श्रीगरुडमहापुराणम- 12 श्रीकृष्ण उवाच । एवं ते कथितस्तार्क्ष्य जीवितस्य विनर्णयः । मानुषाणां हितार्थाय प्रेतत्वविनिवृत्तये

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 12 śrīkṛṣṇa uvāca / evaṃ te kathitastārkṣya jīvitasya vinarṇayaḥ / mānuṣāṇāṃ hitārthāya pretatvavinivṛttaye

चतुरशीतिलक्षाणि चतुर्भेदाश्च जन्तवः । अण्डजाः स्वेदजाश्चैव उद्भिज्जाश्च जारायुजाः

caturaśītilakṣāṇi caturbhedāśca jantavaḥ / aṇḍajāḥ svedajāścaiva udbhijjāśca jārāyujāḥ

एकविंशतिलक्षाणि अण्डजाः परिकीर्तिताः । स्वेदजाश्च तथा प्रोक्ता उद्भिज्जाश्च क्रमेण तु

ekaviṃśatilakṣāṇi aṇḍajāḥ parikīrtitāḥ / svedajāśca tathā proktā udbhijjāśca krameṇa tu

जरायुजास्तथा प्रोक्ता मनुष्याद्यास्तथा परे । सर्वेषामेव जन्तूनां मानुषत्वं हि दुर्लभम

jarāyujāstathā proktā manuṣyādyāstathā pare / sarveṣāmeva jantūnāṃ mānuṣatvaṃ hi durlabham

पञ्चेन्द्रियनिधानत्वं महापुण्यैरवाप्यते । ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्परजातयः

pañcendriyanidhānatvaṃ mahāpuṇyairavāpyate / brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāḥ śūdrāstatparajātayaḥ

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च । कैवर्तमेदभिल्लाश्च सप्तैते ह्यन्त्यजाः स्मृताः

rajakaścarmakāraśca naṭo buruḍa eva ca / kaivartamedabhillāśca saptaite hyantyajāḥ smṛtāḥ

म्लेच्छतुम्बविभेदेन जातिभेदास्त्वनेकशः । जन्तूनामेव सर्वेषां जातिभेदाः सहस्रशः

mlecchatumbavibhedena jātibhedāstvanekaśaḥ / jantūnāmeva sarveṣāṃ jātibhedāḥ sahasraśaḥ

जन्तूनामेव सर्वेषां भेदाश्चैव सहस्रशः । आहारो मैथुनं निद्रा भयं क्रोधस्तथैव च

jantūnāmeva sarveṣāṃ bhedāścaiva sahasraśaḥ / āhāro maithunaṃ nidrā bhayaṃ krodhastathaiva ca

सर्वेषा मेव जन्तूनां विवेको दुर्लभः परः । एकपादादिरूपेण देहभेदास्त्वनेकशः

sarveṣā meva jantūnāṃ viveko durlabhaḥ paraḥ / ekapādādirūpeṇa dehabhedāstvanekaśaḥ

कृष्णसारो मृगो यत्र धर्मदशः स उच्यते । ब्रह्माद्या देवताः सर्वास्तत्र तिष्ठन्ति सर्वशः

kṛṣṇasāro mṛgo yatra dharmadaśaḥ sa ucyate / brahmādyā devatāḥ sarvāstatra tiṣṭhanti sarvaśaḥ

भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां मतिजीविनः । मतिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेषु ब्राह्मणाः स्मृताः

bhūtānāṃ prāṇinaḥ śreṣṭhāḥ prāṇināṃ matijīvinaḥ / matimatsu narāḥ śreṣṭhā nareṣu brāhmaṇāḥ smṛtāḥ

मानुष्यं यः समासाद्य स्वर्गमेक्षैकसाधकम । तयोर्न साधयेदेकं तेनात्मा वञ्चितो ध्रुवम

mānuṣyaṃ yaḥ samāsādya svargamekṣaikasādhakam / tayorna sādhayedekaṃ tenātmā vañcito dhruvam

इच्छति शती सहस्रं सहस्री लक्षमीहते कर्तुम । लक्षाधिपती राज्यं राजापि सकलां धरां लब्धुम

icchati śatī sahasraṃ sahasrī lakṣamīhate kartum / lakṣādhipatī rājyaṃ rājāpi sakalāṃ dharāṃ labdhum

चक्रधरो ऽपि सुरत्वं सुरभावे सकलसुरपतिर्भवितुम । सुरपतिरूर्ध्वगतित्वं तथापि ननिवर्तते तृष्णा

cakradharo 'pi suratvaṃ surabhāve sakalasurapatirbhavitum / surapatirūrdhvagatitvaṃ tathāpi nanivartate tṛṣṇā

तृष्णया चाभिभूतस्तु नरकं प्रतिपद्यते । तृष्णामुक्तास्तु ये केचित्स्वर्गवासं लभन्ति ते

tṛṣṇayā cābhibhūtastu narakaṃ pratipadyate / tṛṣṇāmuktāstu ye kecitsvargavāsaṃ labhanti te

आत्माधीनः पुमांल्लोके सुखी भवति निश्चितम । शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च तद्गुणाः

ātmādhīnaḥ pumāṃlloke sukhī bhavati niścitam / śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca tadguṇāḥ

तथा च विषयाधीनो दुः खी भवति निश्चितम

tathā ca viṣayādhīno duḥ khī bhavati niścitam

कुरङ्गमताङ्गपतङ्गभृङ्गमीना हताः पञ्चभिरेव पञ्च । एकः प्रमादी स कथं न हन्यते यः सेवते पञ्चभिरेव पञ्च

kuraṅgamatāṅgapataṅgabhṛṅgamīnā hatāḥ pañcabhireva pañca / ekaḥ pramādī sa kathaṃ na hanyate yaḥ sevate pañcabhireva pañca

पितृमातृमयो बाल्ये यौवने दयितामयः । पुत्रपौत्रमयश्चान्ते मूढो नात्ममयः क्वचित

pitṛmātṛmayo bālye yauvane dayitāmayaḥ / putrapautramayaścānte mūḍho nātmamayaḥ kvacit

लोहदारुमयैः पाशैः पुमान्बद्धो विमुच्यते । पुत्रदारमयैः पाशैर्नैव बद्धो विमुच्यते

lohadārumayaiḥ pāśaiḥ pumānbaddho vimucyate / putradāramayaiḥ pāśairnaiva baddho vimucyate

एकः करोति पापानि फलं भुङ्क्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रयुज्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते

ekaḥ karoti pāpāni phalaṃ bhuṅkte mahājanaḥ / bhoktāro viprayujyante kartā doṣeṇa lipyate

को ऽपि मृत्युं न जयति बालो वृद्धो युवापि वा । सुखदुः खादिको वापि पुनरायाति याति च

ko 'pi mṛtyuṃ na jayati bālo vṛddho yuvāpi vā / sukhaduḥ khādiko vāpi punarāyāti yāti ca

सर्वेषां पश्यतामेव मृतः सर्वं परित्यजेत । एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रलीयते

sarveṣāṃ paśyatāmeva mṛtaḥ sarvaṃ parityajet / ekaḥ prajāyate jantureka eva pralīyate

एको ऽपि भुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम । मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमङ्क्षितौ

eko 'pi bhuṅkte sukṛtameka eva ca duṣkṛtam / mṛtaṃ śarīramutsṛjya kāṣṭhaloṣṭasamaṅkṣitau

बान्धवा विमुखा यान्ति धर्मस्तमनुगच्छति । गृहेष्वर्था निवर्तन्ते श्मशानान्मित्रबान्धवाः

bāndhavā vimukhā yānti dharmastamanugacchati / gṛheṣvarthā nivartante śmaśānānmitrabāndhavāḥ

शरीरं वह्निरादत्ते सुकृतं दुष्कृतं व्रजेत । शरीरं वह्निना दग्धं पुण्यं पापं सह स्थितम

śarīraṃ vahnirādatte sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vrajet / śarīraṃ vahninā dagdhaṃ puṇyaṃ pāpaṃ saha sthitam

शुभं वा यदि वा पापं भुङ्क्ते सर्वत्र मानवः । यदनस्तमिते सूर्ये न दत्तं धनमर्थिनाम

śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ bhuṅkte sarvatra mānavaḥ / yadanastamite sūrye na dattaṃ dhanamarthinām

न जाने तस्य तद्वित्तं प्रातः कस्य भविष्यति । रारटीति धनं तस्य को मे भर्ता भविष्यति

na jāne tasya tadvittaṃ prātaḥ kasya bhaviṣyati / rāraṭīti dhanaṃ tasya ko me bhartā bhaviṣyati

न दत्तं द्विजमुख्येभ्यः परोपकृतये तथा । पूर्वजन्मकृतात्पुण्याद्यल्लब्धं बहु चाल्पकम

na dattaṃ dvijamukhyebhyaḥ paropakṛtaye tathā / pūrvajanmakṛtātpuṇyādyallabdhaṃ bahu cālpakam

तदीदृशं परिज्ञाय धर्मार्थे दीयते धनम । धनेन धार्यते धर्मः श्रद्धापूतेन चेतसा

tadīdṛśaṃ parijñāya dharmārthe dīyate dhanam / dhanena dhāryate dharmaḥ śraddhāpūtena cetasā

श्रद्धाविरहितो धर्मो नेहामुत्र च तत्फलम । धर्माच्च जायते ह्यर्थो धर्मात्कामो ऽपि जायते

śraddhāvirahito dharmo nehāmutra ca tatphalam / dharmācca jāyate hyartho dharmātkāmo 'pi jāyate

धर्म एवापवर्गाय तस्माद्धर्मं समाचरेत । श्रद्धया साध्यते धर्मो बहुभिर्नार्थराशिभिः

dharma evāpavargāya tasmāddharmaṃ samācaret / śraddhayā sādhyate dharmo bahubhirnārtharāśibhiḥ

अकिञ्चना हि मुनयः श्रद्धावन्तो दिवं गताः । अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत । असदित्युच्यते पक्षिन्प्रेत्य चेह न तत्फलम

akiñcanā hi munayaḥ śraddhāvanto divaṃ gatāḥ / aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat / asadityucyate pakṣinpretya ceha na tatphalam