सुखदुः खानि पुण्यापुण्योद्भवानि वै।।

evañca sukhaduḥ khāni puṇyāpuṇyodbhavāni vai||

जाति देशावरुद्धानि ज्ञानाज्ञानफलानि च।।

jāti deśāvaruddhāni jñānājñānaphalāni ca||

वपुषा मनसा वाचा न कदाचित क्वचिन्नरः।।

vapuṣā manasā vācā na kadācit kvacinnaraḥ||

यद यत प्राप्नोति पुरुषो दुः खं सुखमथापि वा।।

yad yat prāpnoti puruṣo duḥ khaṃ sukhamathāpi vā||

तावता तस्य पुण्यं वा पापं वाप्यथ चेतरत।।

tāvatā tasya puṇyaṃ vā pāpaṃ vāpyatha cetarat||

एवमेते महापापं यातनाभिरहर्निशम।।

evamete mahāpāpaṃ yātanābhiraharniśam||

तथैव राजन! पुण्यानि स्वर्गलोके ऽमरैः सह।।

tathaiva rājan! puṇyāni svargaloke 'maraiḥ saha||

देवत्वे मानुषत्वे च तिर्यक्त्वे च शुभाशुभम।।

devatve mānuṣatve ca tiryaktve ca śubhāśubham||

केन केनेति पापेन तत ते वक्ष्याम्यशेषतः।।

kena keneti pāpena tat te vakṣyāmyaśeṣataḥ||

मानसेन च दुष्टेन परद्रव्यञ्च सस्पृहैः।।

mānasena ca duṣṭena paradravyañca saspṛhaiḥ||

पुनः पुनश्च सम्भूतिरक्ष्णोरेषां भवत्यथ।।

punaḥ punaśca sambhūtirakṣṇoreṣāṃ bhavatyatha||

तावद्वर्षसहस्राणि नेत्रात्ति प्राप्नुवन्त्युत।।

tāvadvarṣasahasrāṇi netrātti prāpnuvantyuta||

सम्यग्दृष्टेर्विनाशाय रिपूणामपि मानवैः।।

samyagdṛṣṭervināśāya ripūṇāmapi mānavaiḥ||

वेददेवद्विजातीनां गुरोर्निन्दा च यैः कृता।।

vedadevadvijātīnāṃ gurornindā ca yaiḥ kṛtā||

तावतो वत्सरानेते वज्रतुण्डाः सदारुणाः।।

tāvato vatsarānete vajratuṇḍāḥ sadāruṇāḥ||

याज्योपाध्याययोर्मात्रा सुतस्य सहचारिणः।।

yājyopādhyāyayormātrā sutasya sahacāriṇaḥ||

त हमे पश्य पाट्यन्ते करपत्रेण पार्थिव।।

ta hame paśya pāṭyante karapatreṇa pārthiva||

तालवृन्तानिलस्थान-चन्दनोशीरहारिणः।।

tālavṛntānilasthāna-candanośīrahāriṇaḥ||

करम्भवालुकासंस्थास्त इमे पापभागिनः।।

karambhavālukāsaṃsthāsta ime pāpabhāginaḥ||

दैवे वाप्यथवा पित्र्ये स द्विधा कृष्यते खगैः।।

daive vāpyathavā pitrye sa dvidhā kṛṣyate khagaiḥ||

तमिमे तुदमानास्तु खगास्तिष्ठन्त्यवारिता।।

tamime tudamānāstu khagāstiṣṭhantyavāritā||

पाट्यते हि द्विधा जिह्वा तस्येत्थं निशितैः क्षुरैः।।

pāṭyate hi dvidhā jihvā tasyetthaṃ niśitaiḥ kṣuraiḥ||

त इमे पूयविण्मूत्र-गर्ते मज्जन्त्यधोमुखाः।।

ta ime pūyaviṇmūtra-garte majjantyadhomukhāḥ||

अभुक्तवत्सु ये ऽश्नन्ति तद्वत पित्रग्निपक्षिषु।।

abhuktavatsu ye 'śnanti tadvat pitragnipakṣiṣu||

जायन्ते गिरिवर्ष्माणः पश्यैते यादृशा नराः।।

jāyante girivarṣmāṇaḥ paśyaite yādṛśā narāḥ||

विषमं बोजयन्तीह विड्भुजस्त इमे यथा।।

viṣamaṃ bojayantīha viḍbhujasta ime yathā||

अपास्य स्वान्नमश्नन्ति त इमे श्लेष्मभोजिनः।।

apāsya svānnamaśnanti ta ime śleṣmabhojinaḥ||

तेषामेते ऽग्निकुम्भेषु लेलिह्यन्त्याहिताः कराः।।

teṣāmete 'gnikumbheṣu lelihyantyāhitāḥ karāḥ||

तेषां याम्यैर्नरैर्नेत्रे न्यस्तो वह्निः समेध्यते।।

teṣāṃ yāmyairnarairnetre nyasto vahniḥ samedhyate||

जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः।।

jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ spṛṣṭāstu padā nṛbhiḥ||

अङ्गारराशिमध्यस्थास्तिष्ठन्त्याजानुदाहिनः।।

aṅgārarāśimadhyasthāstiṣṭhantyājānudāhinaḥ||

भुक्तानि यैरसंस्कृत्य तेषां नेत्राणि पापिनाम।।

bhuktāni yairasaṃskṛtya teṣāṃ netrāṇi pāpinām||

सन्दंशैः पश्य कृष्यन्ते नरैर्याम्यैर्मुखात ततः।।

sandaṃśaiḥ paśya kṛṣyante narairyāmyairmukhāt tataḥ||

निन्दा निशामिता यैश्च पापानामभिनन्दताम।।

nindā niśāmitā yaiśca pāpānāmabhinandatām||

कर्णेषु प्रेरयन्त्येते याम्या विलपतामपि।।

karṇeṣu prerayantyete yāmyā vilapatāmapi||

भङ्क्त्वा विध्वंसमानीताः क्रोधलोभानुवर्तिभिः।।

bhaṅktvā vidhvaṃsamānītāḥ krodhalobhānuvartibhiḥ||

पृथक कुर्वन्ति वै याम्याः शरीरादतिदारुणाः।।

pṛthak kurvanti vai yāmyāḥ śarīrādatidāruṇāḥ||

तेषामेतानि कृष्यन्ते गुदेनान्त्राणि वायसैः।।

teṣāmetāni kṛṣyante gudenāntrāṇi vāyasaiḥ||

स त्वेवं नैकधाच्छिन्नः क्षारनद्यां प्रवाह्यते।।

sa tvevaṃ naikadhācchinnaḥ kṣāranadyāṃ pravāhyate||

पुत्र-भृत्य-कलत्रादि-बन्धुवर्गमकिञ्चिनम।।

putra-bhṛtya-kalatrādi-bandhuvargamakiñcinam||

उत्कृत्य दत्तानि मुखे स्वमांसान्यश्नुते क्षुधा।।

utkṛtya dattāni mukhe svamāṃsānyaśnute kṣudhā||

सो ऽप्येवं यन्त्रपीडाभिः पीड्यते यमकिङ्करैः।।

so 'pyevaṃ yantrapīḍābhiḥ pīḍyate yamakiṅkaraiḥ||

ते पिष्यन्ते शिलापेषैर्यथैते पापकर्मिणः।।

te piṣyante śilāpeṣairyathaite pāpakarmiṇaḥ||

कृमिवृश्चिककाकोलैर्भुज्यन्ते ऽहर्निशं नराः।।

kṛmivṛścikakākolairbhujyante 'harniśaṃ narāḥ||

दिवामैथुनिनः पापाः परदारभुजश्च ये।।

divāmaithuninaḥ pāpāḥ paradārabhujaśca ye||

आरोपिता विभिन्नाङ्गाः प्रभूतासृक्स्त्रवाविलाः।।

āropitā vibhinnāṅgāḥ prabhūtāsṛkstravāvilāḥ||

पुरुषैः पुरुषाव्याघ्र! परदारावमर्षिणः।।

puruṣaiḥ puruṣāvyāghra! paradārāvamarṣiṇaḥ||

गृह्णाति शिल्पमथवा सो ऽप्येवं शिरसा शिलाम।।

gṛhṇāti śilpamathavā so 'pyevaṃ śirasā śilām||

क्षुत्क्षामो ऽहर्निशं भारपीडाव्यथितमस्तकः।।

kṣutkṣāmo 'harniśaṃ bhārapīḍāvyathitamastakaḥ||

त इमे श्लेष्मविण्मूत्र-दुर्गन्धं नरकं गताः।।

ta ime śleṣmaviṇmūtra-durgandhaṃ narakaṃ gatāḥ||

भुक्तं नातिथ्यविधिना पूर्वमेभैः परस्परम।।

bhuktaṃ nātithyavidhinā pūrvamebhaiḥ parasparam||

त इमे शालशृङ्गाग्रात पात्यन्ते ऽधः पुनः पुनः।।

ta ime śālaśṛṅgāgrāt pātyante 'dhaḥ punaḥ punaḥ||

इमे कृमित्वमापन्ना भक्ष्यन्ते ऽत्र पिपीलिकैः।।

ime kṛmitvamāpannā bhakṣyante 'tra pipīlikaiḥ||

पाषाणमध्यकीटत्वं नरः सततमश्नुते।।

pāṣāṇamadhyakīṭatvaṃ naraḥ satatamaśnute||

एको मिष्टान्नभुग भुङ्क्ते ज्वलदङ्गारसञ्चयम।।

eko miṣṭānnabhug bhuṅkte jvaladaṅgārasañcayam||

पृष्ठमांसं नृपैतेन यतो लोकस्य भक्षितम।।

pṛṣṭhamāṃsaṃ nṛpaitena yato lokasya bhakṣitam||

अकृतज्ञो ऽधमः पुंसामुपकारेषु वर्तताम।।

akṛtajño 'dhamaḥ puṃsāmupakāreṣu vartatām||

तत्पकुम्भे निपतति ततो यास्यति पेषणम।।

tatpakumbhe nipatati tato yāsyati peṣaṇam||

असिपत्रवनं तस्मात करपत्रेण पाटनम।।

asipatravanaṃ tasmāt karapatreṇa pāṭanam||

प्राप्य निष्कृतिमेतस्मान्न वेद्मि कथमेष्यति।।

prāpya niṣkṛtimetasmānna vedmi kathameṣyati||

दुष्टा हि निः सृतं फेनं सर्वाङ्गेभ्यः पिबन्ति वै।।

duṣṭā hi niḥ sṛtaṃ phenaṃ sarvāṅgebhyaḥ pibanti vai||

अधश्चोर्ध्वञ्च दीप्ताग्नौ दह्यमानाः समन्ततः।।

adhaścordhvañca dīptāgnau dahyamānāḥ samantataḥ||

जायन्ते मानवाः कुष्ठ-क्षयरोगादिचिह्नताः।।

jāyante mānavāḥ kuṣṭha-kṣayarogādicihnatāḥ||

व्याधिमृच्छन्ति कल्पान्तपरिमाणं नराधिप।।

vyādhimṛcchanti kalpāntaparimāṇaṃ narādhipa||

तथोपपातकानाञ्च सर्वेषामिति निश्चयः।।

tathopapātakānāñca sarveṣāmiti niścayaḥ||

प्रयान्ति योनिजातानि तन्मे निगदतः शृणु।।

prayānti yonijātāni tanme nigadataḥ śṛṇu||