श्रीगरुडमहापुराणम- 30 श्रीकृष्ण उवाच । शृणु तार्क्ष्य परं गुह्यं दानानां दानमुत्तमम । परमं सर्वदानानां परं गोप्यं दिवौकसाम

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 30 śrīkṛṣṇa uvāca / śṛṇu tārkṣya paraṃ guhyaṃ dānānāṃ dānamuttamam / paramaṃ sarvadānānāṃ paraṃ gopyaṃ divaukasām

देयमेकं महादानं कार्पासं चोत्तमोत्तमम । येन दत्तेन प्रीयन्ते भूर्भुवः स्वरिति क्रमात

deyamekaṃ mahādānaṃ kārpāsaṃ cottamottamam / yena dattena prīyante bhūrbhuvaḥ svariti kramāt

ब्रह्माद्या देवताः सर्वाः कार्याच्च प्रीतिमाप्नुयुः । देयमेतन्महादानं प्रेतोद्धरणहेतवे

brahmādyā devatāḥ sarvāḥ kāryācca prītimāpnuyuḥ / deyametanmahādānaṃ pretoddharaṇahetave

चिरं वसेद्रुद्रलोके ततो राजा भवेदिह । रूपवान्सुभगो वाग्मी श्रीमानतुल विक्रमः । यमलोकं विनिर्जित्य स्वर्गं ताक्ष्य स गच्छति

ciraṃ vasedrudraloke tato rājā bhavediha / rūpavānsubhago vāgmī śrīmānatula vikramaḥ / yamalokaṃ vinirjitya svargaṃ tākṣya sa gacchati

गां तिलांश्च क्षितं हेम यो ददाति द्विजन्मने । तस्य जन्मार्जिर्त पापं तत्क्षणादेवनश्यति

gāṃ tilāṃśca kṣitaṃ hema yo dadāti dvijanmane / tasya janmārjirta pāpaṃ tatkṣaṇādevanaśyati

तिला गावो महादानं महापातकनाशनम । तद्द्वयं दीयते विप्रे नान्यवर्णे कदाचन

tilā gāvo mahādānaṃ mahāpātakanāśanam / taddvayaṃ dīyate vipre nānyavarṇe kadācana

कल्पितं दीयते दानं तिला गावश्चमेदिनी । अन्येषु नैव वर्णेषु पोष्यवर्गे कदाचन

kalpitaṃ dīyate dānaṃ tilā gāvaścamedinī / anyeṣu naiva varṇeṣu poṣyavarge kadācana

पोष्यवर्गे तथा स्त्रीषु दानं देयमकल्पितम । आतुरे वोपरागे च द्वयं दानं विशिष्यते । आतुरे दीयते दानं तत्काले चोपतिष्ठति

poṣyavarge tathā strīṣu dānaṃ deyamakalpitam / āture voparāge ca dvayaṃ dānaṃ viśiṣyate / āture dīyate dānaṃ tatkāle copatiṣṭhati

जीवतस्तु पुनर्दत्तमुपतिष्ठत्यसंस्कृतम । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं यद्दत्तं विकलेन्द्रिये

jīvatastu punardattamupatiṣṭhatyasaṃskṛtam / satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ yaddattaṃ vikalendriye

यच्चानु मोदते पुत्रस्तच्च दानमनन्तकम । अतो दद्यात स पुत्रो वा यावज्जीवत्ससौ चिरम । अतिवाहस्तथा प्रेतो भोगांश्च लभते यतः

yaccānu modate putrastacca dānamanantakam / ato dadyāt sa putro vā yāvajjīvatsasau ciram / ativāhastathā preto bhogāṃśca labhate yataḥ

अस्वस्था तुरकाले तु देहपाते क्षितिस्थिते । देहे तथातिवाहस्य परतः प्रीणनं भवेत

asvasthā turakāle tu dehapāte kṣitisthite / dehe tathātivāhasya parataḥ prīṇanaṃ bhavet

पङ्गावन्धे च काणे च ह्यर्धोन्मीलितलोचने । तिलेषु दर्भान्संस्तीर्य दानमुक्तं तदक्षयम

paṅgāvandhe ca kāṇe ca hyardhonmīlitalocane / tileṣu darbhānsaṃstīrya dānamuktaṃ tadakṣayam

तिला लौहं हिरण्यञ्च कार्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम

tilā lauhaṃ hiraṇyañca kārpāsaṃ lavaṇaṃ tathā / saptadhānyaṃ kṣitirgāva ekaikaṃ pāvanaṃ smṛtam

लोहदानाद्यमस्तुष्येद्धर्म राजस्तिलार्पणात । लवणे दीयमाने तु न भयं विद्यते यमात

lohadānādyamastuṣyeddharma rājastilārpaṇāt / lavaṇe dīyamāne tu na bhayaṃ vidyate yamāt

कर्पासस्य तु दानेन न भूतेभ्यो भयं भवेत । तारयन्ति नरं गावस्त्रिविधाश्चैव पातकात

karpāsasya tu dānena na bhūtebhyo bhayaṃ bhavet / tārayanti naraṃ gāvastrividhāścaiva pātakāt

हेमदानात्सुखं स्वर्गे भूमिदानान्नृपो भवेत । हेमभूमिप्रदानाच्च न पीडा नरके भवेत

hemadānātsukhaṃ svarge bhūmidānānnṛpo bhavet / hemabhūmipradānācca na pīḍā narake bhavet

सर्वे ऽपि यमदूताश्च यमरूपा विभीषणाः । सर्वे ते वरदा यान्ति सप्तधान्येन प्रीणिताः

sarve 'pi yamadūtāśca yamarūpā vibhīṣaṇāḥ / sarve te varadā yānti saptadhānyena prīṇitāḥ

विष्णोः स्मरणमात्रेण प्राप्यते परमा गतिः । एतत्ते सर्वमाख्यातं मर्त्यैर्या गतिराप्यते

viṣṇoḥ smaraṇamātreṇa prāpyate paramā gatiḥ / etatte sarvamākhyātaṃ martyairyā gatirāpyate

तस्मात पुत्रं प्रशंसन्ति ददाति पितुराज्ञया । भूमिष्ठं पितरं दृष्ट्वा ह्यर्धोन्मीलितलोचनम

tasmāt putraṃ praśaṃsanti dadāti piturājñayā / bhūmiṣṭhaṃ pitaraṃ dṛṣṭvā hyardhonmīlitalocanam

तस्मिन काले सुतो यस्तु सर्वदानानि दापयेत । गयाश्राद्धाद्विशिष्येत स पुत्रः कुलनन्दनः

tasmin kāle suto yastu sarvadānāni dāpayet / gayāśrāddhādviśiṣyeta sa putraḥ kulanandanaḥ

स्वस्थानाच्चलितश्चासौ विकलस्य पितुस्तदा । पुत्रैर्यत्नेन कर्तव्या पितरं तारयन्ति ते

svasthānāccalitaścāsau vikalasya pitustadā / putrairyatnena kartavyā pitaraṃ tārayanti te

किं दत्तैर्बहुभिर्दानैः पितुरन्त्येष्टिमाचरेत । अश्वमेधो महायज्ञः कलां नार्हति षोडशीम

kiṃ dattairbahubhirdānaiḥ piturantyeṣṭimācaret / aśvamedho mahāyajñaḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

धर्मात्मा स नु पुत्रो वैदेवैरपि सुपूज्यते । दापयेद्यस्तु दानानि ह्यातुरं पितरं भुवि

dharmātmā sa nu putro vaidevairapi supūjyate / dāpayedyastu dānāni hyāturaṃ pitaraṃ bhuvi

लोहदानञ्च दातव्यं भूमियुक्तेन पाणिना । यमं भीमञ्च नाप्नोति न गच्छेत तस्य वेश्मनि

lohadānañca dātavyaṃ bhūmiyuktena pāṇinā / yamaṃ bhīmañca nāpnoti na gacchet tasya veśmani

कुठारो मुसलो दण्डः खड्गश्च च्छुरिका तथा । एतानि यमहस्तेषु दृश्यानि पापकर्मिणाम

kuṭhāro musalo daṇḍaḥ khaḍgaśca cchurikā tathā / etāni yamahasteṣu dṛśyāni pāpakarmiṇām

तस्माल्लोहस्य दानन्तु ब्राह्मणायातुरो ददेत । यमायुधानां सन्तुष्ट्यै दानमेतदुदाहृतम

tasmāllohasya dānantu brāhmaṇāyāturo dadet / yamāyudhānāṃ santuṣṭyai dānametadudāhṛtam

गर्भस्थाः शिशवो ये च युवानः स्थविरास्तथा । एभिर्दानविशेषैस्तु निर्दहेयुः स्वपातकम

garbhasthāḥ śiśavo ye ca yuvānaḥ sthavirāstathā / ebhirdānaviśeṣaistu nirdaheyuḥ svapātakam

छुरिणः श्यामशबलौ षण्डामर्का उदुम्बराः । शबला श्यामदूता ये लोहदानेन प्रीणिताः

churiṇaḥ śyāmaśabalau ṣaṇḍāmarkā udumbarāḥ / śabalā śyāmadūtā ye lohadānena prīṇitāḥ

पुत्राः पौत्रास्तथा बन्धुः सगोत्राः सुहहृदस्तथा । ददते नातुरे दानं ब्रह्मघ्नैस्तु समा हि ते

putrāḥ pautrāstathā bandhuḥ sagotrāḥ suhahṛdastathā / dadate nāture dānaṃ brahmaghnaistu samā hi te

पञ्चत्वे भूमियुक्तस्य शृणु तस्य च या गतिः । अतिवाहः पुनः प्रेतोवर्षोर्ध्वं सुकृतं लभेत

pañcatve bhūmiyuktasya śṛṇu tasya ca yā gatiḥ / ativāhaḥ punaḥ pretovarṣordhvaṃ sukṛtaṃ labhet

अग्नित्रयं त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रयो ऽमराः । कालत्रयं त्रिसन्ध्यं च त्रयो वर्णास्त्रिशक्तयः

agnitrayaṃ trayo lokāstrayo vedāstrayo 'marāḥ / kālatrayaṃ trisandhyaṃ ca trayo varṇāstriśaktayaḥ

पादादूर्ध्वं कटिं यावत तावद्ब्रह्याधितिष्ठति । ग्रीवां यावद्धरिर्नाभेः शरीरे मनुजस्य च

pādādūrdhvaṃ kaṭiṃ yāvat tāvadbrahyādhitiṣṭhati / grīvāṃ yāvaddharirnābheḥ śarīre manujasya ca

मस्तके तिष्ठतीशानो व्यक्ताव्यक्तो महेश्वरः । एकमूर्तेस्त्रयो भागा ब्रह्मा विष्णुहेश्वराः

mastake tiṣṭhatīśāno vyaktāvyakto maheśvaraḥ / ekamūrtestrayo bhāgā brahmā viṣṇuheśvarāḥ

अहं प्राणः शरीरस्थो भूतग्रामचतुष्टये । धर्माधर्मे मतिं दद्यात सुखदुःखे कृताकृते

ahaṃ prāṇaḥ śarīrastho bhūtagrāmacatuṣṭaye / dharmādharme matiṃ dadyāt sukhaduḥkhe kṛtākṛte

जन्तोर्वुद्धिं समास्थाय पूर्वमर्माधिवासिताम । अहमेव तथा जीवान्प्रेरयामि च कर्मसु । स्वर्गं च नरकं मोक्षं प्रयान्ति प्राणिनो ध्रुवम

jantorvuddhiṃ samāsthāya pūrvamarmādhivāsitām / ahameva tathā jīvānprerayāmi ca karmasu / svargaṃ ca narakaṃ mokṣaṃ prayānti prāṇino dhruvam

स्वर्गस्थं नरकस्थं वा श्राद्धे वाप्यायनं भवेत । तस्माच्छ्राद्धानि कुर्वीत त्रिविधानि विचक्षणः

svargasthaṃ narakasthaṃ vā śrāddhe vāpyāyanaṃ bhavet / tasmācchrāddhāni kurvīta trividhāni vicakṣaṇaḥ

मत्स्यं कर्मं च वाराहं नारसिंहञ्च वामनम । रामं रामं च कृष्णं च बुद्धं चैव सकल्किनम । एतानि दश नामानि स्मर्तव्यानि सदा बुधैः

matsyaṃ karmaṃ ca vārāhaṃ nārasiṃhañca vāmanam / rāmaṃ rāmaṃ ca kṛṣṇaṃ ca buddhaṃ caiva sakalkinam / etāni daśa nāmāni smartavyāni sadā budhaiḥ

स्वर्गं जीवाः सुखं यान्ति च्युताः स्वर्गाच्च मानवाः । लब्ध्वा सुखं च वित्तं च दयादाक्षिण्यसंयुताः । पुत्रपौत्रैर्धनैराढ्या जीवेयुः शरदां शतम

svargaṃ jīvāḥ sukhaṃ yānti cyutāḥ svargācca mānavāḥ / labdhvā sukhaṃ ca vittaṃ ca dayādākṣiṇyasaṃyutāḥ / putrapautrairdhanairāḍhyā jīveyuḥ śaradāṃ śatam

आतुरे च ददेद्दानं विष्णुपूजाञ्च कारयेत । अष्टाक्षरं तथा मन्त्रं जपेद्वा द्वादशाक्षरम

āture ca dadeddānaṃ viṣṇupūjāñca kārayet / aṣṭākṣaraṃ tathā mantraṃ japedvā dvādaśākṣaram

पूजयेच्छुक्लपुष्पैश्च नैवेद्यैर्घृतपाचितैः । तथा गन्धैश्च धूपैश्च श्रुतिस्मृतिमनूदितैः

pūjayecchuklapuṣpaiśca naivedyairghṛtapācitaiḥ / tathā gandhaiśca dhūpaiśca śrutismṛtimanūditaiḥ

विष्णुर्माता पिता विष्णुर्विष्णुः स्वजनबान्धवाः । यत्र विष्णुं न पश्यामि तेन वासेन किं मम

viṣṇurmātā pitā viṣṇurviṣṇuḥ svajanabāndhavāḥ / yatra viṣṇuṃ na paśyāmi tena vāsena kiṃ mama

जले विष्णुः स्थले विष्णुर्विष्णुः पर्वतमस्तके । ज्वालामालाकुले विष्णुः सर्वं विष्णुमयं जगत

jale viṣṇuḥ sthale viṣṇurviṣṇuḥ parvatamastake / jvālāmālākule viṣṇuḥ sarvaṃ viṣṇumayaṃ jagat

वयमापो वयं पृथ्वी वयं दर्भा वयं तिलाः । वयं गावो वयं राजा वयं वायुर्वयं प्रजाः

vayamāpo vayaṃ pṛthvī vayaṃ darbhā vayaṃ tilāḥ / vayaṃ gāvo vayaṃ rājā vayaṃ vāyurvayaṃ prajāḥ

वयं हेम वयं धान्यं वयं मधु वयं घृतम । वयं विप्रा वयं देवा वयं शम्भुश्च भूर्भुवः

vayaṃ hema vayaṃ dhānyaṃ vayaṃ madhu vayaṃ ghṛtam / vayaṃ viprā vayaṃ devā vayaṃ śambhuśca bhūrbhuvaḥ

अहं दाता अहं ग्राही अहं यज्वा अहं क्रतुः । अहं हर्ता अहं धर्मो अहं पृथ्वी ह्यहं जलम

ahaṃ dātā ahaṃ grāhī ahaṃ yajvā ahaṃ kratuḥ / ahaṃ hartā ahaṃ dharmo ahaṃ pṛthvī hyahaṃ jalam

धर्माधर्मे मतिं दद्यां कर्मभिस्तु शुभाशुभैः । यत कर्म क्रियते क्वापि पूर्वजन्मार्जितं खग

dharmādharme matiṃ dadyāṃ karmabhistu śubhāśubhaiḥ / yat karma kriyate kvāpi pūrvajanmārjitaṃ khaga

धर्मे मतिमहं दद्यामधर्मे ऽप्यहमेव च । यातनां कुरुते सो ऽपि धर्मे मुक्तिं ददाम्यहम

dharme matimahaṃ dadyāmadharme 'pyahameva ca / yātanāṃ kurute so 'pi dharme muktiṃ dadāmyaham

मनुजानां हिता तार्क्ष्य अन्ते वैतरणी स्मृता । तयावमत्य पापौघं विष्णुलोकं स गच्छति

manujānāṃ hitā tārkṣya ante vaitaraṇī smṛtā / tayāvamatya pāpaughaṃ viṣṇulokaṃ sa gacchati

बालत्वे यच्च कौमारे यच्च परिणतौ च यत । सर्वावम्थाकृतं पापं यच्च जन्मान्तरेष्वपि

bālatve yacca kaumāre yacca pariṇatau ca yat / sarvāvamthākṛtaṃ pāpaṃ yacca janmāntareṣvapi

यन्निशायां तथा प्रातर्यन्मध्याह्नापराह्नयोः । सन्ध्ययोर्यत कृतं कर्म कर्मणा मनसा गिरा

yanniśāyāṃ tathā prātaryanmadhyāhnāparāhnayoḥ / sandhyayoryat kṛtaṃ karma karmaṇā manasā girā

दत्त्वा वरां सकृदपि कपिलां सर्वकामिकाम । उद्धरेदन्तकाले स आत्मानं पापसञ्चयात

dattvā varāṃ sakṛdapi kapilāṃ sarvakāmikām / uddharedantakāle sa ātmānaṃ pāpasañcayāt

गावो ममाग्रतः सन्तु पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा । गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम

gāvo mamāgrataḥ santu pṛṣṭhataḥ pārśvatastathā / gāvo me hṛdaye santu gavāṃ madhye vasāmyaham

या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवे व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु

yā lakṣmīḥ sarvabhūtānāṃ yā ca deve vyavasthitā / dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu