श्रीगरुडमहापुराणम- 11 श्रीकृष्ण उवाच । पुरुषाख्यो हरिः साक्षाद्भगवान्पुरुषोत्तमः । शिश्येत्वण्डोदक विष्णुर्नृणां साहस्रवत्सरम । लक्ष्मीश्चोदकरूपेण शय्यारूपेण भोण्डजा

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 11 śrīkṛṣṇa uvāca / puruṣākhyo hariḥ sākṣādbhagavānpuruṣottamaḥ / śiśyetvaṇḍodaka viṣṇurnṛṇāṃ sāhasravatsaram / lakṣmīścodakarūpeṇa śayyārūpeṇa bhoṇḍajā

विद्या तरङ्गरूपेण वायुरूपेण भोण्डज

vidyā taraṅgarūpeṇa vāyurūpeṇa bhoṇḍaja

तमोरूपेण सैवासी न्नान्यदासीत्कथञ्चन । असीद्गर्भोदके चैव नान्यदासीत्कथञ्चन

tamorūpeṇa saivāsī nnānyadāsītkathañcana / asīdgarbhodake caiva nānyadāsītkathañcana

लक्ष्मीस्तुष्टाव च हरिं गर्भोदे पक्षिसत्तम । लक्ष्मीधराभ्यां रूपाभ्यां प्रकृतिर्हरिणा तथा

lakṣmīstuṣṭāva ca hariṃ garbhode pakṣisattama / lakṣmīdharābhyāṃ rūpābhyāṃ prakṛtirhariṇā tathā

शेत श्रुतिस्वरूपेण स्तौति गर्भोदके हरिम । नारायण नमस्ते ऽस्तु शृणु विज्ञापनं मम

śeta śrutisvarūpeṇa stauti garbhodake harim / nārāyaṇa namaste 'stu śṛṇu vijñāpanaṃ mama

अजां जहि महाभाग योग्यानां मुक्तिमावह । अजा तु प्रकृतिः प्रोक्ता चापरा प्रकृतिः परा

ajāṃ jahi mahābhāga yogyānāṃ muktimāvaha / ajā tu prakṛtiḥ proktā cāparā prakṛtiḥ parā

शततोवरा तु ब्रह्माणी ब्रह्मपत्नी वरानना । उमा शच्यवरा तस्या अवराः संप्रकीर्तिताः

śatatovarā tu brahmāṇī brahmapatnī varānanā / umā śacyavarā tasyā avarāḥ saṃprakīrtitāḥ

एतासां हननं नैव प्रार्थयामः सदा हरे । अस्ति प्रतिनृषु ब्रह्म प्रकृती द्वे व्यवस्थिते

etāsāṃ hananaṃ naiva prārthayāmaḥ sadā hare / asti pratinṛṣu brahma prakṛtī dve vyavasthite

एका तु नित्यसंसारा त्वजशब्दाभिधायिका । द्वितीया तु तमो ऽपोह्या अजशब्दाभिधायिका

ekā tu nityasaṃsārā tvajaśabdābhidhāyikā / dvitīyā tu tamo 'pohyā ajaśabdābhidhāyikā

अत एव त्वजे ज्येष्ठे इति लोके प्रकीर्तिते । सुखदुः खप्रदा चैव अपरा दुः खदैव तु

ata eva tvaje jyeṣṭhe iti loke prakīrtite / sukhaduḥ khapradā caiva aparā duḥ khadaiva tu

मोक्षाधिकारिणामेव ज्ञानैश्वर्यादयो गणाः । तेषामाच्छादिका होका तमोङ्गा सा प्रकीर्तिता

mokṣādhikāriṇāmeva jñānaiśvaryādayo gaṇāḥ / teṣāmācchādikā hokā tamoṅgā sā prakīrtitā

जीवं प्रति महाविष्णुं पाह्याच्छादयति प्रभो । सा परा प्रकृतिर्ज्ञेया परमाच्छादिका स्मृता

jīvaṃ prati mahāviṣṇuṃ pāhyācchādayati prabho / sā parā prakṛtirjñeyā paramācchādikā smṛtā

एवं सा परमा दुष्टा होका तमोङ्गा तु प्रकीर्तिता । जीववर्गेष्वेव खग ब्रह्मादेर्नास्ति सा क्वचित

evaṃ sā paramā duṣṭā hokā tamoṅgā tu prakīrtitā / jīvavargeṣveva khaga brahmādernāsti sā kvacit

पिशाचवत्समुद्दिष्टा जीवस्येत्यधिकारिणः । प्रेरिका तु तयोर्देव्यो स्त्वहमाद्या सुखात्मिका

piśācavatsamuddiṣṭā jīvasyetyadhikāriṇaḥ / prerikā tu tayordevyo stvahamādyā sukhātmikā

तत्र विष्णो महाभाग सगुणाच्छादको हितः । परमाच्छादिकां दुष्टां व्यामुच्यैव महाप्रभो

tatra viṣṇo mahābhāga saguṇācchādako hitaḥ / paramācchādikāṃ duṣṭāṃ vyāmucyaiva mahāprabho

मोक्षं देहि महादेव त्वद्भक्तानां महाप्रभो । परमाच्छादिका ह्यस्मान्नित्य संसारिणो यतः

mokṣaṃ dehi mahādeva tvadbhaktānāṃ mahāprabho / paramācchādikā hyasmānnitya saṃsāriṇo yataḥ

अत एव च नित्यत्वात्तस्मात्तदपसारणम । कुरु देव महाभाग इति विज्ञायतां मम

ata eva ca nityatvāttasmāttadapasāraṇam / kuru deva mahābhāga iti vijñāyatāṃ mama

एवं स्तुतो हरिः कृष्णो सुप्रबुद्धो ऽपि सर्बदा । उद्वुद्धवन्महा विष्णुरभूदज्ञपरीक्षया

evaṃ stuto hariḥ kṛṣṇo suprabuddho 'pi sarbadā / udvuddhavanmahā viṣṇurabhūdajñaparīkṣayā

तस्य नाभेरभूत्पद्मं सौवर्णं भुवनाश्रयम । तत्प्राकृतं च विज्ञेयं भूदेवी त्वभिमानिनी

tasya nābherabhūtpadmaṃ sauvarṇaṃ bhuvanāśrayam / tatprākṛtaṃ ca vijñeyaṃ bhūdevī tvabhimāninī

अनन्तसूर्यवच्चैव प्रकाशकरमीरितम । चिदानन्दमयो विष्णुस्तस्माद्भिन्नो न संशयः

anantasūryavaccaiva prakāśakaramīritam / cidānandamayo viṣṇustasmādbhinno na saṃśayaḥ

विष्णोः स्वरूपभूतं च ये विजानन्ति ते नराः । ते यान्ति ह्यधरं लोकं तथा तत्संगिसंगिनः

viṣṇoḥ svarūpabhūtaṃ ca ye vijānanti te narāḥ / te yānti hyadharaṃ lokaṃ tathā tatsaṃgisaṃginaḥ

किरीटादिकवच्चैव ज्ञातव्यं च खगेश्वर । किरीटाद्या अपि हरेर्द्विधा संति न संशयः

kirīṭādikavaccaiva jñātavyaṃ ca khageśvara / kirīṭādyā api harerdvidhā saṃti na saṃśayaḥ

स्वरूपा ह्यस्वरूपाश्च स्वस्वरूपनि दर्शने । गृहीता इति विज्ञेया न स्वरूपाः खगेश्वर

svarūpā hyasvarūpāśca svasvarūpani darśane / gṛhītā iti vijñeyā na svarūpāḥ khageśvara

भ्माण्डं ह्यसृजत्तत्र सर्वलोकविधायकम । प्रलये मुक्तिहीनश्च सुप्त इत्युच्यते बुधः

bhmāṇḍaṃ hyasṛjattatra sarvalokavidhāyakam / pralaye muktihīnaśca supta ityucyate budhaḥ

तस्य समिवस्त्रिवं च न ज्ञातव्या खगेश्वर । प्रलयोपि महाभाग ब्रह्मवाय्वोर्न चास्ति हि

tasya samivastrivaṃ ca na jñātavyā khageśvara / pralayopi mahābhāga brahmavāyvorna cāsti hi

वृत्तिरूपं परं ज्ञानं पाद्यार्घ्यं नात्र संशयः । इन्द्रियाणामुपरतिः सुप्तिरित्युच्यते बुधैः

vṛttirūpaṃ paraṃ jñānaṃ pādyārghyaṃ nātra saṃśayaḥ / indriyāṇāmuparatiḥ suptirityucyate budhaiḥ

ब्रह्मवाय्वोश्च पासग्नि वास्तवं स्यात्खगेश्वर । कथं तर्हि तयोर्वर्ते ह्यविलत्यत्वमुच्यते

brahmavāyvośca pāsagni vāstavaṃ syātkhageśvara / kathaṃ tarhi tayorvarte hyavilatyatvamucyate

तस्मात्तद्वास्तवं नास्ति ब्रह्मवाय्वोः खगेश्वर । स्वप्नावस्थायाः सदृशी ह्यवस्था सुप्तिसंज्ञिका

tasmāttadvāstavaṃ nāsti brahmavāyvoḥ khageśvara / svapnāvasthāyāḥ sadṛśī hyavasthā suptisaṃjñikā

ब्रह्मण्यमुख्यया वृत्त्या ह्यस्तीत्येवं निबोध मे । अतो न वास्तवमिदमङ्गीकार्यं खगेश्वर

brahmaṇyamukhyayā vṛttyā hyastītyevaṃ nibodha me / ato na vāstavamidamaṅgīkāryaṃ khageśvara

वास्तवं ये विजानन्ति तेषां नित्यं धनं तपः । श्रीगरुड उवाच । सुप्तिस्त्वज्ञानकार्यत्वात्सुप्तिर्नास्तीत्युदीरिता

vāstavaṃ ye vijānanti teṣāṃ nityaṃ dhanaṃ tapaḥ / śrīgaruḍa uvāca / suptistvajñānakāryatvātsuptirnāstītyudīritā

यदा हि कारणं चास्ति तदा कार्यमिति प्रभो । इत्यभिप्रायगर्भेण त्वं समाधास्य ते यदि

yadā hi kāraṇaṃ cāsti tadā kāryamiti prabho / ityabhiprāyagarbheṇa tvaṃ samādhāsya te yadi

तर्हि तस्य महाभाग कथं ब्रूहि भयादिकम । भयादिकं ह्यस्तु नाम का वास्माकं क्षतिर्भवेत

tarhi tasya mahābhāga kathaṃ brūhi bhayādikam / bhayādikaṃ hyastu nāma kā vāsmākaṃ kṣatirbhavet

एवमुक्तस्तु गोविन्दोब्रवीत्तत्रापि कारणम । भयं त्वज्ञानकार्यं स्यात्कार्याकारणमत्र हि

evamuktastu govindobravīttatrāpi kāraṇam / bhayaṃ tvajñānakāryaṃ syātkāryākāraṇamatra hi

प्रीयते मत्वा ब्रह्म तस्मात्सुप्तिश्च तत्र हि । अज्ञादिकं यदि ब्रह्म तस्य न स्यात्कथञ्चन

prīyate matvā brahma tasmātsuptiśca tatra hi / ajñādikaṃ yadi brahma tasya na syātkathañcana

कथं सुखी प्रदृश्येत न कथञ्चित्करिष्यति । कथं वा मुक्तिपर्यन्तं ज्ञानव्यक्तिर्वदस्व मे

kathaṃ sukhī pradṛśyeta na kathañcitkariṣyati / kathaṃ vā muktiparyantaṃ jñānavyaktirvadasva me

यद्यज्ञानं तस्य सत्यं न स्यात्तर्हि महाप्रभो । अत्यादरात्कथं ब्रह्मञ्छ्रवणं कुरुते वद

yadyajñānaṃ tasya satyaṃ na syāttarhi mahāprabho / atyādarātkathaṃ brahmañchravaṇaṃ kurute vada

इति तस्य वचः श्रुत्वा कृष्णो वचनमब्रवीत । भयं च वास्तवं तस्य न जानीहि महामते

iti tasya vacaḥ śrutvā kṛṣṇo vacanamabravīt / bhayaṃ ca vāstavaṃ tasya na jānīhi mahāmate

दृश्यते मद्भयं तस्य हरिप्रीत्यर्थमेव च । भयाकामवतीवानमुवास्तवमीरितम

dṛśyate madbhayaṃ tasya hariprītyarthameva ca / bhayākāmavatīvānamuvāstavamīritam

प्राप्तप्राब्धलेशस्त तस्य नास्ति खगेश्वर । दुः खाज्ञानादिकं किञ्चित्कथं तस्मिन भविष्यति

prāptaprābdhaleśasta tasya nāsti khageśvara / duḥ khājñānādikaṃ kiñcitkathaṃ tasmin bhaviṣyati

विष्णोराज्ञानुसारेण भयायानुकरोत्यसौ । तेन प्रीणाति च हरिस्तस्य नास्त्यत्र संशयः

viṣṇorājñānusāreṇa bhayāyānukarotyasau / tena prīṇāti ca haristasya nāstyatra saṃśayaḥ

शृणोति सततं ब्रह्मा न चिन्त्यात्तावताज्ञता । कदाचिद्दृश्यते ब्रह्मा दुः खी न च खगेश्वर

śṛṇoti satataṃ brahmā na cintyāttāvatājñatā / kadāciddṛśyate brahmā duḥ khī na ca khageśvara

यद्ब्रह्म च न जानीयाद्धरिप्रीत्यर्थमेव च । दुः खिवद्दृश्यते ब्रह्मा आज्ञानां मोहनाय च

yadbrahma ca na jānīyāddhariprītyarthameva ca / duḥ khivaddṛśyate brahmā ājñānāṃ mohanāya ca

योग्यतामनतिक्रम्य यावज्ज्ञानं च तिष्ठति । ब्रह्मणस्तावदेवास्ति नात्र कार्या विचारणा

yogyatāmanatikramya yāvajjñānaṃ ca tiṣṭhati / brahmaṇastāvadevāsti nātra kāryā vicāraṇā

ज्ञानस्य व्यक्तता नाम विद्यमानस्य चादरात । ज्ञानस्यासादनं चैव ज्ञानव्यक्तिरिति स्मृता

jñānasya vyaktatā nāma vidyamānasya cādarāt / jñānasyāsādanaṃ caiva jñānavyaktiriti smṛtā

अतो ज्ञानादिकं नास्ति ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । पद्माद्धिरण्म याज्जातो ब्रह्मा तु चतुराननः

ato jñānādikaṃ nāsti brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / padmāddhiraṇma yājjāto brahmā tu caturānanaḥ

सर्वदाऽलोचनायुक्तस्तेन स्वालोचनं कृतम । अज्ञानां मोहनार्थाय हरिप्रीत्यर्थमेव च

sarvadā'locanāyuktastena svālocanaṃ kṛtam / ajñānāṃ mohanārthāya hariprītyarthameva ca

संकल्पोपि तथैवास्ति न ह्यज्ञानात्कृतस्तथा । को वा मां सृष्टवानत्र इति ह्यालोच्य स प्रभुः

saṃkalpopi tathaivāsti na hyajñānātkṛtastathā / ko vā māṃ sṛṣṭavānatra iti hyālocya sa prabhuḥ

तं विचारयितुं ब्रह्मा पद्मनाडीं विवेश ह

taṃ vicārayituṃ brahmā padmanāḍīṃ viveśa ha