श्रीगरुडमहापुराणम- 38 तार्क्ष्य उवाच । दानतीर्थार्थितं मोक्षं स्वर्गञ्च वद मे प्रभो । केन मोक्षमवाप्नोति केन स्वर्गे वसेच्चिरम

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 38 tārkṣya uvāca / dānatīrthārthitaṃ mokṣaṃ svargañca vada me prabho / kena mokṣamavāpnoti kena svarge vasecciram

केन गच्छति तेजस्तु स्वर्लोकात सत्यलोकतः । मानुष्यं केन लभते नरकेशु निमज्जति

kena gacchati tejastu svarlokāt satyalokataḥ / mānuṣyaṃ kena labhate narakeśu nimajjati

एतन्मे वदनिश्चित्य भक्तानां मोक्षदायक । ब्रूहि कस्मिन मृते स्वर्गे पुनर्जन्म न विद्यते

etanme vadaniścitya bhaktānāṃ mokṣadāyaka / brūhi kasmin mṛte svarge punarjanma na vidyate

श्रीविष्णुरुवाच । मानुष्यं भारते वर्षे त्रयोदशसु जातिषु

śrīviṣṇuruvāca / mānuṣyaṃ bhārate varṣe trayodaśasu jātiṣu

तत प्राप्य म्रियते क्षेत्रे पुनर्जन्म न विद्यते । अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची अवन्तिका

tat prāpya mriyate kṣetre punarjanma na vidyate / ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī avantikā

पुरी द्वारवती ज्ञेया सप्तैता मोक्षदायिकाः । सन्न्यस्तमिति यो ब्रुयात प्राणैः कण्ठगतैरपि

purī dvāravatī jñeyā saptaitā mokṣadāyikāḥ / sannyastamiti yo bruyāt prāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi

मृतो विष्णुपुरं याति न पुनर्जायते क्षितौ । सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम

mṛto viṣṇupuraṃ yāti na punarjāyate kṣitau / sakṛduccaritaṃ yena harirityakṣaradvayam

बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति । कृष्णकृष्णेति कृष्णेति यो मां स्मरति नित्यशः

baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati / kṛṣṇakṛṣṇeti kṛṣṇeti yo māṃ smarati nityaśaḥ

जल भित्त्वा यथा पद्मं नरकादुद्धराम्यहम । शालग्रामजिला यत्र यत्र द्वारवती शिला

jala bhittvā yathā padmaṃ narakāduddharāmyaham / śālagrāmajilā yatra yatra dvāravatī śilā

उभयोः सङ्गमो यत्र मुक्तिस्तत्र न संशयः । शालग्रामशिला यत्र पापदोषक्षयावहा

ubhayoḥ saṅgamo yatra muktistatra na saṃśayaḥ / śālagrāmaśilā yatra pāpadoṣakṣayāvahā

तत्सन्निधानमरणान्मुक्तिर्जन्तोः सुनिश्चता । रोपणात पालनात सेकाद्ध्यानस्पर्शनकीर्तनात । तुलसी दहते पापं नृणां जन्मार्जितं खग

tatsannidhānamaraṇānmuktirjantoḥ suniścatā / ropaṇāt pālanāt sekāddhyānasparśanakīrtanāt / tulasī dahate pāpaṃ nṛṇāṃ janmārjitaṃ khaga

ज्ञानहृदे सत्यजले रागद्वेषमलापहे । यः स्नातो मानसे तीर्थे न स लिप्येत पातकैः

jñānahṛde satyajale rāgadveṣamalāpahe / yaḥ snāto mānase tīrthe na sa lipyeta pātakaiḥ

न काष्ठे विद्यते देवो न शिलायां कदाचन । भावे हि विद्यते देवस्तस्माद्भावं समाचरेत

na kāṣṭhe vidyate devo na śilāyāṃ kadācana / bhāve hi vidyate devastasmādbhāvaṃ samācaret

प्रातः प्रातः प्रपश्यन्ति नर्मदां मत्स्यघातिनः । न ते शिवपुरीं यान्ति चित्तवृत्तिर्गरीयसी

prātaḥ prātaḥ prapaśyanti narmadāṃ matsyaghātinaḥ / na te śivapurīṃ yānti cittavṛttirgarīyasī

यादृक चित्तप्रतीतिः स्यात तादृक कर्मफलं नृणाम । परलोकगतिस्तादृक सूचीसूत्रविचारवत

yādṛk cittapratītiḥ syāt tādṛk karmaphalaṃ nṛṇām / paralokagatistādṛka sūcīsūtravicāravat

ब्राह्मणार्थे गवार्थे च स्त्रीणां बलवधेषु च । प्राणत्यागपरो यस्तु स वै मोक्षमवाप्नुयात

brāhmaṇārthe gavārthe ca strīṇāṃ balavadheṣu ca / prāṇatyāgaparo yastu sa vai mokṣamavāpnuyāt

अनाशके मृतौ यस्तु स वै मोक्षमवाप्नुयात । अनाशके मृतो यस्तु स मुक्तः सर्वबन्धनैः

anāśake mṛtau yastu sa vai mokṣamavāpnuyāt / anāśake mṛto yastu sa muktaḥ sarvabandhanaiḥ

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यस्ततो मोक्षमवाप्नुयात । एते वै मोक्षमार्गाश्च स्वर्गमार्गास्तथैव च

dattvā dānāni viprebhyastato mokṣamavāpnuyāt / ete vai mokṣamārgāśca svargamārgāstathaiva ca

गोग्रहे देशविध्वंसे मरणं रणतीर्थयोः । उत्तमाधममध्यस्य बाध्यमानस्य देहिनः । आत्मानं तत्र सन्त्यज्य स्वर्गवासं लभेच्चिरम

gograhe deśavidhvaṃse maraṇaṃ raṇatīrthayoḥ / uttamādhamamadhyasya bādhyamānasya dehinaḥ / ātmānaṃ tatra santyajya svargavāsaṃ labhecciram

जीवितं मरणञ्चैव द्वयं शिक्षेत पण्डितः । जीवितं दानभोगाभ्यां मरणं रणतीर्थयोः

jīvitaṃ maraṇañcaiva dvayaṃ śikṣeta paṇḍitaḥ / jīvitaṃ dānabhogābhyāṃ maraṇaṃ raṇatīrthayoḥ

हरिक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे भृगुक्षेत्रे तथैव च । प्रभासे श्रीस्थले चैव अर्बुदे च त्रिपुष्करे

harikṣetre kurukṣetre bhṛgukṣetre tathaiva ca / prabhāse śrīsthale caiva arbude ca tripuṣkare

भूतेश्वरे मृतो यस्तु स्वर्गे वसति मानवः । ब्रह्मणो दिवसं यावत ततः पतति भूतले

bhūteśvare mṛto yastu svarge vasati mānavaḥ / brahmaṇo divasaṃ yāvat tataḥ patati bhūtale

वर्षवृत्तिन्तु यो दद्याद्ब्राह्मणे दोषवर्जिते । सर्वं कलं स मुद्धृत्य स्वर्गलोके महीयते

varṣavṛttintu yo dadyādbrāhmaṇe doṣavarjite / sarvaṃ kalaṃ sa muddhṛtya svargaloke mahīyate

कन्यां विवाहयेद्यस्तु ब्राह्मणं वेदपारगम । इन्द्रलोके वसेत सो ऽपि स्वकुलैः परिवेष्टितः

kanyāṃ vivāhayedyastu brāhmaṇaṃ vedapāragam / indraloke vaset so 'pi svakulaiḥ pariveṣṭitaḥ

महादानानि दत्वा च नरस्तत्फलमामुयात

mahādānāni datvā ca narastatphalamāmuyāt

वापी कूपतडागानामारामसुरसद्मनाम । जीर्णोद्धारं प्रकुर्वाणः पूर्वकर्तुः फलं लभेत । जीर्णोद्धारेण वा तेषां तत पुण्यं द्विगुणं भवेत

vāpī kūpataḍāgānāmārāmasurasadmanām / jīrṇoddhāraṃ prakurvāṇaḥ pūrvakartuḥ phalaṃ labhet / jīrṇoddhāreṇa vā teṣāṃ tat puṇyaṃ dviguṇaṃ bhavet

शीतवा तातपहरमपि पर्णकुटीरकम । कृत्वा विप्राय विदुषे प्रददाति कुटुम्बिने

śītavā tātapaharamapi parṇakuṭīrakam / kṛtvā viprāya viduṣe pradadāti kuṭumbine

तिस्रः कोट्योर्धकोटी च नरः स्वर्गे महीयते

tisraḥ koṭyordhakoṭī ca naraḥ svarge mahīyate

या स्त्री सवर्णा संशुबा मृतं पतिमनुव्रजेत । सा मृता स्वर्गमाप्नोति वर्षाणां रोमसंख्यता

yā strī savarṇā saṃśubā mṛtaṃ patimanuvrajet / sā mṛtā svargamāpnoti varṣāṇāṃ romasaṃkhyatā

पुत्रपौत्रादिकं त्यक्त्वा स्वपतिं यानुगच्छति । स्वर्गं लभेतां तौ चोभौ दिव्यस्त्रीभिरलङ्कृतौ

putrapautrādikaṃ tyaktvā svapatiṃ yānugacchati / svargaṃ labhetāṃ tau cobhau divyastrībhiralaṅkṛtau

कृत्वा पापान्यनेकानि भर्तृद्रोहमतिः सदा । प्रक्षालयति सर्वाणि या स्वं पतिमनुव्रजेत

kṛtvā pāpānyanekāni bhartṛdrohamatiḥ sadā / prakṣālayati sarvāṇi yā svaṃ patimanuvrajet

महापापसमाचारो भर्ता चेद्दुष्कृती भवेत । तस्याप्यनुव्रता नारी नारायेत सर्वकिल्बिषम

mahāpāpasamācāro bhartā cedduṣkṛtī bhavet / tasyāpyanuvratā nārī nārāyet sarvakilbiṣam

ग्रासमात्रं नियमतो नित्यदानं करोति यः । चतुश्चामरसंयुक्तविमानेनाधिगच्छति

grāsamātraṃ niyamato nityadānaṃ karoti yaḥ / catuścāmarasaṃyuktavimānenādhigacchati

यत कृतं हि मनुष्येण पापमामरणान्तिकम । तत सर्वं नाशमायाति वर्षवृत्तिप्रदानतः

yat kṛtaṃ hi manuṣyeṇa pāpamāmaraṇāntikam / tat sarvaṃ nāśamāyāti varṣavṛttipradānataḥ

भूतं भव्यं बविष्यञ्च पापं जन्मत्रयार्जितम । पक्षालयति तत सर्वं विप्रकन्योपनायनात

bhūtaṃ bhavyaṃ baviṣyañca pāpaṃ janmatrayārjitam / pakṣālayati tat sarvaṃ viprakanyopanāyanāt

दशकूपसमा वापि दशवापीसमं सरः । सरो भिर्दशभिस्तुल्या या प्रपा निर्जले वने

daśakūpasamā vāpi daśavāpīsamaṃ saraḥ / saro bhirdaśabhistulyā yā prapā nirjale vane

या वापी निर्जले देशे यद्दानं निर्धने द्विजे । प्राणिनां यो दयां धत्ते स भवेन्नाकनायकः

yā vāpī nirjale deśe yaddānaṃ nirdhane dvije / prāṇināṃ yo dayāṃ dhatte sa bhavennākanāyakaḥ

एवमादिभिरन्यैश्च सुकृतैः स्वर्गभाग्भवेत । स तत सर्वं फलं प्राप्य प्रतिष्ठां परमां लभेत

evamādibhiranyaiśca sukṛtaiḥ svargabhāgbhavet / sa tat sarvaṃ phalaṃ prāpya pratiṣṭhāṃ paramāṃ labhet

फल्गु कार्यं परित्यज्य सततं धर्मवान भवेत । दानं दमो दया चेति सारमेतत त्रयं भुवि

phalgu kāryaṃ parityajya satataṃ dharmavān bhavet / dānaṃ damo dayā ceti sārametat trayaṃ bhuvi

दानं साधोर्दरिद्रस्य शून्यलिङ्गस्य पूजनम । अनाथप्रेतसंस्कारः कोटियज्ञफलप्रदः

dānaṃ sādhordaridrasya śūnyaliṅgasya pūjanam / anāthapretasaṃskāraḥ koṭiyajñaphalapradaḥ