श्रीगरुडमहापुराणम- 10 गरुड उवाच । सपिण्डीकरण जाते आब्दिके च स्वकर्मभिः । देवत्वं वा मनुष्यत्वं पक्षित्वं वाप्नुयुर्नराः

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 10 garuḍa uvāca / sapiṇḍīkaraṇa jāte ābdike ca svakarmabhiḥ / devatvaṃ vā manuṣyatvaṃ pakṣitvaṃ vāpnuyurnarāḥ

तेषां विभिन्नाहाराणां श्राद्धं वै तृप्तिदं कथम । यदप्यन्यैर्द्विजैर्भुक्तं हूयते यदि वानले

teṣāṃ vibhinnāhārāṇāṃ śrāddhaṃ vai tṛptidaṃ katham / yadapyanyairdvijairbhuktaṃ hūyate yadi vānale

शुभाशुभात्मकैः प्रेतस्तद्दत्तं भुज्यते कथम । श्राद्धस्यावश्यकत्वन्तु आमावास्यादिषु श्रुतम

śubhāśubhātmakaiḥ pretastaddattaṃ bhujyate katham / śrāddhasyāvaśyakatvantu āmāvāsyādiṣu śrutam

श्रीभगवानुवाच । प्रेतानां शृणु पक्षीन्द्र यथा श्राद्धन्तु तृप्तिदम । देवो यदपि जातो ऽयं मनुष्यः कर्मयोगतः

śrībhagavānuvāca / pretānāṃ śṛṇu pakṣīndra yathā śrāddhantu tṛptidam / devo yadapi jāto 'yaṃ manuṣyaḥ karmayogataḥ

तस्यान्नममृतं भूत्वा देवत्वे ऽप्यनुयाति च । गान्धव्ये भोगरूपेण पशुत्वे च तृणं भवेत

tasyānnamamṛtaṃ bhūtvā devatve 'pyanuyāti ca / gāndhavye bhogarūpeṇa paśutve ca tṛṇaṃ bhavet

श्राद्धं हि वायुरूपेण नागत्वे ऽप्यनुगच्छति । फलं भवति पक्षित्वे राक्षसेषु तथामिषम

śrāddhaṃ hi vāyurūpeṇa nāgatve 'pyanugacchati / phalaṃ bhavati pakṣitve rākṣaseṣu tathāmiṣam

दानवत्वे तथा मांसं प्रेतत्वेरुधिरं तथा । मनुष्यत्वे ऽन्नपानादि बाल्ये भोगरसो भवेत

dānavatve tathā māṃsaṃ pretatverudhiraṃ tathā / manuṣyatve 'nnapānādi bālye bhogaraso bhavet

गरुड उवाच । कथं कव्यानि दत्तानि हव्यानि च जनैरिह । गच्छन्ति पितृलोकं वा प्रापकः को ऽत्र गद्यते

garuḍa uvāca / kathaṃ kavyāni dattāni havyāni ca janairiha / gacchanti pitṛlokaṃ vā prāpakaḥ ko 'tra gadyate

मृतानामपि जन्तूनां श्राद्धमाप्यायनं यदि । निर्वाणस्य प्रदीपस्य तैलं संवर्धयेच्छिखाम

mṛtānāmapi jantūnāṃ śrāddhamāpyāyanaṃ yadi / nirvāṇasya pradīpasya tailaṃ saṃvardhayecchikhām

मृताश्च पुरुषाः स्वामिन स्वकर्मजनितां गतिम । गाहन्तः के कथं स्वस्य सुतस्य श्रेय आप्नुयुः

mṛtāśca puruṣāḥ svāmin svakarmajanitāṃ gatim / gāhantaḥ ke kathaṃ svasya sutasya śreya āpnuyuḥ

श्रीभगवानुवाच । श्रुतेः प्रत्यक्षतस्तार्क्ष्य प्रामाण्यं बलवत्तरम । श्रुत्या तुः बोधितार्थस्य पीयूषत्वादिरूपता

śrībhagavānuvāca / śruteḥ pratyakṣatastārkṣya prāmāṇyaṃ balavattaram / śrutyā tuḥ bodhitārthasya pīyūṣatvādirūpatā

नामगोत्रं पितॄणां वै प्रापकं हव्यकव्ययोः । श्राद्धस्य मन्त्रास्तद्वत्तु प्रापकाश्चैव भक्तितः

nāmagotraṃ pitṝṇāṃ vai prāpakaṃ havyakavyayoḥ / śrāddhasya mantrāstadvattu prāpakāścaiva bhaktitaḥ

अचेतनानि चैतानि प्रापयन्ति कथन्त्विति । सुपर्ण नावगन्तव्यं प्रापकं वच्मि ते ऽपरम

acetanāni caitāni prāpayanti kathantviti / suparṇa nāvagantavyaṃ prāpakaṃ vacmi te 'param

अग्निष्वात्तादयस्तेषा माधिपत्ये व्यवस्थिताः । काले न्यायागतं पात्रे विधिना प्रतिपादितम

agniṣvāttādayasteṣā mādhipatye vyavasthitāḥ / kāle nyāyāgataṃ pātre vidhinā pratipāditam

अन्नं नयन्ति तत्रैते जन्तुर्यत्रावतिष्ठते । नाम गोत्रञ्च मन्त्राश्च दत्तमन्नं नयन्ति ते

annaṃ nayanti tatraite janturyatrāvatiṣṭhate / nāma gotrañca mantrāśca dattamannaṃ nayanti te

अपि योनिशतं प्राप्तांस्तांस्तृप्तिरुपतिष्ठति । तेषां लोकान्तरस्थानां विविधैर्नामगोत्रकैः

api yoniśataṃ prāptāṃstāṃstṛptirupatiṣṭhati / teṣāṃ lokāntarasthānāṃ vividhairnāmagotrakaiḥ

अपसव्यं क्षितौ दर्भे दत्ताः पिण्डास्त्रयस्तु वै । यान्ति तांस्तर्पयन्त्येवं प्रेतस्थानस्थितान्पितॄन

apasavyaṃ kṣitau darbhe dattāḥ piṇḍāstrayastu vai / yānti tāṃstarpayantyevaṃ pretasthānasthitānpitṝn

अप्राप्तयातनास्थानाः श्रेष्ठा ये भुवि पञ्चधा । नानारूपास्तु जाता ये तिर्यग्योन्यादिजातिषु

aprāptayātanāsthānāḥ śreṣṭhā ye bhuvi pañcadhā / nānārūpāstu jātā ye tiryagyonyādijātiṣu

यदाहारा भवन्त्येते पितरो यत्र योनिषु । तासुतासु तदाहारः श्राद्धा अवतिष्ठति

yadāhārā bhavantyete pitaro yatra yoniṣu / tāsutāsu tadāhāraḥ śrāddhā avatiṣṭhati

यथा गोषु प्रनष्टासु वत्सो विन्दति मातरम । तथान्नं नयते विप्र जन्तुर्यत्रावतिष्ठते

yathā goṣu pranaṣṭāsu vatso vindati mātaram / tathānnaṃ nayate vipra janturyatrāvatiṣṭhate

पितरः श्राद्धमोक्तारो विश्वेर्देवैः सदा सह । एते श्राद्धं सदा भुक्त्वा पितॄन्सन्तर्पयन्त्यतः

pitaraḥ śrāddhamoktāro viśverdevaiḥ sadā saha / ete śrāddhaṃ sadā bhuktvā pitṝnsantarpayantyataḥ

वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः । प्रीणयाते मनुष्याणां पितॄञ्श्राद्धेषु तर्पिताः

vasurudrāditisutāḥ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ / prīṇayāte manuṣyāṇāṃ pitṝñśrāddheṣu tarpitāḥ

आत्मानं गुर्विणी गर्भमपि प्रीणाति वै यथा । दोहदेन तथा देवाः श्राद्धैः स्वांश्च पितॄन्नृणाम

ātmānaṃ gurviṇī garbhamapi prīṇāti vai yathā / dohadena tathā devāḥ śrāddhaiḥ svāṃśca pitṝnnṛṇām

हृष्यन्ति पितरः श्रुत्वा श्राद्धकालमुपस्थितम । अन्योन्यं मनसा ध्यात्वा सम्पतन्ति मनोजवम

hṛṣyanti pitaraḥ śrutvā śrāddhakālamupasthitam / anyonyaṃ manasā dhyātvā sampatanti manojavam

ब्राह्मणैः सह चाश्रन्ति पितरो ह्यन्तरिक्षगाः । वायुभूताश्च तिष्ठन्ति भुक्त्वा यान्ति परां गतिम

brāhmaṇaiḥ saha cāśranti pitaro hyantarikṣagāḥ / vāyubhūtāśca tiṣṭhanti bhuktvā yānti parāṃ gatim

निमन्त्रितास्तु ये विप्राः श्राद्धपूर्वदिनेः खग । प्रविश्य पितरस्तेषु भुक्त्वा यान्ति स्वमालयम

nimantritāstu ye viprāḥ śrāddhapūrvadineḥ khaga / praviśya pitarasteṣu bhuktvā yānti svamālayam

श्राद्धकर्त्रा तु यद्येकः श्राद्धे विप्रो निमन्त्रितः । उदरस्थः पिता तस्य वामपार्श्वे पितामहः

śrāddhakartrā tu yadyekaḥ śrāddhe vipro nimantritaḥ / udarasthaḥ pitā tasya vāmapārśve pitāmahaḥ

प्रपितामहो दक्षिणतः पृष्ठतः पिण्डभक्षकः । श्राद्धकाले यमः प्रेतान्पितॄंश्चापि यमालयात

prapitāmaho dakṣiṇataḥ pṛṣṭhataḥ piṇḍabhakṣakaḥ / śrāddhakāle yamaḥ pretānpitṝṃścāpi yamālayāt

विसर्जयति मानुष्ये निरयस्थांश्च काश्यप । क्षुधार्ताः कीर्तयन्तश्च दुष्कृतञ्च स्वयङ्कृतम

visarjayati mānuṣye nirayasthāṃśca kāśyapa / kṣudhārtāḥ kīrtayantaśca duṣkṛtañca svayaṅkṛtam

काङ्क्षन्ति पुत्रपौत्रेभ्यः पायसं मधुसंयुतम । तस्मात्तांस्तत्र विधिना तर्पयेत्पायसेन तु

kāṅkṣanti putrapautrebhyaḥ pāyasaṃ madhusaṃyutam / tasmāttāṃstatra vidhinā tarpayetpāyasena tu

गरुड उवाच । स्वामिन्केनापि ते दृष्टा आगताः पितरो द्विज । लोकादमुष्मादागत्य भुञ्जन्तो भुवि मानद

garuḍa uvāca / svāminkenāpi te dṛṣṭā āgatāḥ pitaro dvija / lokādamuṣmādāgatya bhuñjanto bhuvi mānada

श्रीभगवानुवाच । गरुत्मञ्छृणु वक्ष्यामि यथा दृष्टास्तु सीतया । पितरो विप्रदेहे वै श्वशुराद्यास्त्रयः क्वचित

śrībhagavānuvāca / garutmañchṛṇu vakṣyāmi yathā dṛṣṭāstu sītayā / pitaro vipradehe vai śvaśurādyāstrayaḥ kvacit

गृहीत्वा पितुराज्ञां वै रामो वनमुपागमत । ततः पुष्करयात्रार्थं रामो ऽयात्सीतया सह

gṛhītvā piturājñāṃ vai rāmo vanamupāgamat / tataḥ puṣkarayātrārthaṃ rāmo 'yātsītayā saha

तीर्थं चापि समागत्य श्राद्धं प्रारब्ध वांस्तु सः । फलं पक्वन्तु जानक्या सिद्धं रामे निवेदितम

tīrthaṃ cāpi samāgatya śrāddhaṃ prārabdha vāṃstu saḥ / phalaṃ pakvantu jānakyā siddhaṃ rāme niveditam

स्नातप्रियोक्तवाक्यात्तु सुस्नाता नमपालयत । नभोमध्यगते सूर्ये काले कुतुप आगते

snātapriyoktavākyāttu susnātā namapālayat / nabhomadhyagate sūrye kāle kutupa āgate

अयाता ऋःषयः सर्वे ये रामेण निमन्त्रिताः । तान्मुनीनागतान्दृष्ट्वा वैदेही जनकात्मका

ayātā ṛḥṣayaḥ sarve ye rāmeṇa nimantritāḥ / tānmunīnāgatāndṛṣṭvā vaidehī janakātmakā

रामाज्ञयान्नमादाय परिवेष्टुमुपागता । अपासर्पत्ततो दूरे विप्रमध्ये तु संस्थिता

rāmājñayānnamādāya pariveṣṭumupāgatā / apāsarpattato dūre vipramadhye tu saṃsthitā

गुल्मैराच्छाद्य चात्मानं निगूढं सा स्थिता तदा । एकान्ते तु तदा सीतां ज्ञात्वा राघवनन्दनः

gulmairācchādya cātmānaṃ nigūḍhaṃ sā sthitā tadā / ekānte tu tadā sītāṃ jñātvā rāghavanandanaḥ

विमृश्य सुचिरं कालमिदं किमिति सत्वरम । किञ्चित्क्वचिद्गता साध्वी त्रपायाः कारणेन हि

vimṛśya suciraṃ kālamidaṃ kimiti satvaram / kiñcitkvacidgatā sādhvī trapāyāḥ kāraṇena hi

किं वा न भोजयन्विप्रान्सी तामन्वेषयाम्यहम । विमृशन्नेवमेवं स स्वयं विप्रानभोजयत

kiṃ vā na bhojayanviprānsī tāmanveṣayāmyaham / vimṛśannevamevaṃ sa svayaṃ viprānabhojayat

गतेषु द्विजमुख्येषु प्रियां रामो ऽब्रवीदिदम । कथं तलासु लीना त्वं मुनीन्दृष्ट्वा समागतान

gateṣu dvijamukhyeṣu priyāṃ rāmo 'bravīdidam / kathaṃ talāsu līnā tvaṃ munīndṛṣṭvā samāgatān

तत्सर्वं मम तन्वङ्गि कारणं वद मा चिरम । एवमुक्ता तदा भर्त्रा सीता साधोमुखी स्थिता । मुञ्चन्ती चाश्रुसंघातं राघवं वाक्यमब्रवीत

tatsarvaṃ mama tanvaṅgi kāraṇaṃ vada mā ciram / evamuktā tadā bhartrā sītā sādhomukhī sthitā / muñcantī cāśrusaṃghātaṃ rāghavaṃ vākyamabravīt

सीतोवाच । शृणु त्वं नाथ यद्दृष्टमाश्चर्यमिह यादृशम

sītovāca / śṛṇu tvaṃ nātha yaddṛṣṭamāścaryamiha yādṛśam

पिता तव मया दृष्टो ब्राह्मणाग्रे तु राघवः । सर्वाभरणसंयुक्तोद्वौ चान्यौ च तथाविधौ

pitā tava mayā dṛṣṭo brāhmaṇāgre tu rāghavaḥ / sarvābharaṇasaṃyuktodvau cānyau ca tathāvidhau

दृष्ट्वा त्वत्पितरञ्चाहमपक्रान्ता तवान्तिकात । वल्कलाजिनसंवीता कथं राज्ञः पुरः प्रभो

dṛṣṭvā tvatpitarañcāhamapakrāntā tavāntikāt / valkalājinasaṃvītā kathaṃ rājñaḥ puraḥ prabho

भवामि रिपुवीरघ्न सत्यमेतदुहाहृतम । स्वहस्तेन कथं देयं राज्ञे वा भोजनं मया

bhavāmi ripuvīraghna satyametaduhāhṛtam / svahastena kathaṃ deyaṃ rājñe vā bhojanaṃ mayā

दासानामपि ये दासा नोपभुञ्जन्ति कर्हिचित । तृणपात्रे कथं तस्मै अन्नं दातुं हि शक्रुयाम

dāsānāmapi ye dāsā nopabhuñjanti karhicit / tṛṇapātre kathaṃ tasmai annaṃ dātuṃ hi śakruyām

याहं राज्ञा पुरा दृष्टा सर्वाभरणभूषिता । सा स्वेदमलदिग्धाङ्गी कथं यास्यामि भूपतिम । अपकृष्टास्मि तेनाहं त्रपया रघुनन्दन । श्रीभागवानुवाच

yāhaṃ rājñā purā dṛṣṭā sarvābharaṇabhūṣitā / sā svedamaladigdhāṅgī kathaṃ yāsyāmi bhūpatim / apakṛṣṭāsmi tenāhaṃ trapayā raghunandana / śrībhāgavānuvāca

इति श्रुत्वा प्रियावाक्यं रामो विस्मितमानसः

iti śrutvā priyāvākyaṃ rāmo vismitamānasaḥ

आश्चर्यमिति तज्ज्ञात्वा तदा स्वस्थानमागमत । सीतया पितरो दृष्टा यथा तत्ते निवेदितम

āścaryamiti tajjñātvā tadā svasthānamāgamat / sītayā pitaro dṛṣṭā yathā tatte niveditam

अपरं श्राद्धमाहात्म्यं किञ्चिच्छृणु समासतः । अमावस्यादिने प्राप्ते गृहद्वारे समास्थिताः

aparaṃ śrāddhamāhātmyaṃ kiñcicchṛṇu samāsataḥ / amāvasyādine prāpte gṛhadvāre samāsthitāḥ

वायुभूताः प्रवाञ्छन्ति श्राद्धं पितृगणा नृणाम । यावदस्तमयं भानोः क्षुत्पिपासासमाकुलाः

vāyubhūtāḥ pravāñchanti śrāddhaṃ pitṛgaṇā nṛṇām / yāvadastamayaṃ bhānoḥ kṣutpipāsāsamākulāḥ

ततश्चास्तं गते सूर्ये निराशा दुः खसंयुताः । निः श्वसन्तश्चिरं यान्ति गर्हयन्तस्तु वंशजम

tataścāstaṃ gate sūrye nirāśā duḥ khasaṃyutāḥ / niḥ śvasantaściraṃ yānti garhayantastu vaṃśajam

तस्माच्छ्राद्धं प्रयत्नेन अमायां कर्तुमर्हति । यदि श्राद्धं प्रकुर्वन्ति पुत्राद्यास्तस्य बान्धवाः

tasmācchrāddhaṃ prayatnena amāyāṃ kartumarhati / yadi śrāddhaṃ prakurvanti putrādyāstasya bāndhavāḥ

उद्धृता ये गयाश्राद्धे ब्रह्मलोकञ्च तैः सह । भजन्ते क्षुत्पिपासा वा न तेषां जायते क्वचित

uddhṛtā ye gayāśrāddhe brahmalokañca taiḥ saha / bhajante kṣutpipāsā vā na teṣāṃ jāyate kvacit

तस्माच्छ्राद्धं प्रयत्नेन सम्यक्कुर्याद्विचक्षणः । तस्माच्छ्राद्धं चरेद्भक्त्या शाकैरपि यथाविधि

tasmācchrāddhaṃ prayatnena samyakkuryādvicakṣaṇaḥ / tasmācchrāddhaṃ caredbhaktyā śākairapi yathāvidhi

कुर्वीत समये श्राद्धं कुले कश्चिन्न सीदति । आयुः पुत्रान्यशः स्वर्गं कीर्तिं पुष्टिं बलं श्रियम

kurvīta samaye śrāddhaṃ kule kaścinna sīdati / āyuḥ putrānyaśaḥ svargaṃ kīrtiṃ puṣṭiṃ balaṃ śriyam

पशून्सारैव्यं धनं धान्यं प्राप्नुयात्पितृपूजनात । देवकार्यादपि सदा पितृकार्यं विशिष्यते

paśūnsāraivyaṃ dhanaṃ dhānyaṃ prāpnuyātpitṛpūjanāt / devakāryādapi sadā pitṛkāryaṃ viśiṣyate

देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्वमाप्यायनं शुभम । ये यजन्ति पितॄन्देवान्ब्राह्मणांश्च हुताशनम

devatābhyaḥ pitṝṇāṃ hi pūrvamāpyāyanaṃ śubham / ye yajanti pitṝndevānbrāhmaṇāṃśca hutāśanam

सर्वभूतान्तरात्मानं मामेव हि यजन्ति ते । स्मार्तेन विधिना श्राद्धं कृत्वा स्वविभवोचितम

sarvabhūtāntarātmānaṃ māmeva hi yajanti te / smārtena vidhinā śrāddhaṃ kṛtvā svavibhavocitam

आब्राह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्प्रीणाति मानवः । अन्नप्रकिरणं यत्तु मनुष्यैः क्रियते भुवि

ābrāhmastambaparyantaṃ jagatprīṇāti mānavaḥ / annaprakiraṇaṃ yattu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi

तेन तुप्तिमुपायान्ति ये पिशाचत्वमागताः । यच्चाम्बुः स्नानवस्त्रेभ्यो भूमौ पतति खेचर

tena tuptimupāyānti ye piśācatvamāgatāḥ / yaccāmbuḥ snānavastrebhyo bhūmau patati khecara

तेन ये तरुतां प्राप्तास्तेषां तृप्तिः प्रजायते । यानि गन्धाम्बूनि चैव पतन्ति धरणीतले

tena ye tarutāṃ prāptāsteṣāṃ tṛptiḥ prajāyate / yāni gandhāmbūni caiva patanti dharaṇītale

तेन चाप्यायनं तेषां ये देवत्वमुपागताः । ये चापि स्वकुलाद्बाह्याः क्रियायोग्या ह्यसंस्कृताः

tena cāpyāyanaṃ teṣāṃ ye devatvamupāgatāḥ / ye cāpi svakulādbāhyāḥ kriyāyogyā hyasaṃskṛtāḥ

विपन्नास्ते तु विकिरसंमार्जनजलाशिनः । भुक्त्वा चाचमनं यच्च जलं यच्चाह्नि सेवितम

vipannāste tu vikirasaṃmārjanajalāśinaḥ / bhuktvā cācamanaṃ yacca jalaṃ yaccāhni sevitam

ब्राह्मणानां तथैवान्यत्तेन तृप्तिं प्रयान्ति वै । पिशाचत्वमनुप्राप्ताः कृमिकीटत्वमेव ये

brāhmaṇānāṃ tathaivānyattena tṛptiṃ prayānti vai / piśācatvamanuprāptāḥ kṛmikīṭatvameva ye

उद्धृतेष्वन्नपिण्डेषु भुवि ये चान्नकाङ्क्षिणः । तैरेवाप्यायनं तेषां ये मनुष्यत्वमागताः

uddhṛteṣvannapiṇḍeṣu bhuvi ye cānnakāṅkṣiṇaḥ / tairevāpyāyanaṃ teṣāṃ ye manuṣyatvamāgatāḥ

एवं वै क्रियमाणानां तेषां चैव द्विजन्मनाम । कश्चिज्जलान्नविक्षेपः शुचिरुच्छिष्ट एव वा

evaṃ vai kriyamāṇānāṃ teṣāṃ caiva dvijanmanām / kaścijjalānnavikṣepaḥ śucirucchiṣṭa eva vā

तेनान्नेन कुले तेषां ये वै जात्यन्तरं गताः । भवत्याप्यायनं तेषां सम्यक श्राद्धे कृते सति

tenānnena kule teṣāṃ ye vai jātyantaraṃ gatāḥ / bhavatyāpyāyanaṃ teṣāṃ samyak śrāddhe kṛte sati

अन्यायोपार्जितैर्द्रव्यैर्यच्छ्राद्धं क्रियते नरैः । तकृप्यन्ति तेन चण्डालाः पुक्कसाद्युपयोनिषु

anyāyopārjitairdravyairyacchrāddhaṃ kriyate naraiḥ / takṛpyanti tena caṇḍālāḥ pukkasādyupayoniṣu

एवं संप्राप्यते पक्षिन यद्दत्तमिह बान्धवैः । श्राद्धं कुर्वद्भिरन्नाम्वुशाकैस्तृप्तिर्हि जायते

evaṃ saṃprāpyate pakṣin yaddattamiha bāndhavaiḥ / śrāddhaṃ kurvadbhirannāmvuśākaistṛptirhi jāyate

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । सद्यो देहान्तरप्राप्तिर्विलंबेनावनीतले

etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi / sadyo dehāntaraprāptirvilaṃbenāvanītale

पृष्टवानसि तत्ते ऽहं प्रवक्ष्यामि समासतः । सद्यो विलम्बतञ्चैवोभयथापि कलेवरम

pṛṣṭavānasi tatte 'haṃ pravakṣyāmi samāsataḥ / sadyo vilambatañcaivobhayathāpi kalevaram

यतो हि मर्त्यः प्राप्नोति तद्विशेषञ्च मे शृणु । अधूमकज्योतिरिवाङ्गुष्ठमात्रः पुमांस्ततः

yato hi martyaḥ prāpnoti tadviśeṣañca me śṛṇu / adhūmakajyotirivāṅguṣṭhamātraḥ pumāṃstataḥ

देहमेकं सद्य एव वायवीयं प्रपद्यते । यथा नृणजलौका हि पश्चत्पादं तदोद्धरेत

dehamekaṃ sadya eva vāyavīyaṃ prapadyate / yathā nṛṇajalaukā hi paścatpādaṃ tadoddharet

स्थितिरग्र्यस्य पादस्य यदा जाता दृढा भवेत । एवं देही पूर्वदेहं समुत्सृजति तं यदा

sthitiragryasya pādasya yadā jātā dṛḍhā bhavet / evaṃ dehī pūrvadehaṃ samutsṛjati taṃ yadā

भोगार्थमग्रे स्याद्देहो वायवीय उपस्थितः । विषयग्राहकं यद्वन्म्रियमाणस्य चेन्द्रियम

bhogārthamagre syāddeho vāyavīya upasthitaḥ / viṣayagrāhakaṃ yadvanmriyamāṇasya cendriyam

निर्व्यापारं तच्च देहे वायुनैव स गच्छति । शरीरं यदवाप्नोति तच्चाप्युत्क्वम्यति स्वयम

nirvyāpāraṃ tacca dehe vāyunaiva sa gacchati / śarīraṃ yadavāpnoti taccāpyutkvamyati svayam

गृहीत्वा स्वं विनिर्याति जीवो गर्भ ईवाशयात । उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम

gṛhītvā svaṃ viniryāti jīvo garbha īvāśayāt / utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam

विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः । आतिवाहिकमित्येवं वायवीयं वदन्ति हि

vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ / ātivāhikamityevaṃ vāyavīyaṃ vadanti hi

एवं तु यातुधानानां तमेव च वदन्ति हि । सुपर्ण ईदृशो देहो नृणां भवति पिण्डजः

evaṃ tu yātudhānānāṃ tameva ca vadanti hi / suparṇa īdṛśo deho nṛṇāṃ bhavati piṇḍajaḥ

पुत्रादिभिः कृताश्चेत्स्युः पिण्डा दश दशाहिकाः । पिण्डजेन तु देहेन वायुजश्चैकतां व्रजेत

putrādibhiḥ kṛtāścetsyuḥ piṇḍā daśa daśāhikāḥ / piṇḍajena tu dehena vāyujaścaikatāṃ vrajet

पिण्डजो यदि नैव स्याद्वायुजोरऽहति यातनाम । देहिनो ऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तथा देहान्तरप्राप्तिः पक्षीन्द्रेत्यवधारय

piṇḍajo yadi naiva syādvāyujor'hati yātanām / dehino 'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā / tathā dehāntaraprāptiḥ pakṣīndretyavadhāraya

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोपराणि । तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naroparāṇi / tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti navāni dehī

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ / na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ

वायवीयां तनुं याति सद्य इत्युक्तमेव ते । प्राप्तिर्विलंबतो यस्य तं देहं खलु मे शृणु

vāyavīyāṃ tanuṃ yāti sadya ityuktameva te / prāptirvilaṃbato yasya taṃ dehaṃ khalu me śṛṇu

क्वचिद्विलंबतो देहं पिण्डजं स समाप्नुयात । अथो गतो याम्यलोकं स्वीयकर्मानुसारतः

kvacidvilaṃbato dehaṃ piṇḍajaṃ sa samāpnuyāt / atho gato yāmyalokaṃ svīyakarmānusārataḥ

चित्रगुप्तस्यवाक्येन निरयाणि भुनक्ति सः । यातनाःसमवाप्याथ पशुपक्ष्यादिकीं तनुम

citraguptasyavākyena nirayāṇi bhunakti saḥ / yātanāḥsamavāpyātha paśupakṣyādikīṃ tanum

या गृह्णाति नरः सा स्यान्मोहेन ममतास्पदम । शुभाशुभं कर्मफलं भुक्त्वा मुच्यते मानवः

yā gṛhṇāti naraḥ sā syānmohena mamatāspadam / śubhāśubhaṃ karmaphalaṃ bhuktvā mucyate mānavaḥ

गरुड उवाच । तीर्त्वा दुः खभवाम्भोधिं भवन्तं कथमाप्नुयात । बहुपातकयुक्तो ऽपि तद्वदस्व दयानिधे

garuḍa uvāca / tīrtvā duḥ khabhavāmbhodhiṃ bhavantaṃ kathamāpnuyāt / bahupātakayukto 'pi tadvadasva dayānidhe

भूयो दुः खस्य संसर्गो नरस्य न भवेद्यथा । ब्रूहि शुश्रूषमाणस्य पृच्छतो मे रमापते

bhūyo duḥ khasya saṃsargo narasya na bhavedyathā / brūhi śuśrūṣamāṇasya pṛcchato me ramāpate

श्रीकृष्ण उवाच । स्वेस्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः । स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु

śrīkṛṣṇa uvāca / svesve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ / svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu

कर्मविभ्रष्टकालुष्यो वासुदेवानुचिन्तया । बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च

karmavibhraṣṭakāluṣyo vāsudevānucintayā / buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca

शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च । विरक्तसेवी लब्ध्वाशी यतवाक्कायमानसः

śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca / viraktasevī labdhvāśī yatavākkāyamānasaḥ

ध्यानयोगपरो नित्यं वैरग्यं समुपाश्रितः । अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम

dhyānayogaparo nityaṃ vairagyaṃ samupāśritaḥ / ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham

विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते । अतः परं नृणां कृत्यं नास्ति कश्यपनन्दन

vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate / ataḥ paraṃ nṛṇāṃ kṛtyaṃ nāsti kaśyapanandana