श्रीगरुडमाहपुराणम- 26 गरुड उवाच । सत्यं ब्रूहि सुरश्रेष्ठ कृपां कृत्वा मयि प्रभो । मृतानां चैव जन्तूनां कदा कुर्यात्सपिण्डनम

śrīgaruḍamāhapurāṇam- 26 garuḍa uvāca / satyaṃ brūhi suraśreṣṭha kṛpāṃ kṛtvā mayi prabho / mṛtānāṃ caiva jantūnāṃ kadā kuryātsapiṇḍanam

सपिण्डत्वे कुतो यान्ति असपिण्डे कुतो गतिः । केनैव सहपिण्डत्वं स्त्रीपुसोर्वक्तुमर्हसि

sapiṇḍatve kuto yānti asapiṇḍe kuto gatiḥ / kenaiva sahapiṇḍatvaṃ strīpusorvaktumarhasi

स्त्रीपुमांशौ सहैकत्वं पाप्नुतः कथमुत्तमम । जीवेद्भर्तरि नारीणां सपिण्डीकरणं कुतः

strīpumāṃśau sahaikatvaṃ pāpnutaḥ kathamuttamam / jīvedbhartari nārīṇāṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ kutaḥ

भर्तृलोकं कथं यान्ति स्वर्गलोकं सुरेश्वर । अग्न्यारोहे कथं श्राद्धं वृषोत्सर्गः कथं भवेत

bhartṛlokaṃ kathaṃ yānti svargalokaṃ sureśvara / agnyārohe kathaṃ śrāddhaṃ vṛṣotsargaḥ kathaṃ bhavet

घटदानं कथं कार्यं सपिण्डीकरणे कृते । कथयस्व प्रसादेन हीताय जगतां प्रभो

ghaṭadānaṃ kathaṃ kāryaṃ sapiṇḍīkaraṇe kṛte / kathayasva prasādena hītāya jagatāṃ prabho

श्रीभगवानुवाच । यथावत्कथयिष्यामि सपिण्डीकरणं खग । वर्षं यावत्खगश्रेष्ठ यदाचरति मानवः

śrībhagavānuvāca / yathāvatkathayiṣyāmi sapiṇḍīkaraṇaṃ khaga / varṣaṃ yāvatkhagaśreṣṭha yadācarati mānavaḥ

सपिण्डने ततो वृत्ते पितृलोकं स गच्छति । तस्मात्पुत्त्रेण कर्तव्यं सपिण्डीकरणं पितुः

sapiṇḍane tato vṛtte pitṛlokaṃ sa gacchati / tasmātputtreṇa kartavyaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ pituḥ

संवत्सरे तु सम्पूर्णे कुर्यात्पिण्ड प्रवेशनम । पिण्डप्रवेशविधना तस्य नित्यं मृताह्निकम

saṃvatsare tu sampūrṇe kuryātpiṇḍa praveśanam / piṇḍapraveśavidhanā tasya nityaṃ mṛtāhnikam

निश्चितं पक्षिशार्दूल वर्षान्ते पिण्डमेलनम । सहपिण्डे कृते प्रेतस्ततो याति परां गतिम । तन्नाम सम्परित्यज्य ततः पितृगणो भवेत

niścitaṃ pakṣiśārdūla varṣānte piṇḍamelanam / sahapiṇḍe kṛte pretastato yāti parāṃ gatim / tannāma samparityajya tataḥ pitṛgaṇo bhavet

त्रिपक्षे वापि षण्मासे मेलयेत्प्रपितामहैः । ज्ञात्वा वृद्धिविवाहादि स्वगोत्रविहितानि च

tripakṣe vāpi ṣaṇmāse melayetprapitāmahaiḥ / jñātvā vṛddhivivāhādi svagotravihitāni ca

विवाहं नैव कुर्वीत मृते च गृहमेधिनि । भिक्षुर्भिक्षां न गृह्णाति यावत्कुर्यात्सपिण्डनम

vivāhaṃ naiva kurvīta mṛte ca gṛhamedhini / bhikṣurbhikṣāṃ na gṛhṇāti yāvatkuryātsapiṇḍanam

स्वगोत्रे ऽप्यशुचिस्तावद्यावत्पिण्डं न मेलयेत । मेलनात्प्रेतशब्दस्तु निवर्तेत खगेश्वर

svagotre 'pyaśucistāvadyāvatpiṇḍaṃ na melayet / melanātpretaśabdastu nivarteta khageśvara

आनन्त्यात्कुलधर्माणां पुंसाञ्चैवायुषः क्षयात । अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहः प्रशस्यते

ānantyātkuladharmāṇāṃ puṃsāñcaivāyuṣaḥ kṣayāt / asthiratvāccharīrasya dvādaśāhaḥ praśasyate

निरग्निकः साग्निको वा द्वादशाहे सपिण्डयेत

niragnikaḥ sāgniko vā dvādaśāhe sapiṇḍayet

द्वादशाहे त्रिपक्षे वा षण्मासे वत्सरे ऽपि वा । सपिण्डीकरणं प्रोक्तमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

dvādaśāhe tripakṣe vā ṣaṇmāse vatsare 'pi vā / sapiṇḍīkaraṇaṃ proktamṛṣibhistattvadarśibhiḥ

सपुत्त्रस्य न कर्तव्यमेकोद्दिष्टं कदाचन । सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यत्रयत्र प्रदीयते

saputtrasya na kartavyamekoddiṣṭaṃ kadācana / sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ yatrayatra pradīyate

तत्रतत्र त्रयं कार्यमन्यथा पितृघातकः । त्रिभिः कुर्यादशक्तश्च पार्वणं मुनिनोदितम

tatratatra trayaṃ kāryamanyathā pitṛghātakaḥ / tribhiḥ kuryādaśaktaśca pārvaṇaṃ muninoditam

तद्दिने तद्दिने कुर्यात्पितामहमुखान्यतः । अज्ञानाद्दिनमासानां तस्मात्पार्वणमिष्यते

taddine taddine kuryātpitāmahamukhānyataḥ / ajñānāddinamāsānāṃ tasmātpārvaṇamiṣyate

अनुत्पन्नशरीरस्य न दानं पितृभिः सह । एतैः षोडशभिः श्राद्धैः प्रेतो मुक्तस्तु जायते

anutpannaśarīrasya na dānaṃ pitṛbhiḥ saha / etaiḥ ṣoḍaśabhiḥ śrāddhaiḥ preto muktastu jāyate

अपुत्त्रस्य सपिण्डत्वं नैव कुर्यात्स्त्रियो ऽपि वा । यावज्जीव च सद्भत्र्या न कुर्यात्सहपिण्डताम

aputtrasya sapiṇḍatvaṃ naiva kuryātstriyo 'pi vā / yāvajjīva ca sadbhatryā na kuryātsahapiṇḍatām

ब्राह्मादिषु विवाहेषु या वधूरिह संस्कृता । भर्तृगोत्रेण कर्तव्यास्तस्याः पिण्डोदकक्रियाः

brāhmādiṣu vivāheṣu yā vadhūriha saṃskṛtā / bhartṛgotreṇa kartavyāstasyāḥ piṇḍodakakriyāḥ

आसुरादिविवा हेषु या व्यूढा कन्यका भवेत । तस्यास्तु पितृगोत्रेण कुर्यात्पिण्डोदकक्रियाः

āsurādivivā heṣu yā vyūḍhā kanyakā bhavet / tasyāstu pitṛgotreṇa kuryātpiṇḍodakakriyāḥ

पितुः पुत्त्रेण कर्तव्यं सपिण्डीकरणं सदा । पुत्त्राभावे तु पत्नी स्यात्पत्न्यभावे सहोदरः

pituḥ puttreṇa kartavyaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ sadā / puttrābhāve tu patnī syātpatnyabhāve sahodaraḥ

भ्राता वा भ्रातृपुत्त्रो वा सपिण्डः शिष्य एव वा । सपिण्डनक्रियां कृत्वा कुर्यान्नान्दीमुखं ततः

bhrātā vā bhrātṛputtro vā sapiṇḍaḥ śiṣya eva vā / sapiṇḍanakriyāṃ kṛtvā kuryānnāndīmukhaṃ tataḥ

ज्येष्ठस्यैव कनिष्ठेन भ्रातृपुत्त्रेण भार्यया । सपिण्डीकरणं कार्यं पुत्रहीने नरे खग

jyeṣṭhasyaiva kaniṣṭhena bhrātṛputtreṇa bhāryayā / sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ putrahīne nare khaga

भ्रातॄणामेकजातानामेकश्चेत्पुत्रवान भवेत । सर्वेते तेन पुत्रेण पुत्रिणो मनुरब्रवीत

bhrātṝṇāmekajātānāmekaścetputravān bhavet / sarvete tena putreṇa putriṇo manurabravīt

सर्वेषां पुत्रहीनानां पत्नी कुर्यात्सपिण्डनम । ऋत्विजा कारयेद्वापि पुरोहितमथापि वा

sarveṣāṃ putrahīnānāṃ patnī kuryātsapiṇḍanam / ṛtvijā kārayedvāpi purohitamathāpi vā

कृतचूडोपनीतश्च पितुः श्राद्धं समाचरेत । उच्चारयेत्स्वधाकारं न तु वेदाक्षराण्यसौ

kṛtacūḍopanītaśca pituḥ śrāddhaṃ samācaret / uccārayetsvadhākāraṃ na tu vedākṣarāṇyasau

भर्त्रादिभिस्त्रिभिः कार्यं सपिण्डीकरणं स्त्रियाः । पितृव्यभ्रातृपुत्रेण सोदरेण कनीयसा

bhartrādibhistribhiḥ kāryaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ striyāḥ / pitṛvyabhrātṛputreṇa sodareṇa kanīyasā

अर्वाक संवत्सरात्सन्धौ पूर्णे संवत्सरे ऽपि वा । ये सपिण्डीकृताः प्रेतास्तेषां न स्यात्पृथक क्रिया

arvāk saṃvatsarātsandhau pūrṇe saṃvatsare 'pi vā / ye sapiṇḍīkṛtāḥ pretāsteṣāṃ na syātpṛthak kriyā

सपिण्डने कृते वत्स पृथक्त्वं तु विगर्हितम । यस्तु कुर्यात्पृथक पिण्डं पितृहा सो ऽभिजायते

sapiṇḍane kṛte vatsa pṛthaktvaṃ tu vigarhitam / yastu kuryātpṛthak piṇḍaṃ pitṛhā so 'bhijāyate

सपिण्डीकरणे वृत्ते पृथक्त्वं नोपपद्यते । पृथक पिण्डे कृते पश्चात्पुनः कुर्यात्सपिण्डनम

sapiṇḍīkaraṇe vṛtte pṛthaktvaṃ nopapadyate / pṛthak piṇḍe kṛte paścātpunaḥ kuryātsapiṇḍanam

सपिण्डीकरणं कृत्वा एकोद्दिष्टं करोति यः । आत्मानं च तथा प्रेतं स नयेद्दमशासनम

sapiṇḍīkaraṇaṃ kṛtvā ekoddiṣṭaṃ karoti yaḥ / ātmānaṃ ca tathā pretaṃ sa nayeddamaśāsanam

वर्षं यावक्त्रिया कार्या नामगोत्रेण धीमता । घटादि भोजनं नित्यं पददानानि यानि च । सपिण्डीकरणे वृत्ते एकस्यैव तु दापयेत

varṣaṃ yāvaktriyā kāryā nāmagotreṇa dhīmatā / ghaṭādi bhojanaṃ nityaṃ padadānāni yāni ca / sapiṇḍīkaraṇe vṛtte ekasyaiva tu dāpayet

अन्नं पानीयसहितं संख्यां कृत्वाब्दिकस्य च । दातव्यं ब्राह्मणे पक्षिञ्जलपूर्णघटादिकम

annaṃ pānīyasahitaṃ saṃkhyāṃ kṛtvābdikasya ca / dātavyaṃ brāhmaṇe pakṣiñjalapūrṇaghaṭādikam

पिण्डान्ते तस्य सकला वर्षवृत्तिः स्वशक्तितः । दिव्यदेहो विमानस्थः सुखं याति यमालयम

piṇḍānte tasya sakalā varṣavṛttiḥ svaśaktitaḥ / divyadeho vimānasthaḥ sukhaṃ yāti yamālayam

जीवमाने च पितरि न हि पुत्त्रे सपिण्डता । स्त्रीणां सपिण्डनं नास्ति तथा भर्तरि जीवति

jīvamāne ca pitari na hi puttre sapiṇḍatā / strīṇāṃ sapiṇḍanaṃ nāsti tathā bhartari jīvati

हुताशं या समारूढा चतुर्थे ऽह्नि पतिव्रता । तस्या भर्तृदिने कार्यं वृषोत्सर्गादिकं च यत

hutāśaṃ yā samārūḍhā caturthe 'hni pativratā / tasyā bhartṛdine kāryaṃ vṛṣotsargādikaṃ ca yat

पुत्त्रिका पतिगोत्रा स्यादधस्तात्पुत्रजन्मनः । पुत्रोत्पत्तेः परस्तात्सा पितृगोत्रं व्रजेत्पुनः

puttrikā patigotrā syādadhastātputrajanmanaḥ / putrotpatteḥ parastātsā pitṛgotraṃ vrajetpunaḥ

पतिपत्न्योः सदैकत्वं हुताशं याधिरोहति । पुत्रेणैव पृथक श्राद्धं क्षयाख्ये तस्य वासरे

patipatnyoḥ sadaikatvaṃ hutāśaṃ yādhirohati / putreṇaiva pṛthak śrāddhaṃ kṣayākhye tasya vāsare

अपुत्त्रौ चेन्मृतौ स्यातामेकचित्यां समे ऽहनि । पृथक श्राद्धानि कुर्वीत सापिड्यं पतिना सह

aputtrau cenmṛtau syātāmekacityāṃ same 'hani / pṛthak śrāddhāni kurvīta sāpiḍyaṃ patinā saha

पृथक्पृथक च पिण्डेन दम्पती पतिना सह । न लिप्यते महादोषैरेतत्सत्यं वचो मम

pṛthakpṛthak ca piṇḍena dampatī patinā saha / na lipyate mahādoṣairetatsatyaṃ vaco mama

एकचित्यां समारूढौ दम्पती निधनं गतौ । एकपाकं प्रकुर्वीत पिण्डान्दद्यात्पृथक्पृथक

ekacityāṃ samārūḍhau dampatī nidhanaṃ gatau / ekapākaṃ prakurvīta piṇḍāndadyātpṛthakpṛthak

एकादशे वृषोत्सर्गं प्रेतश्राद्धानि षोडश । घटादिपददानानि महादानानि यानि च । वर्षं यावत्पृथक्कुर्यात्प्रेतस्तृप्तिं व्रजेच्चिरम

ekādaśe vṛṣotsargaṃ pretaśrāddhāni ṣoḍaśa / ghaṭādipadadānāni mahādānāni yāni ca / varṣaṃ yāvatpṛthakkuryātpretastṛptiṃ vrajecciram

एकगोत्रे मृतानां तु स्त्रिया वा पुरुषस्य वा । स्थण्डिलं चैकतः कुर्याद्धोमं कुर्यात्पृथक्पृथक

ekagotre mṛtānāṃ tu striyā vā puruṣasya vā / sthaṇḍilaṃ caikataḥ kuryāddhomaṃ kuryātpṛthakpṛthak

एकादशे ऽह्नि यच्छ्राद्धं पृथक पिण्डाश्च भोजनम । पाकैरेन पतिस्त्रीणामन्येषां च विगर्हितम

ekādaśe 'hni yacchrāddhaṃ pṛthak piṇḍāśca bhojanam / pākairena patistrīṇāmanyeṣāṃ ca vigarhitam

एकेनैव तु पाकेन श्राद्धानि कुरुते सुतः । एकं तु विकिरं कुर्यात्पिण्डान्दद्यद्बहूनपि । तीर्थे चापरपक्षे वा चन्द्रसूर्यग्रहे ऽपि वा

ekenaiva tu pākena śrāddhāni kurute sutaḥ / ekaṃ tu vikiraṃ kuryātpiṇḍāndadyadbahūnapi / tīrthe cāparapakṣe vā candrasūryagrahe 'pi vā

नारी भर्तारमासाद्य कुणपं दहते यदा । अग्निर्दहति गात्राणि आत्मानं नैव पीडयेत

nārī bhartāramāsādya kuṇapaṃ dahate yadā / agnirdahati gātrāṇi ātmānaṃ naiva pīḍayet

दह्यते ध्मायमानानां धातूनां हि यथा मलम । तथा नारी दहेद्देहं हुताशे ह्यमृतोपमे

dahyate dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malam / tathā nārī daheddehaṃ hutāśe hyamṛtopame

दिव्यादौ दिव्यदेहस्तु शुद्धो भवति पूरुषः । तप्ततैलेन लोहेन वह्निना नैव दह्यते

divyādau divyadehastu śuddho bhavati pūruṣaḥ / taptatailena lohena vahninā naiva dahyate

तथा सा पतिसंयुक्ता दह्यते न कदाचन । अन्तरात्मा मृते तस्मिन्मृतो ऽप्येकत्वमागतः

tathā sā patisaṃyuktā dahyate na kadācana / antarātmā mṛte tasminmṛto 'pyekatvamāgataḥ

भर्तृसंगं परित्यज्य अन्यत्र म्रियते यदि । भर्तृलोकं न सा याति यावदाभूतसंप्लवम

bhartṛsaṃgaṃ parityajya anyatra mriyate yadi / bhartṛlokaṃ na sā yāti yāvadābhūtasaṃplavam

लक्ष्मीयुतान्परित्यज्य मातरं पितरं तथा । मृतं पतिमनुव्रज्य सा चिरं सुखमेधते

lakṣmīyutānparityajya mātaraṃ pitaraṃ tathā / mṛtaṃ patimanuvrajya sā ciraṃ sukhamedhate

दिव्यवर्षप्रमाणेन तिस्रः कोट्योरऽद्धकोटयः । तावत्कालं वसेत्स्वर्गे नक्षत्रैः सह सर्वदा

divyavarṣapramāṇena tisraḥ koṭyor'ddhakoṭayaḥ / tāvatkālaṃ vasetsvarge nakṣatraiḥ saha sarvadā

तदन्ते चरते लोके कुले भवति भोगिनाम । सा हि लब्धमहाप्रीतिर्भर्त्रा सह पतिव्रता

tadante carate loke kule bhavati bhoginām / sā hi labdhamahāprītirbhartrā saha pativratā

एवं न कुरुते नारी धर्मोढा पतिसंगमम । जन्मजन्मनि दुः खार्तादुः शीलाप्रियवादिनी

evaṃ na kurute nārī dharmoḍhā patisaṃgamam / janmajanmani duḥ khārtāduḥ śīlāpriyavādinī

वल्गुली गृहसोधा वा गोधा वा द्विमुखी भवेत । स्वभर्तारं परित्यज्य परपुंसोनुवर्तिनी

valgulī gṛhasodhā vā godhā vā dvimukhī bhavet / svabhartāraṃ parityajya parapuṃsonuvartinī

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्वपतिं स्त्री निषेवते । मनसा कर्मणा वाचा मृतं जीवन्तमेव वा

tasmātsarvaprayatnena svapatiṃ strī niṣevate / manasā karmaṇā vācā mṛtaṃ jīvantameva vā

जीवमाने मृते वापि किल्बिषं कुरुते तु या । स च वैधव्यमाप्नोति जन्मजन्मनि दुर्भगा

jīvamāne mṛte vāpi kilbiṣaṃ kurute tu yā / sa ca vaidhavyamāpnoti janmajanmani durbhagā

यद्देवेभ्यो यत्पितृभ्यः श्रद्धयैव प्रदीयते । तत्फलं भर्तृपूजातः कुर्याद्भर्त्रर्चनं ततः

yaddevebhyo yatpitṛbhyaḥ śraddhayaiva pradīyate / tatphalaṃ bhartṛpūjātaḥ kuryādbhartrarcanaṃ tataḥ

एवं कृते खगश्रेष्ठ पितृलोके चिरं वसेत । यावदादित्यचन्द्रौ च तावद्देवसमा दिवि

evaṃ kṛte khagaśreṣṭha pitṛloke ciraṃ vaset / yāvadādityacandrau ca tāvaddevasamā divi

पुनश्चिरायुषो भूत्त्वा जायन्ते विपुले कुले । पतिव्रता यथा नारी भर्तृदुःखं न विन्दति

punaścirāyuṣo bhūttvā jāyante vipule kule / pativratā yathā nārī bhartṛduḥkhaṃ na vindati

सर्वमेतद्धि कथितं मया तव खगेश्वर । विशेषं कथयिष्यामि मृतस्यैव सुखप्रदम

sarvametaddhi kathitaṃ mayā tava khageśvara / viśeṣaṃ kathayiṣyāmi mṛtasyaiva sukhapradam

द्वादशाहे कृतं सर्वं वर्षं यावत्सपिण्डनम । पुनः कुर्यात्सदा नित्यं घटान्नं प्रतिमासिकम

dvādaśāhe kṛtaṃ sarvaṃ varṣaṃ yāvatsapiṇḍanam / punaḥ kuryātsadā nityaṃ ghaṭānnaṃ pratimāsikam

कृतस्य करणं नास्ति प्रेतकार्यादृते खग । यः करोति नरः कश्चित्कृत पूर्वं विनश्यति

kṛtasya karaṇaṃ nāsti pretakāryādṛte khaga / yaḥ karoti naraḥ kaścitkṛt pūrvaṃ vinaśyati

मृतस्यैव पुनः कुर्यात्प्रेतो ऽक्षय्यमवाप्नुयात । प्रतिमासं घटा देया सोदना जलपूरिताः

mṛtasyaiva punaḥ kuryātpreto 'kṣayyamavāpnuyāt / pratimāsaṃ ghaṭā deyā sodanā jalapūritāḥ

अर्वाक्च वृद्धेः करणाच्च तार्क्ष्य सपिण्डनं यः कुरुते हि पुत्रः । तथापि मासं प्रतिपिण्डमेकमन्नं च कुम्भं सजलं च दद्यात

arvākca vṛddheḥ karaṇācca tārkṣya sapiṇḍanaṃ yaḥ kurute hi putraḥ / tathāpi māsaṃ pratipiṇḍamekamannaṃ ca kumbhaṃ sajalaṃ ca dadyāt