प्राङ्मुखो ऽन्नानि भुञ्जीत सूर्याभिमुख एव वा। आसीनस्त्वासने शुद्धे भूम्यां पादौ निधाय तु।।

prāṅmukho 'nnāni bhuñjīta sūryābhimukha eva vā| āsīnastvāsane śuddhe bhūmyāṃ pādau nidhāya tu||

अदितिः सुषुवे पुत्रमादित्यं कश्यपात प्रभुम। तस्यादित्यस्य चैवसीद भार्याणां तु चतुष्टयम। संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां निबोधत।।

aditiḥ suṣuve putramādityaṃ kaśyapāt prabhum| tasyādityasya caivasīd bhāryāṇāṃ tu catuṣṭayam| saṃjñā rājñī prabhā chāyā putrāṃstāsāṃ nibodhata||

संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम। यमं च यमुनां चैव राज्ञी रैवतमेव च।।

saṃjñā tvāṣṭrī ca suṣuve sūryānmanumanuttamam| yamaṃ ca yamunāṃ caiva rājñī raivatameva ca||

आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः। श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखाः।।

āyuṣyaṃ prāṅmukho bhuṅkte yaśasyaṃ dakṣiṇāmukhaḥ| śriyaṃ pratyaṅmukho bhuṅkte ṛtaṃ bhuṅkte udaṅmukhāḥ||

पञ्चार्द्रे भोजनं कुर्याद भूमौ पात्रं निधाय तु। उपवासेन तत्तुल्यं मनुराह प्रजापतिः।।

pañcārdre bhojanaṃ kuryād bhūmau pātraṃ nidhāya tu| upavāsena tattulyaṃ manurāha prajāpatiḥ||

प्रभा प्रभातमादित्याच्छाया सावर्णमात्मजम। शनिं च तपतीं चैव विष्टिं चैव यथाक्रमम।।

prabhā prabhātamādityācchāyā sāvarṇamātmajam| śaniṃ ca tapatīṃ caiva viṣṭiṃ caiva yathākramam||

उपलिप्ते शुचौ देशे पादौ प्रक्षाल्य वै करौ। आचम्यार्द्राननो ऽक्रोधः पञ्चार्द्रे भोजनं चरेत।।

upalipte śucau deśe pādau prakṣālya vai karau| ācamyārdrānano 'krodhaḥ pañcārdre bhojanaṃ caret||

मनोस्तु प्रथमस्यासन नव पुत्रास्तु संयमाः। इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च।।

manostu prathamasyāsan nava putrāstu saṃyamāḥ| ikṣvākurnabhagaścaiva dhṛṣṭaḥ śaryātireva ca||

नरिष्यन्तश्च नाभागो ह्यरिष्टः कारुषकस्तथा। पृषध्रश्च महातेजा नवैते शक्रसन्निभाः।।

nariṣyantaśca nābhāgo hyariṣṭaḥ kāruṣakastathā| pṛṣadhraśca mahātejā navaite śakrasannibhāḥ||

महाव्यहृतिभिस्त्वन्नं परिधायोदकेन तु। अमृतोपस्तरणमसीत्यापोशानक्रियां चरेत।।

mahāvyahṛtibhistvannaṃ paridhāyodakena tu| amṛtopastaraṇamasītyāpośānakriyāṃ caret||

स्वाहाप्रणवसंयुक्तां प्राणायाद्याहुतिं ततः। अपानाय ततो हुत्वा व्यानाय तदनन्तरम।।

svāhāpraṇavasaṃyuktāṃ prāṇāyādyāhutiṃ tataḥ| apānāya tato hutvā vyānāya tadanantaram||

इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च सोमवंशविवृद्धये। बुधस्य गत्वा भवनं सोमपुत्रेण संगता।।

ilā jyeṣṭhā variṣṭhā ca somavaṃśavivṛddhaye| budhasya gatvā bhavanaṃ somaputreṇa saṃgatā||

असूत सौम्यजं देवी पुरूरवसमुत्तमम। पितॄणां तृप्तिकर्तारं बुधादिति हि नः श्रुतम।।

asūta saumyajaṃ devī purūravasamuttamam| pitṝṇāṃ tṛptikartāraṃ budhāditi hi naḥ śrutam||

उदानाय ततः कुर्यात समानायेति पञ्चमीम। विज्ञाय तत्त्वमेतेषां जुहुयादात्मनि द्विजः।।

udānāya tataḥ kuryāt samānāyeti pañcamīm| vijñāya tattvameteṣāṃ juhuyādātmani dvijaḥ||

शेषमन्नं यथाकामं भुञ्जीतव्यं जनैर्युतम। ध्यात्वा तन्मनसा देवमात्मानं वै प्रजापतिम।।

śeṣamannaṃ yathākāmaṃ bhuñjītavyaṃ janairyutam| dhyātvā tanmanasā devamātmānaṃ vai prajāpatim||

संप्राप्य पुंस्त्वममलं सुद्युम्न इति विश्रुतः। इला पुत्रत्रयं लेभे पुनः स्त्रीत्वमविन्दत।।

saṃprāpya puṃstvamamalaṃ sudyumna iti viśrutaḥ| ilā putratrayaṃ lebhe punaḥ strītvamavindata||

उत्कलश्च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च। सर्वे ते ऽप्रतिमप्रख्याः प्रपन्नाः कमलोद्भवम।।

utkalaśca gayaścaiva vinatāśvastathaiva ca| sarve te 'pratimaprakhyāḥ prapannāḥ kamalodbhavam||

अमृतापिधानमसीत्युपरिष्टादपः पिबेत। आचान्तः पुनराचामेदायं गौरिति मन्त्रतः।।

amṛtāpidhānamasītyupariṣṭādapaḥ pibet| ācāntaḥ punarācāmedāyaṃ gauriti mantrataḥ||

इक्ष्वाकोश्चाभवद वीरो विकुक्षिर्नाम पार्थिवः। ज्येष्ठः पुत्रशतस्यापि दश पञ्च च तत्सुताः।।

ikṣvākoścābhavad vīro vikukṣirnāma pārthivaḥ| jyeṣṭhaḥ putraśatasyāpi daśa pañca ca tatsutāḥ||

द्रुपदां वा त्रिरावर्त्य सर्वपापप्रणाशनीम। प्राणानां ग्रन्थिरसीत्यालभेद हृदयं ततः।।

drupadāṃ vā trirāvartya sarvapāpapraṇāśanīm| prāṇānāṃ granthirasītyālabhed hṛdayaṃ tataḥ||

आचम्याङ्गुष्ठमात्रेति पादाङ्गुष्ठे ऽथ दक्षिणे। निः स्त्रवयेद हस्तजलमूर्ध्वहस्तः समाहितः।।

ācamyāṅguṣṭhamātreti pādāṅguṣṭhe 'tha dakṣiṇe| niḥ stravayed hastajalamūrdhvahastaḥ samāhitaḥ||

तेषाञ्ज्येष्ठः ककुत्स्थो ऽभूत काकुत्स्थो हि सुयोधनः। सुयोधनात पृथुः श्रीमान विश्वकश्च पृथोः सुतः।।

teṣāñjyeṣṭhaḥ kakutstho 'bhūt kākutstho hi suyodhanaḥ| suyodhanāt pṛthuḥ śrīmān viśvakaśca pṛthoḥ sutaḥ||

विश्वकादार्द्रको धीमान युवनाश्वस्तु तत्सुतः। स गोकर्णमनुप्राप्य युवनाश्वः प्रतापवान।।

viśvakādārdrako dhīmān yuvanāśvastu tatsutaḥ| sa gokarṇamanuprāpya yuvanāśvaḥ pratāpavān||

हुतानुमन्त्रणं कुर्यात श्रद्धायामिति मन्त्रतः। अथाक्षरेण स्वात्मानं योजयेद ब्रह्मणेति हि।।

hutānumantraṇaṃ kuryāt śraddhāyāmiti mantrataḥ| athākṣareṇa svātmānaṃ yojayed brahmaṇeti hi||

दृष्ट्वा तु गौतमं विप्रं तपन्तमनलप्रभम। प्रणम्य दण्डवद भूमौ पुत्रकामो महीपतिः। अपृच्छत कर्मणा केन धार्मिकं प्राप्नुयात सुतम।।

dṛṣṭvā tu gautamaṃ vipraṃ tapantamanalaprabham| praṇamya daṇḍavad bhūmau putrakāmo mahīpatiḥ| apṛcchat karmaṇā kena dhārmikaṃ prāpnuyāt sutam||

सर्वेषामेव यागानामात्मयागः परः स्मृतः। यो ऽनेन विधिना कुर्यात स याति ब्रह्मणः क्षयम।।

sarveṣāmeva yāgānāmātmayāgaḥ paraḥ smṛtaḥ| yo 'nena vidhinā kuryāt sa yāti brahmaṇaḥ kṣayam||

यज्ञोपवीती भुञ्जीत स्त्रग्गन्धालङ्कृतः शुचिः। सायंप्रापर्नान्तरा वै संध्यायां तु विशेषतः।।

yajñopavītī bhuñjīta straggandhālaṅkṛtaḥ śuciḥ| sāyaṃprāparnāntarā vai saṃdhyāyāṃ tu viśeṣataḥ||

आराध्य पूर्वपुरुषं नारायणमनामयम। अनादिनिधनं देवं धार्मिकं प्राप्नुयात सुतम।।

ārādhya pūrvapuruṣaṃ nārāyaṇamanāmayam| anādinidhanaṃ devaṃ dhārmikaṃ prāpnuyāt sutam||

नाद्यात सूर्यग्रहात पूर्वमह्नि सायं शशिग्रहात। ग्रहकाले च नाश्नीयात स्नात्वाश्नीयात तु मुक्तयोः।।

nādyāt sūryagrahāt pūrvamahni sāyaṃ śaśigrahāt| grahakāle ca nāśnīyāt snātvāśnīyāt tu muktayoḥ||

यस्य पुत्रः स्वयं ब्रह्मा पौत्रः स्यान्नीललोहितः। तमादिकृष्णमीशानमाराध्याप्नोति सत्सुतम।।

yasya putraḥ svayaṃ brahmā pautraḥ syānnīlalohitaḥ| tamādikṛṣṇamīśānamārādhyāpnoti satsutam||

न यस्य भगवान ब्रह्मा प्रभावं वेत्ति तत्त्वतः। तमाराध्य हृषीकेशं प्राप्नुयाद्धार्मिकं सुतम।।

na yasya bhagavān brahmā prabhāvaṃ vetti tattvataḥ| tamārādhya hṛṣīkeśaṃ prāpnuyāddhārmikaṃ sutam||

मुक्ते शशिनि भुञ्जीत यदि न स्यान्महानिशा। अमुक्तयोरस्तङ्गतयोरद्याद दृष्ट्वा परे ऽहनि।।

mukte śaśini bhuñjīta yadi na syānmahāniśā| amuktayorastaṅgatayoradyād dṛṣṭvā pare 'hani||

नाश्नीयात प्रेक्षमाणानामप्रदायैव दुर्मतिः। न यज्ञशिष्टादन्द वा न क्रुद्धो नान्यमानसः।।

nāśnīyāt prekṣamāṇānāmapradāyaiva durmatiḥ| na yajñaśiṣṭādand vā na kruddho nānyamānasaḥ||

स गौतमवचः श्रुत्वा युवनाश्वो महीपतिः। आराधयन्महायोगं वासुदेवं सनातनम।।

sa gautamavacaḥ śrutvā yuvanāśvo mahīpatiḥ| ārādhayanmahāyogaṃ vāsudevaṃ sanātanam||

तस्य पुत्रो ऽभवद वीरः श्रावस्तिरिति विश्रुतः। निर्मिता येन श्रावस्तिर्गौडदेशे महापुरी।।

tasya putro 'bhavad vīraḥ śrāvastiriti viśrutaḥ| nirmitā yena śrāvastirgauḍadeśe mahāpurī||

आत्मार्थं भोजनं यस्य रत्यर्थं यस्य मैथुनम। वृत्यर्थं यस्य चाधीतं निष्फलं तस्य जीवितम।।

ātmārthaṃ bhojanaṃ yasya ratyarthaṃ yasya maithunam| vṛtyarthaṃ yasya cādhītaṃ niṣphalaṃ tasya jīvitam||

यद्भुङ्क्ते वेष्टितशिरा यच्च भुङ्क्ते उदङ्मुखः। सोपानत्कश्च यद भुङ्क्ते सर्वं विद्यात तदासुरम।।

yadbhuṅkte veṣṭitaśirā yacca bhuṅkte udaṅmukhaḥ| sopānatkaśca yad bhuṅkte sarvaṃ vidyāt tadāsuram||

तस्माच्च बृहदश्वो ऽभूत तस्मात कुवलयाश्वकः। धुन्धुमारत्वमगमद धुन्धुं हत्वा महासुरम।।

tasmācca bṛhadaśvo 'bhūt tasmāt kuvalayāśvakaḥ| dhundhumāratvamagamad dhundhuṃ hatvā mahāsuram||

धुन्धुमारस्य तनयास्त्रयः प्रोक्ता द्विजोत्तमाः। दृढाश्वश्चैव दण्डाश्वः कपिलाश्वस्तथैव च।।

dhundhumārasya tanayāstrayaḥ proktā dvijottamāḥ| dṛḍhāśvaścaiva daṇḍāśvaḥ kapilāśvastathaiva ca||

नार्धरात्रे न मध्याह्ने नाजीर्णे नार्द्रवस्त्रधृक। न च भिन्नासनगतो न शयानः स्थितो ऽपि वा।।

nārdharātre na madhyāhne nājīrṇe nārdravastradhṛk| na ca bhinnāsanagato na śayānaḥ sthito 'pi vā||

न भिन्नभाजने चैव न भूम्यां न च पाणिषु। नोच्छिष्टो घृतमादद्यान्न मूर्धानं स्पृशेदपि।।

na bhinnabhājane caiva na bhūmyāṃ na ca pāṇiṣu| nocchiṣṭo ghṛtamādadyānna mūrdhānaṃ spṛśedapi||

दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य चात्मजः। हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु निकुम्भात संहताश्वकः।।

dṛḍhāśvasya pramodastu haryaśvastasya cātmajaḥ| haryaśvasya nikumbhastu nikumbhāt saṃhatāśvakaḥ||

कृशाश्वश्च रणाश्वश्च संहताश्वस्य वै सुतौ। युवनाश्वो रणाश्वस्य शक्रतुल्यबलो युधि।।

kṛśāśvaśca raṇāśvaśca saṃhatāśvasya vai sutau| yuvanāśvo raṇāśvasya śakratulyabalo yudhi||

न ब्रह्म कीर्तयन वापि न निः शेषं न भार्यया। नान्धकारे न चाकाशे न च देवालयादिषु।।

na brahma kīrtayan vāpi na niḥ śeṣaṃ na bhāryayā| nāndhakāre na cākāśe na ca devālayādiṣu||

कृत्वा तु वारुणीमिष्टिमृषीणां वै प्रसादतः। लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं विष्णुभक्तमनुत्तमम। मान्धातारं महाप्राज्ञं सर्वशस्त्रभृतां वरम।।

kṛtvā tu vāruṇīmiṣṭimṛṣīṇāṃ vai prasādataḥ| lebhe tvapratimaṃ putraṃ viṣṇubhaktamanuttamam| māndhātāraṃ mahāprājñaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam||

नैकवस्त्रस्तु भुञ्जीत न यानशयनस्थितः। न पादुकानिर्गतो ऽथ न हसन विलपन्नपि।।

naikavastrastu bhuñjīta na yānaśayanasthitaḥ| na pādukānirgato 'tha na hasan vilapannapi||

भुक्त्वैवं सुखमास्थाय तदन्नं परिणामयेत। इतिहासपुराणाभ्यां वेदार्थानुपबृंहयेत।।

bhuktvaivaṃ sukhamāsthāya tadannaṃ pariṇāmayet| itihāsapurāṇābhyāṃ vedārthānupabṛṃhayet||

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूदम्बरीषश्च वीर्यवान। मुचुकुन्दश्च पुण्यात्मा सर्वे शक्रसमा युधि।।

māndhātuḥ purukutso 'bhūdambarīṣaśca vīryavān| mucukundaśca puṇyātmā sarve śakrasamā yudhi||

अम्बरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः। हरितो युवनाश्वस्य हारितस्तत्सुतो ऽभवत।।

ambarīṣasya dāyādo yuvanāśvo 'paraḥ smṛtaḥ| harito yuvanāśvasya hāritastatsuto 'bhavat||

ततः संध्यामुपासीत पूर्वोक्तविधिना द्विजः। आसीनस्तु जपेद देवीं गायत्रीं पश्चिमां प्रति।।

tataḥ saṃdhyāmupāsīta pūrvoktavidhinā dvijaḥ| āsīnastu japed devīṃ gāyatrīṃ paścimāṃ prati||

पुरुकुत्सस्य दायादस्त्रसदस्युर्महायशाः। नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतिस्तत्सुतो ऽभवत।।

purukutsasya dāyādastrasadasyurmahāyaśāḥ| narmadāyāṃ samutpannaḥ saṃbhūtistatsuto 'bhavat||

न तिष्ठति तु यः पुर्वां नास्ते संध्यां तु पश्चिमाम। स शूद्रेण समो लोके सर्वधर्मविवर्जितः।।

na tiṣṭhati tu yaḥ purvāṃ nāste saṃdhyāṃ tu paścimām| sa śūdreṇa samo loke sarvadharmavivarjitaḥ||

हुत्वाग्निं विधिवन्मन्त्रैर्भुक्त्वा यज्ञावशिष्टकम। सभृत्यबान्धवजनः स्वपेच्छुष्कपदो निशि।।

hutvāgniṃ vidhivanmantrairbhuktvā yajñāvaśiṣṭakam| sabhṛtyabāndhavajanaḥ svapecchuṣkapado niśi||

विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य त्वनरण्यो ऽभवत परः। बृहदशवो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तत्सुतो ऽभवत।।

viṣṇuvṛddhaḥ sutastasya tvanaraṇyo 'bhavat paraḥ| bṛhadaśavo 'naraṇyasya haryaśvastatsuto 'bhavat||

सो ऽतीव धार्मिको राजा कर्दमस्य प्रजापतेः। प्रसादाद्धार्मिकं पुत्रं लेभे सूर्यपरायणम।।

so 'tīva dhārmiko rājā kardamasya prajāpateḥ| prasādāddhārmikaṃ putraṃ lebhe sūryaparāyaṇam||

नोत्तराभिमुखः स्वप्यात पश्चिमाभिमुखो न च। न चाकाशे न नग्नो वा नाशुचिर्नासने क्वचित।।

nottarābhimukhaḥ svapyāt paścimābhimukho na ca| na cākāśe na nagno vā nāśucirnāsane kvacit||

न शीर्णायां तु खट्वायां शून्यागारे न चैव हि। नानुवंशं न पालाशे शयने वा कदाचन।।

na śīrṇāyāṃ tu khaṭvāyāṃ śūnyāgāre na caiva hi| nānuvaṃśaṃ na pālāśe śayane vā kadācana||

स तु सूर्यं समभ्यर्च्य राजा वसुमनाः शुभम। लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं त्रिधन्वानमरिन्दमम।।

sa tu sūryaṃ samabhyarcya rājā vasumanāḥ śubham| lebhe tvapratimaṃ putraṃ tridhanvānamarindamam||

अयजच्चाश्वमेधेन शत्रून जित्वा द्विजोत्तमाः। स्वाध्यायवान दानशीलस्तितिक्षुर्धर्मतत्परः।।

ayajaccāśvamedhena śatrūn jitvā dvijottamāḥ| svādhyāyavān dānaśīlastitikṣurdharmatatparaḥ||

इत्येतदखिलेनोक्तमहन्यहनि वै मया। ब्राह्मणानां कृत्यजातमपवर्गफलप्रदम।।

ityetadakhilenoktamahanyahani vai mayā| brāhmaṇānāṃ kṛtyajātamapavargaphalapradam||

नास्तिक्यादथवालस्यात ब्राह्मणो न करोति यः। स याति नरकान घोरान काकयोनौ च जायते।।

nāstikyādathavālasyāt brāhmaṇo na karoti yaḥ| sa yāti narakān ghorān kākayonau ca jāyate||

ऋषयस्तु समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः। वसिष्ठकश्यपमुखा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः।।

ṛṣayastu samājagmuryajñavāṭaṃ mahātmanaḥ| vasiṣṭhakaśyapamukhā devāścendrapurogamāḥ||

तान प्रणम्य महाराजः पप्रच्छ विनयान्वितः। समाप्य विधिवद यज्ञं वसिष्ठादीन द्विजोत्तमान।।

tān praṇamya mahārājaḥ papraccha vinayānvitaḥ| samāpya vidhivad yajñaṃ vasiṣṭhādīn dvijottamān||

नान्यो विमुक्तये पन्था मुक्त्वाश्रमविधिं स्वकम। तस्मात कर्माणि कुर्वोत तुष्टये परमेष्ठिनः।।

nānyo vimuktaye panthā muktvāśramavidhiṃ svakam| tasmāt karmāṇi kurvota tuṣṭaye parameṣṭhinaḥ||

किंस्विच्छेयस्करतरं लोके ऽस्मिन ब्राह्मणर्षभाः। यज्ञस्तपो वा संन्यासो ब्रूत मे सर्ववेदिनः।।

kiṃsviccheyaskarataraṃ loke 'smin brāhmaṇarṣabhāḥ| yajñastapo vā saṃnyāso brūta me sarvavedinaḥ||

अधीत्य वेदान विधिवत पुत्रानुत्पाद्य धर्मतः। इष्ट्वा यज्ञेश्वरं यज्ञैर गच्छेद वनमथात्मवान।।

adhītya vedān vidhivat putrānutpādya dharmataḥ| iṣṭvā yajñeśvaraṃ yajñair gaccheda vanamathātmavān||

आराध्य तपसा देवं योगिनं परमेष्ठिनम। प्रव्रजेद विधिवद यज्ञैरिष्ट्वा पूर्वं सुरोत्तमान।।

ārādhya tapasā devaṃ yoginaṃ parameṣṭhinam| pravrajed vidhivad yajñairiṣṭvā pūrvaṃ surottamān||

यमाहुरेकं पुरुषं पुराणं परमेश्वरम। तमाराध्य सहस्त्रांशुं तपसा मोक्षमाप्नुयात।।

yamāhurekaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ parameśvaram| tamārādhya sahastrāṃśuṃ tapasā mokṣamāpnuyāt||

अजस्य नाभावध्येकमीश्वरेण समर्पितम। बीजं भगवता येन स देवस्तपसेज्यते।।

ajasya nābhāvadhyekamīśvareṇa samarpitam| bījaṃ bhagavatā yena sa devastapasejyate||

यो ऽग्निः सर्वात्मको ऽनन्तः स्वयंभूर्विश्वतोमुखः। स रुद्रस्तपसोग्रेण पूज्यते नेतरैर्मखैः।।

yo 'gniḥ sarvātmako 'nantaḥ svayaṃbhūrviśvatomukhaḥ| sa rudrastapasogreṇa pūjyate netarairmakhaiḥ||

यो यज्ञैरिज्यते देवो जातवेदाः सनातनः। स सर्वदैवततनुः पूज्यते तपसेश्वरः।।

yo yajñairijyate devo jātavedāḥ sanātanaḥ| sa sarvadaivatatanuḥ pūjyate tapaseśvaraḥ||

यतः सर्वमिदं जातं यस्यापत्यं प्रजापतिः। तपः सुमहदास्थाय पूज्यते स महेश्वरः।।

yataḥ sarvamidaṃ jātaṃ yasyāpatyaṃ prajāpatiḥ| tapaḥ sumahadāsthāya pūjyate sa maheśvaraḥ||

यतः प्रधानपुरुषौ यस्य शक्तिमयं जगत। स देवदेवस्तपसा पूजनीयः सनातनः।।

yataḥ pradhānapuruṣau yasya śaktimayaṃ jagat| sa devadevastapasā pūjanīyaḥ sanātanaḥ||

सहस्त्रनयनो देवः साक्षी स तु प्रजापतिः। प्रसीदति महायोगी पूजितस्तपसा परः।।

sahastranayano devaḥ sākṣī sa tu prajāpatiḥ| prasīdati mahāyogī pūjitastapasā paraḥ||

प्राप्ताध्ययनयज्ञस लब्धपुत्रस्य चैव हि। नान्तरेण तपः कश्चिद्धर्मः शास्त्रेषु दृश्यते।।

prāptādhyayanayajñas labdhaputrasya caiva hi| nāntareṇa tapaḥ kaściddharmaḥ śāstreṣu dṛśyate||

इत्याकर्ण्य स राजर्षिस्तान प्रणम्यातिहृष्टधीः। विसर्जयित्वा संपूज्य त्रिधन्वानमथाब्रवीत।।

ityākarṇya sa rājarṣistān praṇamyātihṛṣṭadhīḥ| visarjayitvā saṃpūjya tridhanvānamathābravīt||

आराधयिष्ये तपसा देवमेकाक्षराह्वयम। प्राणं बृहन्तं पुरुषमादित्यान्तरसंस्थितम।।

ārādhayiṣye tapasā devamekākṣarāhvayam| prāṇaṃ bṛhantaṃ puruṣamādityāntarasaṃsthitam||

त्वं तु धर्मरतो नित्यं पालयैतदतन्द्रितः। चातुर्वर्ण्यसमायुक्तमशेषं क्षितिमण्डलम।।

tvaṃ tu dharmarato nityaṃ pālayaitadatandritaḥ| cāturvarṇyasamāyuktamaśeṣaṃ kṣitimaṇḍalam||

एवमुक्त्वा स तद्राज्यं निधायात्मभवे नृपः। जगामारण्यमनघस्तपश्चर्तुमनुत्तमम।।

evamuktvā sa tadrājyaṃ nidhāyātmabhave nṛpaḥ| jagāmāraṇyamanaghastapaścartumanuttamam||

हिमवच्छिखरे रम्ये देवदारुवने शुभे। कन्दमूलफलाहारो मुन्यन्नैरयजत सुरान।।

himavacchikhare ramye devadāruvane śubhe| kandamūlaphalāhāro munyannairayajat surān||

संवत्सरशतं साग्रं तपोनिर्धूतकल्मषः। जजाप मनसा देवीं सावित्ररिं वेदमातरम।।

saṃvatsaraśataṃ sāgraṃ taponirdhūtakalmaṣaḥ| jajāpa manasā devīṃ sāvitrariṃ vedamātaram||

तस्यैवं जपतो देवः स्वयंभूः परमेश्वरः। हिरण्यगर्भो विश्वात्मा तं देशमगमत स्वयम।।

tasyaivaṃ japato devaḥ svayaṃbhūḥ parameśvaraḥ| hiraṇyagarbho viśvātmā taṃ deśamagamat svayam||

दृष्ट्वा देवं समायान्तं ब्रह्माणं विश्वतोमुखम। ननाम शिरसा तस्य पादयोर्नाम कीर्तयन।।

dṛṣṭvā devaṃ samāyāntaṃ brahmāṇaṃ viśvatomukham| nanāma śirasā tasya pādayornāma kīrtayan||

नमो देवाधिदेवाय ब्रह्मणे परमात्मने। हिर्ण्यमूर्तये तुभ्यं सहस्त्राक्षाय वेधसे।।

namo devādhidevāya brahmaṇe paramātmane| hirṇyamūrtaye tubhyaṃ sahastrākṣāya vedhase||

नमो धात्रे विधात्रे च नमो वेदात्ममूर्तये। सांख्ययोगाधिगम्याय नमस्ते ज्ञानमूर्तये।।

namo dhātre vidhātre ca namo vedātmamūrtaye| sāṃkhyayogādhigamyāya namaste jñānamūrtaye||

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं स्त्रष्ट्रे सर्वार्थवेदिने। पुरुषाय पुराणाय योगिनां गुरवे नमः।।

namastrimūrtaye tubhyaṃ straṣṭre sarvārthavedine| puruṣāya purāṇāya yogināṃ gurave namaḥ||

ततः प्रसन्नो भगवान विरिञ्चो विश्वभावनः। वरं वरय भद्रं ते वरदो ऽस्मीत्यभाषत।।

tataḥ prasanno bhagavān viriñco viśvabhāvanaḥ| varaṃ varaya bhadraṃ te varado 'smītyabhāṣata||

जपेयं देवदेवेश गायत्रीं वेदमातरम। भूयो वर्षशतं साग्रं तावदायुर्भवेन्मम।।

japeyaṃ devadeveśa gāyatrīṃ vedamātaram| bhūyo varṣaśataṃ sāgraṃ tāvadāyurbhavenmama||

बाढमित्याह विश्वात्मा समालोक्य नराधिपम। स्पृष्ट्वा कराभ्यां सुप्रीतस्तत्रैवान्तरधीयत।।

bāḍhamityāha viśvātmā samālokya narādhipam| spṛṣṭvā karābhyāṃ suprītastatraivāntaradhīyata||

सो ऽपि लब्धवरः श्रीमान जजापातिप्रसन्नधीः। शान्तस्त्रिषवणस्नायी कन्दमूलफलाशनः।।

so 'pi labdhavaraḥ śrīmān jajāpātiprasannadhīḥ| śāntastriṣavaṇasnāyī kandamūlaphalāśanaḥ||

तस्य पूर्णे वर्षशते भगवानुग्रदीधितिः। प्रादुरासीन्महायोगी भानोर्मण्डलमध्यतः।।

tasya pūrṇe varṣaśate bhagavānugradīdhitiḥ| prādurāsīnmahāyogī bhānormaṇḍalamadhyataḥ||

तं दृष्ट्वा वेदविदुषं मण्डलस्थं सनातनम। स्वयंभुवमनाद्यन्तं ब्रह्माणं विस्मयं गतः।।

taṃ dṛṣṭvā vedaviduṣaṃ maṇḍalasthaṃ sanātanam| svayaṃbhuvamanādyantaṃ brahmāṇaṃ vismayaṃ gataḥ||

तुष्टाव वैदिकैर्मन्त्रैः सावित्र्या च विशेषतः। क्षणादपश्यत पुरुषं तमेव परमेश्वरम।।

tuṣṭāva vaidikairmantraiḥ sāvitryā ca viśeṣataḥ| kṣaṇādapaśyat puruṣaṃ tameva parameśvaram||

चतुर्मुखं जटामौलिमष्टहस्तं त्रिलोचनम। चन्द्रावयवलक्षमाणं नरनारीतनुं हरम।।

caturmukhaṃ jaṭāmaulimaṣṭahastaṃ trilocanam| candrāvayavalakṣamāṇaṃ naranārītanuṃ haram||

भासयन्तं जगत कृत्स्नं नीलकण्ठं स्वरश्मिभिः। रक्ताम्बरधरं रक्तं रक्तमाल्यानुलेपनम।।

bhāsayantaṃ jagat kṛtsnaṃ nīlakaṇṭhaṃ svaraśmibhiḥ| raktāmbaradharaṃ raktaṃ raktamālyānulepanam||

तद्भावभावितो दृष्ट्वा सद्भावेन परेण हि। ननाम शिरसा रुद्रं सावित्र्यानेन चैव हि।।

tadbhāvabhāvito dṛṣṭvā sadbhāvena pareṇa hi| nanāma śirasā rudraṃ sāvitryānena caiva hi||

नमस्ते नीलकण्ठाय भास्वते परमेष्ठिने। त्रयीमयाय रुद्राय कालरूपाय हेतवे।।

namaste nīlakaṇṭhāya bhāsvate parameṣṭhine| trayīmayāya rudrāya kālarūpāya hetave||

तदा प्राह महादेवो राजानं प्रीतमानसः। इमानि मे रहस्यानि नामानि शृणु चानघ।।

tadā prāha mahādevo rājānaṃ prītamānasaḥ| imāni me rahasyāni nāmāni śṛṇu cānagha||

सर्ववेदेषु गीतानि संसारशमनानि तु। नमस्कुरुष्व नृपते एभिर्मां सततं शुचिः।।

sarvavedeṣu gītāni saṃsāraśamanāni tu| namaskuruṣva nṛpate ebhirmāṃ satataṃ śuciḥ||

अध्यायं शतरुद्रीयं यजुषां सारमुद्धृतम। जपस्वानन्यचेतस्को मय्यासक्तमना नृप।।

adhyāyaṃ śatarudrīyaṃ yajuṣāṃ sāramuddhṛtam| japasvānanyacetasko mayyāsaktamanā nṛpa||

ब्रह्मचारी मिताहारो भस्मनिष्ठः समाहितः। जपेदामरणाद रुद्रं स याति परमं पदम।।

brahmacārī mitāhāro bhasmaniṣṭhaḥ samāhitaḥ| japedāmaraṇād rudraṃ sa yāti paramaṃ padam||

इत्युक्त्वा भगवान रुद्रो भक्तानुग्रहकाम्यया। पुनः संवत्सरशतं राज्ञे ह्यायुरकल्पयत।।

ityuktvā bhagavān rudro bhaktānugrahakāmyayā| punaḥ saṃvatsaraśataṃ rājñe hyāyurakalpayat||

दत्त्वास्मै तत परं ज्ञानं वैराग्यं परमेश्वरः। क्षणादन्तर्दधे रुद्रस्तदद्भुतमिवाभवत।।

dattvāsmai tat paraṃ jñānaṃ vairāgyaṃ parameśvaraḥ| kṣaṇādantardadhe rudrastadadbhutamivābhavat||

राजापि तपसा रुद्रं जजापानन्यमानसः। भस्मच्छन्नस्त्रिषवणं स्नात्वा शान्तः समाहितः।।

rājāpi tapasā rudraṃ jajāpānanyamānasaḥ| bhasmacchannastriṣavaṇaṃ snātvā śāntaḥ samāhitaḥ||

जपतस्तस्य नृपतेः पूर्णे वर्षशते पुनः। योगप्रवृत्तिरभवत कालात कालात्मकं परम।।

japatastasya nṛpateḥ pūrṇe varṣaśate punaḥ| yogapravṛttirabhavat kālāt kālātmakaṃ param||

विवेश तद वेदसारं स्थानं वै परमेष्ठिनः। भानोः स मण्डलं शुभ्रं ततो यातो महेश्वरम।।

viveśa tad vedasāraṃ sthānaṃ vai parameṣṭhinaḥ| bhānoḥ sa maṇḍalaṃ śubhraṃ tato yāto maheśvaram||

यः पठेच्छृणुयाद वापि राज्ञश्चरितमुत्तमम। सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते।।

yaḥ paṭhecchṛṇuyād vāpi rājñaścaritamuttamam| sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate||